Padma Purana · Chapter 1.50
bhīṣma uvāca-/
yatpuṇyamadhikaṃ loke sarvadā sarvasaṃmatam/
tadvadasvecchayā vipra yatkṛtaṃ pūrvapūrvakaiḥ
pulastya uvāca-/
ekadā tu dvijāḥ sarve vyāsaśiṣyāssahādarāt/
vyāsaṃ praṇamya papracchu dharmaṃ māṃ ca yathā bhavān
dvijā ūcuḥ-/
puṇyātpuṇyatamaṃ loke sarvadharmeṣu cottamam/
kiṃ kṛtvā mānavā svargaṃ bhuṃjate cākṣayaṃ vada
labhyaṃ cākaṣṭakaṃ śuddhaṃ varṇānāṃ martyavāsinām/
gurūṇāṃ ca laghūnāṃ ca sādhyamekaṃ kratuṃ vada
yadyatkṛtvā ca devānāṃ pūjyo nāke bhavennaraḥ/
tattadvada ca no brahmanprasādī bhava dharmataḥ
vyāsa uvāca-/
paṃcākhyānaṃ vadiṣyāmi śṛṇudhvaṃ tatra pūrvataḥ/
paṃcānāmekakaṃ kṛtvā viṃdenmokṣaṃ divaṃ yaśaḥ
pitrorarcā'tha patyuśca sāmyaṃ sarvajaneṣu ca/
mitrādroho viṣṇubhaktirete paṃca mahāmakhāḥ
prākpitrorarcayā viprā yaddharmaṃ sādhayennaraḥ/
na tatkratuśataireva tīrthayātrādibhirbhuvi
pitā dharmaḥ pitā svargaḥ pitā hi paramaṃ tapaḥ/
pitari prītimāpanne prīyaṃte sarvadevatāḥ
pitaro yasya tṛpyaṃti sevayā ca guṇena ca/
tasya bhāgīrathī snānamahanyahani vartate
sarvatīrthamayī mātā sarvadevamayaḥ pitā/
mātaraṃ pitaraṃ caiva yastu kuryātpradakṣiṇam
pradakṣiṇīkṛtā tena saptadvīpā vasuṃdharā/
jānunī ca karau yasya pitroḥ praṇamataḥ śiraḥ
nipataṃti pṛthivyāṃ ca sokṣayaṃ labhate divaṃ/
tayoścaraṇayoryāvadrajaścihnāni mastake
pratīke ca vilagnāni tāvatpūtaḥ sutastayoḥ/
pādāraviṃdasalilaṃ yaḥ pitroḥ pibate sutaḥ
tasya pāpakṣayaṃ yāti janmakoṭiśatārjitaṃ/
dhanyosau mānavo loke pūtosau sarvakalmaṣāt
vināyakatvamāpnoti janmanaikena mānavaḥ/
pitarau laṃghayedyastu vacobhiḥ puruṣādhamaḥ
niraye ca vasettāvadyāvadābhūtasaṃplavaṃ/
pitroranarcanaṃ kṛtvā bhuṃkte yastu sutādhamaḥ
krimikūpetha narake kalpāṃtamupatiṣṭhati/
rogiṇaṃ cāpi vṛddhaṃ ca pitaraṃ vṛttikarśitam
vikalaṃ netrakarṇābhyāṃ tyaktvā gacchecca rauravam/
aṃtyajātiṣu mleccheṣu cāṃḍāleṣvapi jāyate
pitrorapoṣaṇaṃ kṛtvā sarvapuṇyakṣayo bhavet/
nārādhya pitarau putrastīrthadevānbhajannapi
tayorna phalamāpnoti kīṭavadramate mahīm/
kathayāmi purāvṛttaṃ viprāḥ śṛṇuta yatnataḥ
yaṃ śrutvā na punarmohaṃ prayāsyatha punarbhuvi/
purāsīcca dvijaḥ kaścinnarottama iti smṛtaḥ
svapitarāvanādṛtya gatosau tīrthasevayā/
tataḥ sarvāṇi tīrthāni gacchato brāhmaṇasya ca
ākāśe snānacelāni praśuṣyaṃti dine dine/
ahaṃkāro'viśattasya mānase brāhmaṇasya ca
matsamo nāsti vai kaścitpuṇyakarmā mahāyaśāḥ/
ityukte cānane tasya ahadacca bakastadā
krodhāccaiveritastasya sa śaśāpa dvijo bakam/
papāta ca bakaḥ pṛthvyāṃ sa bhasmībhūtavigrahaḥ
bhīrdvijeṃdraṃ mahāmohaḥ prāviśaccāṃtakarmaṇi/
tataḥ pāpācca viprasya celaṃ khaṃ ca na gacchati
viṣādamagamatsadyastataḥ khaṃ tamuvāca ha/
gaccha bāḍava cāṃḍālaṃ mūkaṃ paramadhārmikam
tatra dharmaṃ ca jānīṣe kṣemaṃ te tadvaco bhavet/
khācca tadvacanaṃ śrutvā gatosau mūkamaṃdiram
śuśrūṣaṃtaṃ ca pitarau sarvāraṃbhāndadarśa saḥ/
dadataṃ śītakāle ca samyaguṣṇaṃ jalaṃ tayoḥ
tailatāpanatāṃbūlaṃ tathā tūlavatīṃ paṭīm/
nityāśanaṃ ca miṣṭānnaṃ dugdhakhaṃḍaṃ tathaiva ca
dāpayaṃtaṃ vasaṃte ca madhumālāṃ sugaṃdhikāṃ/
anyāni yāni bhogyāni kṛtyāni vividhāni ca
uṣṇe cāvījayatsopi nityaṃ ca pitarāvapi/
tatastayoḥ pracaryāṃ ca kṛtvā bhuṃktetha sarvadā
śramasya vāraṇaṃ kuryātsaṃtāpasya tathaiva ca/
ebhiḥ puṇyaiḥ sthito viṣṇustasya gehodare ciram
aṃtarikṣe ca krīḍaṃtamādhārastaṃbhavarjite/
tasyāpi bhavane nityaṃ sthitaṃ tribhuvaneśvaraṃ
viprarūpadharaṃ kāṃtaṃ nānyairbhūtaṃ ca satparam/
tejomayaṃ mahāsatvaṃ śobhayaṃtaṃ ca maṃdiraṃ
dṛṣṭvā vismayamāpanno vipraḥ provāca mūkakam/
vipra uvāca-/
āsannaṃ ca mamāgaccha tvayaivecchāmi śāśvataṃ
hitaṃ me sarvalokānāṃ tatvato vaktumarhasi/
mūka uvāca-/
pitrorarcāṃ karomyadya kathamāyāmi teṃtikaṃ
arcayitvā tu pitarau kṛtyaṃ te karavāṇi vai/
tiṣṭha me dvāradeśe ca ātithyaṃ te karomyaham
