Language

ENहिગુ
Scripture Library

Padma Purana · Chapter 2.64

2.64.1

/
pippalauvāca-
pituḥprasādabhāvādvai yadunā sukhamuttamam /
kathaṃ prāptaṃ subhuktaṃ ca tanme vistarato vada

2.64.2

kasmātpāpaprabhāvaṃ ca rururbhuṃkte dvijottama /
sakalaṃ vistareṇāpi vada me kuṃḍalātmaja

2.64.3

sukarmovāca-
śrūyatāmabhidhāsyāmi caritraṃ pāpanāśanam /
nahuṣasya supuṇyasya yayāteśca mahātmanaḥ

2.64.4

somavaṃśātprabhūto hi nahuṣo medinīpatiḥ /
dānadharmānanekāṃśca cakā rahyatulānapi

2.64.5

makhānāmaśvamedhānāmiyāja śatamuttamam /
vājapeyaśataṃ cāpi anyānyajñānanekadhā

2.64.6

ātmanaḥ puṇyabhāvena iṃdralokamavāpa saḥ /
putraṃ dharmaguṇopetaṃ prajāpālaṃ cakāra saḥ

2.64.7

yayātiṃ satyasaṃpannaṃ dharmavīryaṃ mahāmatim /
eṃdraṃ padaṃ gato rājā tasya putraḥ pade svake

2.64.8

yayātiḥ satyasaṃpannaḥ prajā dharmeṇa pālayet /
svayameva prapaśyetsa prajākarmāṇi tānyapi

2.64.9

yājayāmāsa dharmajñaḥ śrutvā dharmamanuttamam /
yajñatīrthādikaṃ sarvaṃ dānapuṇyaṃ cakāra saḥ

2.64.10

rājyaṃ cakāra medhāvī satyadharmeṇa vai tadā /
yāvadaśītisahasrāṇi varṣāṇāṃ nṛpanaṃdanaḥ

2.64.11

tāvatkālaṃ gataṃ tasya yayātestu mahātmanaḥ /
tasya putrāśca catvārastadvīryabalavikramāḥ

2.64.12

teṣāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇuṣvaikāgramānasaḥ /
tasyāsījjyeṣṭhaputrastu rururnāma mahābalaḥ

2.64.13

pururnāma dvitīyo'bhūtkuruścānyastṛtīyakaḥ /
yadurnāma sa dharmātmā caturtho nṛpateḥ sutaḥ

2.64.14

evaṃ catvāraḥ putrāśca yayātestu mahātmanaḥ /
tejasā pauruṣeṇāpi pitṛtulyaparākramāḥ

2.64.15

evaṃ rājyaṃ kṛtaṃ tena dharmeṇāpi yayātinā /
tasya kīrtiryaśo bhāvastrailokye pracurobhavat

2.64.16

viṣṇuruvāca-
ekadā tu dvijaśreṣṭho nārado brahmanaṃdanaḥ /
eṃdraṃ lokaṃ gato rājandraṣṭuṃ caiva puraṃdaram

2.64.17

sahasrākṣastatopaśyaddhutāśanasamaprabham /
devo vipraṃ samāyāṃtaṃ sarvajñaṃ jñānapaṃḍitam

2.64.18

pūjitaṃ madhuparkādyairbhaktyā namitakaṃdharaḥ /
niveśya cāsane puṇye papraccha munipuṃgavam

2.64.19

iṃdra uvāca-
kasmādāgamanaṃ tedya kimarthamiha cāgataḥ /
kiṃ te hi supriyaṃ vipra karomyadya mahāmune

2.64.20

nārada uvāca-
devarāja kṛtaṃ sarvaṃ bhaktyā yacca prabhāṣitam /
saṃtuṣṭosmi mahāprājña praśnottaraṃ vadāmyaham

2.64.21

mahīlokātsusaṃprāptaḥ sāṃprataṃ tava maṃdiram /
tvāmanveṣṭuṃ samāyāto dṛṣṭvā nāhuṣameva ca

2.64.22

iṃdra uvāca-
satyadharmeṇa ko rājā prajāḥ pālayate sadā /
sarvadharmasamāyuktaḥ śrutavāñjñānavānguṇī

2.64.23

pṛthivyāmasti ko rājā vedajño brāhmaṇapriyaḥ /
brahmaṇyo vedavicchūro yajvā dātā subhaktimān

