Padma Purana · Chapter 2.67
yayātiruvāca-
asmadbhāgyaprasaṃgena bhavato darśanaṃ mama /
saṃjātaṃ śakrasaṃvāha etacchreyo mamātulam
mānavā martyaloke ca pāpaṃ kurvaṃti dāruṇam /
teṣāṃ karmavipākaṃ ca mātale vada sāṃpratam
mātaliruvāca-
śrūyatāmabhidhāsyāmi pāpācārasya lakṣaṇam /
śrute sati mahajjñānamatraloke prajāyate
vedaniṃdāṃ prakurvaṃti brahmācārasya kutsanam /
mahāpātakamevāpi jñātavyaṃ jñānapaṃḍitaiḥ
sādhūnāmapi sarveṣāṃ yaḥ pīḍāṃ hi samācaret /
mahāpātakamevāpi prāyaścitte na hi vrajet
kulācāraṃ parityajya anyācāraṃ vrajaṃti ca /
etacca pātakaṃ ghoraṃ kathitaṃ kṛtyavedibhiḥ
mātāpitrośca yo niṃdāṃ tāḍanaṃ bhaginīṣu ca /
pitṛsvasṛniṃdanaṃ ca tadeva pātakaṃ dhruvam
saṃprāpte śrāddhakālepi paṃcakrośāṃtaresthitam /
jāmātaraṃ parityajya tathā ca duhituḥ sutam
svasāraṃ caiva svasrīyaṃ parityajya pravartate /
kāmātkrodhādbhayādvāpi anyaṃ bhojayate yadā
pitaro naiva bhuṃjaṃti devāścaiva na bhuṃjate /
etacca pātakaṃ tasya pitṛghātasamaṃ kṛtam
dānakālepi saṃprāpte āgate brāhmaṇe kila /
bhūridānaṃ parityajya katibhyo hi pradīyate
ekasmai dīyate dānamanyebhyopi na dīyate /
etacca pātakaṃ ghoraṃ dānabhraṃśakaraṃ smṛtam
yajamānagṛhe sevā saṃsthitānbrāhmaṇānnijān /
parityajya hi yaddānaṃ na dānasya ca lakṣaṇam
samāśritaṃ hi yaṃ vipraṃ dharmācārasamanvitam /
sarvopāyaiḥ supuṣyettaṃ sudānairbahubhirnṛpa
na gaṇayenmūrkhaṃ vidvāṃsaṃ poṣyo vipraḥ sadā bhavet /
sarvaiḥ puṇyaiḥ samāyuktaṃ sudānairbahubhirnṛpa
taṃ samabhyarcya vidvāṃsaṃ prāptaṃ vipraṃ sadārhayet /
taṃ hi tyaktvā dadeddānamanyasmai brāhmaṇāya vai
dattaṃ hutaṃ bhavettasya niṣphalaṃ nātra saṃśayaḥ /
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdraścāpi caturthakaḥ
puṇyakāleṣu sarveṣu saṃśritaṃ pūjayeddvijam /
mūrkhaṃ vāpi hi vidvāṃsaṃ tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu
aśvamedhasya yajñasya phalaṃ tasya prajāyate /
kasmāddhikāraṇādrājañchakyaṃ prāpya na kārayet
anyo vipraḥ samāyātastatkālaṃ śrāddhakarmaṇi /
ubhau tau pūjayettatra bhojanācchādanaistataḥ
tāṃbūladakṣiṇābhiśca pitarastasya harṣitāḥ /
śrāddhabhuktāya dātavyaṃ sadā dānaṃ ca dakṣiṇā
na dadecchrāddhakartā yo gohatyādi samaṃ bhavet /
dvāvetau pūjayettasmācchraddhayā nṛpasattama
nirddhanatva prabhāvādvai tamekaṃ hi prapūjayet /
vyatīpātepi saṃprāpte vaidhṛtau ca nṛpottama
amāvāsyāṃ tathā rājankṣayāhe parapakṣake /
śrāddhamevaṃ prakartavyaṃ brāhmaṇādi trivarṇakaiḥ
yajñe tathā mahārāja ṛtvijaśca prakārayet /
tathā viprāḥ prakartavyāḥ śrāddhadānāya sarvadā
avijñātaḥ prakartavyo brāhmaṇo naiva jānatā /
yasyāpi jñāyate vaṃśaḥ kulaṃ tripuruṣaṃ tathā
ācāraśca tathā rājaṃstaṃ vipraṃ sannimaṃtrayet /
kulaṃ na jñāyate yasya ācāreṇa vicārayet
śrāddhadāne prakartavye viśuddho mūrkha eva hi /
avijñāto bhavedvipro vedavedāṃgapāragaḥ
śrāddhadānaṃ prakartavyaṃ tasmādvipraṃ nimaṃtrayet /
ātithyaṃ tu prakartavyamapūrvaṃ nṛpasattama
anyathā kurute pāpī sa yāti narakaṃ dhruvam /
tasmādvipraḥ prakartavyo dāne śrāddhe ca parvasu
ādau parīkṣayedvipraṃ śrāddhe dāne prakārayet /
nāśnaṃti tasya vai gehe pitaro vipravarjitāḥ
śāpaṃ dattvā tato yāṃti śrāddhādvipravivarjitāt /
mahāpāpī bhavetsopi brahmaṇaḥ sadṛśo yadi
paitrācāraṃ parityajya yo varteta narottama /
mahāpāpī sa vijñeyaḥ sarvadharmabahiṣkṛtaḥ
ye tyajaṃti śivācāraṃ vaiṣṇavaṃ bhogadāyakam /
niṃdaṃti brāhmaṇaṃ dharmaṃ vijñeyāḥ pāpavarddhanāḥ
ye tyajaṃti śivācāraṃ śivabhaktāndviṣaṃti ca /
hariṃ niṃdaṃti ye pāpā brahmadveṣakarāḥ sadā
ācāraniṃdakā ye te mahāpātakakṛttamāḥ /
ādyaṃ pūjyaṃ paraṃ jñānaṃ puṇyaṃ bhāgavataṃ tathā
vaiṣṇavaṃ harivaṃśaṃ vā matsyaṃ vā kūrmameva ca /
pādmaṃ vā ye pūjayaṃti teṣāṃ śreyo vadāmyaham
pratyakṣaṃ tena vai devaḥ pūjito madhusūdanaḥ /
tasmātprapūjayejjñānaṃ vaiṣṇavaṃ viṣṇuvallabham
devasthāne ca nityaṃ vai vaiṣṇavaṃ pustakaṃ nṛpa /
tasminprapūjite vipra pūjitaḥ kamalāpatiḥ
asaṃpūjya harerjñānaṃ ye gāyaṃti likhaṃti ca /
ajñāya tatprayacchaṃti śṛṇvaṃtyuccārayaṃti ca
vikrīḍaṃti ca lobhena kujñāna niyamena ca /
asaṃskṛtapradeśeṣu yatheṣṭaṃ sthāpayaṃti ca
harijñānaṃ yathākṣemaṃ pratyakṣācca prakāśayet /
adhīte ca samarthaśca yaḥ pramādaṃ karoti ca
aśuciścāśucau sthāne yaḥ pravakti śṛṇoti ca /
iti sarvaṃ samāsena jñānaniṃdā samaṃ smṛtam
gurupūjāmakṛtvaiva yaḥ śāstraṃ śrotumicchati /
na karoti ca śuśrūṣāmājñābhaṃgaṃ ca bhāvataḥ
nābhinaṃdati tadvākyamuttaraṃ saṃprayacchati /
gurukarmaṇi sādhye ca tadupekṣāṃ karoti ca
gurumārtamaśaktaṃ ca videśaṃ prasthitaṃ tathā /
aribhiḥ paribhūtaṃ vā yaḥ saṃtyajati pāpakṛt
paṭhamānaṃ purāṇaṃ tu tasya pāpaṃ vadāmyaham /
kuṃbhīpāke vasettāvadyāvadiṃdrāścaturdaśa
paṭhamānaṃ guruṃ yo hi upekṣayati pāpadhīḥ /
tasyāpi pātakaṃ ghoraṃ ciraṃ narakadāyakam
bhāryāputreṣu mitreṣu yaścāvajñāṃ karoti ca /
ityetatpātakaṃ jñeyaṃ gurunindāsamaṃ mahat
brahmahā svarṇasteyī ca surāpī gurutalpagaḥ /
mahāpātakinaścaite tatsaṃyogī ca paṃcamaḥ
krodhāddveṣādbhayāllobhādbrāhmaṇasya viśeṣataḥ /
marmātikṛntako yaśca brahmaghnaḥ sa prakīrtitaḥ
brāhmaṇaṃ yaḥ samāhūya yācamānamakiṃcanam /
paścānnāstīti yo brūyātsa ca vai brahmahā nṛpa
yastu vidyābhimānena nistejayati vai dvijam /
udāsīnaṃ sabhāmadhye brahmahā sa prakīrtitaḥ
mithyāguṇairathātmānaṃ nayatyutkarṣatāṃ punaḥ /
guruṃ virodhayedyastu sa ca vai brahmahā smṛtaḥ
kṣuttṛṣātaptadehānāmannabhojanamicchatām /
yaḥ samācarate vighnaṃ tamāhurbrahmaghātakam
piśunaḥ sarvalokānāṃ raṃdhrānveṣaṇatatparaḥ /
udvejanakaraḥ krūraḥ sa ca vai brahmahā smṛtaḥ
devadvija gavāṃ bhūmiṃ pūrvadattāṃ harettu yaḥ /
pranaṣṭāmapi kālena tamāhurbrahmaghātakam
dvijavittāpaharaṇaṃ nyāsena samupārjitam /
brahmahatyāsamaṃ jñeyaṃ tasya pātakamuttamam
agnihotraṃ parityajya paṃcayajñīyakarmaṇi /
mātāpitrorgurūṇāṃ ca kūṭasākṣyaṃ ca yaścaret
apriyaṃ śivabhaktānāmabhakṣyāṇāṃ ca bhakṣaṇam /
vane niraparādhānāṃ prāṇināṃ ca pramāraṇam
gavāṃ goṣṭhe vane cāgneḥ pure grāme ca dīpanam /
iti pāpāni ghorāṇi surāpānasamāni tu
dīnasarvasvaharaṇaṃ parastrīgajavājinām /
gobhūrajatavastrāṇāmoṣadhīnāṃ rasasya ca
caṃdanāgurukarpūra kastūrī paṭṭa vāsasām /
paranyāsāpaharaṇaṃ rukmasteyasamaṃ smṛtam
kanyāyā varayogyāyā adānaṃ sadṛśe vare /
putramitrakalatreṣu gamanaṃ bhaginīṣu ca
kumārīsāhasaṃ ghoramaṃtyajastrīniṣevaṇam /
savarṇāyāśca gamanaṃ gurutalpasamaṃ smṛtam
mahāpātakatulyāni pāpānyuktāni yāni tu /
tāni pātakasaṃjñāni tannyūnamupapātakam
dvijāyārthaṃ pratijñāya na prayacchati yaḥ punaḥ /
tatra vismarate viprastulyaṃ tadupapātakam
dvijadravyāpaharaṇaṃ maryādāyā vyatikramam /
atimānātikopaśca dāṃbhikatvaṃ kṛtaghnatā
anyatra viṣayāsaktiḥ kārparṇyaṃ śāṭhyamatsaram /
paradārābhigamanaṃ sādhvīkanyābhidūṣaṇam
parivittiḥ parivettā yayā ca parividyate /
tayordānaṃ ca kanyāyāstayoreva ca yājanam
putramitrakalatrāṇāmabhāve svāminastathā /
bhāryāṇāṃ ca parityāgaḥ sādhūnāṃ ca tapasvinām
gavāṃ kṣatriyavaiśyānāṃ strīśūdrāṇāṃ ca ghātanam /
śivāyatanavṛkṣāṇāṃ puṇyārāma vināśanam
yaḥ pīḍāmāśramasthānāmācaredalpikāmapi /
tadbhṛtyaparivargasya paśudhānyavanasya ca
karṣa dhānya paśusteyamayājyānāṃ ca yājanam /
yajñārāmataḍāgānāṃ dārāpatyasya vikrayaḥ
tīrthayātropavāsānāṃ vratānāṃ ca sukarmaṇām /
strīdhanānyupajīvaṃti strībhagātyaṃtajīvitā
svadharmaṃ vikrayedyastu adharmaṃ varṇate naraḥ /
paradoṣapravādī ca paracchidrāvalokakaḥ
paradravyābhilāṣī ca paradārāvalokakaḥ /
ete goghnasamānāśca jñātavyā nṛpanaṃdana
yaḥ kartā sarvaśāstrāṇāṃ gohartā gośca vikrayī /
nirdayo'tīva bhṛtyeṣu paśūnāṃ damakaśca yaḥ
mithyā pravadate vācamākarṇayati yaḥ paraiḥ /
svāmidrohī gurudrohī māyāvī capalaḥ śaṭhaḥ
yo bhāryāputramitrāṇi bālavṛddhakṛśāturān /
bhṛtyānatithibaṃdhūṃśca tyaktvāśnāti bubhukṣitān
ye tu mṛṣṭaṃ samaśnaṃti no vāṃcchaṃtaṃ dadaṃti ca /
pṛthakpākī sa vijñeyo brahmavādiṣu garhitaḥ
niyamānsvayamādāya ye tyajaṃtyajiteṃdriyāḥ /
pravrajyāgamitā yaiśca saṃyuktā ye ca madyapaiḥ
ye cāpi kṣayarogārtāṃ gāṃ pipāsā kṣudhāturām /
na pālayaṃti yatnena te goghnā nārakāḥ smṛtāḥ
sarvapāparatā ye ca catuṣpātkṣetrabhedakāḥ /
sādhūnviprāngurūṃścaiva yaśca gāṃ hi pratāḍayet
ye tāḍayaṃtyadoṣāṃ ca nārīṃ sādhupadesthitām /
ālasyabaddhasarvāṃgo yaḥ svapiti muhurmuhuḥ
durbalāṃśca na puṣṇaṃti naṣṭānnānveṣayaṃti ca /
pīḍayaṃtyatibhāreṇa sakṣatānvāhayaṃti ca
sarvapāparatā ye ca saṃyuktā ye ca bhuṃjate /
bhagnāṃgīṃ kṣatarogārtāṃ gorūpāṃ ca kṣudhāturām
na pālayaṃti yatnena te janā nārakāḥ smṛtāḥ /
vṛṣāṇāṃ vṛṣaṇau ye ca pāpiṣṭhā ghātayaṃti ca
bādhayaṃti ca govatsānmahānārakiṇo narāḥ /
āśayā samanuprāptaṃ kṣuttṛṣāśramapīḍitam
ye cātithiṃ na manyaṃte te vai nirayagāminaḥ /
anāthaṃ vikalaṃ dīnaṃ bālaṃ vṛddhaṃ bhṛśāturam
nānukaṃpaṃti ye mūḍhāste yāṃti narakārṇavam /
ajāviko māhiṣiko yaḥ śūdrā vṛṣalīpatiḥ
śūdro viprasya kṣatrasya ya ācāreṇa vartate /
śilpinaḥ kāravo vaidyāstathā devalakā narāḥ
bhṛtakāmātyakarmāṇaḥ sarve nirayagāminaḥ /
yaścoditamatikramya svecchayā āharetkaram
narakeṣu sa pacyeta yaśca daṃḍaṃ vṛthā nayet /
utkocakairadhikṛtaistaskaraiśca prapīḍyate
yasya rājñaḥ prajā rājye pacyate narakeṣu saḥ /
ye dvijāḥ pratigṛhṇaṃti nṛpasya pāpavartinaḥ
prayāṃti tepi ghoreṣu narakeṣu na saṃśayaḥ /
pāradārikacaurāṇāṃ yatpāpaṃ pārthivasya ca
bhavatyarakṣato ghoro rājñastasya parigrahaḥ /
acauraṃ cauravadyaśca cauraṃ cācauravatpunaḥ
avicārya nṛpaḥ kuryātso'pi vai narakaṃ vrajet /
ghṛtatailānnapānādi madhumāṃsa surāsavam
guḍekṣukṣīraśākādi dadhimūlaphalāni ca /
tṛṇakāṣṭhaṃ puṣpapatraṃ kāṃsyabhājanameva ca
upānacchatrakaṭaka śibikāmāsanaṃ mṛdu /
tāmraṃ sīsaṃ trapukāṃsyaṃ śaṃkhādyaṃ ca jalodbhavam
vāditraṃ veṇuvaṃśādyaṃ gṛhopaskaraṇāni ca /
ūrṇākārpāsakauśeya raṃgapadmodbhavāni ca
tūlaṃ sūkṣmāṇivastrāṇi ye lobhena haraṃti ca /
evamādīni cānyāni dravyāṇi vividhāni ca
narakeṣu drutaṃ gacchedapahṛtyālpakānyapi /
yadvā tadvā paradravyamapi sarṣapamātrakam
apahṛtya naro yāti narake nātra saṃśayaḥ /
bahvalpakādyapi tathā parasya mamatākṛtam
apahṛtya naro yāti narake nātra saṃśayaḥ /
evamādyairnaraḥ pāpairutkrāṃtisamanaṃtaram
śarīraghātanārthāya pūrvākāramavāpnuyāt /
yamalokaṃ vrajaṃtyete śarīrasthā yamājñayā
yamadūtairmahāghorairnīyamānāḥ suduḥkhitāḥ /
devatiryaṅmanuṣyāṇāmadharmaniyatātmanām
dharmarājaḥ smṛtaḥ śāstā sughorairvividhairvadhaiḥ /
vinayācārayuktānāṃ pramādānmalinātmanām
prāyaścittairguruḥ śāstā na ca tairīkṣyate yamaḥ /
pāradārikacaurāṇāmanyāyavyavahāriṇām
nṛpatiḥ śāsakaḥ proktaḥ pracchannānāṃ ca dharmarāṭ /
tasmātkṛtasya pāpasya prāyaścittaṃ samācaret
nābhuktasyānyathā nāśaḥ kalpakoṭiśatairapi /
yaḥ karoti svayaṃ karma kārayedvānumodayet
kāyena manasā vācā tasya cādhogatiḥ phalam /
iti saṃkṣepataḥ proktāḥ pāpabhedāstridhādhunā
kathyaṃte gatayaścitrā narāṇāṃ pāpakarmaṇām /
etatte nṛpate dharma phalaṃ proktaṃ suvistarāt
anyatkiṃte pravakṣyāmi tanme brūhi narottama /
adharmasya phalaṃ proktaṃ dharmasyāpi vadāmyaham
ityuktvā mātalistatra rājānaṃ sarvavatsalam /
tasmindharmaprasaṃgena ityākhyātaṃ mahātmanā
iti śrīpadmapurāṇe bhūmikhaṃḍe venopākhyāne pitṛtīrthavarṇane yayāticaritre saptaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0