Language

ENहिગુ
Scripture Library

Padma Purana · Chapter 3.53

3.53.1

vyāsa uvāca-
evaṃ daṃḍādibhiryuktaḥ śaucācārasamanvitaḥ /
āhūtodhyāpanaṃ kuryādvīkṣyamāṇo gurormukham

3.53.2

nityamudyatapāṇiḥ syātsādhvācāraḥ susaṃyataḥ /
āsyatāmiti coktaḥ sannāsītābhimukhaṃ guroḥ

3.53.3

pratiśravaṇasaṃbhāṣe śayāno na samācaret /
āsīno na ca bhuṃjāno na tiṣṭhenna parāṅmukhaḥ

3.53.4

nīcaiḥ śayyāsanaṃ cāsya sarvadā gurusannidhau /
gurostu cakṣurviṣayena yatheṣṭāsano bhavet

3.53.5

nodāharedasya nāma parokṣamapi kevalam /
na caivāsyānukurvīta gatibhāṣaṇaceṣṭitam

3.53.6

guroryatra parīvādo niṃdā vāpi pravartate /
karṇau tatra pidhātavyau gaṃtavyaṃ vā tato'nyataḥ

3.53.7

dūrastho nārcayedenaṃ na kruddho nāṃtike striyaḥ /
na caivāsyottaraṃ brūyātsthito nāsīta sannidhau

3.53.8

udakuṃbhaṃ kuśānpuṣpaṃ samidho'syāharetsadā /
mārjanaṃ lepanaṃ nityamaṃgānāṃ vai samācaret

3.53.9

nāsya nirmālyaśayanaṃ pādukopānahāvapi /
ākrāmedāsanaṃ cāsya cchāyādīnvā kadācana

3.53.10

sādhayeddaṃtakāṣṭhādīṃllabdhaṃ cāsmai nivedayet /
anāpṛcchya na gaṃtavyaṃ bhavetpriyahite rataḥ

3.53.11

na pādau sārayedasya sannidhāne kadācana /
jṛṃbhitaṃ hasitaṃ caiva kaṃṭhaprāvaraṇaṃ tathā

3.53.12

varjayetsannidhau nityamaṃgasphoṭanameva ca /
yathākālamadhīyīta yāvanna vimanā guruḥ

3.53.13

āsīno'dho guroḥ pārśve sevāṃ ca susamāhitaḥ /
āsane śayane yāne naiva tiṣṭhetkadācana

3.53.14

dhāvaṃtamanudhāveta gacchaṃtamanugacchati /
gośvoṣṭrayānaprāsāde tathādhoviṣṭareṣu ca

3.53.15

āsīta guruṇā sārddhaṃ śilāphalaka nauṣu ca /
jiteṃdriyaḥ syātsatataṃ vaśyātmākrodhanaḥ śuciḥ

3.53.16

prayuṃjīta sadā vācaṃ madhurāṃ hitakāriṇīm /
gaṃdhamālyaṃ rasaṃ kalpaṃ śuktiṃ prāṇivihiṃsanam

3.53.17

abhyaṃjanāṃjanonmarddacchatradhāraṇameva ca /
kāmaṃ lobhaṃ bhayaṃ nidrāṃ gītavāditranartanam

3.53.18

ātarjanaṃ parīvādaṃ strīprekṣālaṃbhanaṃ tathā /
paropaghātaṃ paiśunyaṃ prayatnena vivarjayet

3.53.19

udakuṃbhaṃ sumanaso gośakṛnmṛttikā kuśān /
āharedyāvadannāni bhaikṣyaṃ cāharahaścaret

3.53.20

ghṛtaṃ ca lavaṇaṃ sarvaṃ varjyaṃ paryuṣitaṃ ca yat /
anṛtyadarśī satataṃ bhavedgītādi nispṛhaḥ

3.53.21

nādityaṃ vai samīheta nācareddaṃtadhāvanam /
ekāṃtamaśucistrībhiḥ śūdrādyairabhibhāṣaṇam

3.53.22

gurūcchiṣṭaṃ bheṣajānnaṃ prayuṃjīta na kāmataḥ /
malāpakarṣaṇaṃ snānaṃ nācareddhi kadācana