2.64.24

nārada uvāca-
ebhirguṇaistu saṃyukto nahuṣasyātmajo balī /
yasya satyena vīryeṇa sarve lokāḥ pratiṣṭhitāḥ

2.64.25

bhavādṛśo hi bhūrloke yayātirnahuṣātmajaḥ /
bhavānsvarge sa caivāsti bhūtale bhūtivardhanaḥ

2.64.26

pituḥ śreṣṭho mahārāja hyaśvamedhaśataṃ tathā /
vājapeyaśataṃ cakre yayātiḥ pṛthivīpatiḥ

2.64.27

dattānyanekarūpāṇi dānāni tena bhaktitaḥ /
gavāṃ lakṣasahasrāṇi gavāṃ koṭiśatāni ca

2.64.28

koṭihomāṃścakārātha lakṣahomāṃstathaiva ca /
bhūmidānādi dānāni brāhmaṇebhyodadācca yaḥ

2.64.29

sarvaṃ yena svarūpaṃ hi dharmasya paripālitam /
evaṃ guṇaiḥ samāyukto yayātirnahuṣātmajaḥ

2.64.30

varṣāṇāṃ tu sahasrāṇi aśītirnṛpasattamaḥ /
rājyaṃ cakāra satyena yathā divi bhavāniha

2.64.31

sukarmovāca-
evamākarṇya deveṃdro nāradātsa munīśvarāt /
samālocya sa medhāvī saṃbhīto dharmapālanāt

2.64.32

śatayajñaprabhāveṇa nahuṣo hi purā mama /
eṃdraṃ padaṃ gato vīro devarājobhavatpurā

2.64.33

śacī buddhiprabhāveṇa padabhraṣṭo vyajāyata /
tādṛśoyaṃ mahārājaḥ pitustulyaparākramaḥ

2.64.34

prāpsyate nātra saṃdehaḥ padamaiṃdraṃ na saṃśayaḥ /
yena kenāpyupāyena taṃ bhūpaṃ divamānaye

2.64.35

ityevaṃ ciṃtayāmāsa tasmādbhītaḥ sureśvaraḥ /
bhūpālasya nṛpaśreṣṭha yayāteḥ sumahadbhayāt

2.64.36

tamānetuṃ tato dūtaṃ preṣayāmāsa devarāṭ /
nahuṣasya vimānaṃ tu sarvakāmasamanvitam

2.64.37

sārathiṃ mātaliṃ nāma vimānena samanvitam /
gato hi mātalistatra yatrāste nahuṣātmajaḥ

2.64.38

prahitaḥ surarājena samānetuṃ mahāmatim /
sabhāyāṃ varttamānastu yathā iṃdra praḥśobhate

2.64.39

tathā yayātirdharmātmā svasabhāyāṃ virājate /
tamuvāca mahātmānaṃ rājānaṃ satyabhūṣaṇam

2.64.40

sārathirdevarājasya śṛṇu rājanvaco mama /
prahito devarājena sakāśaṃ tava sāṃpratam

2.64.41

yadbrūte devarājastu tatsarvaṃ sumanāḥ kuru /
āgaṃtavyaṃ tvayā deva eṃdraṃ lokaṃ hi nānyathā

2.64.42

putre rājyaṃ visṛjyaiva kṛtvā cāṃteṣṭimuttamām /
ilo rājā mahātejā vasate nahuṣātmaja

2.64.43

purūravā mahāvīryo vipracittirmahāmanāḥ /
śibirvasati tatraiva manurikṣvāku bhūpatiḥ

2.64.44

sagaro nāma medhāvī nahuṣaśca pitā tava /
ṛtavīryaḥ kṛtajñaśca śaṃtanuśca mahāmanāḥ

2.64.45

bharato yuvanāśvaśca kārtavīryo nareśvaraḥ /
yajñānāhṛtya bahudhā modaṃte divi bhūbhṛtaḥ

2.64.46

anye caiva tu rājāno yajñakarmasu tatparāḥ /
sarve te divi ceṃdreṇa modaṃte svena karmaṇā

2.64.47

tvaṃ punaḥ sarvadharmajñaḥ sarvadharmeṣu saṃsthitaḥ /
śakreṇa saha modasva svargaloke mahīpate

2.64.48

yayātiruvāca-
kiṃ mayā tatkṛtaṃ karma yena mayyarthitā tava /
iṃdrasya devarājasya tatsarvaṃ me vadasva ca

