Padma Purana · Chapter 2.97
saptanavatitamo'dhyāyaḥ /
kuṃjala uvāca-
evamākarṇya tāṃ rājā muninā bhāṣitāṃ tadā /
dharmādharmagatiṃ sarvāṃ taṃ muniṃ samabhāṣata
subāhuruvāca-
sohaṃ dharmaṃ kariṣyāmi sohaṃ puṇyaṃ dvijottama /
vāsudevaṃ jagadyoniṃ yajiṣye nitarāṃ mune
homena tu japenaiva pūjayenmadhusūdanam /
yaṣṭvā yajñaṃ tapastaptvā viṣṇulokaṃ sa bhūpatiḥ
pūjitaḥ sarvakāmaiśca prāptavānsatvaraṃ mudā /
gate tasminmahāloke devadevaṃ na paśyati
kṣudhā jātā mahātīvrā tṛṣṇā cāti pravartate /
tayoścāpi mahāprājña jīvapīḍākarā bahu
rājāpi priyayā sārddhaṃ kṣudhātṛṣṇāprapīḍitaḥ /
na paśyati hṛṣīkeśaṃ duḥkhena mahatānvitaḥ
sūta uvāca-
evaṃ sa duḥkhito rājā priyayā saha sattama /
ākula vyākulo jātaḥ pīḍitaḥ kṣudhayā bhṛśam
itaścetaśca vegaiśca dhāvate vasudhādhipaḥ /
sarvābharaṇaśobhāṃgo vastracaṃdanabhūṣitaḥ
puṣpamālāpraśobhāṃgo hārakuṃḍalakaṃkaṇaiḥ /
ratnadīptipraśobhāṃgaḥ prayayau sa mahīpatiḥ
evaṃ duḥkhasamācāraḥ stūyamānaśca pāṭhakaiḥ /
duḥkhaśokasamāviṣṭaḥ svapriyāṃ vākyamabravīt
viṣṇulokamahaṃ prāptastvayā saha suśobhane /
ṛṣibhiḥ stūyamānopi vimānenāpi bhāmini
karmaṇā kena me ceyaṃ kṣudhātīva pravarddhate /
viṣṇulokaṃ ca saṃprāpya na dṛṣṭo madhusūdanaḥ
tatkiṃ hi kāraṇaṃ bhadre na bhunajmi mahatphalam /
karmaṇātha nijenāpi etadduḥkhaṃ pravarttate
saivaṃ śrutvā ca tadvākyaṃ rājānamidamabravīt
bhāryovāca-
satyamuktaṃ tvayā rājannāsti dharmasya vai phalam /
vedaśāstrapurāṇeṣu ye paṭhaṃti ca brāhmaṇāḥ
duḥkhaśokau vidhūyeha sarvadoṣaiḥ pramucyate /
nāmoccāreṇa devasya viṣṇoścaiva sucakriṇaḥ
puṇyātmāno mahābhāgā dhyāyamānā janārdanam /
tvayaivārādhito devaḥ śaṃkhacakragadādharaḥ
annādidānaṃ viprebhyo na pradattaṃ dvijoditam /
phalaṃ tasya prajānāmi na dṛṣṭo madhusūdanaḥ
kṣudhā me bādhate rājaṃstṛṣṇā caiva praśoṣayet /
kuṃjala uvāca-
evamuktastu priyayā rājā ciṃtākuleṃdriyaḥ
tato dṛṣṭvā mahāpuṇyamāśramaṃ śramanāśanam /
divyavṛkṣasamākīrṇaṃ taḍāgairupaśobhitam
vāpīkuṃḍataḍāgaiśca puṇyatoyaprapūritaiḥ /
haṃsakāraṃḍavākīrṇaṃ kahlārairupaśobhitam
āśramaḥ śobhate putra munibhistattvavedibhiḥ /
divyavṛkṣasamākīrṇaṃ mṛgavrātaiśca śobhitam
nānāpuṣpasamākīrṇaṃ hṛdyagaṃdhasamākulam /
dvijasiddhaiḥ samākīrṇamṛṣiśiṣyaiḥ samākulam
yogiyogeṃdra saṃghuṣṭaṃ devavṛṃdairalaṃkṛtam /
kadalīvanasaṃbādhaiḥ suphalaiḥ pariśobhitam
nānāvṛkṣasamākīrṇaṃ sarvakāmasamanvitam /
śrīkhaṃḍaiścārugaṃdhaiśca suphalaiḥ śobhitaṃ sadā
evaṃ puṇyaṃ samākīrṇaṃ brahmalakṣmasamāyutam /
sa subāhustato rājā tayā supriyayā saha
praviveśa mahāpuṇyaṃ tadvanaṃ sarvakāmadam /
bhāsamāno diśaḥ sarvā yatrāste sūryasaṃnibhaḥ
rājamāno mahādīptyā parayā sūryasaṃnibhaḥ /
yogāsanasamārūḍho yogapaṭṭena saṃvṛtaḥ
vāmadevaṛṣiśreṣṭho vaiṣṇavānāṃ varastathā /
dhyāyamāno hṛṣīkeśaṃ bhuktimuktipradāyakam
vāmadevaṃ mahātmānaṃ taṃ dṛṣṭvā munisattamam /
tvaraṃ gatvā praṇamyaiva sa rājā priyayā saha
vāmadevastato dṛṣṭvā praṇataṃ rājasattamam /
āśīrbhirabhinaṃdyaiva rājānaṃ priyayānvitam
upaveśyāsane puṇye subāhuṃ rājasattamam /
āsanādi tataḥ pādyairarghapūjādibhistathā
muninā pūjito bhūpaḥ priyayā saha cāgataḥ /
atha papraccha rājānaṃ mahābhāgavatottamam
vāmadeva uvāca-
tvāmahaṃ viṣṇudharmajñaṃ viṣṇubhaktaṃ narottamam /
jāne jñānena rājeṃdra divyena colabhūmipam
nirāmayaścāgatosi tārkṣyayā bhāryayā saha /
rājovāca-
nirāmayaścāgato'smi prāpto viṣṇoḥ paraṃ padam
mayā hi parayā bhaktyā devadevo janārdanaḥ /
ārādhito jagannātho bhaktiprītaḥ sureśvaram
kasmātpaśyāmyahaṃ tāta na devaṃ kamalāpatim /
kṣudhā me bādhate tāta tṛṣṇātīva sudāruṇā
tābhyāṃ śāṃtiṃ na gacchāva sukhaṃ viṃdāva naiva ca /
etanmekāraṇaṃ duḥkhaṃ saṃjātaṃ munisattama
tanme tvaṃ kāraṇaṃ brūhi prasādātsumukho bhava /
vāmadeva uvāca-
tvaṃ tu bhaktosi rājeṃdra śrīkṛṣṇasya sadaiva hi
ārādhitastvayā bhaktyā parayā madhusūdanaḥ /
bhaktyopacāraiḥ snānādyairgaṃdhapuṣpādibhistathā
na pūjito'tha naivedyaiḥ phalaiśca jagatāṃpatiḥ /
daśamīṃ prāpya rājeṃdra tvayaiva ca sadā kṛtam
ekabhaktaṃ na dattaṃ tu brāhmaṇāya subhojanam /
ekādaśīṃ tu saṃprāpya na kṛtaṃ bhojanaṃ tvayā
viṣṇumuddiśya viprāya na dattaṃ bhojanaṃ tvayā /
annaṃ cāmṛtarūpeṇa pṛthivyāṃ saṃsthitaṃ sadā
annadānaṃ viśeṣeṇa kadā dattaṃ na hi tvayā /
oṣadhyaśca mahārāja nānābhedāstu tāḥ śṛṇu
kaṭu tikta kaṣāyāśca madhurāmlāśca kṣārakāḥ /
hiṃgvādyopaskarāḥ sarve nānārūpāśca bhūpate
amṛtājjajñire sarvā oṣadhyaḥ puṣṭihetavaḥ /
annameva susaṃskṛtya auṣadhavyaṃjanānvitam
devebhyo viṣṇurūpebhya iti saṃkalpya dīyate /
pitṛbhyo viṣṇurūpebhyo haste ca brāhmaṇasya hi
atithibhyastato datvā parijanaṃ prabhojayet /
svayaṃ tu bhuṃjate paścāttadannamamṛtopamam
pretya duḥkhaṃ na caivāsti tasya saukhyaṃ tu bhūpate /
brāhmaṇāḥ pitaro devāḥ kṣatrarūpāśca bhūpate
yathā hi karṣakaḥ kaścitsukṛṣiṃ kurute sadā /
tadvanmartyaḥ kṛṣiṃ kuryātkṣetre viprāsyake nṛpa
svabhāvalāṃgalenāpi śraddhā śastreṇa bhedayet /
vṛṣabhau tu matau nityaṃ buddhiścaiva tapastathā
satyajñānānubhāvīśaḥ śuddhātmā tu pratodakaḥ /
vipranāmni mahākṣetre namaskārairvisarjayet
sphoṭayetkalmaṣaṃ nityaṃ kṛṣiko hi yathā nṛpa /
kṣetrasya udyame yukto viṣṇukāmaḥ prasādayet
tadvadvākyaiḥ śubhaiḥ puṇyairviprāṃścāpi prasādayet /
parvatīrthāptikālaśca ghanarūpobhivarṣaṇe
vaptukāmo bhavetkṣetrī tataḥ kṣetre pravāpayet /
tadvadbhūpaprasannāya viprāya paridīyate
kṣetrasya uptabījasya yathā kṣetrī prabhuṃjati /
phalameva mahārāja tathā dātā bhunakti ca
pretya cātraiva nityaṃ ca tṛpto bhavati nānyathā /
brāhmaṇāḥ pitaro devāḥ kṣetrarūpā na saṃśayaḥ
mānavānāṃ mahārāja vāpitāḥ pradadaṃti ca /
phalamevaṃ na saṃdeho yādṛśaṃ tādṛśaṃ dhruvam
kaṭukāddhi na jāyeta rājanmadhura eva ca /
tadvacca madhurākhyācca na jāyetkaṭukaḥ punaḥ
yādṛśaṃ vapate bījaṃ tādṛśaṃ phalamaśnute /
na vāpayati yaḥ kṣetraṃ na sa bhuṃjati tatphalam
tadvadviprāśca devāśca pitaraḥ kṣetrarūpiṇaḥ /
darśayaṃti phalaṃ rājandattasyāpi na saṃśayaḥ
yādṛśaṃ hi kṛtaṃ karma tvayaiva ca śubhāśubham /
tādṛśaṃ bhuṃkṣva vai rājannanyathā tanna jāyate
na purā devaviprebhyaḥ pitṛbhyaśca kadācana /
miṣṭānnapānamevāpi dattaṃ sumanasā tadā
subhojyairbhojanairmṛṣṭairmadhuraiścoṣyapeyakaiḥ /
subhakṣyairātmanā bhuktaṃ kasmai dattaṃ na ca tvayā
svaśarīraṃ tvayā puṣṭamannairamṛtasannibhaiḥ /
yasmātkṛtaṃ mahārāja tasmātkṣudhā pravartate
karmaiva kāraṇaṃ rājannarāṇāṃ sukhaduḥkhayoḥ /
janmamṛtyvormahābhāga bhuṃkṣva tatkarmaṇaḥ phalam
pūrvepi ca mahātmāno divaṃ prāptāḥ svakarmaṇā /
punaḥ prayātā bhūrlokaṃ karmaṇaḥ kṣayakālataḥ
nalo bhagīrathaścaiva viśvāmitro yudhiṣṭhiraḥ /
karmaṇaiva hi saṃprāptāḥ svargaṃ rājansvakālataḥ
diṣṭaṃ hi prāktanaṃ karma tena duḥkhaṃ sukhaṃ labhet /
tadullaṃghayituṃ rājankaḥ samarthopi hīśvaraḥ
atha tasmānnṛpaśreṣṭha svargatasyāpi te'bhavat /
kṣuttṛṣṇāsaṃbhavo vegastato duṣṭaṃ hi karma te
yadi te kṣutpratīkāro hyabhīṣṭo nṛpasattama /
tadgatvā bhuṃkṣva kāyaṃ svamānaṃdāraṇyasaṃsthitam
tava ceyaṃ mahārājñī kṣutkṣāmātīva dṛśyate /
subāhuruvāca-
kiyatkālamidaṃ karma kartavyaṃ priyayā saha
tanme brūhi mahābhāgānugraho dṛśyate kadā /
kasya dānena kiṃ puṇyaṃ dravyasya munisattama
tatprabrūhi mahāprājña yadi tuṣṭosi sāṃpratam /
vāmadeva uvāca-
annadānānmahāsaukhyamudakasya mahāmate
bhuṃjaṃti martyāḥ svargaṃ vai pīḍyaṃte naiva pātakaiḥ /
yadā dānaṃ na dattaṃ tu bhavedapi hi mānavaiḥ
mṛtyukālepi saṃprāpte dānaṃ sarve dadaṃti ca /
ādāveva pradātavyamannaṃ codakasaṃyutam
succhatropānahau dadyājjalapātraṃ suśobhanam /
bhūmiṃ sukāṃcanaṃ dhenumaṣṭau dānāni yo'rpayet
svarge na jāyate tasya kṣudhātṛṣṇādisaṃbhavaḥ /
kṣudhā na bādhate rājannannadānātsa tṛptimān
tṛṣṇā tīvrā nahi syādvai tṛpto bhavati sarvadā /
pādukāyāḥ pradānena cchatradānena bhūpate
chāyāmāpnoti dātā vai vāhanaṃ ca nṛpottama /
upānahapradānena anyadevaṃ vadāmyaham
bhūmidānānmahābhāga sarvakāmānavāpnuyāt /
godānena mahārāja rasaiḥ puṣṭo bhavetsadā
sarvānbhogānprabhuṃjānaḥ svargaloke vasennaraḥ /
tṛpto bhavati vai dātā godānena na saṃśayaḥ
nīrujaḥ sukhasaṃpannaḥ saṃtuṣṭastu dhanānvitaḥ /
kāṃcanena suvarṇastu jāyate nātra saṃśayaḥ
śrīmāṃśca rūpavāṃstyāgī ratnabhoktā bhavennaraḥ /
mṛtyukāle tu saṃprāpte tiladānaṃ prayacchati
sarvabhogapatirbhūtvā viṣṇulokaṃ prayāti saḥ /
evaṃ dānaviśeṣeṇa prāpyate paramaṃ sukham
godānaṃ bhūmidānaṃ tu annodake ca vai tvayā /
jīvamānena rājeṃdra na dattaṃ brāhmaṇāya vai
mṛtyukālepi no dattaṃ tasmātkṣudhā pravartate /
etatte kāraṇaṃ proktaṃ jātaṃ karmavaśānugam
yādṛśaṃ tu kṛtaṃ karma tādṛśaṃ paribhujyate /
subāhuruvāca-
kathaṃ kṣudhā praśāṃtiṃ me prayāti munisattama
anayā śoṣitaḥ kāyo hyatīva paridūyate /
kṣudhāṃ prati dvijaśreṣṭha prāyaścittaṃ vadasva nauḥ
karmaṇaścāsyaghorasya yathā śāṃtirbhavenmama /
vāmadeva uvāca-
prāyaścittaṃ na caivāsti ṛtebhogānnṛpottama
karmaṇosya phalaṃ sarvaṃ bhavānsvasthaḥ prabhokṣyati /
yatra te patitaḥ kāyaḥ priyāyāścaiva bhūpate
yuvābhyāṃ hi pragaṃtavyamitaścaiva na saṃśayaḥ /
ubhābhyāmapi bhoktavyaṃ kāyamakṣayameva tat
svaṃsvaṃ rājanna saṃdehastvayā vai priyayā saha /
rājovāca-
kiyatkālaṃ prabhoktavyaṃ mayaivaṃ priyayā saha
tadādiśa mahābhāga pramāṇaṃ tadvaco mama /
vāmadeva uvāca-
vāsudeva mahāstotraṃ mahāpātakanāśanam
yadā tvaṃ śroṣyase puṇyaṃ tadā mokṣaṃ prayāsyasi /
etatte sarvamākhyātaṃ gaccha rājanprabhuṃkṣvahi
evaṃ śrutvā tato rājā bhāryayā saha vai punaḥ /
svaśarīrasya vai māṃsaṃ bhakṣate priyayā saha
nityameva mahāprājña tadvatpūrṇaṃ bhavedvapuḥ /
nityaṃ prabhakṣate rājā rājñī tasya ca putraka
yathāyathā ca rājā ca bhakṣate ca kalevaram /
hasete vai sadā nāryau tayorbhāvaṃ vadāmyaham
prajñā sārddhaṃ mahāsādhvī caritraṃ tasya bhūpateḥ /
hāsyaṃ hi kurute nityaṃ tasya śraddhānapāyinī
prajñayā preryamāṇena na dattaṃ śraddhayānvitam /
brāhmaṇebhyaḥ susaṃkalpya annamuddiśya vaiṣṇave
evaṃ sa bhakṣate māṃsaṃ svasya kāyasya nityadā /
yoṣidapyātmakāyaṃ ca rasaiścāmṛtasannibhaiḥ
tato varṣaśatāṃte tu vāmadevaṃ mahāmunim /
smṛtvā sa garhayāmāsa ātmānaṃ prati suvrata
na dattaṃ pitṛdevebhyo brāhmaṇebhyaḥ kadā mayā /
na dattamatithibhyo hi vṛddhebhyaśca viśeṣataḥ
dīnebhyo hi na dattaṃ ca kṛpayā cāturāya ca /
evaṃ sa bhuṃkte svaṃ māṃsaṃ garhayansvīya karma ca
evaṃ svamāṃsaṃ bhuṃjānaṃ subāhuṃ priyayā saha /
hasete ca tadā dṛṣṭvā prajñā śraddhā ca dve striyau
tasya karmavipākasya śubhātmā hasate nṛpa /
mama saṃgaprasaṃgena na dattaṃ pāpacetana
prajñā ca vacanaistaistu rājānaṃ hasate punaḥ /
kvagatosau mahāmoho yena tvaṃ mohito nṛpa
lobhena mohayuktena tamogarte nipātyate /
tatrāpatitvā māmaiva patitaṃ duḥkhasaṃkaṭe
dānamārgaṃ parityajya lobhamārgaṃ gato nṛpa /
bhāryayā saha bhuṃkṣva tvaṃ vyāpitaḥ kṣudhayā bhṛśam
evaṃ taṃ hasate prajñā subāhuṃ priyayānvitam /
etaddhi kāraṇaṃ sarvaṃ tayorhāsasya putraka
bhakṣyamāṇasya bhūpasya dehaṃ svaṃ duḥkhite tadā /
ūcaturdehidehīti yācyamānaḥ sadaiva hi
kṣudhātṛṣṇāmahāprājña bhīmarūpe bhayānake /
payasā miśritaṃ bhakṣaṃ yācete nṛpatīśvaram
etatte sarvamākhyātaṃ yattvayā paripṛcchitam /
anyatkiṃ te pravakṣyāmi tadvadasva mahāmate
vijvala uvāca-
vāsudevābhidhānaṃ tatstotraṃ kathaya me pitaḥ /
yena mokṣaṃ vrajedrājā tadviṣṇoḥ paramaṃ padam
iti śrīpadmapurāṇe bhūmikhaṃḍe venopākhyāne gurutīrthamāhātmye cyavanacaritre saptanavatitamo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0