3.53.23

na kuryānmānasaṃ vipro gurostyāge kathaṃcana /
mohādvā yadi vā lobhāttyaktvā tu patito bhavet

3.53.24

laukikaṃ vaidikaṃ vāpi tathādhyātmikameva vā /
ādadīta yato jñānaṃ taṃ na druhyetkadācana

3.53.25

gurorapyavaliptasya kāryākāryamajānataḥ /
utpathapratipannasya na manustyāgamabravīt

3.53.26

gurorgurau sannihite guruvadvṛttimācaret /
natvābhisṛṣṭo guruṇā svāngurūnabhivādayet

3.53.27

vidyāguruṣvetadevaṃ nityāvṛttiṣu yogiṣu /
pratiṣedhatsu cādharmāddhitaṃ copadiśatsu ca

3.53.28

śreyaḥ svaguruvadvṛttiṃ nityameva samācaret /
guruputreṣu dāreṣu guroścaiva svabaṃdhuṣu

3.53.29

bālaḥ saṃmānayenmānyāñchiṣṭo vā yadi karmmaṇi /
adhyāpayanguroḥ sūnuṃ guruvanmānamarhati

3.53.30

utsādanaṃ ca gātrāṇāṃ snāpanocchiṣṭabhojanaḥ /
na kuryādguruputrasya pādayoḥ śaucameva ca

3.53.31

guruvatpratipūjyāśca savarṇā guruyoṣitaḥ /
asavarṇāśca saṃpūjyāḥ pratyutthānābhivādanaiḥ

3.53.32

abhyaṃjanaṃ snāpanaṃ ca gātrotsādanameva ca /
gurupatnyā na kāryāṇi keśānāṃ ca prasādhanam

3.53.33

gurupatnī tu yuvatī nābhivādyā tu pādayoḥ /
kurvīta vaṃdanaṃ bhūmyāmasāvahamiti bruvan

3.53.34

viproṣya pādagrahaṇapūrvakaṃ cābhivādanam /
gurudāreṣu kurvīta satāṃ dharmmamanusmaran

3.53.35

mātṛṣvasā mātulānī śvaśrūścātha pitṛṣvasā /
saṃpūjyā gurupatnīvatsamāstā gurubhāryayā

3.53.36

bhrātṛbhāryāśca saṃgrāhyā savarṇā hanyahanyapi /
viproṣya tūpasaṃgrāhyā jñātisaṃbaṃdhiyoṣitaḥ

3.53.37

piturbhaginyā mātuśca jāyasyāṃ ca svasaryapi /
mātṛvadvṛttimātiṣṭhenmātā tābhyo garīyasī

3.53.38

evamācārasaṃpannamātmavaṃtamadāṃbhikam /
vedamadhyāpayeddharmmaṃ purāṇāṃgāni nityaśaḥ

3.53.39

saṃvatsaroṣite śiṣye gururjñānamanirdiśan /
harate duṣkṛtaṃ tasya śiṣyasya vasato guruḥ

3.53.40

ācāryaputraḥ śuśrūṣurjñānado dhārmikaḥ śuciḥ /
śaktonnadoṃbudaḥ sādhuradhyāpyādaśa dharmataḥ

3.53.41

kṛtakaṃṭhastathā'drohaḥ medhāvī gurukṛnnaraḥ /
āptaḥ priyo'tha vidhivatṣaḍadhyāpyā dvijātayaḥ

3.53.42

eteṣu brāhmaṇe dānamanyatra tu yathocitam /
ācamya saṃyato nityamadhīyīta udaṅmukhaḥ

3.53.43

upasaṃgṛhya tatpādau vīkṣyamāṇo gurormukham /
adhīṣva bho iti brūyādvirāmo'stviti cā'ramet

3.53.44

prākkūlānparyupāsīta pavitraiścaiva pāvakaḥ /
prāṇāyāmaistribhiḥ pūtastatoṃkāramarhati

3.53.45

brāhmaṇaḥ praṇavaṃ kuryādaṃte'pi vidhivaddvijāḥ /
kuryādadhyāpanaṃ nityaṃ sabrahmāṃjalipūrvataḥ

3.53.46

sarveṣāmeva bhūtānāṃ vedaścakṣuḥ sanātanaḥ /
adhīyītāpyayaṃ nityaṃ brāhmaṇyāddhīyate'nyathā

3.53.47

adhīyīta ṛco nityaṃ kṣīrāhutyā sadevatāḥ /
prīṇāti tarpayankālaṃ kāmairhūtāḥ sadaivatāḥ

3.53.48

yajūṃṣyadhīte niyataṃ dadhnā prīṇāti devatāḥ /
sāmānyadhīte prīṇāti ghṛtāhutibhiranvaham

3.53.49

atharvāṃgiraso nityaṃ madhvā prīṇāti devatāḥ /
dharmāṃgāni purāṇāni māṃsaistarpayatesurān

3.53.50

prātaśca sāyaṃ prayato naityakaṃ vidhimāśritaḥ /
gāyatrīṃ samadhīyīta gatvāraṇyaṃ samāhitaḥ

3.53.51

sahasraparamāṃ devīṃ śatamadhyāṃ daśāvarām /
gāyatrīṃ vai japennityaṃ japayajñaḥ prakīrtitaḥ

3.53.52

gāyatrīṃ caiva vedāṃśca tulayā tolayatprabhuḥ /
ekataścaturovedā gāyatrīṃ ca tathaikataḥ

3.53.53

ॐkāramāditaḥ kṛtvā vyāhṛtīstadanaṃtaram /
tato'dhīyīta sāvitrīmekāgraḥ śraddhayānvitaḥ

3.53.54

purākalpe samutpannā bhūrbhuvaḥ svaḥ sanātanāḥ /
mahāvyāhṛtayastisraḥ sarvāśubhanibarhaṇāḥ

3.53.55

pradhānaṃ puruṣaḥ kālo viṣṇubrahmamaheśvarāḥ /
satvaṃrajastamastisraḥ kramādvyāhṛtayaḥ smṛtāḥ

3.53.56

ॐkārastatparaṃ brahma sāvitrī syāttaduttaram /
eṣa maṃtro mahāyogaḥ sārātsāra udāhṛtaḥ

3.53.57

yo'dhīte'hanyahanyetāṃ gāyatrīṃ vedamātaram /
vijñāyārthaṃ brahmacārī sa yāti paramāṃ gatim

3.53.58

gāyatrī vedajananī gāyatrī lokapāvanī /
gāyatryā na paraṃ japyametadvijñāyamucyate

3.53.59

śrāvaṇasya tu māsasya paurṇamāsyāṃ dvijottamāḥ /
āṣāḍhyāṃ proṣṭhapadyāṃ vā vedopākaraṇaṃ smṛtam

3.53.60

yatsūryayāmyagamanaṃ māsānviprorddhapaṃcamān /
adhīyīta śucau deśe brahmacārī samāhitaḥ

3.53.61

puṣye tucchaṃdasāṃ kuryādbahirutsarjanaṃ dvijaḥ /
māsi śuklasya vā prāpte pūrvāhṇe prathame'hani

3.53.62

chadāṃsi ca dvijo'bhyasyecchuklapakṣe tu vai dvijaḥ /
vedāṃgāni purāṇāni kṛṣṇapakṣeṣu mānavaḥ

3.53.63

imānnityamanadhyāyānadhīyāno vivarjayet /
adhyāpanaṃ ca kurvāṇo'bhyasyannapi prayatnataḥ

3.53.64

karṇaśrave'nile rātrau divāpāṃsusamūhane /
vidyutstanitavarṣeṣu maholkānāṃ ca saṃplave

3.53.65

akālikamanadhyāyameteṣvāha prajāpatiḥ /
etānabhyudinānvidyādyadā prāduṣkṛtāgniṣu

3.53.66

tadā vidyādanadhyāyamanṛtau cābhradarśane /
nirghāte bhūmicalane jyotiṣāṃ copasarjane

3.53.67

etānakālikānvidyādanadhyāyānṛtāvapi /
prāduṣkṛteṣvagniṣu ca vidyutstanitanisvane

3.53.68

sajyotiḥ syādanadhyāyaḥ śeṣe rātrau yathā divā /
nityānadhyāya eva syādgrāmeṣu nagareṣu ca

3.53.69

dharmanaipuṇyakāmānāṃ pūtigaṃdhe ca nityaśaḥ /
aṃtaḥ śavagategrāme vṛṣalasya ca sannidhau

3.53.70

anadhyāyorudyamāne samaye jaladasya ca /
udake cārdharātre ca viṇmūtraṃ ca visarjayan

3.53.71

ucchiṣṭaḥ śrāddhabhukcaiva manasāpi na ciṃtayet /
pratigṛhya dvijo vidvānekoddiṣṭasya vetanam

3.53.72

tryahaṃ na kārayedbrahma rājño rāhośca sūtake /
yāvadekānnaniṣṭhā syātsnehālopaśca tiṣṭhati

3.53.73

viprasya viduṣo dehe tāvadbrahma na kīrtayet /
śayānaḥ prauḍhapādaśca kṛtvā caivāvasakthikām

3.53.74

nādhīyītāmiṣaṃ jagdhvā śūdraśrāddhānnameva ca /
nīhāre bāṇaśabde ca saṃdhyayorubhayorapi

3.53.75

amāvāsyā caturdaśyoḥ paurṇamāsyaṣṭamīṣu ca /
upākarmaṇi cotsarge trirātraṃ kṣapaṇaṃ smṛtam

3.53.76

aṣṭakāsu ahorātramṛtvaṃtāsu ca rātriṣu /
mārgaśīrṣe tathā pauṣe māghamāse tathaiva ca

3.53.77

tisro'ṣṭakāḥ samākhyātā kṛṣṇapakṣeṣu sūribhiḥ /
śleṣmātakasya cchāyāyāṃ śālmalermadhukasya ca

3.53.78

kadācidapi nādhyeyaṃ kovidārakapitthayoḥ /
samānavidye ca mṛte tathā sabrahmacāriṇi

3.53.79

ācārye saṃsthite cāpi trirātraṃ kṣapaṇaṃ smṛtam /
chidrāṇyetāni viprāṇāmanadhyāyāḥ prakīrtitāḥ

3.53.80

hiṃsaṃti rākṣasāsteṣu tasmādetānvivarjayet /
naityakenāstyanadhyāyaḥ saṃdhyopāsanameva ca

3.53.81

upākarmmaṇi homāṃte homamadhye tathaiva ca /
ekāmṛcamathaikaṃ vā yajuḥ sāmāni vā punaḥ

3.53.82

nāṣṭakādyāsvadhīyīta mārute cābhidhāvati /
anadhyāyastu nāṃgeṣu netihāsapurāṇayoḥ

3.53.83

na dharmaśāstreṣvanyeṣu sarvāṇyetāni varjayet /
eṣa dharmaḥ samāsena kīrtito brahmacāriṇaḥ

3.53.84

brahmaṇā'bhihitaḥ pūrvamṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām /
yo'nyatra kurute yatnamanadhītya śrutiṃ dvijaḥ

3.53.85

sa saṃmūḍho na saṃbhāṣyo vedabāhyo dvijātibhiḥ /
na vedapāṭhamātreṇa saṃtuṣṭo vai bhaveddvijaḥ

3.53.86

pāṭhamātrāvasānastu paṃke gauriva sīdati /
yo'dhītya vidhivadvedaṃ vedārthaṃ na vicārayet

3.53.87

sa saṃmūḍhaḥ śūdrakalpaḥ pātratāṃ na prapadyate /
yaditvātyaṃtikaṃ vāsaṃ kartumicchati vai gurau

3.53.88

yuktaḥ paricaredenamāśarīravimokṣaṇam /
gatvā vanaṃ ca vidhivajjuhuyājjātavedasam

3.53.89

adhīyīta tathā nityaṃ brahmaniṣṭhaḥ samāhitaḥ /
sāvitrīṃ śatarudrīyaṃ vedāṃtāṃśca viśeṣataḥ /
abhyasetsatataṃ yukto bhikṣāśanaparāyaṇaḥ

3.53.90

etadvidhānaṃ paramaṃ purāṇaṃ vedāgame samyagihoditaṃ vaḥ /
purā maharṣipravarābhipṛṣṭaḥ svāyaṃbhuvo yanmanurāha devaḥ

3.53.53

iti śrīpādme mahāpurāṇe svargakhaṃḍe karmayogakathanaṃ nāma tripaṃcāśattamo'dhyāyaḥ

Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc