Padma Purana · Chapter 2.64
/
pippalauvāca-
pituḥprasādabhāvādvai yadunā sukhamuttamam /
kathaṃ prāptaṃ subhuktaṃ ca tanme vistarato vada
kasmātpāpaprabhāvaṃ ca rururbhuṃkte dvijottama /
sakalaṃ vistareṇāpi vada me kuṃḍalātmaja
sukarmovāca-
śrūyatāmabhidhāsyāmi caritraṃ pāpanāśanam /
nahuṣasya supuṇyasya yayāteśca mahātmanaḥ
somavaṃśātprabhūto hi nahuṣo medinīpatiḥ /
dānadharmānanekāṃśca cakā rahyatulānapi
makhānāmaśvamedhānāmiyāja śatamuttamam /
vājapeyaśataṃ cāpi anyānyajñānanekadhā
ātmanaḥ puṇyabhāvena iṃdralokamavāpa saḥ /
putraṃ dharmaguṇopetaṃ prajāpālaṃ cakāra saḥ
yayātiṃ satyasaṃpannaṃ dharmavīryaṃ mahāmatim /
eṃdraṃ padaṃ gato rājā tasya putraḥ pade svake
yayātiḥ satyasaṃpannaḥ prajā dharmeṇa pālayet /
svayameva prapaśyetsa prajākarmāṇi tānyapi
yājayāmāsa dharmajñaḥ śrutvā dharmamanuttamam /
yajñatīrthādikaṃ sarvaṃ dānapuṇyaṃ cakāra saḥ
rājyaṃ cakāra medhāvī satyadharmeṇa vai tadā /
yāvadaśītisahasrāṇi varṣāṇāṃ nṛpanaṃdanaḥ
tāvatkālaṃ gataṃ tasya yayātestu mahātmanaḥ /
tasya putrāśca catvārastadvīryabalavikramāḥ
teṣāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇuṣvaikāgramānasaḥ /
tasyāsījjyeṣṭhaputrastu rururnāma mahābalaḥ
pururnāma dvitīyo'bhūtkuruścānyastṛtīyakaḥ /
yadurnāma sa dharmātmā caturtho nṛpateḥ sutaḥ
evaṃ catvāraḥ putrāśca yayātestu mahātmanaḥ /
tejasā pauruṣeṇāpi pitṛtulyaparākramāḥ
evaṃ rājyaṃ kṛtaṃ tena dharmeṇāpi yayātinā /
tasya kīrtiryaśo bhāvastrailokye pracurobhavat
viṣṇuruvāca-
ekadā tu dvijaśreṣṭho nārado brahmanaṃdanaḥ /
eṃdraṃ lokaṃ gato rājandraṣṭuṃ caiva puraṃdaram
sahasrākṣastatopaśyaddhutāśanasamaprabham /
devo vipraṃ samāyāṃtaṃ sarvajñaṃ jñānapaṃḍitam
pūjitaṃ madhuparkādyairbhaktyā namitakaṃdharaḥ /
niveśya cāsane puṇye papraccha munipuṃgavam
iṃdra uvāca-
kasmādāgamanaṃ tedya kimarthamiha cāgataḥ /
kiṃ te hi supriyaṃ vipra karomyadya mahāmune
nārada uvāca-
devarāja kṛtaṃ sarvaṃ bhaktyā yacca prabhāṣitam /
saṃtuṣṭosmi mahāprājña praśnottaraṃ vadāmyaham
mahīlokātsusaṃprāptaḥ sāṃprataṃ tava maṃdiram /
tvāmanveṣṭuṃ samāyāto dṛṣṭvā nāhuṣameva ca
iṃdra uvāca-
satyadharmeṇa ko rājā prajāḥ pālayate sadā /
sarvadharmasamāyuktaḥ śrutavāñjñānavānguṇī
pṛthivyāmasti ko rājā vedajño brāhmaṇapriyaḥ /
brahmaṇyo vedavicchūro yajvā dātā subhaktimān
nārada uvāca-
ebhirguṇaistu saṃyukto nahuṣasyātmajo balī /
yasya satyena vīryeṇa sarve lokāḥ pratiṣṭhitāḥ
bhavādṛśo hi bhūrloke yayātirnahuṣātmajaḥ /
bhavānsvarge sa caivāsti bhūtale bhūtivardhanaḥ
pituḥ śreṣṭho mahārāja hyaśvamedhaśataṃ tathā /
vājapeyaśataṃ cakre yayātiḥ pṛthivīpatiḥ
dattānyanekarūpāṇi dānāni tena bhaktitaḥ /
gavāṃ lakṣasahasrāṇi gavāṃ koṭiśatāni ca
koṭihomāṃścakārātha lakṣahomāṃstathaiva ca /
bhūmidānādi dānāni brāhmaṇebhyodadācca yaḥ
sarvaṃ yena svarūpaṃ hi dharmasya paripālitam /
evaṃ guṇaiḥ samāyukto yayātirnahuṣātmajaḥ
varṣāṇāṃ tu sahasrāṇi aśītirnṛpasattamaḥ /
rājyaṃ cakāra satyena yathā divi bhavāniha
sukarmovāca-
evamākarṇya deveṃdro nāradātsa munīśvarāt /
samālocya sa medhāvī saṃbhīto dharmapālanāt
śatayajñaprabhāveṇa nahuṣo hi purā mama /
eṃdraṃ padaṃ gato vīro devarājobhavatpurā
śacī buddhiprabhāveṇa padabhraṣṭo vyajāyata /
tādṛśoyaṃ mahārājaḥ pitustulyaparākramaḥ
prāpsyate nātra saṃdehaḥ padamaiṃdraṃ na saṃśayaḥ /
yena kenāpyupāyena taṃ bhūpaṃ divamānaye
ityevaṃ ciṃtayāmāsa tasmādbhītaḥ sureśvaraḥ /
bhūpālasya nṛpaśreṣṭha yayāteḥ sumahadbhayāt
tamānetuṃ tato dūtaṃ preṣayāmāsa devarāṭ /
nahuṣasya vimānaṃ tu sarvakāmasamanvitam
sārathiṃ mātaliṃ nāma vimānena samanvitam /
gato hi mātalistatra yatrāste nahuṣātmajaḥ
prahitaḥ surarājena samānetuṃ mahāmatim /
sabhāyāṃ varttamānastu yathā iṃdra praḥśobhate
tathā yayātirdharmātmā svasabhāyāṃ virājate /
tamuvāca mahātmānaṃ rājānaṃ satyabhūṣaṇam
sārathirdevarājasya śṛṇu rājanvaco mama /
prahito devarājena sakāśaṃ tava sāṃpratam
yadbrūte devarājastu tatsarvaṃ sumanāḥ kuru /
āgaṃtavyaṃ tvayā deva eṃdraṃ lokaṃ hi nānyathā
putre rājyaṃ visṛjyaiva kṛtvā cāṃteṣṭimuttamām /
ilo rājā mahātejā vasate nahuṣātmaja
purūravā mahāvīryo vipracittirmahāmanāḥ /
śibirvasati tatraiva manurikṣvāku bhūpatiḥ
sagaro nāma medhāvī nahuṣaśca pitā tava /
ṛtavīryaḥ kṛtajñaśca śaṃtanuśca mahāmanāḥ
bharato yuvanāśvaśca kārtavīryo nareśvaraḥ /
yajñānāhṛtya bahudhā modaṃte divi bhūbhṛtaḥ
anye caiva tu rājāno yajñakarmasu tatparāḥ /
sarve te divi ceṃdreṇa modaṃte svena karmaṇā
tvaṃ punaḥ sarvadharmajñaḥ sarvadharmeṣu saṃsthitaḥ /
śakreṇa saha modasva svargaloke mahīpate
yayātiruvāca-
kiṃ mayā tatkṛtaṃ karma yena mayyarthitā tava /
iṃdrasya devarājasya tatsarvaṃ me vadasva ca
mātaliruvāca- [http://www.angelfire.com/in4/vedastudy/pur_index23/matali.htm mātali upari ṭippaṇī]
yadaśītisahasrāṇi varṣāṇāṃ hi tvayā nṛpa /
dānapuṇyādikaṃ karma yajñaistu parisādhitam
divaṃ gaccha mahārāja karmaṇā svena bhūpate /
sakhitvaṃ devarājena kuru gaccha surālayam
paṃcātmakaṃ śarīraṃ ca bhūmau tyaja mahāmate /
divyarūpaṃ samāsthāya bhuṃkṣva bhogānmanonugān
yathāyathā kṛtā bhūmau yajñā dānaṃ tapaśca te /
tathātathā svargabhogāḥ prārthayaṃte nareśvara
yayātiruvāca-
yena kāyena sidhyeta sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ bhuvi /
mātale tatkathaṃ tyaktvā gacchellokamupārjitam
mātaliruvāca-
yatraivopārjitaṃ kāyaṃ paṃcātmakamidaṃ nṛpa /
tattatraiva parityajya divyenaiva vrajaṃti tam
itare mānavāḥ sarve pāpapuṇyaprasādhakāḥ /
te'pi kāyaṃ parityajya adhaūrdhvaṃ vrajaṃti vai
yayātiruvāca-
paṃcātmakena kāyena sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ narāḥ /
utpādyaiva prayāṃtyeva adhaūrdhvaṃ tu mātale
ko viśeṣo hi dharmajña bhūmau kāyaṃ parityajet /
pāpapuṇyaprabhāvādvai kāyasya patanaṃ bhavet
dṛṣṭāṃto dṛśyate sūta pratyakṣaṃ martyamaṃḍale /
viśeṣaṃ naiva paśyāmi pāpapuṇyasya cādhikam
satyadharmādikaṃ karma yena kāyena mānavaḥ /
samarjayati vai martyastaṃ kasmādviprasarjayet
ātmā kāyaśca dvāvetau mitrarūpāvubhāvapi /
kāyaṃ mitraṃ parityajya ātmā yāti suniścitaḥ
mātaliruvāca-
satyamuktaṃ tvayā rājankāyaṃ tyaktvā prayāti saḥ /
saṃbaṃdho nāsti tenāpi samaṃ kāyena cātmanaḥ
yasmātpaṃcatvarūpo'yaṃ saṃdhijarjaritaḥ sadā /
jarayā pīḍyamānastu vyādhibhirdūṣitaḥ sadā
jarādoṣaiḥ prabhagno'sau atra sthātuṃ sa necchati /
ākulavyākulo bhūtvā jīvastyaktvā prayāti saḥ
satyena dharmapuṇyaiśca dānairniyamasaṃyamaiḥ /
aśvamedhādibhiryajñaistīrthaiḥ saṃyamanaistathā
supuṇyaiḥ sukṛtaiścānyairjarā naiva pradhāryate /
pātakaiśca mahārāja dravate kāyameva sā
yayātiruvāca-
kasmājjarā samutpannā kasmātkāyaṃ prapīḍayet /
mama vistaratastvaṃ ca vaktumarhasi sattama
mātaliruvāca-
haṃta te varṇayiṣyāmi jarāyāḥ parikāraṇam /
yasmācceyaṃ samudbhūtā kāyamadhye nṛpottama
paṃcabhūtātmakaḥ kāyo viṣayaiḥ paṃcabhiḥ śritaḥ /
yadātmā tyajate rājansa kāyaḥ paridhakṣyate
vahninā dīpyamānastu saraso jvalate nṛpa /
tasmādvijāyate dhūmo dhūmānmeghāśca jajñire
meghādāpaḥ pravartaṃte adbhyaḥ pṛthvī prakalpate /
jalamāyāti sādhvī sā yathā nārī rajasvalā
tasmātprajāyate gaṃdho gaṃdhādraso nṛpottama /
rasātprabhavate cānnamannācchukraṃ na saṃśayaḥ
śukrāddhi jāyate kāyaḥ kurūpaḥ kāya eva ca /
yathā pṛthvī sṛjedgaṃdhānrasaiścarati bhūtale
tathā kāyaścarennityaṃ rasādhāro hi sarvaśaḥ /
gaṃdhaśca jāyate tasmādgaṃdhādraso bhavetpunaḥ
tasmājjajñe mahāvahnirdṛṣṭāṃtaṃ paśya bhūpate /
yathā kāṣṭhādbhavedvahniḥ punaḥ kāṣṭhaṃ prakāśayet
kāyamadhye rasādagnistadvadeva prajāyate /
tatra saṃcarate nityaṃ kāyaṃ puṣṇāti bhūpate
yāvadrasasya cādhikyaṃ tāvajjīvaḥ praśāṃtimān /
caritvā tādṛśaṃ vahniḥ kṣudhārūpeṇa vartate
annamicchatyasau tīvraḥ payasā ca samanvitam /
pradānaṃ labhate cānnamudakaṃ cāpi bhūpate
śoṇitaṃ carate vahnistadvadvīryaṃ na saṃśayaḥ /
yakṣmarogo bhavettasmātsarvakāyapraṇāśakaḥ
rasādhikyaṃ bhavedrājannatha vahniḥ praśāmyati /
rasena pīḍyamānastu jvararūpobhijāyate
grīvā pṛṣṭhaṃ kaṭiṃ pāyuṃ sarvāsveva tu saṃdhiṣu /
ārudhya tiṣṭhate vahniḥ kāye vahniḥ pravartate
tasyā'dhikyaṃ carennityaṃ kāyaṃ puṣṇāti sarvataḥ /
rasastu baṃdhamāyāti balarūpo bhavettadā
atirikto balenaiva vīryānmarmāṇi cālayet /
tenaiva jāyate kāmaḥ śalyarūpo bhavennṛpa
sakāmāgniḥ samākhyāto balanāśakaro nṛpa /
maithunasya prasaṃgena vināśatvaṃ kalevare
nārīṃ ca saṃśrayetprāṇī pīḍitaḥ kāmavahninā /
maithunasya prasaṃgena mūrchitaḥ kāmakarśitaḥ
tejohīno bhavetkāyo balahāniśca jāyate /
balahīno yadā syādvai durbalo vahnineritaḥ
sa vahniḥ pracaretkāye śoṇitaṃ śukrameva ca /
śukraśoṇitayornāśācchūnyadehobhijāyate
atīva jāyate vāyuḥ pracaṃḍo dāruṇākṛtiḥ /
vivarṇo duḥkhasaṃtaptaḥ śūnyabuddhistato bhavet
dṛṣṭā śrutā tu yā nārī taccitto bhramate sadā /
tṛptirna jāyate kāye lolupe cittavartmani
virūpaśca surūpaśca dhyānānmadhye prajāyate /
balahīno yadā kāmī māṃsaśoṇitasaṃkṣayāt
palitaṃ jāyate kāye nāśite kāmavahninā /
tasmātsaṃjāyate kāmī vṛddho bhūtvā dinedine
surate ciṃtate nārīṃ yathā vārddhuṣiko naraḥ /
tathātathā bhaveddhānistejaso'sya nareśvara
tasmātprajāyate kāyo nāśarūpaṃ samṛcchati /
agniḥ prajāyate bhūyo jarārūpo na saṃśayaḥ
prāṇināṃ kṣayarūpeṇa jvaro bhavati dāruṇaḥ /
sthāvarā jaṃgamāḥ sarve jvareṇa paripīḍitāḥ
nāśamāyāṃti te sarve bahupīḍā prapīḍitāḥ /
etatte sarvamākhyātamanyatkiṃ te vadāmyaham
evamukto mahārājo mātaliṃ vākyamabravīt
iti śrīpadmapurāṇe bhūmikhaṃḍe venopākhyāne mātāpitṛtīrthamāhātmye catuḥṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0