2.64.49

mātaliruvāca- [http://www.angelfire.com/in4/vedastudy/pur_index23/matali.htm mātali upari ṭippaṇī]
yadaśītisahasrāṇi varṣāṇāṃ hi tvayā nṛpa /
dānapuṇyādikaṃ karma yajñaistu parisādhitam

2.64.50

divaṃ gaccha mahārāja karmaṇā svena bhūpate /
sakhitvaṃ devarājena kuru gaccha surālayam

2.64.51

paṃcātmakaṃ śarīraṃ ca bhūmau tyaja mahāmate /
divyarūpaṃ samāsthāya bhuṃkṣva bhogānmanonugān

2.64.52

yathāyathā kṛtā bhūmau yajñā dānaṃ tapaśca te /
tathātathā svargabhogāḥ prārthayaṃte nareśvara

2.64.53

yayātiruvāca-
yena kāyena sidhyeta sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ bhuvi /
mātale tatkathaṃ tyaktvā gacchellokamupārjitam

2.64.54

mātaliruvāca-
yatraivopārjitaṃ kāyaṃ paṃcātmakamidaṃ nṛpa /
tattatraiva parityajya divyenaiva vrajaṃti tam

2.64.55

itare mānavāḥ sarve pāpapuṇyaprasādhakāḥ /
te'pi kāyaṃ parityajya adhaūrdhvaṃ vrajaṃti vai

2.64.56

yayātiruvāca-
paṃcātmakena kāyena sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ narāḥ /
utpādyaiva prayāṃtyeva adhaūrdhvaṃ tu mātale

2.64.57

ko viśeṣo hi dharmajña bhūmau kāyaṃ parityajet /
pāpapuṇyaprabhāvādvai kāyasya patanaṃ bhavet

2.64.58

dṛṣṭāṃto dṛśyate sūta pratyakṣaṃ martyamaṃḍale /
viśeṣaṃ naiva paśyāmi pāpapuṇyasya cādhikam

2.64.59

satyadharmādikaṃ karma yena kāyena mānavaḥ /
samarjayati vai martyastaṃ kasmādviprasarjayet

2.64.60

ātmā kāyaśca dvāvetau mitrarūpāvubhāvapi /
kāyaṃ mitraṃ parityajya ātmā yāti suniścitaḥ

2.64.61

mātaliruvāca-
satyamuktaṃ tvayā rājankāyaṃ tyaktvā prayāti saḥ /
saṃbaṃdho nāsti tenāpi samaṃ kāyena cātmanaḥ

2.64.62

yasmātpaṃcatvarūpo'yaṃ saṃdhijarjaritaḥ sadā /
jarayā pīḍyamānastu vyādhibhirdūṣitaḥ sadā

2.64.63

jarādoṣaiḥ prabhagno'sau atra sthātuṃ sa necchati /
ākulavyākulo bhūtvā jīvastyaktvā prayāti saḥ

2.64.64

satyena dharmapuṇyaiśca dānairniyamasaṃyamaiḥ /
aśvamedhādibhiryajñaistīrthaiḥ saṃyamanaistathā

2.64.65

supuṇyaiḥ sukṛtaiścānyairjarā naiva pradhāryate /
pātakaiśca mahārāja dravate kāyameva sā

2.64.66

yayātiruvāca-
kasmājjarā samutpannā kasmātkāyaṃ prapīḍayet /
mama vistaratastvaṃ ca vaktumarhasi sattama

2.64.67

mātaliruvāca-
haṃta te varṇayiṣyāmi jarāyāḥ parikāraṇam /
yasmācceyaṃ samudbhūtā kāyamadhye nṛpottama

2.64.68

paṃcabhūtātmakaḥ kāyo viṣayaiḥ paṃcabhiḥ śritaḥ /
yadātmā tyajate rājansa kāyaḥ paridhakṣyate

2.64.69

vahninā dīpyamānastu saraso jvalate nṛpa /
tasmādvijāyate dhūmo dhūmānmeghāśca jajñire

2.64.70

meghādāpaḥ pravartaṃte adbhyaḥ pṛthvī prakalpate /
jalamāyāti sādhvī sā yathā nārī rajasvalā

2.64.71

tasmātprajāyate gaṃdho gaṃdhādraso nṛpottama /
rasātprabhavate cānnamannācchukraṃ na saṃśayaḥ