ityukte caiva cāṃḍāle cukopa brāhmaṇastadā/
brāhmaṇaṃ māṃ parityajya kiṃ kāryamadhikaṃ tava
mūka uvāca-/
kiṃ kupyasi vṛthā vipra na bakohaṃ tavādhunā/
kopassiddhyati te tāvadbakenānyatra kiṃcana
gagane snānaśāṭī te na śuṣyati na tiṣṭhati/
vacanaṃ khāttataḥ śrutvā madgṛhaṃ cāgato bhavān
tiṣṭha tiṣṭha vadiṣyāmi nocedgaccha pativratāṃ/
tāṃ ca dṛṣṭvā dvijaśreṣṭha dayitaṃ te phaliṣyati
tatastasyagṛhādviṣṇurdvijarūpadharo vibhuḥ/
vinissṛtya dvijaṃ prāha gehaṃ tasyāḥ prayāmyahaṃ
sa vimṛśya dvijaśreṣṭhastena sārdhaṃ cacāla ha/
gacchaṃtaṃ tamuvācedaṃ hariṃ vipreti vismitaḥ
kirthaṃ ca tvayā vipra cāṃḍālasya gṛhodare/
sadā saṃsthīyate tāta yoṣājanavṛte mudā
hariruvāca-/
idānīṃ mānasaṃ śuddhaṃ na bhūtaṃ bhavato dhruvam/
pativratādikaṃ dṛṣṭvā paścājjñāsyasi māṃ kila
vipra uvāca-/
pativratā ca kā tāta kiṃ vā tasyāśśrutaṃ mahat/
yenāhaṃ tatra gacchāmi kāraṇaṃ vada me dvija
hariruvāca-/
nadīnāṃ jāhnavī śreṣṭhā pramadānāṃ pativratā/
manuṣyāṇāṃ prajāpālo devānāṃ ca janārdanaḥ
pativratā ca yā nāri patyurnityaṃ hite ratā/
kuladvayasya puruṣānuddharetsā śataṃ śataṃ५०
svargaṃ bhunakti tāvacca yāvadābhūtasaṃplavaṃ/
svargādbhraṣṭo bhavedvāsyāḥ sārvabhaumo nṛpaḥ patiḥ
asyaiva mahiṣī bhūtvā sukhaṃ viṃdedanaṃtaraṃ/
punaḥ punaḥ svargarājyaṃ tasya tasyā na saṃśayaḥ
evaṃ janmaśataṃ prāpya aṃte mokṣo bhaveddhruvam/
vipra uvāca-/
pativratā bhavetkāvā tasyāḥ kiṃ vā ca lakṣaṇaṃ
brūhi me dvijaśārdūla yathā jānāmi tattvataḥ/
hariruvāca-/
putrācchataguṇaṃ snehādrājānaṃ ca bhayādatha
ārādhayetpatiṃ śauriṃ yā paśyetsā pativratā/
kārye dāsī ratau veśyā bhojane jananīsamā
vipatsu maṃtriṇī bhartuḥ sā ca bhāryā pativratā/
bharturājñāṃ na laṃghedyā mano vākkāyakarmabhiḥ
bhukte patyau sadā cātti sā ca bhāryā pativratā/
yasyāṃ yasyāṃtu śayyāyāṃ patiḥ svapiti yatnataḥ
tatra tatra ca sābharturarcāṃ karoti nityaśaḥ/
naiva matsaramāyāti na kārpaṇyaṃ na māninī
māne'māne samānaṃ ca yā paśyetsā pativratā/
suveṣaṃ yā naraṃ dṛṣṭvā bhrātaraṃ pitaraṃ sutaṃ
manyate ca paraṃ sādhvī sā ca bhāryā pativratā/
tāṃ gaccha dvijaśārdūla vadakāmaṃ yathā tava
tasya patnyo'ṣṭa tiṣṭhaṃti tanmadhye varavarṇinī/
rūpayauvanasaṃpannā dayāyuktā yaśasvinī
śubhā nāmeti vikhyātā gatvā tāṃ pṛccha te hitaṃ/
evamuktvā tu bhagavāṃstatraivāṃtaradhīyata
tasyaivādṛśyatāṃ dṛṣṭvā vismitobhūddvijastadā/
sa ca sādhvīgṛhaṃ gatvā papracchātha pativratāṃ
atithervacanaṃśrutvāgṛhānniḥsṛtyasaṃbhramāt/
dṛṣṭvā dvijaṃ satī tatra dvāradeśe sthitābhavat
tāṃ ca dṛṣṭvā dvijaśreṣṭha uvāca vacanaṃ mudā/
priyaṃ mamahitaṃ brūhi yathādṛṣṭaṃ tvameva hi
pativratovāca-/
sāṃprataṃ patyurarcāsti na cāsmākaṃ svataṃtratā/
paścātkāryaṃ kariṣyāmi gṛhāṇātithyamadya vai
vipra uvāca-/
mama dehe kṣudhā nāsti pipāsādya na ca śramaḥ/
abhīṣṭaṃ vada kalyāṇi nocecchāpaṃ dadāmi te
tamuvāca tadā sāpi na bakohaṃ dvijottama/
gaccha dharmatulādhāraṃ pṛccha taṃ te hitaṃ dvija
ityuktvā sā mahābhāgā prayayau ca gṛhodaram/
tatrāpaśyaddvijo vipraṃ yathā cāṃḍālaveśmani
vimṛśya vismayāpannastena sārdhaṃ yayau dvijaḥ/
tiṣṭhaṃtaṃ ca dvijaṃ taṃ ca sopaśyaddhṛṣṭamānasam
sa covāca mudā vipraṃ dṛṣṭvā taṃ tāṃ satīṃ ca saḥ/
deśāṃtare ca yadvṛttaṃ tayā ca kathitaṃ kila
kathaṃ jānāti madvṛttaṃ cāṃḍālopi pativratā/
ato me vismayastāta kimāścaryaṃ paraṃ mahat
hariuvāca-/
jñāyate kāraṇaṃ tāta sarveṣāṃ bhūtabhāvanaiḥ/
atipuṇyātsadācārādyatastvaṃ vismayaṃ gataḥ
kimuktaśca tayā tvaṃ ca vada tatsāṃprataṃ mune/
vipra uvāca-/
praṣṭuṃ dharmatulādhāraṃ sā ca māṃ samupādiśat
hariruvāca-/
āgaccha muniśārdūla ahaṃ gacchāmi taṃ prati/
gacchaṃtaṃ ca hariṃ prāha tulādhāraḥ kva tiṣṭhati
hariruvāca-/
janānāṃ nikaro yatra bahudravyasuvikraye/
vikrīṇāti ca krīṇāti tulādhārastatastataḥ
jano yavānrasaṃ snehaṃ kūṭamannasya saṃcayaṃ/
sarvaṃ tasya mukhādeva gṛhṇāti ca dadātyapi
satyaṃ tyaktvānṛtaṃ kiṃcitprāṇāṃte samupasthite/
noktaṃ naravaraśreṣṭhastenadharmatulādharaḥ
ityukte tu tamadrākṣīdvikrīṇaṃtaṃ rasānbahūn/
malapaṃkadharaṃ martyaṃ daṃtakuḍmalapaṃkilam
tatra vastudhanotthāṃ ca bhāṣaṃtaṃ vividhāṃ giram/
vṛtaṃ bahuvidhairmartyaiḥ strībhiḥ puṃbhiśca sarvataḥ
kathaṃ kathamiti prāha sa taṃ madhurayā girā/
dharmasya me samuddeśaṃ vada prāptoṃ'tikaṃ hi te
tulādhāra uvāca-/
yāvajjanāḥ pratiṣṭhaṃti mamaiva sannidhau dvija/
tāvanme svasthatā nāsti yāvacca rātriyāmakaḥ
taccopadeśamādāya gaccha dharmākaraṃ prati/
bakasya maraṇe doṣaṃ khe ca vastrāviśoṣaṇam
sarvaṃ tatra ca jānīṣe sajjanādrohakaṃ vraja/
tatra tasyopadeśena tava kāmaḥ phaliṣyati
ityuktvā tulādhāraḥ karoti krayavikrayau/
tathā tāta gamiṣyāmi sajjanādrohakaṃ prati
tulādhārasamuddeśānna jānāmi tadālayam/
hariruvāca-/
ehyāgaccha gamiṣyāmi tvayā sārddhaṃ ca tadgṛham
atha vartmani gacchaṃtamuvāca brāhmaṇo hariṃ/
vipra uvāca-/
tulādhāre ca na snānaṃ na devapitṛtarpaṇam
maladigdhaṃ ca gātraṃ tu sarvaṃ celamalakṣaṇam/
kathaṃ jānāti madvṛttaṃ deśāṃtarasamudbhavam
ato me vismayastāta sarvaṃ tvaṃ vada kāraṇam/
hariruvāca-/
satyena samabhāvena jitaṃ tena jagattrayam
tenātṛpyaṃta pitaro devā munigaṇaiḥ saha/
bhūtabhavya pravṛttaṃ ca tena jānāti dhārmikaḥ
nāsti satyātparo dharmo nānṛtātpātakaṃ param/
viśeṣe samabhāvasya puruṣasyānaghasya ca
arau mitrepyudāsīne mano yasya samaṃ vrajet/
sarvapāpakṣayastasya viṣṇusāyujyatāṃ vrajet
evaṃ yo vartate nityaṃ kulakoṭiṃ samuddharet/
satyaṃ damaḥ śamaścaiva dhairyaṃ sthairyamalobhatā
anāścaryamanālasyaṃ tasminsarvaṃ pratiṣṭhitam/
tena vai devalokasya naralokasya sarvaśaḥ
vṛttaṃ jānāti dharmajñastasyadehe sthito hariḥ/
loke tasya samo nāsti samaḥ satyārjaveṣu ca
sa ca dharmamayaḥ sākṣāttenaiva dhāritaṃ jagat/
dvija uvāca-/
jñātaṃ me tvatprasādācca tulādhārasya kāraṇam
adrohakasya yadvṛttaṃ tadbrūhi tvaṃ yadīcchasi/
hariruvāca-/
puraiva rājaputrasya kulastrīnavayauvanā
patnīva kāmadevasya śacīva vāsavasya ca/
tasya prāṇasamā bhāryā sundarī nāma sundarī
akasmātpārthivasyaiva kārye gantuṃ samudyataḥ/
manasālocitaṃ tena prāṇebhyopi garīyasīm
kasminsthāne sthāpayāmi yato rakṣā bhaveddhruvam/
ityālocyaiva sahasā tvāgatosya gṛhaṃ prati १००
uktaṃ ca tādṛśaṃ vākyaṃ śrutvā sa vismayaṃgataḥ/
na tātaste na ca bhrātā na cāhaṃ tava bāndhavaḥ
pitṛmātṛkulasyaiva tasyā na hi suhṛjjanaḥ/
kathaṃ ca madgṛhe tāta sthityā svastho bhaviṣyasi
etasminnantare tena coktaṃ vākyaṃ yathocitam/
loke tvatsadṛśo nāsti dharmajño vijitendriyaḥ
sa cāha taṃ ca sarvajñaṃ vaktuṃ nārhasi dūṣaṇam/
trailokyamohinīṃ bhāryāṃ kaḥ pumānrakṣituṃ kṣamaḥ
rājaputra uvāca-/
dharaṇyāṃ parivijñāya tvāgatohaṃ tavāntikam/
eṣā tiṣṭhatu te'gāre vrajāmi nijamandiram
ityukte sa punaḥ prāha nagare'sminpraśobhane/
bahukāmuka saṃpūrṇe kathaṃ rakṣā bhavetstriyāḥ
sa covāca punastaṃ ca kuru rakṣāṃ vrajāmyaham/
gṛhasthassaṅkaṭādāha dharmasya rājaputrakam
karomyanucitaṃ kāryaṃ svadāsyamucitaṃ hitam/
sadā caivedṛśī bhāryā sthātavyā madgṛhe pitaḥ
arakṣārakṣaṇe deva vadābhīṣṭaṃ kuru priyam/
mama talpe mayā sārdhaṃ śayānaṃ bhāryayā saha
manyase daivataṃ svaṃ cettiṣṭhennocettu gacchatu/
kṣaṇaṃ vimṛśya taṃ prāha rājaputraḥ punastadā
bāḍhametadvacastāta yathābhīṣṭaṃ tathā kuru/
tato bhāryāṃ jagādātha asya vākyācchivāśivam
kartavyaṃ ca na te doṣa ājñayā mama suṃdari/
etaduktvā gataḥ sopi bhūpateḥ śāsanātpituḥ
anaṃtaraṃ kṣapāyāṃ ca yaduktaṃ ca tathākṛtam/
yoṣitormadhyagaḥ sopi nityaṃ svapiti dhārmikaḥ
dharmānna calate sopi svabhāryāparabhāryayoḥ/
saṃsparśātsvastriyaścāsya kāmābhilaṣitaṃ manaḥ
tasyāḥ saṃsargataścaiva duhitaiva pramanyate/
stanau tasyāstu pṛṣṭhe ca lagantau ca punaḥpunaḥ
bālakasyeva putrasya stanau mātuḥ samanyate/
tasyā aṃgāni cāṃgeṣu lagaṃti ca punaḥpunaḥ
tato mātussutasyeva somanyata dine dine/
tasya yoṣāsusaṃsargo nivṛttastvabhavattataḥ
evaṃ saṃvatsarasyārddhe tatpatiścāgataḥ puraṃ/
apṛcchattaṃ ca lokeṣu tasyā vṛttamathoditam
kecidbhadraṃ bodhayanto yuvānopi suvismitāḥ/
kecidāhustvayā dattā tayā sārddhaṃ svapityasau
strīpuṃsorekasaṃsargātśāṃtatā tu kathaṃ bhavet/
tasyāṃ yasyābhilāṣosti na pṛṣṭassa vadedyuvā
lokānāṃ kuśrutirvārtā tena puṇyabalācchrutā/
janāpavādamokṣārthaṃ buddhistasyābhavacchubhā
dārūṇi svayamāhṛtyājijvalatsa mahānalam/
etasminnaṃtare tāta rājaputraḥ pratāpavān
āgamattadgṛhaṃ sadyaḥ sopaśyattaṃ ca yoṣitam/
protphullavadanāṃ nārīṃ praviṣādagataṃ naraṃ
anayormānasaṃ jñātvā rājaputrovadadvacaḥ/
kiṃ na saṃbhāṣase māṃ ca mitrakaṃ ciramāgatam
abravītsopi dharmātmā rājaputramanaṣṭadhīḥ/
yatkṛtaṃ duṣkaraṃ karma mayā tvaddhitakāraṇāt
sarvaṃ vyarthamahaṃ manye janānāṃ ca pravādataḥ/
adya vahnimahaṃ yāsye prapaśyaṃtu narāssurāḥ
ityuktvā sa mahābhāgaḥ praviveśa hutāśanam/
viśatastasya vahnau na kusumaṃ cikurālaye
nāṃgamasyānalodhākṣīnna ca vastraṃ na kuṃtalam/
khe ca devā mudā sarvesādhusādhviti cābruvan
apatanpuṣpavarṣāṇi tasya mūrdhni samaṃtataḥ/
yairyaiśca duṣkṛtaṃ vākyaṃ gaditaṃ tāvubhau prati
teṣāṃ mukhe prajāyaṃte kuṣṭhāni vividhāni ca/
tatrāgatya ca devāśca vahnerākṛṣyataṃ mudā
apūjayansupuṣpaiśca munayo vismayaṃ gatāḥ/
sarvairmunivarairevaṃ manuṣyairvividhaistadā
arcyate tu mahātejāḥ sa ca sarvānapūjayat/
sajjanādrohakaṃ nāma kṛtaṃ devāsurairnṛbhiḥ
tasya pādarajaḥ pūtā sasyapūrṇā dharābhavat/
surāścāhuśca taṃ tatra bhāryā te saṃpragṛhyatām
etasya sadṛśo loke na bhūto na bhaviṣyati/
nāstīti sāṃprataṃ pṛthvyāṃ kāmalobhājitaḥ pumān
devāsuramanuṣyāṇāṃ rakṣasāṃ mṛgapakṣiṇām/
kīṭādīnāṃ ca sarveṣāṃ kāma eṣa sudurjayaḥ
kāmāllobhāttathākrodhānnityaṃ sattveṣu jāyate/
saṃsārabaṃdhakaḥ kāmo hyakāmo na kvacidbhavet
anenaiva jitaṃ sarvaṃ bhuvanāni caturdaśa/
amuṣya hṛdaye nityaṃ vāsudevo mudāsthitaḥ
evaṃ spṛṣṭvātha dṛṣṭvā taṃ manuṣyāḥ sarvakalmaṣāt/
pūyaṃte hyanaghāścaiva labhaṃte cākṣayāṃ divam
evamuktvā gatā devā vimānaiśca divaṃ mudā/
manuṣyāḥ prayayustuṣṭā daṃpatī svagṛhaṃ tathā
divyaṃ cakṣustadā tasya cāsīddevānsa paśyati/
trailokyasya ca vārttāṃ ca jānāti līlayā bhṛśam
tatastasya ca vīthyāṃ ca dṛṣṭastena sahaiva saḥ/
sa papraccha mudā taṃ ca dharmoddeśaṃ hitaṃ vada
sajjanādroha uvāca-/
gaccha bāḍava dharmajña vaiṣṇavaṃ puruṣottamam/
taṃ ca dṛṣṭvā tvabhīṣṭaṃ te sāṃprataṃ ca phaliṣyati
bakasya nidhanaṃ yadvā vastrasyāśoṣaṇaṃ tathā/
jānīṣe cāparo yaśca kāmaste'sti hṛdisthitaḥ
etacchrutvā tu vacanamāgato vaiṣṇavaṃ prati/
viṣṇurūpadvijenaiva sārddhaṃ tena mudā yayau
apaśyatpuruṣaṃ śuddhaṃ jvalaṃtaṃ ca puraḥsthitam/
sarvalakṣaṇasaṃpūrṇaṃ dīpyamānaṃ svatejasā
abravītsa ca dharmātmā dhyānasthaṃ ca hareḥ priyam/
vadano yadyadvṛttaṃ vai dūrāttvāṃ cāgato hyaham
vaiṣṇava uvāca-/
prasannaste suraśreṣṭho dānavārīśvaraḥ sadā/
dṛṣṭvā tvāṃ ca mano'smākaṃ hṛṣyatīvādhunā dvija
kalyāṇaṃ cātulaṃ tedya phaliṣyati manorathaḥ/
suravartmani te nityaṃ celaṃ śuṣyati nānyathā
dṛṣṭvā devaṃ suraśreṣṭhaṃ mama gehe hariṃ sthitam/
ityukte vaiṣṇavenātha sa tu taṃ punabravīt
kvāsau viṣṇuḥ sthito nityaṃ darśayādya prasādataḥ/
vaiṣṇava uvāca-/
asmindevagṛhe ramye praviśya parameśvaram१५०
taṃ dṛṣṭvā kilbiṣāddhorānmucyase janmabaṃdhānat/
tasya tadvacanaṃ śrutvā praviśya sadanaṃ prati
apaśyattaṃ dvijaṃ viṣṇuṃ tiṣṭhaṃtaṃ padmatalpake/
śirasaiva pravaṃdyātha jagrāha caraṇau mudā
prasādī bhava deveśa na jñātastvaṃ purā mayā/
ihāmutra ca deveśa tavāhaṃ kiṃkaraḥ prabho
anugrahaśca me dṛṣṭo bhavato madhusūdana/
rūpaṃ te draṣṭumicchāmi yadi cāsti kṛpā mayi
viṣṇuruvāca-/
asti me tvayi bhūdeva priyatvaṃ ca sadaiva hi/
snehātpuṇyavatāmeva darśanaṃ kāritaṃ mayā
darśanātsparśanāddhyānātkīrtanādbhāṣaṇāttathā/
sakṛtpuṇyavatāmeva svargaṃ cākṣayamaśnute
nityameva tu saṃsargātsarvapāpakṣayo bhavet/
bhuktvā sukhamanaṃta ca maddehe pravilīyate
snātvā ca puṇyatīrtheṣu dṛṣṭvā māṃ caiva sarvataḥ/
dṛṣṭvā puṇyavatāṃ deśānmama dehe vilīyate
kathayitvā kathāṃ puṇyāṃ lokānāmagrataḥ sadā/
sa caiva naraśārdūla maddehe pravilīyate
upoṣya vāsaresmākaṃ śrutvā maccaritaṃ dhruvam/
rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā maddehe pravilīyate
atyaṃtaghoṣaṇo nṛtyagītavādyādikaissadā/
nāmasmarandvijaśreṣṭha maddehe pravilīyate
madbhaktastīrthabhūtaśca tvameva bakamāraṇāt/
yatpāpaṃ tasya mokṣāya sakhe sthitvā uvāca ha
gaccha mūkaṃ mahātmānaṃ tīrthaṃ puṇyavatāṃ varam/
mūkasya darśanāttāta sarve dṛṣṭā mahājanāḥ
teṣāṃ ca darśanādeva tathā saṃbhāṣaṇānmama/
mamasaṃparkabhāvācca madgṛhaṃ cāgato bhavān
janmakoṭisahasrebhyo yasya pāpakṣayo bhavet/
sa māṃ paśyati dharmajño yathā tena prasannatā
mamaivānugrahādvatsaahaṃdṛṣṭastvayānagha/
tasmādvaraṃ gṛhāṇa tvaṃ yatte manasi vartate
vipra uvāca-/
asmākaṃ sarvathā nātha mānasaṃ tvayi tiṣṭhatu/
tvadṛte sarvalokeśa kadācinna tu rocatām
mādhava uvāca-/
yasmādetādṛśī buddhiḥ sphurate te sadānagha/
tasmānmatsadṛśānbhogānmadgehe saṃpralapsyase
kiṃtu te pitarau pūjāmāpnuto na tvayānagha/
pūjayitvā tu pitarau paścādyāsyasi mattanum
tayorniśśvāsavātena manyunā ca bhṛśaṃ punaḥ/
tapaḥ kṣarati te nityaṃ tasmātpūjaya tau dvija
manyurnipatate yasminputre pitrośca nityaśaḥ/
tannirayaṃ nābādhehaṃ na dhātā na ca śaṃkaraḥ
tasmāttvaṃ pitarau gaccha kuru pūjāṃ prayatnataḥ/
tatastvaṃ hitayoreva prasādānmatpadaṃ vraja
ityukte tu dvijaśreṣṭhaḥ punarāha jagadgurum/
prasanno yadi me nātha rūpaṃ svaṃ darśayācyuta
tato dvijapraṇayataḥ prasannahṛdayo vaśī/
rūpaṃ svaṃ darśayāmāsa brahmaṇyo brahmakarmaṇe
śaṃkhacakragadāpadmadhāraṇaṃ puruṣottamam/
kāraṇaṃ sarvalokasya tejasā pūrayajjagat
praṇamya daṃḍavadvipra uvāca punaracyutam/
adya me saphalaṃ janma adya me cakṣuṣī śive
adya me ca karau ślāghyau dhanyohaṃ jagadīśvara/
adya me puruṣā yāṃti brahmalokaṃ sanātanam
naṃdaṃti bāṃdhavā medya tvatprasādājjanārdana/
idānīṃ ca prasiddhā me sarve caiva manorathāḥ
kiṃtu me vismayo nātha mūkādi jñānino bhṛśam/
kathaṃ jānaṃti madvṛttaṃ deśāṃtaramupasthitam
tasya gehodarākāśe sthito viprotiśobhanaḥ/
tathā pativratā gehe tulādhāraśirasyapi
tathā mitrādrohakasya tvaṃ ca vaiṣṇavamaṃdire/
anugrahācca me vipra tattvato vaktumarhasi
śrībhagavānuvāca-/
pitrorbhaktaḥ sadā mūkaḥ pativratā śubhā ca sā/
satyavādī tulādhāraḥ samaḥ sarvajaneṣu ca
lobhakāmajidadroho madbhakto vaiṣṇavaḥ smṛtaḥ/
saṃprītohaṃ guṇaireṣāṃ tiṣṭhāmyāvasathe mudā
bhāratīkamalābhyāṃ ca sahito dvijasattama/
vipra uvāca-/
mahāpātakisaṃsargānnarāścaivātipātakāḥ
iti jalpaṃti dharmajñāḥ smṛtiśāstreṣu sarvadā/
purāṇāgamavedeṣu kathaṃ tvaṃ tiṣṭhase gṛhe
śrībhagavānuvāca-/
kalyāṇānāṃ ca sarveṣāṃ karttā mūko jagattraye/
vṛttastho yopi cāṇḍālastaṃ devā brāhmaṇaṃ viduḥ
mūkasya sadṛśo nāsti lokeṣu puṇyakarmataḥ/
pitrorbhaktipare nityaṃ jitaṃ tena jagattrayam
tayorbhaktyā tvahaṃ tuṣṭaḥ sarvadevagaṇaiḥ saha/
tiṣṭhāmi dvijarūpeṇa tasya gehodare ca khe
tathā pativratā gehe tulādhārasya maṃdire/
adrohakasya bhavane vaiṣṇavasya ca veśmani
sadā tiṣṭhāmi dharmajña muhūrtaṃ na tyajāmyaham/
tena paśyaṃti māṃ nityaṃ ye tvanye pāpakṛjjanāḥ
puṇyatvācca tvayā dṛṣṭo mamānugrahakāraṇāt/
pitrorbhaktiparaḥ śuddhaścāṃḍālo devatāṃ gataḥ
tasmāttena saha prītyā tiṣṭhāmi tasya maṃdire/
punaḥ punaḥ kathālāpaṃ karomi dvijanaṃdana
tasya vai mānase nityaṃ varte'hatabhāvanaḥ/
sa tajjānāti tvadvṛttaṃ tathā pativratādayaḥ
teṣāṃ vṛttaṃ vadiṣyāmi śṛṇu tvaṃ cānupūrvaśaḥ/
yacchrutvā sarvathā martyo mucyate janmabaṃdhanāt
piturmātuḥ paraṃ tīrthaṃ devadeveṣu naiva hi/
pitrorarcā kṛtā yena sa eva puruṣottamaḥ
pitrorājñā ca devasya gurorājñā samaṃ phalaṃ/
ārādhanāddivo rājyaṃ bādhayā rauravaṃ vrajet
sa cāsmākaṃ hṛdistho'pi tasyāhaṃ hṛdaye sthitaḥ/
āvayoraṃtaraṃ nāsti paratreha ca matsamaḥ
madagre matpure ramye sarvaiśca bāṃdhavaiḥ saha/
sabhuṃjītākṣayaṃ bhogamaṃte mayi ca līyate
ataeva hi mūkosau vārttāṃ trailokyasaṃbhavām/
jānāti naraśārdūla eṣa te vismayaḥ kutaḥ
dvija uvāca-/
mohādajñānato vāpi na kṛtvā piturarcanaṃ/
jñātvā vā kiṃ ca kartavyaṃ sadasajjagadīśvara२००
śrībhagavānuvāca-/
dinaikaṃ māsapakṣau vā pakṣārdhaṃ vātha vatsaraṃ/
pitrorbhaktiḥ kṛtā yena sa ca gacchenmamālayaṃ
kārayitvā manaḥ kaṣṭamavaśyaṃ narakaṃ vrajet/
na kṛtā vākṛtā vā syātpitrorarcā paraṃ purā
vṛṣotsargaṃ naraḥ kṛtvā pitṛbhakti phalaṃ labhet/
annaṃ vastraṃ tathā gavyaṃ sāmiṣaṃ ca nirāmiṣam
sarvaṃ lakṣaguṇaṃ proktaṃ jñātibhyo yatpradīyate/
sarvasvena kṛtaṃ śrāddhaṃ yena putreṇa dhīmatā
jātismaratvaṃ prāpnoti pitṛbhaktiphalaṃ labhet/
śrāddhātparo mahāyajñastrailokye tu na vidyate
atra yaddīyate kiṃcitsarvaṃ cākṣayamaśnute/
anyasmiṃścāyutaṃ viddhi jñātibhyo lakṣamucyate
piṇḍe koṭiguṇaṃ proktaṃ dvijāyānantamucyate/
gaṃgājale gayāyāṃ ca prayāge puṣkare tathā
vārāṇasyāṃ siddhakuṃḍe gaṃgāsāgara saṃgame/
annapiṃḍaṃ pradadyādyastasya muktirbhaveddhruvam
pitaraścākṣayaṃ svargaṃ labhaṃte janmanaḥ phalam/
bhāgīrathyāṃ viśeṣeṇa yastu dadyāttilodakam
muktimārgaṃ sa cāpnoti piṃḍadāne tu kiṃ punaḥ/
nadītīreṣu sāhasraṃ nade tvayutamiṣyate
sāmānyaphalasaṃsargācchrāddhaṃ śataguṇaṃ bhavet/
amāyāṃ ca yugādyāyāṃ grahaṇe sūryacaṃdrayoḥ
pārvaṇaṃ kurute yastu sokṣayaṃ lokamaśnute/
pitarastasya tuṣyaṃti sarve samāyutaṃ prati
āśiṣaṃ dayitaṃ datvā bhogyaṃ cānaṃtamātmaje/
tataḥ parvaṇi putraiśca karttavyaṃ pārvaṇaṃ mudā
pitroryajñamimaṃ kṛtvā mucyate janmabaṃdhanāt/
ahanyahani yacchrāddhaṃ nityaśrāddhamiti smṛtam
śraddhayā kārayedyastu so'kṣayaṃ lokamaśnute/
tathaivāparapakṣe ca kāmyaśrāddhaṃ vidhānataḥ
kṛtvā kāmaṃ sa cāpnoti yadvā manasi vartate/
āṣāḍhīmavadhiṃ kṛtvā yastu pakṣastu paṃcamaḥ
tatra śrāddhaṃ prakurvīta kanyāṃ gacchatu vā na vā/
kanyāṃ gate savitari yānyahāni tu ṣoḍaśa
kratubhistāni tulyāni samāpta varadakṣiṇaiḥ/
kāmyaśrāddhaṃ mahāpuṇyamidaṃ tasyāgataṃ śivam
abhāvātkṛṣṇapakṣādau tulāyāṃ kartumarhati/
amāvṛścikamāyāti nairāśyaṃ pitaro gatāḥ
punaḥsvabhavanaṃ yāṃti śāpaṃ datvā sudāruṇam/
pitṛśāpena putrasya naṣṭaṃ sarvamiti smṛtam
dhanaṃ putrā yaśaḥ kāmyamabhīṣṭamāyureva ca/
sarvāṇyetāni labhyaṃte janmajanmasu mānavaiḥ
pitṝṇāṃ ca vareṇaiva tasmānmainaṃ parityajet/
vivāhavratayajñādau kṛtvā nāṃdīmukhaṃ dvijaḥ
akṣayaṃ labhate puṇyaṃ gotraṃ tasya pravarddhate/
etadviparyayo yasya sa yāti narakaṃ naraḥ
kulakṣayo bhavettasya sa jīvo duḥkhito bhavet/
tatastu pūjayedagre gaṇeśaṃ śaṃbhunaṃdanam
paraṃ ṣoḍaśamātṝśca tatpaścātpitṛsaṃcayam/
nāṃdīmukheṣu sarveṣu prapitāmahapūrvakam
nāṃdīmukhe dvijānsarvānsthāpayetprāṅmukhānsudhīḥ/
uccārayennamovākyaṃ svadhā cānyatra yojayet
grahaṇe caṃdrasūryasya datvā piṃḍodakaṃ naraḥ/
akṣayaṃ labhate svargaṃ pitṝṇāṃ puṣṭivarddhanam
tatra snānaṃ na kuryādyaḥ śaktyā piṃḍodakaṃ naraḥ/
na dadāti pitṝṇāṃ tu cāṃḍālatvaṃ sa gacchati
sarvaṃ bhūmisamaṃ dānaṃ sarve vyāsasamā dvijāḥ/
sarvaṃ gaṃgāsamaṃ toyaṃ rāhugraste niśākare
iṃdorlakṣaguṇaṃ proktaṃ daśalakṣaṃ tu bhāskare/
gaṃgātoye tu saṃprāpta iṃdoḥ koṭī raverdaśa
gavāṃ śatasahasrasya samyagdattasya yatphalam/
tatphalaṃ jāhnavīsnāne rāhugraste niśākare
caṃdrasūryagrahe caiva avagāhati jāhnavīṃ/
sa snātassarvatīrtheṣu kimarthamaṭate mahīm
sūryagrahaḥ sūryavāre some somagrahastathā/
cūḍāmaṇiriti khyātastatrānaṃtaphalaṃ smṛtam
samupoṣya tayoḥ pūrve puṇyatīrthe tu yaḥ pumān/
datvā piṃḍodakaṃ dānaṃ satyaloke pratiṣṭhitaḥ
dvija uvāca-/
pitureva mahāyajñaḥ śrāddhaṃ ca bhavateritaṃ/
tātā paścimakālādau kiṃ karttavyaṃ sutena hi
kiṃ kṛtvā ca paraṃ śreyo janmajanmasu labhyate/
putreṇa dhīmatā deva yatnato vaktumarhasi
śrībhagavānuvāca-/
pūrve vayasi saṃprāpte pitā putra iti smṛtaḥ/
uttare ca sutastātaḥ pālanānna tu pūjanāt
devavatpūjayettātaṃ snehaṃ kuryācca putravat/
na laṃghayedvacastasya manasāpi kadācana
āturasya pituḥ putro yastu kuryātpratikriyāṃ/
sokṣayaṃ labhate svargaṃ sadā devaiḥ prapūjyate
mumūrṣorapitā tasya paśyato mṛtyulakṣaṇam/
kṛtvā ca yajanaṃ putro devānāṃ tulyatāṃ vrajet
vidhinānaśane naiva pituḥ svargaṃ dadāti yaḥ/
putrasya tasya dhīrasya śṛṇu vakṣyāmi yadguṇam
aśvamedhasahasrāṇi rājasūyaśatāni ca/
bhavedanaśane puṇyaṃ tīrthakoṭiguṇaṃ tayoḥ
bhāgīrathyā jale caiva yo mṛtaḥ puruṣottamaḥ/
payodhararasaṃ māturna pibenmuktatāṃ vrajet
vārāṇasyāṃ tyajedyastu prāṇāṃścaiva yadṛcchayā/
abhīṣṭaṃ ca phalaṃ bhuktvā maddehe pravilīyate
yā gatiryogayuktānāṃ munīnāmūrddhvaretasāṃ/
sā gatistyajataḥ prāṇānbrahmaputreṣu saptasu
lohitasya viśeṣeṇa tīrottarasamāśritaḥ/
vidhinā yastyajetprāṇānsa ca matsamatāṃ vrajet
tasyaiva corvaśīkeśe puṇyatīrthe dvijottama/
mṛtotpannaḥ samāpnoti sarvaṃ doṣairna lipyate
gṛhasyābhyaṃtare yasya prāṇatyāgo bhaveddhruvam/
yāvadgraṃthirgṛhe tiṣṭhettāvadbaṃdho bhave tanau
hāyanehāyane cāpi ekaikaṃ parihīyate/
paśyatāṃ putrabaṃdhūnāṃ vaṃdhane nāsti niṣkṛtiḥ
parvate kānane durge sthāne vā jalavarjite/
mṛto durgatimāpnoti kīṭādau jāyate punaḥ २५०
saṃskāraśca bhavedyasya mṛtasya paravāsare/
ṣaṣṭirvarṣasahasrāṇi kuṃbhīpāke pratiṣṭhati
aspṛśyasparśanādeva ucchiṣṭaḥ patito mṛtaḥ/
suciraṃ narake sthitvā mlecchajātiṣu jāyate
tathaiva bahukīṭeṣu jāyate sattvajātiṣu/
tasmānna cirakāleṣu jānīyātpuṇyapātakam
puṇyātpuṇyaprayogaiśca sarveṣāṃ martyavāsinām/
maraṇe yā gatiḥ puṃsāṃ gatirbhavati tādṛśī
puṇyatīrthe mṛto yastu viṣṇornāmāni ciṃtayan/
pāpātpūto vrajetsvargaṃ sarvadoṣairna lipyate
piturmṛtasya dehaṃ tu vahedyastu suto balī/
padepadeśvamedhasya phalaṃ prāpnotyasaṃśayam
prākcitau ca piturdehe mukhāgniṃ kārayetsutaḥ/
vidhinā maṃtrapūtena paścāddehaṃ dahetpunaḥ
lobhamohasamāyuktaṃ pāpapuṇyasamāvṛtam/
daheyaṃ sarvagātrāṇi divyānlokānsa gacchatu
dagdhvā ca laṃghayetputropyasthisaṃcayanaṃ prati/
daśāhe samanuprāpte cārdravastraṃ parityajet
chitvā ca lohitaṃ celaṃ vahnau cātha jale kṣipet/
tataścaikādaśāhe ca śrāddhaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ
pretasya dehapuṣṭyarthaṃ brāhmaṇaikaṃ tu bhojayet/
dānaṃ dadyācca vidhivadvastraṃ pīṭhaṃ ca pādukām
sarvopakaraṇaistulyaṃ dharādigajavājikam/
kṛṣṇāṃ gāṃ ca pradadyāttu sarvapāpavimuktaye
caturthāhe tripakṣe ca ṣaṇmāse cābdike tathā/
dvādaśa pratimāsyāni śrāddhānye tāni ṣoḍaśa
yasyaitāni na saṃtīha yathāśakti ca śraddhayā/
piśācatvaṃ sthiraṃ tasya dattaiḥ śrāddhaśatairapi
abdamaṃbughaṭaṃ dadyādannaṃ cāmiṣasaṃyutaṃ/
nityānityamabhāvācca kṣapanmāsaṃ kṣamāpayet
sapiṃḍīkaraṇaśrāddhaṃ gate saṃvatsare budhaḥ/
pārvaṇasya vidhānena kārayeddvijasattamaḥ
piturabdamaśaucaṃ syānmātuḥ ṣaṇmāsameva ca/
trimāsaṃ tu striyaścaiva tadarddhaṃ bhrātṛputrayoḥ
sapiṃḍānāmaśaucaṃ syādyāvadgehe sa tiṣṭhati/
putrasya yanniṣiddhaṃ tu śṛṇu tāta vadāmyaham
brahmacārī sadācārī na gacchecca striyaṃ kvacit/
saptaghaṭyāḥ paraṃ caiva navaghaṭyāśca pūrvataḥ
sa kālaḥ kutapo jñeyaḥ pitṝṇāṃ dattamakṣayam/
śrāddhe trīṇi pavitrāṇi dauhitraṃ kutapastilāḥ
trīṇi cātra praśaṃsaṃti satyamakrodhamatvarām/
sāyaṃ saṃdhyāṃ parānnaṃ ca punarbhojanamaithunam
dānaṃ pratigrahaṃ caiva śrāddhaṃ kṛtvā vivarjayet/
akartavyaśataṃ kṛtvā śrāddhaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ
tacca kartavyatāmeti svayamuktaṃ viriṃcinā/
śṛṇu putra purāvṛttaṃ bahūnāṃ ca vadāmyaham
gurorgohananaṃ kṛtvā daduḥ śrāddhaṃ yayurdivam/
teṣāṃ ca kīrttanādeva śrāddhaṃ bhavati cākṣayam
vasiṣṭhasya muneḥ śiṣyā brāhmaṇāssapta suvratāḥ/
pitṛśrāddhe samāyāte homadhenuṃ guroḥ priyām
prārthayitvā gṛhaṃ nītvā saptabhirbhrātṛbhirmudā/
gavyārthaṃ pitṛyajñe tāṃ dhenuṃ hatvā vimṛśya ca
dadurmāṃsaṃ ca vipre ca śeṣaṃ viprāṃstvabhojayan/
samāpya pitṛkarmāṇi vatsaṃ saṃgṛhyate dvijāḥ
gurau samarpayāmāsurdhenurvyāghreṇa bhakṣitā/
tatastaporbalādeva jñātvā teṣāṃ ca kāraṇam
sa śaśāpa tataḥ śiṣyāṃścāḍālāśca bhaviṣyatha/
vepamānāstato viprāḥ kṛtāṃjalipuṭāḥ sthitāḥ
dhenormāṃsaṃpradātāraḥ pitṛkṛtye sadānagha/
akartavyasahasrāṇi mahāṃti pātakāni ca
kurvaṃtaḥ pitṛkāryeṣu pāpātpūtā divaṃ gatāḥ/
śrutaṃ bahuvidhaṃ nātha mukhātte ca purātanam
kṣaṃtumarhasi dharmajña śāpasyāṃto vidhīyatām/
vasiṣṭha uvāca-/
śāpo votha yathā pāpmā na tu dharmavicāraṇāt
cāṃḍālādau samutpannāḥ purāvṛttaṃ smariṣyatha/
na ca vo jñānalopaśca smṛtiśāstramanaṣṭakam
pāpayoniṃ samuttīrya paścānmokṣaṃ gamiṣyatha/
tataḥ prāṇānparityajya guruśāpāttu te dvijāḥ
jātāścāṃḍālayonau tu sarve jñānasamanvitāḥ/
stanyaṃ taistu na pītaṃ vai smaradbhiḥ pūrvajanma tat
mṛtā jātā mṛgāḥ sarve cakravākāḥ punarvane/
haṃsāstu mānase tīrthe śuklā jātāḥ punardvijāḥ
mumūrṣavo mahābhāgā mṛtāste khedakāraṇāt/
tasminkāle mahārājo dharmaketuriti smṛtaḥ
yayau snātuṃ tatastīrthaṃ sadāraḥ saparicchadaḥ/
tato haṃsāstrayo mohādrājyaṃ bhogyaṃ tu yoṣitaḥ
bhakṣyāṇi ciṃtayaṃtaśca lokāṃtaramayustadā/
jñātvā vedaṃ ca vedāṃgaṃ mokṣaṃ yāsyāmahe vayam
ciṃtayaṃto gatā anye tato lokāṃtaraṃ prati/
atha trayo nṛpā jātāścatvāro viprasattamāḥ
kurukṣetre tato vedānvedāṃgāni samaṃtataḥ/
tapobalādvidaṃti sma vārtāṃ cāmutra ceha ca
trayo rājakule jātā rājāno madamohitāḥ/
jñānalopātparaṃ lokaṃ na jānaṃti hitāhitam
te ca viprāśca saṃdehādāhūya ceṭakaṃ svakam/
rājño gaccha svakārpaṇyātpatraṃ dehi ca saṃbhramāt
sapta vyādhā daśārṇeṣu mṛgāḥ kālaṃjare girau/
cakravākāḥ śaradvīpe haṃsāḥ sarasi mānase
tepi jātāḥ kurukṣetre brāhmaṇā vedapāragāḥ/
prasthitā dūtamadhvānaṃ yūyaṃ kimavasīdatha
gṛhītvā ceṭako lekhaṃ rājñastu samadarśayat/
dṛṣṭvā lekhaṃ tu rājāno rājyaṃ tyaktvā yayurdvijān
śrutvā vākyaṃ tatasteṣāṃ gatāste ca tapodhanāḥ/
acireṇaiva kālena mokṣaṃ yātāśca taissaha
ya idaṃ śṛṇuyācchrāddhe saptavyādhādikaṃ dvija/
akṣayaṃ cānnapānaṃ ca pitṝṇāmupatiṣṭhati
dvija uvāca-/
vittahīnasya viprasya pitṛkāryaṃ kathaṃ bhavet/
tapasvino vanasthasya gṛhasthasya ca keśava
bhagavānuvāca-/
tṛṇakāṣṭhārjanaṃ kṛtvā prārthayitvā varāṭakam/
karoti pitṛkāryāṇi tato lakṣaguṇaṃ bhavet ३००
akartavyaṃ śataṃ kṛtvā pitṛśrāddhaṃ karoti yaḥ/
sarvapāpakṣayastasya svargaṃ yāti ca mānavaḥ
sarvābhāve pitṛtithau gobhyo ghāsaṃ dadāti yaḥ/
phalaṃ ca piṃḍadānasya saṃprāpnotyadhikaṃ naraḥ
purā vairāṭaviṣaye rurodātīva dīnakaḥ/
pitṛtithau svayaṃ prāpte sarvābhāvācca roditi
ruditvā suciraṃ sopi papraccha kovidaṃ dvijaṃ/
brahmanpitṛtithāvadya kiṃsvitkṛtvā hitaṃ bhavet
varāṭakaśca me nāsti dhanaṃ brahmavidāṃvara/
upadeśaṃ ca me dehi yena dharme sthito hyaham
dvija uvāca-/
gaccha śīghraṃ vane tāta muhūrte kutape'dhunā/
ghāsaṃ pitaramuddiśya gave dehīti satvaram
tatastasyopadeśena gṛhītvā ghāsapūlakam/
gave datvā yathāhṛṣṭaḥ puṣṭyarthaṃ pitureva ca
etatpuṇyaprasādena gatosau suramaṃdiram/
svargaṃ ca suciraṃ bhuktvā utpanno dhanināṃ kule
dhanavānsa purā puṇyātpitṛyajñasya kāraṇāt/
sa dadāti pituḥ piṃḍaṃ sarvasvena dhanena ca
tatraikajanmanobhyāsādgatosau viṣṇumaṃdiram/
bhuktvānantasukhaṃ tatra sārvabhaumobhavannṛpaḥ
pitṛyajñātparo yasmāddharmo nāsti kathaṃcana/
tasmātsarvaprayatnena śaktyā kuryādamatsaraḥ
yaḥ paṭheddharmasaṃtānaṃ janānāmagrato naraḥ/
viṣṇupadyā jale snānaṃ prati loke ca labhyate
janmajanmakṛto yena mahāpātakasaṃcayaḥ/
tatsarvaṃ pralayaṃ yāti sakṛduccarite śrute
iti śrīpādmapurāṇe prathame sṛṣṭikhaṃḍe paṃcākhyānonāma paṃcāśattamo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0