Padma Purana · Chapter 1.49
ekonapañcāśo'dhyāyaḥ /
nārada uvāca-
kenācāreṇa viprasya brahmatejo vivardhate/
kenācāreṇa tasyaiva brāhmaṃ tejo vinaśyati
brahmovāca-/
śayanīyātsamutthāya rātryaṃśe dvijasattamaḥ/
devāṃścaiva smarennityaṃ tathā puṇyavato dhruvam
goviṃdaṃ mādhavaṃ kṛṣṇaṃ hariṃ dāmodaraṃ tathā/
nārāyaṇaṃ jagannāthaṃ vāsudevamajaṃ vibhum
sarasvatīṃ mahālakṣmīṃ sāvitrīṃ vedamātaram/
brahmāṇaṃ bhāskaraṃ candraṃ dikpālāṃśca grahāṃstathā
śaṅkaraṃ ca śivaṃ śaṃbhumīśvaraṃ ca maheśvaram/
gaṇeśaṃ ca tathā skandaṃ gaurīṃ bhāgīrathīṃ śivām
puṇyaśloko nalo rājā puṇyaśloko janārdanaḥ/
puṇyaślokā ca vaidehī puṇyaśloko yudhiṣṭhiraḥ
aśvatthāmā balirvyāso hanūmāṃśca vibhīṣaṇaḥ/
kṛpaḥ paraśurāmaśca saptaite cīrajīvinaḥ
etānyastu smarennityaṃ prātarutthāya mānavaḥ/
brahmahatyādibhiḥ pāpairmucyate nātra saṃśayaḥ
sakṛduccarite tāta sarvayajñaphalaṃ labhet/
gavāṃ śatasahasrāṇāṃ dānasya phalamaśnute
tataścāpi śucau deśe malamūtraṃ parityajet/
dakṣiṇābhimukho rātrau divā kuryādudaṅmukhaḥ
parato daṃtakāṣṭhaṃ ca tṛṇairuduṃbarādibhiḥ/
ataḥ paraṃ ca saṃdhyāyāṃ saṃyataśca dvijo bhavet
pūrvāhṇe raktavarṇāṃ tu madhyāhne śuklavarṇikām/
sāyaṃ sarasvatīṃ kṛṣṇāṃ dvijo dhyāyedyathāvidhi
tataḥ samācaretsnānaṃ yathājñānena yatnataḥ/
aṃgaṃ prakṣālayitvā tu mṛdbhiḥ saṃlepayettataḥ
śirodeśe lalāṭe ca nāsikāyāṃ hṛdi bhruvoḥ/
bāhvoḥ pārśve tathā nābhau jānvoraṅghridvaye tathā
ekā liṃge gude tisrastathā vāmakare daśa/
ubhayoḥ sapta dātavyā mṛdaḥ śuddhimabhīpsatā
aśvakrāṃte rathakrāṃte viṣṇukrāṃte vasuṃdhare/
mṛttike hara me pāpaṃ yanmayā pūrvasaṃcitam
anenaiva tu maṃtreṇa mṛttikāṃ yastanau kṣipet/
sarvapāpakṣayastasya śucirbhavati mānavaḥ
tatastu vedapūrveṇa snānaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ/
nade nadyāṃ tathā kūpe puṣkariṇyāṃ taṭākake
jalarāśau ca vapre ca ghaṭasnānaṃ tathottaram/
kārayedvidhivanmartyaḥ sarvapāpakṣayāya ca
prātaḥsnānaṃ mahāpuṇyaṃ sarvapāpapraṇāśanam/
yaḥ kuryātsatataṃ vipro viṣṇuloke mahīyate
prātaḥ saṃdhyāsamīpe ca yāvaddaṃḍacatuṣṭayam/
tāvatpānīyamamṛtaṃ pitṝṇāmupatiṣṭhate
parato ghaṭikāyugmaṃ yāvadyāmaikamāhnikam/
madhutulyaṃ jalaṃ tasminpitṝṇāṃ prītivardhanam
tatastu sārddhayāmaikaṃ jalaṃ kṣīramayaṃ smṛtam/
kṣīramiśraṃ jalaṃ tāvadyāvaddaṇḍacatuṣṭayam
ataḥ paraṃ ca pānīyaṃ yāvaddhi praharatrayam/
tatparaṃ lohitaṃ proktaṃ yāvadastaṃgato raviḥ
caturthaprahare snāne rātrau vā tarpayetpitṝn/
tattoyaṃ rakṣasāmeva grahaṇena vinā smṛtam
pānīyaṃ sarvasirddhythaṃ puraiva nirmitaṃ mayā/
rakṣārthaṃ tasya toyasya yakṣāścaiva dhuraṃdharāḥ
na prāpnuvaṃti pitaro ye ca lokāṃtaraṃ gatāḥ/
duṣprāpyaṃ salilaṃ teṣāmṛte svānmartyavāsinaḥ
tasmācchiṣyaiśca putraiśca pautradauhitrakādibhiḥ/
baṃdhuvargaistathā cānyaistarpaṇīyaṃ pitṛvrataiḥ
nārada uvāca-/
jalasya daivataṃ brūhi tarpaṇasya vidhiṃ mayi/
yathā jānāmi deveśa tatvato vaktumarhasi
brahmovāca-/
jalasya devatā viṣṇuḥsa rvalokeṣu gīyate/
jalapūto bhavedyastu viṣṇustacchaṃkaro bhavet
jalaṃ gaṃḍūṣamātraṃ tu pītvā pūto bhavennaraḥ/
viśeṣātkuśasaṃsargātpīyūṣādadhikaṃ jalam
sarvadevālayo darbho mayāyaṃ nirmitaḥ purā/
[https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php kuśamūle] bhavedbrahmā kuśamadhye tu keśavaḥ
kuśāgre śaṃkaraṃ viddhi kuśa ete pratiṣṭhitāḥ/
kuśahastaḥ sadā medhyaḥ stotraṃ maṃtraṃ paṭhedyadi
sarvaṃ śataguṇaṃ proktaṃ tīrthe sāhasramucyate/
kuśāḥ kāśāstathā dūrvā yavapatrāṇi vrīhayaḥ
balvajāḥ puṃḍarīkāśca kuśāssapta prakīrtitāḥ/
ānupūrvyeṇa medhyāḥ syuḥ kuśā loke pratiṣṭhitāḥ
vinā maṃtreṇa yatsnānaṃ sarvaṃ tanniṣphalaṃ bhavet/
amṛtātsvādutāmeti saṃsparśācca tilasya ca
tasmācca tarpayennityaṃ pitṝṃstilajalairbudhaḥ/
daśabhiśca tilaistāvatpitṝṇāṃ prītiruttamā
agnistaṃbhabhayāddevā na cecchantyativistaram/
snātvā yastarpayennityaṃ tilamiśrodakaiḥ pitṝn
nīlapaṃḍavimokṣeṇa tvamāvāsyā tilodakaiḥ/
varṣāsu dīpadānena pitṝṇāmanṛṇo bhavet
vatsaraikamamāyāṃ tu tarpayedyastilaiḥ pitṛn/
vināyakatvamāpnoti sarvadevaiḥ prapūjyate
yugādyāsu ca sarvāsu yastilaistarpayetpitṝn/
uktaṃ yadvāpyamāyāṃ tu tasmācchataguṇādhikam
ayane viṣuve caiva rākāmāyāṃ tathaiva ca/
tarpayitvā pitṛvyūhaṃ svargaloke mahīyate
tathā manvaṃtarākhyāyāmanyasyāṃ puṇyasaṃsthitau/
grahaṇe caṃdrasūryasya puṇyatīrthe gayādiṣu
tarpayitvā pitṝnyāti mādhavasya niketanam/
tasmātpuṇyāhakaṃ prāpya tarpayetpitṛsaṃcayam
tarpaṇaṃ devatānāṃ ca pūrvaṃ kṛtvā samāhitaḥ/
adhikārī bhavetpaścātpitṝṇāṃ tarpaṇe budhaḥ
śrāddhe bhojanakāle ca pāṇinaikena dāpayet/
ubhābhyāṃ tarpaṇe dadyādvidhireṣa sanātanaḥ
dakṣiṇābhimukho bhūtvā śucistu tarpayetpitṝn/
tṛpyatāmiti vākyena nāmagotreṇa vai punaḥ
akṛṣṇairyattilairmohāttarpayetpitṛsaṃcayam/
bhūmyāṃ dadāti yadapo dātā caiva jale sthitaḥ
vṛthā taddīyate dānaṃ nopatiṣṭhati kasyacit/
sthale sthitvā jale yastu prayacchedudakaṃ naraḥ
nopatiṣṭhetpitṝṇāṃ tu salilaṃ tannirarthakam/
ārdravāsā jale yastu kuryādudakatarpaṇam ५०
pitarastasya tṛpyaṃti sahadevaissadānagha/
rajakaiḥ kṣālitaṃ vastramaśuddhaṃ kavayo viduḥ
hastaprakṣālane caiva punarvastraṃ tu śudhyati/
śuṣkavāsāḥ śucau deśe sthāne yattarpayetpitṝn
tato daśaguṇenaiva tuṣyaṃti pitaro dhruvam/
snānaṃ saṃdhyāṃ ca pāṣāṇe khaḍge vā tāmrabhājane
tarpaṇaṃ kurute yastu pratyekaṃ ca śatādhikam/
raupyāṃgulīyaṃ tarjanyāṃ dhṛtvā yattarpayetpitṝn
sarvaṃ ca śatasāhasraguṇaṃ bhavati nānyathā/
tathaivānāmikāyāṃ tu dhṛtvā svarṇāṃgulīṃ budhaḥ
tarpayetpitṛsaṃdohaṃ lakṣakoṭiguṇaṃ bhavet/
aṃguṣṭhadeśinī madhye savyahastasya khaḍgakam
dhṛtvānāmikayā ratnamaṃjalerakṣayaṃphalaṃ/
snānārthamabhigacchaṃtaṃ devāḥ pitṛgaṇaiḥ saha
vāyubhūtānugacchaṃti tṛṣārtāḥ salilārthinaḥ/
nirāśāste nivartaṃte vastraniṣpīḍanena ca
tasmānna pīḍayedvastramakṛtvā pitṛtarpaṇam/
tisraḥkoṭyo'rdhakoṭī ca yāni lomāni mānuṣe
sravaṃti sarvatīrthāni tasmānna paripīḍayet/
devāḥ pibaṃti śirasi śmaśrutaḥ pitarastathā
cakṣuṣorapi gaṃdharvā adhastātsarvajaṃtavaḥ/
devāḥ pitṛgaṇāḥ sarve gaṃdharvā jaṃtavastathā
snānamātreṇa tuṣyaṃti snānātpāpaṃ na vidyate/
nityasnānaṃ ca yaḥ kuryātsa naraḥ puruṣottamaḥ
sarvapāpairvinirmukto nākalokemahīyate/
snānaṃ tarpaṇaparyaṃtaṃ devā maharṣayo viduḥ
ataḥ paraṃ ca devānāṃ pūjanaṃ kārayedbudhaḥ/
gaṇeśaṃ pūjayedyastu vighnastasya na jāyate
ārogyārthaṃ ca sūryaṃ ca dharmamokṣāya mādhavam/
śivaṃ ca kṛtyakāmārthaṃ sarvakāmāya caṃḍikām
devāṃstu pūjayitvā tu vaiśvadevabaliṃ caret/
vahnikāryaṃ tataḥ kṛtvā yajñaṃ brāhmaṇatarpaṇam
devānāṃ sarvasatvānāṃ punastriviṣṭapaṃ vrajet/
gatāgataṃ sthiraṃ kṛtvā kāmānmokṣaṃ sukhaṃ divam
tasmātsarvaprayatnena nityaṃ karmāṇi kārayet/
nārada uvāca-/
kimarthaṃ ca jalaṃ tāta devāḥ pitṛgaṇaiḥ saha
na prāpnuvaṃti sarvajña labhaṃte mānavā yathā/
brahmovāca/
purā sṛṣṭaṃ mayā toyaṃ sarvadevamayāmṛtam
tasyaiva rakṣaṇārthaṃ ca rakṣā yakṣā dhanurdharāḥ/
ghnaṃti te pitaraṃ devamasmadvākyānna mānuṣam
paśavaḥ pakṣiṇaḥ kīṭā martyaloke vyavasthitāḥ/
martyajātāśca devā ye tathaiva mānuṣā dhruvam
tarpayitvā guruṃ nityaṃ suraloke pratiṣṭhitāḥ/
asnāyī ca malaṃ bhuṃkte ajapī pūyaśoṇitam
akṛtvā tarpaṇaṃ nityaṃ pitṛhā copajāyate/
brahmahatyāsamaṃ pāpaṃ devānāmapyapūjane
sandhyākṛtyamakṛtvā ca sūryaṃ haṃti ca pāpakṛt/
nārada uvāca-/
brāhmaṇasya sadācārakramaṃ brūhi ca karmaṇām
itareṣāṃ ca varṇānāṃ pravṛttamakhilaṃ vada/
brahmovāca-/
ācārāllabhate cāyurācārāllabhate sukham
ācārātsvargaṃ mokṣaṃ ca ācāro haṃtyalakṣaṇam/
anācāro hi puruṣo loke bhavati niṃditaḥ
duḥkhabhāgī ca satataṃ vyādhitolpāyureva ca/
narake niyataṃ vāso hyanācārānnarasya ca
ācārācca paraṃ lokamācāraṃ śṛṇu tattvataḥ/
gomayena gṛhe nityaṃ prakuryādupalepanam
prakṣālayettataḥ pīṭhaṃ kāṣṭhaṃ pātraṃ śilātalam/
bhasmanā kāṃsyapātraṃ tu tāmramamlenaśuddhyati
śilāpātraṃ tu tailena phālaṃgo vālakena tu/
svarṇaraupyādipātraṃ tu jalamātreṇa śudhyati
agninā lohapātraṃ tu pākaprakṣālanena tu/
khananāddāhanāccaiva upalepana dhāvanāt
parjanyavarṣaṇāccaiva bhūramedhyā viśudhyati/
taijassānāṃ maṇīnāṃ ca sarvasyāśmamayasya ca
bhasmabhirmṛttikābhiśca śuddhiruktā mayā purā/
śayyā bhāryā śiśurvastramupavītaṃ kamaṃḍaluḥ
ātmanaḥ kathitāśśuddhā na pareṣāṃ kadācana/
na bhuṃjītaikavastreṇa na snāyādekavāsasā
na dhārayetparasyaivaṃ snānavastraṃ kadācana/
saṃskāraṃ keśadaṃtānāṃ prātareva samācaret
gurūṇāṃ ca namaskāraṃ nityameva samācaret/
hastapāde mukhe caiva paṃcārdro bhojanaṃ caret
paṃcārdrakastu bhuṃjānaḥ śataṃ varṣāṇi jīvati/
devatānāṃ gurorājñāṃ snātakācāryayorapi
nākrāmetkāmataśchāyāṃ viprasya dīkṣitasya ca/
gogaṇaṃ devataṃ vipraṃ ghṛtaṃ madhu catuṣpatham
pradakṣiṇaṃ prakurvīta prakhyātāṃśca vanaspatīn/
goviprāvagniviprau ca viprau dvau daṃpatī tathā
tayormadhye na gaccheta svargasthopi pateddhruvam/
ucchiṣṭo na spṛśedagniṃ brāhmaṇaṃ daivataṃ gurum
svaśīrṣaṃ puṣpavṛkṣaṃ ca yajñavṛkṣamadhārmikam/
trīṇi tejāṃsi nocchiṣṭa udīkṣeta kadācana
sūryācaṃdramasāvevaṃ nakṣatrāṇi ca sarvaśaḥ/
nekṣedvipraṃ guruṃ devaṃ rājānaṃ yatināṃ varam
yoginaṃ devakarmāṇaṃ dharmāṇāṃ kathakaṃ dvijam/
nadīnāṃ ca pratīre ca patyuśca saritāṃ tathā
yajñavṛkṣasya mūle ca udyāne puṣpavāṭake/
śarīrasya malatyāgaṃ na kuryājjīvane tathā
viprasyāyatane goṣṭhe ramye rājapatheṣu ca/
na kṣauraṃ kārayeddhīraḥ kujasyāhni kadācana
malaṃ na dhārayeddaṃte nakhaṃ na vadane kṣipet/
tailābhyaṃgaṃ na kurvīta vāsare ravibhaumayoḥ
svagātrāsanayorvādyaṃ gurorekāsanādanam/
na harecchrotriyasvaṃ ca devasyāpi gurorapi
rājñastapasvināṃ caiva paṃgoraṃdhasya yoṣitaḥ/
paṃthā deyo brāhmaṇāya gobhyo rājabhya eva ca
rogiṇe bhārataptāya gurviṇyai durbalāya ca/
vivādaṃ na ca kurvīta nṛpa vipra cikitsakaiḥ
brāhmaṇaṃ gurupatnīṃ ca dūrataḥ parivarjayet/
patitaṃ kuṣṭhasaṃyuktaṃ cāṃḍālaṃ ca gavāśinam १००
nirdhūtaṃ jñānahīnaṃ ca dūrataḥ parivarjayet/
striyaṃ duṣṭāṃ ca durvṛttāmapavāda pradāyinīm
kukarmakāriṇīṃ duṣṭāṃ sadaiva kalahapriyām/
pramattāmadhikāṃgīñca nirlajjāṃ bāhyacāriṇīm
vyayaśīlāmanācārāṃ dūrataḥ parivarjayet/
malināṃ nābhivaṃdeta gurupatnīṃ kadācana
na spṛśettāṃ ca medhāvī spṛṣṭvā snānena śuddhyati/
sa tayā saha keliṃ ca varjayecca sadaiva hi
śṛṇuyācca vaco nūnaṃ na paśyecca guroḥ striyam/
vadhūṃ putrasya bhrātuśca svaputrīṃ yuvatīṃ dhruvam
anyāṃ ca gurupatnīṃ ca nekṣetsparśaṃ na kārayet/
tābhiḥ saha kathālāpaṃ tathā bhrūbhaṃgadarśanam
kalahaṃ nistrapāṃ vāṇīṃ sadaiva parivarjayet/
na dadyācca sadā pādaṃ tuṣāṃgārāsthibhasmasu
kārpāsāsthiṣu nirmālye citikāṣṭhe citau gurau/
śuṣkaṃ mīnaṃ na bhakṣeta pūtigaṃdhimamedhyakam
vighasaṃ cānyaducchiṣṭaṃ pākārthaṃ ca parasya ca/
na sthātavyaṃ na gaṃtavyaṃ kṣaṇamapyasatā saha
na tiṣṭhecca kṣaṇaṃ dhīro dīpacchāye kalidrume/
aspṛśyaissaha cālāpaṃ patitaiḥ kupitaiḥ saha
na kuryātkṣaṇamātraṃ tu kṛtvā gacchecca rauravam/
kaniṣṭhaṃ nābhivaṃdeta pitṛvyaṃ mātulaṃ tathā
utthāya cāsanaṃ dadyātkṛtāṃjalyagrataḥ sthitaḥ/
tailābhyaktaṃ tathocchiṣṭamārdravastraṃ ca rogiṇam
pārāvāragatodvignaṃ vahaṃtaṃ nābhivādayet/
yajñasyāṃtargataṃ naṣṭaṃ krīḍaṃtaṃ strījanaiḥ saha
bālakrīḍāgataṃ cāpi puṣpayuktaṃ kuśairyutam/
śiraḥ prāvṛtya karṇau vā apsu muktaśikhopi vā
akṛtvā pādayoḥ pūjāṃ nācāmeddakṣiṇāmukhaḥ/
upavītavihīnaśca nagnako muktakacchakaḥ
ekavastrapidhānaśca ācāṃto naiva śudhyati/
madhyamābhirmukhaṃ pūrvaṃ tisṛbhiḥ samupaspṛśet
aṃguṣṭhadeśinībhyāṃ ca nāsāṃ ca tadanaṃtaram/
aṃguṣṭhānāmikābhyāṃ ca cakṣuṣī samupaspṛśet
kaniṣṭhāṃguṣṭhataśśrotre nābhimaṃguṣṭhakena tu/
talena hṛdayaṃ nyasya sarvābhirmastakopari
bāhūcāgreṇa saṃspṛśya tataḥ śuddho bhavennaraḥ/
anenācamanaṃ kṛtvā mānavaḥ prayato bhavet
sarvapāpairvinirmuktaḥ svargaṃ cākṣayamaśnute/
prāṇastripuṭaśṛṃgyā ca vyānopānaśca mudrayā
samānastu samastābhirudānastarjanīṃ vinā/
nāgaḥ kūrmaśca kṛkaro devadatto dhanaṃjayaḥ
upaprīṇaṃtu te prītā yebhyo bhūmau pradīyate/
śayanaṃ cārdrapādena śuṣkapādena bhojanam
nāṃdhakāre ca śayanaṃ bhojanaṃ naiva kārayet/
paścime dakṣiṇe caiva na kuryāddaṃtadhāvanam
uttare paścime caiva na svapeddhi kadācana/
svapnādāyuḥ kṣayaṃ yāti brahmahā puruṣo bhavet
na kurvīta tataḥ svapnaṃ śastaṃ ca pūrvadakṣiṇam/
āyuṣyaṃ prāṅmukho bhuṃkte'yaśasyaṃ dakṣiṇāmukhaḥ
śriyaṃ pratyaṅmukho bhuṃkte yaśo bhuṅkta udaṅmukhaḥ/
prācyāṃ naro labhedāyuryāmyāṃ pretatvamaśnute
vāruṇe ca bhavedrogī āyurvittaṃ tathottare/
devānāmekabhuktaṃ tu dvibhuktaṃ syānnarasya ca
tribhuktaṃ pretadaityasya caturthaṃ kauṇapasya tu/
nirāmiṣaṃ havirdevā matsyamāṃsādi mānuṣāḥ
pūtiparyuṣitaṃ duṣṭamanye bhuṃjaṃtyanāvṛtāḥ/
svargasthitānāmiha jīvaloke catvāri teṣāṃ hṛdaye ca saṃti
dānaṃ praśastaṃ madhurā ca vāṇī devārcanaṃ brāhmaṇatarpaṇaṃ ca/
kārpaṇyavṛttisvajaneṣu niṃdā kucelatā nīcajaneṣu bhaktiḥ
atīva roṣaḥ kaṭukā ca vāṇī narasya cihnaṃ narakāgatasya/
navanītopamā vāṇī karuṇā komalaṃ manaḥ
dharmabījaprasūtānāmetatpratyakṣa lakṣaṇam/
dayādaridrahṛdayaṃ vacaḥ krakaca karkaśam
pāpabījaprasūtānāmetatpratyakṣa lakṣaṇam/
śrāvayecchṛṇuyādvāpi sadācārādikaṃ naraḥ
ācārādeḥ phalaṃ labdhvā pāpātpūto'cyuto divi
iti śrīpādmapurāṇe prathame sṛṣṭikhaṃḍe sadācāravarṇanaṃnāmaikonapañcāśo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0