2.64.72

śukrāddhi jāyate kāyaḥ kurūpaḥ kāya eva ca /
yathā pṛthvī sṛjedgaṃdhānrasaiścarati bhūtale

2.64.73

tathā kāyaścarennityaṃ rasādhāro hi sarvaśaḥ /
gaṃdhaśca jāyate tasmādgaṃdhādraso bhavetpunaḥ

2.64.74

tasmājjajñe mahāvahnirdṛṣṭāṃtaṃ paśya bhūpate /
yathā kāṣṭhādbhavedvahniḥ punaḥ kāṣṭhaṃ prakāśayet

2.64.75

kāyamadhye rasādagnistadvadeva prajāyate /
tatra saṃcarate nityaṃ kāyaṃ puṣṇāti bhūpate

2.64.76

yāvadrasasya cādhikyaṃ tāvajjīvaḥ praśāṃtimān /
caritvā tādṛśaṃ vahniḥ kṣudhārūpeṇa vartate

2.64.77

annamicchatyasau tīvraḥ payasā ca samanvitam /
pradānaṃ labhate cānnamudakaṃ cāpi bhūpate

2.64.78

śoṇitaṃ carate vahnistadvadvīryaṃ na saṃśayaḥ /
yakṣmarogo bhavettasmātsarvakāyapraṇāśakaḥ

2.64.79

rasādhikyaṃ bhavedrājannatha vahniḥ praśāmyati /
rasena pīḍyamānastu jvararūpobhijāyate

2.64.80

grīvā pṛṣṭhaṃ kaṭiṃ pāyuṃ sarvāsveva tu saṃdhiṣu /
ārudhya tiṣṭhate vahniḥ kāye vahniḥ pravartate

2.64.81

tasyā'dhikyaṃ carennityaṃ kāyaṃ puṣṇāti sarvataḥ /
rasastu baṃdhamāyāti balarūpo bhavettadā

2.64.82

atirikto balenaiva vīryānmarmāṇi cālayet /
tenaiva jāyate kāmaḥ śalyarūpo bhavennṛpa

2.64.83

sakāmāgniḥ samākhyāto balanāśakaro nṛpa /
maithunasya prasaṃgena vināśatvaṃ kalevare

2.64.84

nārīṃ ca saṃśrayetprāṇī pīḍitaḥ kāmavahninā /
maithunasya prasaṃgena mūrchitaḥ kāmakarśitaḥ

2.64.85

tejohīno bhavetkāyo balahāniśca jāyate /
balahīno yadā syādvai durbalo vahnineritaḥ

2.64.86

sa vahniḥ pracaretkāye śoṇitaṃ śukrameva ca /
śukraśoṇitayornāśācchūnyadehobhijāyate

2.64.87

atīva jāyate vāyuḥ pracaṃḍo dāruṇākṛtiḥ /
vivarṇo duḥkhasaṃtaptaḥ śūnyabuddhistato bhavet

2.64.88

dṛṣṭā śrutā tu yā nārī taccitto bhramate sadā /
tṛptirna jāyate kāye lolupe cittavartmani

2.64.89

virūpaśca surūpaśca dhyānānmadhye prajāyate /
balahīno yadā kāmī māṃsaśoṇitasaṃkṣayāt

2.64.90

palitaṃ jāyate kāye nāśite kāmavahninā /
tasmātsaṃjāyate kāmī vṛddho bhūtvā dinedine

2.64.91

surate ciṃtate nārīṃ yathā vārddhuṣiko naraḥ /
tathātathā bhaveddhānistejaso'sya nareśvara

2.64.92

tasmātprajāyate kāyo nāśarūpaṃ samṛcchati /
agniḥ prajāyate bhūyo jarārūpo na saṃśayaḥ

2.64.93

prāṇināṃ kṣayarūpeṇa jvaro bhavati dāruṇaḥ /
sthāvarā jaṃgamāḥ sarve jvareṇa paripīḍitāḥ

2.64.94

nāśamāyāṃti te sarve bahupīḍā prapīḍitāḥ /
etatte sarvamākhyātamanyatkiṃ te vadāmyaham

2.64.95

evamukto mahārājo mātaliṃ vākyamabravīt

2.64.64

iti śrīpadmapurāṇe bhūmikhaṃḍe venopākhyāne mātāpitṛtīrthamāhātmye catuḥṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ

Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc