પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.49

એકોનપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ ।
નારદ ઉવાચ-
કેનાચારેણ વિપ્રસ્ય બ્રહ્મતેજો વિવર્ધતે।
કેનાચારેણ તસ્યૈવ બ્રાહ્મં તેજો વિનશ્યતિ

બ્રહ્મોવાચ-।
શયનીયાત્સમુત્થાય રાત્ર્યંશે દ્વિજસત્તમઃ।
દેવાંશ્ચૈવ સ્મરેન્નિત્યં તથા પુણ્યવતો ધ્રુવમ્

ગોવિંદં માધવં કૃષ્ણં હરિં દામોદરં તથા।
નારાયણં જગન્નાથં વાસુદેવમજં વિભુમ્

સરસ્વતીં મહાલક્ષ્મીં સાવિત્રીં વેદમાતરમ્।
બ્રહ્માણં ભાસ્કરં ચન્દ્રં દિક્પાલાંશ્ચ ગ્રહાંસ્તથા

શઙ્કરં ચ શિવં શંભુમીશ્વરં ચ મહેશ્વરમ્।
ગણેશં ચ તથા સ્કન્દં ગૌરીં ભાગીરથીં શિવામ્

પુણ્યશ્લોકો નલો રાજા પુણ્યશ્લોકો જનાર્દનઃ।
પુણ્યશ્લોકા ચ વૈદેહી પુણ્યશ્લોકો યુધિષ્ઠિરઃ

અશ્વત્થામા બલિર્વ્યાસો હનૂમાંશ્ચ વિભીષણઃ।
કૃપઃ પરશુરામશ્ચ સપ્તૈતે ચીરજીવિનઃ

એતાન્યસ્તુ સ્મરેન્નિત્યં પ્રાતરુત્થાય માનવઃ।
બ્રહ્મહત્યાદિભિઃ પાપૈર્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

સકૃદુચ્ચરિતે તાત સર્વયજ્ઞફલં લભેત્।
ગવાં શતસહસ્રાણાં દાનસ્ય ફલમશ્નુતે

તતશ્ચાપિ શુચૌ દેશે મલમૂત્રં પરિત્યજેત્।
દક્ષિણાભિમુખો રાત્રૌ દિવા કુર્યાદુદઙ્મુખઃ

પરતો દંતકાષ્ઠં ચ તૃણૈરુદુંબરાદિભિઃ।
અતઃ પરં ચ સંધ્યાયાં સંયતશ્ચ દ્વિજો ભવેત્

પૂર્વાહ્ણે રક્તવર્ણાં તુ મધ્યાહ્ને શુક્લવર્ણિકામ્।
સાયં સરસ્વતીં કૃષ્ણાં દ્વિજો ધ્યાયેદ્યથાવિધિ

તતઃ સમાચરેત્સ્નાનં યથાજ્ઞાનેન યત્નતઃ।
અંગં પ્રક્ષાલયિત્વા તુ મૃદ્ભિઃ સંલેપયેત્તતઃ

શિરોદેશે લલાટે ચ નાસિકાયાં હૃદિ ભ્રુવોઃ।
બાહ્વોઃ પાર્શ્વે તથા નાભૌ જાન્વોરઙ્ઘ્રિદ્વયે તથા

એકા લિંગે ગુદે તિસ્રસ્તથા વામકરે દશ।
ઉભયોઃ સપ્ત દાતવ્યા મૃદઃ શુદ્ધિમભીપ્સતા

અશ્વક્રાંતે રથક્રાંતે વિષ્ણુક્રાંતે વસુંધરે।
મૃત્તિકે હર મે પાપં યન્મયા પૂર્વસંચિતમ્

અનેનૈવ તુ મંત્રેણ મૃત્તિકાં યસ્તનૌ ક્ષિપેત્।
સર્વપાપક્ષયસ્તસ્ય શુચિર્ભવતિ માનવઃ

તતસ્તુ વેદપૂર્વેણ સ્નાનં કુર્યાદ્વિચક્ષણઃ।
નદે નદ્યાં તથા કૂપે પુષ્કરિણ્યાં તટાકકે

જલરાશૌ ચ વપ્રે ચ ઘટસ્નાનં તથોત્તરમ્।
કારયેદ્વિધિવન્મર્ત્યઃ સર્વપાપક્ષયાય ચ

પ્રાતઃસ્નાનં મહાપુણ્યં સર્વપાપપ્રણાશનમ્।
યઃ કુર્યાત્સતતં વિપ્રો વિષ્ણુલોકે મહીયતે

પ્રાતઃ સંધ્યાસમીપે ચ યાવદ્દંડચતુષ્ટયમ્।
તાવત્પાનીયમમૃતં પિતૄણામુપતિષ્ઠતે

પરતો ઘટિકાયુગ્મં યાવદ્યામૈકમાહ્નિકમ્।
મધુતુલ્યં જલં તસ્મિન્પિતૄણાં પ્રીતિવર્ધનમ્

તતસ્તુ સાર્દ્ધયામૈકં જલં ક્ષીરમયં સ્મૃતમ્।
ક્ષીરમિશ્રં જલં તાવદ્યાવદ્દણ્ડચતુષ્ટયમ્

અતઃ પરં ચ પાનીયં યાવદ્ધિ પ્રહરત્રયમ્।
તત્પરં લોહિતં પ્રોક્તં યાવદસ્તંગતો રવિઃ

ચતુર્થપ્રહરે સ્નાને રાત્રૌ વા તર્પયેત્પિતૄન્।
તત્તોયં રક્ષસામેવ ગ્રહણેન વિના સ્મૃતમ્

પાનીયં સર્વસિર્દ્ધ્ય્થં પુરૈવ નિર્મિતં મયા।
રક્ષાર્થં તસ્ય તોયસ્ય યક્ષાશ્ચૈવ ધુરંધરાઃ

ન પ્રાપ્નુવંતિ પિતરો યે ચ લોકાંતરં ગતાઃ।
દુષ્પ્રાપ્યં સલિલં તેષામૃતે સ્વાન્મર્ત્યવાસિનઃ

તસ્માચ્છિષ્યૈશ્ચ પુત્રૈશ્ચ પૌત્રદૌહિત્રકાદિભિઃ।
બંધુવર્ગૈસ્તથા ચાન્યૈસ્તર્પણીયં પિતૃવ્રતૈઃ

નારદ ઉવાચ-।
જલસ્ય દૈવતં બ્રૂહિ તર્પણસ્ય વિધિં મયિ।
યથા જાનામિ દેવેશ તત્વતો વક્તુમર્હસિ

બ્રહ્મોવાચ-।
જલસ્ય દેવતા વિષ્ણુઃસ ર્વલોકેષુ ગીયતે।
જલપૂતો ભવેદ્યસ્તુ વિષ્ણુસ્તચ્છંકરો ભવેત્

જલં ગંડૂષમાત્રં તુ પીત્વા પૂતો ભવેન્નરઃ।
વિશેષાત્કુશસંસર્ગાત્પીયૂષાદધિકં જલમ્

સર્વદેવાલયો દર્ભો મયાયં નિર્મિતઃ પુરા।
[હ્ત્ત્પ્સ્:॥વેદસ્તુદ્ય્.યોલસિતે.ચોમ્।કુસ્હ1.ફ્પ્ કુશમૂલે] ભવેદ્બ્રહ્મા કુશમધ્યે તુ કેશવઃ

કુશાગ્રે શંકરં વિદ્ધિ કુશ એતે પ્રતિષ્ઠિતાઃ।
કુશહસ્તઃ સદા મેધ્યઃ સ્તોત્રં મંત્રં પઠેદ્યદિ

સર્વં શતગુણં પ્રોક્તં તીર્થે સાહસ્રમુચ્યતે।
કુશાઃ કાશાસ્તથા દૂર્વા યવપત્રાણિ વ્રીહયઃ

બલ્વજાઃ પુંડરીકાશ્ચ કુશાસ્સપ્ત પ્રકીર્તિતાઃ।
આનુપૂર્વ્યેણ મેધ્યાઃ સ્યુઃ કુશા લોકે પ્રતિષ્ઠિતાઃ

વિના મંત્રેણ યત્સ્નાનં સર્વં તન્નિષ્ફલં ભવેત્।
અમૃતાત્સ્વાદુતામેતિ સંસ્પર્શાચ્ચ તિલસ્ય ચ

તસ્માચ્ચ તર્પયેન્નિત્યં પિતૄંસ્તિલજલૈર્બુધઃ।
દશભિશ્ચ તિલૈસ્તાવત્પિતૄણાં પ્રીતિરુત્તમા

અગ્નિસ્તંભભયાદ્દેવા ન ચેચ્છન્ત્યતિવિસ્તરમ્।
સ્નાત્વા યસ્તર્પયેન્નિત્યં તિલમિશ્રોદકૈઃ પિતૄન્

નીલપંડવિમોક્ષેણ ત્વમાવાસ્યા તિલોદકૈઃ।
વર્ષાસુ દીપદાનેન પિતૄણામનૃણો ભવેત્

વત્સરૈકમમાયાં તુ તર્પયેદ્યસ્તિલૈઃ પિતૃન્।
વિનાયકત્વમાપ્નોતિ સર્વદેવૈઃ પ્રપૂજ્યતે

યુગાદ્યાસુ ચ સર્વાસુ યસ્તિલૈસ્તર્પયેત્પિતૄન્।
ઉક્તં યદ્વાપ્યમાયાં તુ તસ્માચ્છતગુણાધિકમ્

અયને વિષુવે ચૈવ રાકામાયાં તથૈવ ચ।
તર્પયિત્વા પિતૃવ્યૂહં સ્વર્ગલોકે મહીયતે

તથા મન્વંતરાખ્યાયામન્યસ્યાં પુણ્યસંસ્થિતૌ।
ગ્રહણે ચંદ્રસૂર્યસ્ય પુણ્યતીર્થે ગયાદિષુ

તર્પયિત્વા પિતૄન્યાતિ માધવસ્ય નિકેતનમ્।
તસ્માત્પુણ્યાહકં પ્રાપ્ય તર્પયેત્પિતૃસંચયમ્

તર્પણં દેવતાનાં ચ પૂર્વં કૃત્વા સમાહિતઃ।
અધિકારી ભવેત્પશ્ચાત્પિતૄણાં તર્પણે બુધઃ

શ્રાદ્ધે ભોજનકાલે ચ પાણિનૈકેન દાપયેત્।
ઉભાભ્યાં તર્પણે દદ્યાદ્વિધિરેષ સનાતનઃ

દક્ષિણાભિમુખો ભૂત્વા શુચિસ્તુ તર્પયેત્પિતૄન્।
તૃપ્યતામિતિ વાક્યેન નામગોત્રેણ વૈ પુનઃ

અકૃષ્ણૈર્યત્તિલૈર્મોહાત્તર્પયેત્પિતૃસંચયમ્।
ભૂમ્યાં દદાતિ યદપો દાતા ચૈવ જલે સ્થિતઃ

વૃથા તદ્દીયતે દાનં નોપતિષ્ઠતિ કસ્યચિત્।
સ્થલે સ્થિત્વા જલે યસ્તુ પ્રયચ્છેદુદકં નરઃ

નોપતિષ્ઠેત્પિતૄણાં તુ સલિલં તન્નિરર્થકમ્।
આર્દ્રવાસા જલે યસ્તુ કુર્યાદુદકતર્પણમ્ ૫૦

પિતરસ્તસ્ય તૃપ્યંતિ સહદેવૈસ્સદાનઘ।
રજકૈઃ ક્ષાલિતં વસ્ત્રમશુદ્ધં કવયો વિદુઃ

હસ્તપ્રક્ષાલને ચૈવ પુનર્વસ્ત્રં તુ શુધ્યતિ।
શુષ્કવાસાઃ શુચૌ દેશે સ્થાને યત્તર્પયેત્પિતૄન્

તતો દશગુણેનૈવ તુષ્યંતિ પિતરો ધ્રુવમ્।
સ્નાનં સંધ્યાં ચ પાષાણે ખડ્ગે વા તામ્રભાજને

તર્પણં કુરુતે યસ્તુ પ્રત્યેકં ચ શતાધિકમ્।
રૌપ્યાંગુલીયં તર્જન્યાં ધૃત્વા યત્તર્પયેત્પિતૄન્

સર્વં ચ શતસાહસ્રગુણં ભવતિ નાન્યથા।
તથૈવાનામિકાયાં તુ ધૃત્વા સ્વર્ણાંગુલીં બુધઃ

તર્પયેત્પિતૃસંદોહં લક્ષકોટિગુણં ભવેત્।
અંગુષ્ઠદેશિની મધ્યે સવ્યહસ્તસ્ય ખડ્ગકમ્

ધૃત્વાનામિકયા રત્નમંજલેરક્ષયંફલં।
સ્નાનાર્થમભિગચ્છંતં દેવાઃ પિતૃગણૈઃ સહ

વાયુભૂતાનુગચ્છંતિ તૃષાર્તાઃ સલિલાર્થિનઃ।
નિરાશાસ્તે નિવર્તંતે વસ્ત્રનિષ્પીડનેન ચ

તસ્માન્ન પીડયેદ્વસ્ત્રમકૃત્વા પિતૃતર્પણમ્।
તિસ્રઃકોટ્યોઽર્ધકોટી ચ યાનિ લોમાનિ માનુષે

સ્રવંતિ સર્વતીર્થાનિ તસ્માન્ન પરિપીડયેત્।
દેવાઃ પિબંતિ શિરસિ શ્મશ્રુતઃ પિતરસ્તથા

ચક્ષુષોરપિ ગંધર્વા અધસ્તાત્સર્વજંતવઃ।
દેવાઃ પિતૃગણાઃ સર્વે ગંધર્વા જંતવસ્તથા

સ્નાનમાત્રેણ તુષ્યંતિ સ્નાનાત્પાપં ન વિદ્યતે।
નિત્યસ્નાનં ચ યઃ કુર્યાત્સ નરઃ પુરુષોત્તમઃ

સર્વપાપૈર્વિનિર્મુક્તો નાકલોકેમહીયતે।
સ્નાનં તર્પણપર્યંતં દેવા મહર્ષયો વિદુઃ

અતઃ પરં ચ દેવાનાં પૂજનં કારયેદ્બુધઃ।
ગણેશં પૂજયેદ્યસ્તુ વિઘ્નસ્તસ્ય ન જાયતે

આરોગ્યાર્થં ચ સૂર્યં ચ ધર્મમોક્ષાય માધવમ્।
શિવં ચ કૃત્યકામાર્થં સર્વકામાય ચંડિકામ્

દેવાંસ્તુ પૂજયિત્વા તુ વૈશ્વદેવબલિં ચરેત્।
વહ્નિકાર્યં તતઃ કૃત્વા યજ્ઞં બ્રાહ્મણતર્પણમ્

દેવાનાં સર્વસત્વાનાં પુનસ્ત્રિવિષ્ટપં વ્રજેત્।
ગતાગતં સ્થિરં કૃત્વા કામાન્મોક્ષં સુખં દિવમ્

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન નિત્યં કર્માણિ કારયેત્।
નારદ ઉવાચ-।
કિમર્થં ચ જલં તાત દેવાઃ પિતૃગણૈઃ સહ

ન પ્રાપ્નુવંતિ સર્વજ્ઞ લભંતે માનવા યથા।
બ્રહ્મોવાચ।
પુરા સૃષ્ટં મયા તોયં સર્વદેવમયામૃતમ્

તસ્યૈવ રક્ષણાર્થં ચ રક્ષા યક્ષા ધનુર્ધરાઃ।
ઘ્નંતિ તે પિતરં દેવમસ્મદ્વાક્યાન્ન માનુષમ્

પશવઃ પક્ષિણઃ કીટા મર્ત્યલોકે વ્યવસ્થિતાઃ।
મર્ત્યજાતાશ્ચ દેવા યે તથૈવ માનુષા ધ્રુવમ્

તર્પયિત્વા ગુરું નિત્યં સુરલોકે પ્રતિષ્ઠિતાઃ।
અસ્નાયી ચ મલં ભુંક્તે અજપી પૂયશોણિતમ્

અકૃત્વા તર્પણં નિત્યં પિતૃહા ચોપજાયતે।
બ્રહ્મહત્યાસમં પાપં દેવાનામપ્યપૂજને

સન્ધ્યાકૃત્યમકૃત્વા ચ સૂર્યં હંતિ ચ પાપકૃત્।
નારદ ઉવાચ-।
બ્રાહ્મણસ્ય સદાચારક્રમં બ્રૂહિ ચ કર્મણામ્

ઇતરેષાં ચ વર્ણાનાં પ્રવૃત્તમખિલં વદ।
બ્રહ્મોવાચ-।
આચારાલ્લભતે ચાયુરાચારાલ્લભતે સુખમ્

આચારાત્સ્વર્ગં મોક્ષં ચ આચારો હંત્યલક્ષણમ્।
અનાચારો હિ પુરુષો લોકે ભવતિ નિંદિતઃ

દુઃખભાગી ચ સતતં વ્યાધિતોલ્પાયુરેવ ચ।
નરકે નિયતં વાસો હ્યનાચારાન્નરસ્ય ચ

આચારાચ્ચ પરં લોકમાચારં શૃણુ તત્ત્વતઃ।
ગોમયેન ગૃહે નિત્યં પ્રકુર્યાદુપલેપનમ્

પ્રક્ષાલયેત્તતઃ પીઠં કાષ્ઠં પાત્રં શિલાતલમ્।
ભસ્મના કાંસ્યપાત્રં તુ તામ્રમમ્લેનશુદ્ધ્યતિ

શિલાપાત્રં તુ તૈલેન ફાલંગો વાલકેન તુ।
સ્વર્ણરૌપ્યાદિપાત્રં તુ જલમાત્રેણ શુધ્યતિ

અગ્નિના લોહપાત્રં તુ પાકપ્રક્ષાલનેન તુ।
ખનનાદ્દાહનાચ્ચૈવ ઉપલેપન ધાવનાત્

પર્જન્યવર્ષણાચ્ચૈવ ભૂરમેધ્યા વિશુધ્યતિ।
તૈજસ્સાનાં મણીનાં ચ સર્વસ્યાશ્મમયસ્ય ચ

ભસ્મભિર્મૃત્તિકાભિશ્ચ શુદ્ધિરુક્તા મયા પુરા।
શય્યા ભાર્યા શિશુર્વસ્ત્રમુપવીતં કમંડલુઃ

આત્મનઃ કથિતાશ્શુદ્ધા ન પરેષાં કદાચન।
ન ભુંજીતૈકવસ્ત્રેણ ન સ્નાયાદેકવાસસા

ન ધારયેત્પરસ્યૈવં સ્નાનવસ્ત્રં કદાચન।
સંસ્કારં કેશદંતાનાં પ્રાતરેવ સમાચરેત્

ગુરૂણાં ચ નમસ્કારં નિત્યમેવ સમાચરેત્।
હસ્તપાદે મુખે ચૈવ પંચાર્દ્રો ભોજનં ચરેત્

પંચાર્દ્રકસ્તુ ભુંજાનઃ શતં વર્ષાણિ જીવતિ।
દેવતાનાં ગુરોરાજ્ઞાં સ્નાતકાચાર્યયોરપિ

નાક્રામેત્કામતશ્છાયાં વિપ્રસ્ય દીક્ષિતસ્ય ચ।
ગોગણં દેવતં વિપ્રં ઘૃતં મધુ ચતુષ્પથમ્

પ્રદક્ષિણં પ્રકુર્વીત પ્રખ્યાતાંશ્ચ વનસ્પતીન્।
ગોવિપ્રાવગ્નિવિપ્રૌ ચ વિપ્રૌ દ્વૌ દંપતી તથા

તયોર્મધ્યે ન ગચ્છેત સ્વર્ગસ્થોપિ પતેદ્ધ્રુવમ્।
ઉચ્છિષ્ટો ન સ્પૃશેદગ્નિં બ્રાહ્મણં દૈવતં ગુરુમ્

સ્વશીર્ષં પુષ્પવૃક્ષં ચ યજ્ઞવૃક્ષમધાર્મિકમ્।
ત્રીણિ તેજાંસિ નોચ્છિષ્ટ ઉદીક્ષેત કદાચન

સૂર્યાચંદ્રમસાવેવં નક્ષત્રાણિ ચ સર્વશઃ।
નેક્ષેદ્વિપ્રં ગુરું દેવં રાજાનં યતિનાં વરમ્

યોગિનં દેવકર્માણં ધર્માણાં કથકં દ્વિજમ્।
નદીનાં ચ પ્રતીરે ચ પત્યુશ્ચ સરિતાં તથા

યજ્ઞવૃક્ષસ્ય મૂલે ચ ઉદ્યાને પુષ્પવાટકે।
શરીરસ્ય મલત્યાગં ન કુર્યાજ્જીવને તથા

વિપ્રસ્યાયતને ગોષ્ઠે રમ્યે રાજપથેષુ ચ।
ન ક્ષૌરં કારયેદ્ધીરઃ કુજસ્યાહ્નિ કદાચન

મલં ન ધારયેદ્દંતે નખં ન વદને ક્ષિપેત્।
તૈલાભ્યંગં ન કુર્વીત વાસરે રવિભૌમયોઃ

સ્વગાત્રાસનયોર્વાદ્યં ગુરોરેકાસનાદનમ્।
ન હરેચ્છ્રોત્રિયસ્વં ચ દેવસ્યાપિ ગુરોરપિ

રાજ્ઞસ્તપસ્વિનાં ચૈવ પંગોરંધસ્ય યોષિતઃ।
પંથા દેયો બ્રાહ્મણાય ગોભ્યો રાજભ્ય એવ ચ

રોગિણે ભારતપ્તાય ગુર્વિણ્યૈ દુર્બલાય ચ।
વિવાદં ન ચ કુર્વીત નૃપ વિપ્ર ચિકિત્સકૈઃ

બ્રાહ્મણં ગુરુપત્નીં ચ દૂરતઃ પરિવર્જયેત્।
પતિતં કુષ્ઠસંયુક્તં ચાંડાલં ચ ગવાશિનમ્ ૧૦૦

નિર્ધૂતં જ્ઞાનહીનં ચ દૂરતઃ પરિવર્જયેત્।
સ્ત્રિયં દુષ્ટાં ચ દુર્વૃત્તામપવાદ પ્રદાયિનીમ્

કુકર્મકારિણીં દુષ્ટાં સદૈવ કલહપ્રિયામ્।
પ્રમત્તામધિકાંગીઞ્ચ નિર્લજ્જાં બાહ્યચારિણીમ્

વ્યયશીલામનાચારાં દૂરતઃ પરિવર્જયેત્।
મલિનાં નાભિવંદેત ગુરુપત્નીં કદાચન

ન સ્પૃશેત્તાં ચ મેધાવી સ્પૃષ્ટ્વા સ્નાનેન શુદ્ધ્યતિ।
સ તયા સહ કેલિં ચ વર્જયેચ્ચ સદૈવ હિ

શૃણુયાચ્ચ વચો નૂનં ન પશ્યેચ્ચ ગુરોઃ સ્ત્રિયમ્।
વધૂં પુત્રસ્ય ભ્રાતુશ્ચ સ્વપુત્રીં યુવતીં ધ્રુવમ્

અન્યાં ચ ગુરુપત્નીં ચ નેક્ષેત્સ્પર્શં ન કારયેત્।
તાભિઃ સહ કથાલાપં તથા ભ્રૂભંગદર્શનમ્

કલહં નિસ્ત્રપાં વાણીં સદૈવ પરિવર્જયેત્।
ન દદ્યાચ્ચ સદા પાદં તુષાંગારાસ્થિભસ્મસુ

કાર્પાસાસ્થિષુ નિર્માલ્યે ચિતિકાષ્ઠે ચિતૌ ગુરૌ।
શુષ્કં મીનં ન ભક્ષેત પૂતિગંધિમમેધ્યકમ્

વિઘસં ચાન્યદુચ્છિષ્ટં પાકાર્થં ચ પરસ્ય ચ।
ન સ્થાતવ્યં ન ગંતવ્યં ક્ષણમપ્યસતા સહ

ન તિષ્ઠેચ્ચ ક્ષણં ધીરો દીપચ્છાયે કલિદ્રુમે।
અસ્પૃશ્યૈસ્સહ ચાલાપં પતિતૈઃ કુપિતૈઃ સહ

ન કુર્યાત્ક્ષણમાત્રં તુ કૃત્વા ગચ્છેચ્ચ રૌરવમ્।
કનિષ્ઠં નાભિવંદેત પિતૃવ્યં માતુલં તથા

ઉત્થાય ચાસનં દદ્યાત્કૃતાંજલ્યગ્રતઃ સ્થિતઃ।
તૈલાભ્યક્તં તથોચ્છિષ્ટમાર્દ્રવસ્ત્રં ચ રોગિણમ્

પારાવારગતોદ્વિગ્નં વહંતં નાભિવાદયેત્।
યજ્ઞસ્યાંતર્ગતં નષ્ટં ક્રીડંતં સ્ત્રીજનૈઃ સહ

બાલક્રીડાગતં ચાપિ પુષ્પયુક્તં કુશૈર્યુતમ્।
શિરઃ પ્રાવૃત્ય કર્ણૌ વા અપ્સુ મુક્તશિખોપિ વા

અકૃત્વા પાદયોઃ પૂજાં નાચામેદ્દક્ષિણામુખઃ।
ઉપવીતવિહીનશ્ચ નગ્નકો મુક્તકચ્છકઃ

એકવસ્ત્રપિધાનશ્ચ આચાંતો નૈવ શુધ્યતિ।
મધ્યમાભિર્મુખં પૂર્વં તિસૃભિઃ સમુપસ્પૃશેત્

અંગુષ્ઠદેશિનીભ્યાં ચ નાસાં ચ તદનંતરમ્।
અંગુષ્ઠાનામિકાભ્યાં ચ ચક્ષુષી સમુપસ્પૃશેત્

કનિષ્ઠાંગુષ્ઠતશ્શ્રોત્રે નાભિમંગુષ્ઠકેન તુ।
તલેન હૃદયં ન્યસ્ય સર્વાભિર્મસ્તકોપરિ

બાહૂચાગ્રેણ સંસ્પૃશ્ય તતઃ શુદ્ધો ભવેન્નરઃ।
અનેનાચમનં કૃત્વા માનવઃ પ્રયતો ભવેત્

સર્વપાપૈર્વિનિર્મુક્તઃ સ્વર્ગં ચાક્ષયમશ્નુતે।
પ્રાણસ્ત્રિપુટશૃંગ્યા ચ વ્યાનોપાનશ્ચ મુદ્રયા

સમાનસ્તુ સમસ્તાભિરુદાનસ્તર્જનીં વિના।
નાગઃ કૂર્મશ્ચ કૃકરો દેવદત્તો ધનંજયઃ

ઉપપ્રીણંતુ તે પ્રીતા યેભ્યો ભૂમૌ પ્રદીયતે।
શયનં ચાર્દ્રપાદેન શુષ્કપાદેન ભોજનમ્

નાંધકારે ચ શયનં ભોજનં નૈવ કારયેત્।
પશ્ચિમે દક્ષિણે ચૈવ ન કુર્યાદ્દંતધાવનમ્

ઉત્તરે પશ્ચિમે ચૈવ ન સ્વપેદ્ધિ કદાચન।
સ્વપ્નાદાયુઃ ક્ષયં યાતિ બ્રહ્મહા પુરુષો ભવેત્

ન કુર્વીત તતઃ સ્વપ્નં શસ્તં ચ પૂર્વદક્ષિણમ્।
આયુષ્યં પ્રાઙ્મુખો ભુંક્તેઽયશસ્યં દક્ષિણામુખઃ

શ્રિયં પ્રત્યઙ્મુખો ભુંક્તે યશો ભુઙ્ક્ત ઉદઙ્મુખઃ।
પ્રાચ્યાં નરો લભેદાયુર્યામ્યાં પ્રેતત્વમશ્નુતે

વારુણે ચ ભવેદ્રોગી આયુર્વિત્તં તથોત્તરે।
દેવાનામેકભુક્તં તુ દ્વિભુક્તં સ્યાન્નરસ્ય ચ

ત્રિભુક્તં પ્રેતદૈત્યસ્ય ચતુર્થં કૌણપસ્ય તુ।
નિરામિષં હવિર્દેવા મત્સ્યમાંસાદિ માનુષાઃ

પૂતિપર્યુષિતં દુષ્ટમન્યે ભુંજંત્યનાવૃતાઃ।
સ્વર્ગસ્થિતાનામિહ જીવલોકે ચત્વારિ તેષાં હૃદયે ચ સંતિ

દાનં પ્રશસ્તં મધુરા ચ વાણી દેવાર્ચનં બ્રાહ્મણતર્પણં ચ।
કાર્પણ્યવૃત્તિસ્વજનેષુ નિંદા કુચેલતા નીચજનેષુ ભક્તિઃ

અતીવ રોષઃ કટુકા ચ વાણી નરસ્ય ચિહ્નં નરકાગતસ્ય।
નવનીતોપમા વાણી કરુણા કોમલં મનઃ

ધર્મબીજપ્રસૂતાનામેતત્પ્રત્યક્ષ લક્ષણમ્।
દયાદરિદ્રહૃદયં વચઃ ક્રકચ કર્કશમ્

પાપબીજપ્રસૂતાનામેતત્પ્રત્યક્ષ લક્ષણમ્।
શ્રાવયેચ્છૃણુયાદ્વાપિ સદાચારાદિકં નરઃ

આચારાદેઃ ફલં લબ્ધ્વા પાપાત્પૂતોઽચ્યુતો દિવિ

ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખંડે સદાચારવર્ણનંનામૈકોનપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