Language

ENहिગુ
Scripture Library

Padma Purana · Chapter 3.51

3.51.1

ṛṣaya ūcu-
karmayogaḥ kathaṃ sūta yena cārādhito hariḥ /
prasīdati mahābhāga vada no vadatāṃ vara

3.51.2

yenāsau bhagavānīśaḥ samārādhyo mumukṣubhiḥ /
tadvadākhilalokānāṃ rakṣaṇaṃ dharmasaṃgraham

3.51.3

taṃ karmayogaṃ vada naḥ sūta mūrtimayastu yaḥ /
iti śuśrūṣavo viprā bhavadagre vyavasthitāḥ

3.51.4

sūta uvāca-
evameva purā pṛṣṭo vyāsaḥ satyavatīsutaḥ /
ṛṣibhiragnisaṃkāśairvyāsastānāha tacchṛṇu

3.51.5

vyāsa uvāca-
śṛṇudhvaṃmṛṣayaḥ sarve vakṣyamāṇaṃ sanātanam /
karmayogaṃ brāhmaṇānāmātyaṃtikaphalapradam

3.51.6

āmnāyasiddhamakhilaṃ brāhmaṇārthaṃ pradarśitam /
ṛṣīṇāṃ śṛṇvatāṃ pūrvaṃ manurāha prajāpatiḥ

3.51.7

sarvavyādhiharaṃ puṇyamṛṣisaṃghairniṣevitam /
samāhitadhiyo yūyaṃ śṛṇudhvaṃ gadato mama

3.51.8

kṛtopanayano vedānadhīyīta dvijottamaḥ /
garbhāṣṭame'ṣṭamevābde svasūtroktavidhānataḥ

3.51.9

daṃḍī ca mekhalī sūtrī kṛṣṇājinadharo muniḥ /
bhikṣāhāro guruhito vīkṣyamāṇo gurormukham

3.51.10

kārpāsamupavītārthaṃ nirmitaṃ brahmaṇā purā /
brāhmaṇānāṃ trivṛtsūtraṃ kauśaṃ vā vastrameva vā

3.51.11

sadopavītī caiva syātsadābaddha śikho dvijaḥ /
anyathā yatkṛtaṃ karmma tadbhavatyayathākṛtam

3.51.12

vasedavikṛtaṃ vāsaḥ kārpāsaṃ vā kaṣāyakam /
tadeva paridhānīyaṃ śuklaṃ tāṃtavamuttamam

3.51.13

uttaraṃ tu samāmnātaṃ vāsaḥ kṛṣṇājinaṃ śubham /
abhāve gāvayamapi rauravaṃ vā vidhīyate

3.51.14

uddhṛtya dakṣiṇaṃ bāhuṃ savyabāhau samarpitam /
upavītaṃ bhavennityaṃ nivītaṃ kaṃṭhasajjane

3.51.15

savyabāhuṃ samuddhṛtya dakṣiṇe tu dhṛtaṃ dvijāḥ /
prācīnāvītamityuktaṃ pitryekarmaṇi yojayet

3.51.16

agnyāgāre gavāṃ goṣṭhe home tapye tathaiva ca /
svādhyāye bhojane nityaṃ brāhmaṇānāṃ ca sannidhau

3.51.17

upāsane gurūṇāṃ ca saṃdhyayoḥ sādhusaṃgame /
upavītī bhavennityaṃ vidhireṣa sanātanaḥ

3.51.18

mauṃjī trivṛtsamāṃ śliṣṭāṃ kuryādviprasya mekhalām /
muṃjābhāve kuśenāhurgraṃthinaikena vā tribhiḥ

3.51.19

dhārayedvaiṇavapālāśau daṃḍau keśāṃtikau dvijaḥ /
yajñārhavṛkṣajaṃ vātha saumyamavraṇameva ca

3.51.20

sāyaṃprātardvijaḥ saṃdhyāmupāsīta samāhitaḥ /
kāmāllobhādbhayānmohāttyaktvaināṃ patito bhavet

3.51.21

agnikāryaṃ tataḥ kuryātsāyaṃprātaḥ prasannadhīḥ /
snātvā saṃtarpayeddevānṛṣīnpitṛgaṇāṃstathā

3.51.22

devatābhyarcanaṃ kuryātpuṣpaiḥ patrairyavāṃbubhiḥ /
abhivādanaśīlaḥ syānnityaṃ vṛddheṣu dharmataḥ

