Padma Purana · Chapter 3.3
ṛṣaya ūcuḥ-/
nadīnāṃ parvatānāṃ ca nāmadheyāni sarvaśaḥ /
tathā janapadānāṃ ca ye cānye bhūmimāśritāḥ
pramāṇaṃ ca pramāṇajña pṛthivyāḥ kila sarvataḥ /
nikhilena samācakṣva kānanāni ca sattama
sūta uvāca-/
paṃcemāni mahāprājña mahābhūtāni saṃgrahāt /
jagatīsthāni sarvāṇi samānyāhurmanīṣiṇaḥ
bhūmirāpastathā vāyuragnirākāśameva ca /
guṇottarāṇi sarvāṇi teṣāṃ bhūmiḥ pradhānataḥ
śabdasparśaśca rūpaṃ ca raso gaṃdhaśca paṃcamaḥ /
bhūmereteguṇāḥ proktā ṛṣibhistattvavedibhiḥ
catvāropsuguṇā viprā gaṃdhastatra na vidyate /
śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca tejasotha guṇāstrayaḥ
śabdaḥ sparśaśca vāyostu ākāśe śabda eva ca /
ete paṃca guṇā viprā mahābhūteṣu paṃcasu
vartaṃte sarvalokeṣu yeṣu bhūtāḥ pratiṣṭhitāḥ /
anyonyaṃ nātivartaṃte sāmyaṃ bhavati vai tadā
yadā tu viṣamībhāvamāviśaṃti parasparam /
tadā dehairdehavaṃto vyatirohaṃti nānyathā
ānupūrvyā vinaśyaṃti jāyaṃte cānupūrvaśaḥ /
sarvāṇyaparimeyāṇi tadeṣāṃ rūpamaiśvaram
yatrayatra hi dṛśyaṃte dhāvaṃti pāṃcabhautikāḥ /
teṣāṃ manuṣyāstarkeṇa pramāṇāni pracakṣate
aciṃtyāḥ khalu ye bhāvāstānna tarkeṇa sādhayet /
sudarśanaṃ pravakṣyāmi dvīpaṃ tu munipuṃgavāḥ
parimaṃḍalo mahābhāgā dvīpo'sau cakrasaṃsthitaḥ /
nadījalaparicchinnaḥ parvataiścābdhisannibhaiḥ
puraiśca vividhākārai ramyairjanapadaistathā /
vṛkṣaiḥ puṣpaphalopetaiḥ saṃpanno dhanadhānyavān
lavaṇena samudreṇa samaṃtātparivāritaḥ /
yathā hi puruṣaḥ paśyedādarśe mukhamātmanaḥ
evaṃ sudarśano dvīpo dṛśyate cakramaṃḍalaḥ /
dviraṃśe pippalastasya dviraṃśe ca śaśo mahān
sarvauṣadhiṃ samādāya sarvataḥ parivāritaḥ /
āpastatonyā vijñeyāḥ śeṣaḥ saṃkṣepa ucyate
ṛṣaya ūcuḥ-/
ukto yasya ca saṃkṣepo buddhimanvidhivattvayā /
tattvajñaścāsi sarvasya vistaraṃ sūta no vada
yāvānbhūmyavakāśoyaṃ dṛśyate śaśalakṣaṇe /
tasya pramāṇaṃ prabrūhi tato vakṣyasi pippalam
evaṃ taiḥ kila pṛṣṭaḥ sa sūto vākyamathābravīt /
sūta uvāca-/
prāgāyatā mahāprājñāḥ ṣaḍete ratnaparvatāḥ
avagāḍhā hyubhayataḥ samudrau pūrvapaścimau /
himavānhimakūṭaśca niṣadhaśca nagottamaḥ
nīlaśca vaiḍūryamayaḥ śvetaśca śaśisannibhaḥ /
sarvadhātupinaddhaśca śṛṃgavānnāmaparvataḥ
ete vai parvatā viprāḥ siddhacāraṇasevitāḥ /
teṣāmaṃtaraviṣkuṃbhau yojanāni sahasraśaḥ
tatra puṇyā janapadāstāni varṣāṇi sattamāḥ /
vasaṃti teṣāṃ sattvāni nānājātīni sarvaśaḥ
idaṃ tu bhārataṃ varṣaṃ tato haimavataṃ param /
hemakūṭātparaṃ caiva harivarṣaṃ pracakṣate
dakṣiṇena tu nīlasya niṣadhasyottareṇa ca /
prāgāyato mahābhāgā mālyavānnāma parvataḥ
tataḥ paraṃ mālyavataḥ parvato gaṃdhamādanaḥ /
parimaṃḍalastayormadhye meruḥ kanakaparvataḥ
ādityataruṇābhāso vidhūma iva pāvakaḥ /
yojanānāṃ sahasrāṇi caturaśītirucchritaḥ
adhastāccaturaśītiryojanānāṃ dvijottamāḥ /
ūrdhvamadhaśca tiryakca lokānāvṛtya tiṣṭhati
tasya pārśveṣvamī dvīpāścatvāraḥ saṃsthitā dvijāḥ /
bhadrāśvaḥ ketumālaśca jaṃbūdvīpaśca sattamāḥ
uttarāścaiva kuruvaḥ kṛtapuṇya pratiśrayāḥ /
vihaṃgasumukho yastu supārśvasyātmajaḥ kila
sa vai viciṃtayāmāsa sauvarṇānprekṣya vāyasān /
meruruttamamadhyānāmadhamānāṃ ca pakṣiṇām
aviśeṣakaro yasmāttasmādenaṃ tyajāmyaham /
tamādityonuparyeti satataṃ jyotiṣāṃ varaḥ
caṃdramāśca sanakṣatro vāyuścaiva pradakṣiṇaḥ /
sa parvato mahāprājñā divyapuṣpasamanvitaḥ
bhavanairāvṛtaiḥ sarvaiḥ rjāṃbūnadamayaiḥ śubhaiḥ /
tatra devagaṇā viprā gaṃdharvāsurarākṣasāḥ
apsarogaṇasaṃyuktāḥ śaile krīḍaṃti sarvadā /
tatra brahmā ca rudraśca śakraścāpi sureśvaraḥ
sametya vividhairyajñairyajaṃte'neka dakṣiṇaiḥ /
tuṃbururnāradaścaiva viśvāvasurhāhā hūhūḥ
abhigamyāmaraśreṣṭhaṃ stuvaṃti vividhaiḥ stavaiḥ /
saptarṣayo mahātmānaḥ kaśyapaśca prajāpatiḥ
tatra gacchaṃti bhadraṃ vaḥ sadā parvaṇi parvaṇi /
tasyaiva mūrddhanyuśanā kāvyo daityairmahīyate
tasya haimāni ratnāni tasyaite ratnaparvatāḥ /
tasmātkubero bhagavāṃścaturthaṃ bhāgamaśnute
tataḥ kalāṃśaṃ vittasya manuṣyebhyaḥ prayacchati /
parvatasyāṃtare divyaṃ sarvartukusumaiścitam
karṇikāravanaṃ ramyaṃ śilājālasamucchritam /
tatra sākṣātpaśupatirdivyabhūtaiḥ samāvṛtaḥ
umāsahāyobhagavānramate bhūtabhāvanaḥ /
karṇikāramayīṃ mālāṃ bibhradāpādalaṃbinīm
tribhirnetraiḥ kṛtoddyotastribhiḥ sūryairivoditaiḥ /
tamugratapasaḥ siddhāḥ suvratāḥ satyavādinaḥ
paśyaṃti nahi durvṛttaiḥ śakyo draṣṭuṃ maheśvaraḥ /
tasya śailasya śikharātkṣīradhārā dvijottamāḥ
viśvarūpātparamitā bhīmanirghātanisvanā /
puṇyāpuṇyatamairjuṣṭā gaṃgā bhāgīrathī śubhā
plavaṃtī ca pravegena hrade caṃdramasaḥ śubhe /
tayā hyutpāditaḥ puṇyaḥ sa hradaḥ sāgaropamaḥ
tāṃ dhārayāmāsa tadā durddharāṃ parvatairapi /
śataṃ varṣasahasrāṇi śirasaiva pinākadhṛk
merostu paścime pārśve ketumālo dvijottamāḥ /
jaṃbūkhaṃḍe tu tatraiva mahājanapado dvijāḥ
āyurdaśasahasrāṇi varṣāṇāṃ tatra sattamāḥ /
suvarṇavarṇāśca narā striyaścāpsarasāṃ samāḥ
anāmayā vītaśokā nityaṃ muditamānasāḥ /
jāyaṃte mānavāstatra nistaptakanakaprabhāḥ
gaṃdhamādanaśṛṃgeṣu kuberaḥ saha rākṣasaiḥ /
saṃvṛtopsarasāṃ saṃghairmodate guhyakādhipaḥ
gaṃdhamādanapārśve tu pare vigatapātakāḥ /
ekādaśasahasrāṇi varṣāṇāṃ paramāyuṣaḥ
tatra kṛṣṇā narā viprāstejoyuktā mahābalāḥ /
striyaścotpalapatrābhāḥ sarvāḥ supriyadarśanāḥ
nīlotpaladharaṃ śvetaṃ śvetāddhairaṇyakaṃ varam /
varṣamairāvataṃ viprā nānājanapadāvṛtam
dhanukhaṃḍeḥ mahābhāgā dve varṣe dakṣiṇottare /
ilāvṛttaṃ madhyagaṃ tu paṃcavarṣāṇi caiva hi
uttarottarametebhyo varṣamudricyate guṇaiḥ /
āyuḥ pramāṇamārogyaṃ dharmataḥ kāmato'rthataḥ
samanvitāni bhūtāni teṣu sarveṣu sattamāḥ /
evameṣā mahābhāgāḥ parvataiḥ pṛthivī citā
hemakūṭastu sumahānkailāso nāma parvataḥ /
tatra vaiśravaṇo devo guhyakaiḥ saha modate
astyuttareṇa kailāsaṃ mainākaṃ parvataṃ prati /
hiraṇyaśṛṃgaḥ sumahāndivyo maṇimayo giriḥ
tasya pārśve mahaddivyaṃ śubhraṃ kāṃcanavālukam /
ramyaṃ viṣṇusaro nāma yatra rājā bhagīrathaḥ
dṛṣṭvā bhāgīrathīṃ gaṃgāmuvāsa bahulāḥ samāḥ /
yūpā maṇimayāstatra kṣetrāścāpi hiraṇmayāḥ
tatreṣṭvā tu gataḥ siddhiṃ sahasrākṣo mahāyaśāḥ /
sraṣṭā bhūtipatiryatra sarvalokaiḥ sanātanaḥ
upāsyate tigmatejā yatra bhūtaḥ samaṃtataḥ /
naranārāyaṇau brahmā manuḥ sthāṇuśca paṃcamaḥ
tatra divyā tripathagā prathamaṃ tu pratiṣṭhitā /
brahmalokādapākrāṃtā saptadhā pratipadyate
vaṭodakā sā nalinī pārvatī ca sarasvatī /
jaṃbūnadī ca sītā ca gaṃgā siṃdhuśca saptamī
aciṃtyā divyasaṃjñā sā prabhāvaiśca samanvitā /
upāsyate yatra satraṃ sahasrayugaparyaye
dṛśyādṛśyā ca bhavati tatratatra sarasvatī /
etā divyāḥ saptagaṃgāstriṣulokeṣu viśrutāḥ
rakṣāṃsi vai himavatī hemakūṭe ca guhyakāḥ /
sarpā nāgāśca niṣadhe gokarṇaṃ ca tapovanam
devāsurāṇāṃ sarveṣāṃ śvetaḥ parvatamucyate /
gaṃdharvā niṣadhe nityaṃ nīle brahmarṣayastathā
śṛṃgavāṃstu mahābhāgā devānāṃ pratisaṃcaraḥ /
ityetāni mahābhāgāḥ saptavarṣāṇi bhāgaśaḥ
bhūtānyupaniviṣṭāni gatimaṃti dhruvāṇi ca /
teṣāmṛddhirbahuvidhā dṛśyate devamānuṣā
aśakyaṃ parisaṃkhyātuṃ śraddhe yā tu vibhūṣitā /
yāṃ tu pṛcchatha māṃ viprā divyamenāṃ śaśākṛtim
pārśve śaśasya dve varṣe ukte ye dakṣiṇottare /
karṇe tu nāgadvīpaśca kāśyapadvīpa eva ca
karṇadvīpaśilo viprāḥ śrīmānmalayaparvataḥ /
etaddvitīyaṃ dvīpasya dṛśyate śaśisaṃsthitam
iti śrīpādmemahāpurāṇe svargakhaṃḍe tṛtīyo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0