3.51.23

asāvahaṃ bho nāmeti samyakpraṇatipūrvakam /
āyurārogyasiddhyarthaṃ taṃdrādiparivarjitaḥ

3.51.24

āyuṣmānbhava saumyeti vaco vipro'bhivādane /
ākāraścāsya nāmnoṃ'te vācyaḥ pūrvākṣaraplutaḥ

3.51.25

yo na vettyabhivādasya vipraḥ pratyabhivādanam /
nābhivādyaḥ sa viduṣā yathā śūdrastathaiva saḥ

3.51.26

vyatyastapāṇinā kāryaṃ pādasaṃgrahaṇaṃ guroḥ /
savyena savyaḥ spraṣṭavyo dakṣiṇena tu dakṣiṇaḥ

3.51.27

laukikaṃ vaidikaṃ vāpi tathādhyātmikameva vā /
avāpya prayato jñānaṃ taṃ pūrvamabhivādayet

3.51.28

nodakaṃ dhārayedbhaikṣyaṃ puṣpāṇi samidhastathā /
evaṃvidhāni cānyāni na devārtheṣu karmmasu

3.51.29

brāhmaṇaṃ kuśalaṃ pṛcchetkṣatrabaṃdhumanāmayam /
vaiśyaṃ kṣemaṃ samāgamya śūdramārogyameva ca

3.51.30

upādhyāyaḥ pitā jyeṣṭho bhrātā trātā ca bhītitaḥ /
mātulaḥ śvaśuraścaiva mātāmaha pitāmahau

3.51.31

varṇaśreṣṭhaḥ pitṛvyaśca puṃso'tra guravaḥ smṛtāḥ /
mātā mātāmahī gurvī piturmātuśca sodarāḥ

3.51.32

śvaśrūḥ pitāmahī jyeṣṭhā dhātrī ca guravaḥ striyaḥ /
jñeyastu guruvargo'yaṃ mātṛtaḥ pitṛto dvijāḥ

3.51.33

anuvartanameteṣāṃ manovākkāyakarmabhiḥ /
gurūndṛṣṭvā samuttiṣṭhedabhivādya kṛtāñjali

3.51.34

naitairupaviśetsārddhaṃ vivadennātmakāraṇāt /
jīvitārthamapi dveṣādgurubhirnaiva bhāṣaṇam

3.51.35

udrikto'pi guṇairanyairgurudveṣī patatyadhaḥ /
gurūṇāmapi sarveṣāṃ paṃca pūjyā viśeṣataḥ

3.51.36

teṣāmādyāstrayaḥ śreṣṭhāsteṣāṃ mātā supūjitā /
yo bhāvayati yā sūte yena vidyopadiśyate

3.51.37

jyeṣṭho bhrātā ca bhartā ca paṃcaite guravaḥ smṛtāḥ /
ātmanaḥ sarvayatnena prāṇatyāgena vā punaḥ

3.51.38

pūjanīyā viśeṣeṇa paṃcaite bhūtimicchatā /
yāvatpitā ca mātā ca dvāvetau nirvikāriṇau

3.51.39

tāvatsarvaṃ parityajya putraḥ syāttatparāyaṇaḥ /
pitā mātā ca suprītau syātāṃ putraguṇairyadi

3.51.40

sa putraḥ sakalaṃ dharmaṃ prāpnuyāttena karmaṇā /
nāsti mātṛsamaṃ daivaṃ nāsti pitṛsamo guruḥ

3.51.41

tayoḥ pratyupakāro'pi na kathaṃcana vidyate /
tayornityaṃ priyaṃ kuryātkarmaṇā manasā girā

3.51.42

na tābhyāmananujñāto dharmamanyaṃ samācaret /
varjayitvā muktiphalaṃ nityaṃ naimittikaṃ tathā

3.51.43

dharmasāraḥ samuddiṣṭaḥ pretyānaṃtaphalapradaḥ /
samyagārādhya vaktāraṃ visṛṣṭastadanujñayā

3.51.44

śiṣyo vidyāphalaṃ bhuṃkte pretya cāpadyate divi /
yo bhrātaraṃ pitṛsamaṃ jyeṣṭhaṃ mūḍho'vamanyate

3.51.45

tena doṣeṇa saṃpretya nirayaṃ ghoramṛcchati /
puṃsāṃ vartmani sṛṣṭena pūjyo bhartā tu sarvadā

3.51.46

api mātari loke'sminnupakārāddhi gauravam /
mātulāṃśca pitṛvyāṃśca śvaśurānṛtvijo gurūn

3.51.47

asāvahamiti brūyātpratyutthāyābhivādayet /
avācyo dīkṣito nāmnā yavīyānapi yo bhavet

3.51.48

bho bhavatpūrvakaṃ tvenamabhibhāṣeta dharmavit /
abhivādyaśca pūjyaśca śirasānamya eva ca

3.51.49

brāhmaṇakṣatriyādyaiśca śrīkāmaiḥ sādaraṃ sadā /
nābhivādyāśca vipreṇa kṣatriyādyāḥ kathaṃcana

3.51.50

jñānakarmaguṇopetā yadyapyete bahuśrutāḥ /
brāhmaṇaḥ sarvavarṇānāṃ svasti kuryāditi śrutiḥ

3.51.51

savarṇena savarṇānāṃ kāryamevābhivādanam /
gururagnirdvijātīnāṃ varṇānāṃ brāhmaṇo guruḥ

3.51.52

patireko guruḥ strīṇāṃ sarvatrābhyāgato guruḥ /
vidyākarmavayobaṃdhurvittaṃ bhavati paṃcamam

3.51.53

mānyasthānāni paṃcāhuḥ pūrvaṃ pūrvaṃ gurūttarāt /
paṃcānāṃ triṣu varṇeṣu bhūyāṃsi balavaṃti ca

3.51.54

yatra syuḥ so'tra mānārhaḥ śūdro'pi daśamīṃ gataḥ /
paṃthā deyo brāhmaṇāya striyai rājñe vicakṣuṣe

3.51.55

vṛddhāya bhārabhagnāya rogiṇe durbalāya ca /
bhikṣāmāhṛtya śiṣṭānāṃ gṛhebhyaḥ prayato'nvaham

3.51.56

nivedya guruve'śnīyādvāgyatastadanujñayā /
bhavatpūrvaṃ caredbhaikṣyamupavītī dvijottamaḥ

3.51.57

bhavanmadhyaṃ tu rājanyo vaiśyastu bhavaduttaram /
mātaraṃ vā svasāraṃ vā māturvā bhaginīṃ nijām

3.51.58

bhikṣeta bhikṣāṃprathamaṃ yācainaṃ na vimānayet /
sajātīyagṛheṣveva sārvavarṇikameva vā

3.51.59

bhaikṣyasyācaraṇaṃ proktaṃ patitā divi varjitam /
vedayajñairahīnānāṃ praśastānāṃ svakarmmasu

3.51.60

brahmacāryyāharedbhaikṣyaṃ gṛhebhyaḥ prayato'nvaham /
guroḥ kule na bhikṣeta na jñātikulabaṃdhuṣu

3.51.61

alābhetvanyagehānāṃ pūrvaṃ pūrvaṃ vivarjayet /
sarvaṃ vā vicaredgrāmaṃ pūrvoktānāmasaṃbhave

3.51.62

niyamya prayato vācaṃ diśastvanavalokayan /
samāhṛtya tu bhaikṣyānnaṃ yāvadarthamamāyayā

3.51.63

bhuṃjīta prayato nityaṃ vāgyato'nanyamānasaḥ /
bhaikṣyeṇa vartayennityaṃ naivekānno bhavedvratī

3.51.64

bhaikṣyaiṇa varttino vṛttirupavāsasamā smṛtā /
pūjayedaśanaṃ nityamadyāccainamakutsayan

3.51.65

dṛṣṭvā hṛṣyetprasīdecca pratinaṃdecca sarvaśaḥ /
anārogyamanāyuṣyamasvargyaṃ cātibhojanam

3.51.66

apuṇyaṃ lokavidviṣṭaṃ tasmāttatparivarjayet /
prāṅmukho'nnāni bhuṃjīta sūryābhimukhameva vā

3.51.67

nādyādudaṅmukho nityaṃ vidhireṣa sanātanaḥ /
prakṣālya pāṇipādau ca bhuṃjāno dvirupaspṛśet

3.51.68

śuddhe deśe samāsīno bhuktvā ca dvirupaspṛśet

3.51.51

iti śrīpādme mahāpurāṇe svargakhaṃḍe karmayogakathanaṃ nāma ekapaṃcāśattamo'dhyāyaḥ

Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc