Padma Purana · Chapter 1.46
śrī bhīṣma uvāca-/
narasiṃhasya māhātmyaṃ vistareṇa tvayeritaṃ/
tathā bhavasya māhātmyaṃ bhairavasyābhidhīyatām
pulastya uvāca/
tasyāpi devadevasya śṛṇu tvaṃ karma cottamaṃ/
āsīddaityoṃdhako nāma bhinnāṃjanacayopamaḥ
tapasā mahatā yukto hyavadhyastridivaukasām/
sa kadācinmahādevaṃ pārvatyā sahitaṃ vibhuṃ
krīḍamānaṃ tadā dṛṣṭvā hartuṃ devīṃ pracakrame/
etāṃ devīṃ harāmyadya viyoge mṛtyumeṣyati
tataḥ sthirā bhavitrī me bhāryaiṣā lokasuṃdarī/
bibauṣṭhaṃ cāruvadanaṃ cārukāṃtataraṃ mukhaṃ
yadyeṣā na bhavedbhāryā jīvite kiṃ prayojanam/
etāṃ matimathāsthāya maṃtribhiḥ saha maṃtrya ca
cakre yogaṃ sasainyasya senāpatimabhāṣata/
ānayasva rathaṃ mahyaṃ jaitraṃ devanipātanam
jayiṣye tridaśānsarvānviṣṇurudrapurogamān/
hariṣye parvatasutāṃ tayā me'pahṛtaṃ manaḥ
maṃtriṇā tasya cākhyātaḥ kanakasya vadhassuraiḥ/
parabhāryānuraktasya kṛto devaiḥ savāsavaiḥ
tataḥ kopaparītātmā hanmi devānsaśaṃkarān/
taṃ hatvā dānavaṃ śakro bhayādaṃdhāsurasya ca
jagāma śaraṇānveṣī kailāsaṃ śaṃkarālayaṃ/
dṛṣṭvā praṇamya deveśaṃ caṃdrārddhakṛtaśekharaṃ
bhīto vijñāpayāmāsa dhṛtasāhasralocanaḥ/
abhayaṃ dehi me deva dānavādaṃdhakādahaṃ
bibhemi tasya putrodya mayā yudhi nipātitaḥ/
tadyāvanna sa jānāti hataṃ putraṃ mahāsuraḥ
tāvattatrastha evāśu hanyatāṃ madbhayāvahaḥ/
strīlaulyāddānavaḥ krūraḥ parabhāryāpahārakaḥ
sarvathā ghātanīyaste bhavatā surasattama/
śakrasyaivaṃ vacaḥ śrutvā śaraṇyaḥ śaṃkarastadā
dadāvabhayamevāsau mā bhairiti śatakratoḥ/
dattābhayotha kailāsādājagāma kuśasthalīm
vṛto bhūtagaṇairīśo vadhārthamaṃdhakasya tu/
kṛtvā rūpaṃ mahākāyaṃ viśvarūpaṃ subhairavaṃ
sarpairjvaladbhirdhāvadbhirbhīmaṃ bhīmabhujaṃgavat/
jaṭāsaṭābhirākāśaṃ phaṇiratnaśikhārciṣā
dahannatīvatejobhiḥ kālāgniriva saṃkṣaye/
mukhairdaṃṣṭrāṃkurāṃkaiśca dvitīyendukalojjvalaiḥ
pātālodararūpābhairbhairavārāvanādibhiḥ/
bhujairanekasāhasrairbahuśastrakṛtagrahaḥ
bahvābharaṇabhūṣāḍhyai raṇe ghoraninādibhiḥ/
siṃhacarmaparīdhānaṃ vyāghratvaguttarīyakaṃ
gajājinakṛtāṭopaṃ patadbhṛṃgaravākulaṃ/
īdṛgrūpaṃ vidhāyeśo danudaityabhayāvahaṃ
avātaranmahīṃ bhīmo danūnāṃ kṣayakārakaḥ/
aṃdhāsuropi danujaḥ putraṃ śrutvā hataṃ yudhi
krodhena tamasāviṣṭo raṇatūryāṇyacodayat/
saṃhatyāvahitaḥ prāpto yatra te tridaśāḥ sthitāḥ
mahatyā senayā sārddhaṃ rathavāraṇayuktayā/
te devā dānavānvīkṣya mahāhavakṛtādarān
vyapayātatanutrāṇāḥ śaṃbhuṃ śaraṇamanvayuḥ/
mā bhairiti ca tāndevo devānuktvā trilocanaḥ
gṛhītvā śūlamātiṣṭhaddaṃṣṭrāravadharo ruṣā/
aṃdhakenātha ruṣṭena śatakoṭiśarairgaṇāḥ
nihatāścāpi devānāṃ bahūnāmekatākṛtāṃ/
sasphuliṃgārciṣo vahnermuṃcamānaḥ pinākadhṛk
śaraiḥ samāvṛtaṃ cakre aṃdhakaṃ rathagaṃ tataḥ/
danunātho rathasthotha śithilaḥ śithilāyudhaḥ
nimaṃtrya dānavānsarvānsa yoddhumupacakrame/
bahudhā tadbalaṃ bhagnaṃ vividhāyudhayodhibhiḥ
yudhi vīrairhataṃ devaiḥ sthāṇunā sakhyamāśritaiḥ/
dānavaścāṃdhakaḥ sainyaṃ bhinnaṃ dṛṣṭvā kṛtaṃ suraiḥ
ātmānaṃ ca maheśena niruddhaṃ bāṇakoṭibhiḥ/
vihvalībhūtadehosau dhairyamālaṃbya kevalam
pinākaṃ caiva rudrasya gṛhya rudramatāḍayat/
pinākasyābhighātena rudro bhūmimathāgamat
bhūmau nipātite deve calitaṃ bhuvanatrayaṃ/
tatyajuḥ sāgarā velāṃ parvatāḥ śikharāṇi ca
nakṣatrāṇi viyogīni jagmurmuktānyanekaśaḥ/
patite bhuvi deveśe aṃdhako gadayā punaḥ
jaghāna ruṣito nāgaṃ hatvā taṃ pātayadbhuvi/
śivaṃ tyaktvā nāgarājaḥ prapalāyyānyato gataḥ
muhūrttāccetanāṃ labdhvā utthitaḥ parameśvaraḥ/
gṛhītvā paraśuṃ divyaṃ dānavaṃ naiva paśyati
kṛtvā tu tāmasīṃ māyāṃ māyāśataviśāradaḥ/
tayā vimohite deve kva nu vai dānavo gataḥ
śaṃbhorbhayamatho prāpya kiṃ nu pāpaḥ kariṣyati/
tamasā chāditā yāvaddevā vyākulatāṃ gatāḥ
saṃbhrāṃtamānasānīkāstadocuḥ kāryagauravāt/
etasminnaṃtare sūryastejorūpo vyavasthitaḥ
uttasthau nararūpeṇa kurvanvitimirā diśaḥ/
naṣṭe tamasi hṛṣṭāṅge khadyote prakaṭe sthite
devā mudamavāpuste spaṣṭānanavilocanāḥ/
uddīptāstu surāḥ sarve gaṇāḥ skaṃdapurogamāḥ
stuvaṃti vividhaistotraiḥ nararūpaṃ divākaram/
anaupamyaṃ jagadvyāpi brahmaviṣṇuśivātparam
snigdhavidrumasacchāyaṃ siṃdūrāruṇasaprabham/
prabhāsaṃtaṃ tadā dṛṣṭvā paṃcāṃgāliṃgitāvaniḥ
punaḥ praṇāmapravaṇaṃ praṇidhānapuraḥsaram/
ālokya snigdhayā dṛṣṭyā devadevaṃ trilocanaḥ
uvāca snigdhagaṃbhīra vācā devaṃ śanairharaḥ/
pūrayanniva tejobhirbhagavānbhuvanatrayam
daityamāyābhipannānāṃ darśanākulacetasām/
prāṇināmidamevaikamavisaṃvādi daivatam
ayameva ca saṃsārasāgarātsakalādapi/
sattvānuttārayandevaḥ karṇadhārāya te prabhuḥ
yajaṃto jaṃtavo bhaktyā yaṃ devaṃ vividhāḥ sadā/
niḥśreyasāya kalpaṃte taṃ nato bhāskaraṃ vibhum
yastūdayādriśikhare makuṭāyamānalīlāgabhastibhiralaṃ kusumaprakāśaiḥ/
vyāpya svadīdhitigaṇaiḥ pradiśo diśaśca dedīpyate sa savitā vibhavāya loke
brahmeṃdrarudramarudacyutavahnipātho nātha prayoganipuṇaiśca ṛṣīṃdrasaṃghaiḥ/
śreyorthibhiḥ pratidinaṃ divasāṃgarāgairdivyāṃgarāgaparilipta samastadaihaiḥ
pūjyaṃ vapustava sadā pralaye hi vedairgīrbhirvicitrapadamaṃḍalamaṃḍitābhiḥ/
ye tvāṃ stuvaṃti parasadmani sadmahīnā nityaṃ prasāritakarā bhuvi te bhavaṃti
ye dadrukuṣṭhapiṭikādibhirarditāṃgāḥ śīrṇatvacaḥ kunakhinaścyutakeśanāśāḥ/
deveśa tepi tavapādanatā bhavaṃti sadyo dviraṣṭaśaradākṛtayo manuṣyāḥ
sāmeti sāmagagaṇā hi makhārthakaṃ tvāmadhvaryavastvṛgiti bahvṛcamukhyapūgāḥ/
tvāmevamāryamiti kāryavidodhigaṃtuṃ nāgāśca veti pitaropyatha sarvagaṃdham
māyeti copaniṣadarkaṣaḍeva devā martyāstathā vayamiveha upāsate'mī/
gaṃdharvakinnaragaṇāḥ sahacāraṇaistu rūpaṃ tathā ca bhagavanpratipadyase tvam
yenārcayaṃti satataṃ bhavatorcyamarcisterciṣpratāpitadigaṃbaravittahīnāḥ/
kṣutkṣāmakaṃṭhajaṭharāghaṭakharpareṇa bhikṣāmaṭaṃti paraveśmasuterthahīnāḥ
utphullakokanadakośaviśālanetramīṣadvilāsalulitāñcitapiṃgatāram/
kāmaṃ praśastatarasuṃdarahāraramyamuttuṃgapīvarapayodharabhārakhinnaṃ
raṃbhopamoru pṛthupīnanitaṃbabiṃbānaddhakvaṇanmaṇiraṇadraśanākalāpaṃ/
bṛṃdaṃ lalāṭataṭakoṭipaṭāṃtalaṃbi hemāṃcalāṃcitamukhaṃ kulapālikānām
kāṃtaṃ gṛheṣu kalagadgadabhāṣitānāṃ jhaṃkāranūpuraraveṇavirāvitānām/
teṣāṃ kṛśānukaramindusamānakāṃtaṃ yairarcitosi bhagavanbhavamocanastvaṃ
brahmā tvameva harirasyanilo'nalosi rudroṃ'takosi varuṇo'syamarādhiposi/
somosi vāyurasi bhūrasi ceśvarosi yajñosi vittapatirasyaparājitosi
te saptasaptisuravāharaṇena muktā bhūmāvatheti tarasorutaraṃtarītāḥ/
vyomaitadaṃtarahitaṃ parito hi gatvā gacchaṃti na śramadaṃ himanāgapīme
dhyānaikayoganiratāśca samādhibhāvātdhyātvā padaṃ tava turīyamanaṃtamūrte/
muktāmayāstanubhṛto na bhiyābhiyuktāstadbrahmaśāśvatamaciṃtyamanādyanaṃtaṃ
janmādirogarahitaṃ paramaṃ purāṇamīśaṃ jarāmaraṇaśokabhayātiriktam/
sthūlānubhāvanagaṇāgaṇitaṃ viśuddhaṃ vedāṃtavādibhiralaṃ parimanyate yat
tvāmagnipuṃjavapuṣaṃ tapasāṃ nivāsaṃ yātā divaṃ sucirakālamupāsyabhaktāḥ/
bhāno surāsurasamūhaśironighṛṣṭa pādāraviṃdayugalāmalacārumūrtte
bhūteśabhūtavaradā sakṛdavyayātmanvyomāṭṭahāsasavitarbhuvanaikadīpa/
ṛksāmamaṃtrayajuṣāmadhivāsa nāma sṛṣṭisthitipralayakāraṇalokapāla
dīnasya deva kṛpaṇasya bhavebhave me magnasya cārudavicāra manorathāni/
śaśvadyatīśvara śaśī karakaṃkaghorotpāto jarāmaraṇaśokarugāṃtarasya
yaḥ prātaḥ sāyamidaṃ madhyāhne vā paṭhecca dīptāṃśoḥ/
sālokyaṃ yāti raveḥ prāpnoti dharmārthakāmāṃśca
nityaṃ tasmācca sūryācca manasobhihitaṃ ca yat/
namaste devadeveśa bhaktānāmabhayaṃkara
subrahmaṇya namaste tu sarvadevanamaskṛta/
tigmāṃśo vai namastubhyaṃ jagataścakṣuṣe namaḥ
prabhākara namastestu bhāno jaya jagatpate/
anena danumukhyena pīḍitohaṃ jagatpate
kiṃ karomi kathaṃ cainaṃ ghātayāmi divākara/
sūrya uvāca-/
jaya śūlena pāpiṣṭhaṃ māyāśataviśāradam
jayaṃ prāpnuhi deveśa hatvā śūlena cāṃdhakam/
gṛhya śūlaṃ tato dūramākṣipya hara tejasā
tatondhakastriśūlenātāḍayatpāpakarmakṛt/
tasminyuddhe tathā rudro hyandhakenābhipīḍitaḥ
mumoca bāṇamutyugraṃ nāmnā pāśupataṃ hi yat/
pinākamānamya dorbhyāṃ pinākī śaṃkaraḥ svayam
rudrabāṇavinirbhedādrudhirādandhakasya tu/
aṃdhakāśca samutpannāśśataśotha sahasraśaḥ
teṣāṃ vidāryamāṇānāṃ rudhirādapare punaḥ/
babhūvuraṃdhakā ghorā yairvyāptamakhilaṃ jagat
taṃ tu māyāvinaṃ dṛṣṭvā devadevastadāṃdhakam/
pānārthamaṃdhakasyāsraṃ sasṛje mātṛkāstadā
māheśvarīṃ tathā brāhmīṃ śaurīṃ vā bāḍavīṃ tathā/
sauparṇīmatha vāyavyāṃ śaṃkhinīṃ taittirīṃ tathā
saurīṃ saumyāṃ śivadūtīṃ cāmuṃḍāmatha vāruṇīṃ/
vārāhīṃ nārasiṃhīṃ ca vaiṣṇavīṃ ca vibhāvarīṃ
śatānaṃdāṃ bhagānaṃdāṃ picchilāṃ bhagamālinīṃ/
bālāmatibalāṃ raktāṃ surabhīṃ mukhamaṃḍitām
mātṛnaṃdāṃ sunaṃdāṃ ca biḍānīṃ śakunīṃ tathā/
revatīṃ ca mahāpuṇyāṃ tathaiva śikhipaṭṭikāṃ
śūlena ca tato daityaṃ bibheda tripurāṃtakaḥ/
nirgataṃ rudhiraṃ tasmātpapustā mātarastadā
nīrakto hi tadā daityaśśuṣkatāṃ prāpa bhūpate/
śūle protastadā daityo divyavarṣasahasrakam
mahābalena rudreṇa vidhṛtopi mṛto nahi/
stutastena tadā śaṃbhurbhaktyā daityena suvrata
namostu śaṃbho bhavanāśaheto namostu te deva varaprasīda/
tvaṃ bhū jalāgnīranabhorkasomayajvāṣṭamūrtirbhavabhāvanolam
tvāṃ vai bāṇo bahuvādyena toṣya prāptaścaiśyaṃ sve pure tatsvarakṣyam/
rakṣodhīśo bāhubhistolyaśailaṃ yuṣmatkrāṃtakliṣṭarūpo hyanauṣīt
prāptopyaiśyaṃ sarvarakṣogaṇānāṃ putraṃ cāpi prorjitaṃ śakrabaṃdham/
bhavabhayahara hara parama udāra mama sukhakaraṇa nikhila surasāra
jitamarudabhimatavitaraṇapāra tava padakamalamihāraṇasāra/
taveśa pādapaṃkajaṃ karoti yo naro hṛdi sadeśatasya vāṃchitaṃ dadāsi bhaktibhāvitaḥ
munīśvarāḥ purā haraṃ bhavaṃtamevamādarātprapūjya liṃgarūpiṇaṃ samāpitā manorathān/
bhavodbhavaikarūpiṇaṃ prapaṃcapaṃcakākṛtiṃ viciṃtyavṛkṣakoṭarastha eṣa jīvajīvanaṃ
bhavedbhavāṅghriciṃtanāptasarvakāmaīśvara tvadīya kiṃkarānvite pade pade samāgataḥ/
mūḍhohaṃ nābhijānāmi tvāṃ stotuṃ bhaktavatsala
sadīśvareṇa manasāpyanukaṃpyo raṇaṃ gataḥ/
iti stuto maheśastu bhaktyā daityena sādaraṃ
gaṇeśatāṃ dadau tasmai nāma bhṛṃgīriṭīti ca/
eṣa te mahimā bhūpa harasya bhavahāriṇaḥ
kathito vighnavighnākhyastatparāṇāṃ sukhāvahaḥ/
bhīṣma uvāca/
manuṣyasyāpi devatvaṃ sukhaṃ rājyaṃ dhanaṃ yaśaḥ
jayaṃ bhogyaṃ tathārogyamāyurvidyāṃ śriyaṃ sutaṃ/
baṃdhuvarga śivaṃ sarvaṃ brūhi me viprasattama
pulastya uvāca/
ebhirguṇairyutaḥ śrīmānsadaivabrāhmaṇo bhuvi/
trailokye tu sadā medhyo vipradevo yugeyuge
pūjayitvā dvijāndevāḥ svargaṃ bhuṃjaṃti cākṣayaṃ/
dharāmavaṃti rājāno lokāvittaṃ sukhaṃ śivaṃ
loke vipra samo nāsti devānāmapi daivataṃ/
sa ca dharmamayaḥ sākṣādbhuvi muktiprado bhṛśaṃ
lokānāṃ sa guruḥ pūjyastīrthabhūto'nagho janaḥ/
sarvadevālayaḥ satvo nirmito brahmaṇā purā
imamarthaṃ purā pṛṣṭo nāradena pitāmahaḥ/
kasmiṃstu pūjite brahmanprasādī mādhavo bhavet
brahmovāca -/
yasya viprāḥ prasīdaṃti tasya viṣṇuḥ prasīdati/
tasmādbrāhmaṇa śuśrūṣuḥ paraṃ brahmādhigacchati
viṣṇurbrāhmaṇadeheṣu sadā vasati nānyathā/
tasmādbrāhmaṇapūjāyāṃ viṣṇustuṣyati tatkṣaṇāt
viprānyaḥ pūjayennityaṃ dānamānārcanādibhiḥ/
kṛtaṃ kratuśataṃ tena vidhyuktaṃ priyadakṣiṇam
brāhmaṇasya mukhaṃ kṣetramanūṣaramakaṇṭakam/
vāpayetsarvabījāni sā kṛṣissārvakālikī
abhigamya tu yaddattaṃ yacca dānaṃ manoramaṃ/
vidyate sāgarasyāṃto dānasyāṃto na vidyate
manasāpi na hiṃsaṃti bhūdevamātatāyinaṃ/
manonukūlatāṃ yāṃti devairapi ca durlabhāṃ
gṛhe yasyāgato vidvānnairāśyaṃ nopagacchati/
sarvapāpakṣayastasya cākṣayaṃ svargamaśnute
kāle deśe ca pātre ca vipre yaccārpayedvasu/
taddhanaṃ cākṣayaṃ viddhi janmajanmani tiṣṭhati
na ca dāridryatāmeti nāturo na ca kātaraḥ/
manonukūlāṃ pramadāmarcayitvā dvijānlabhet
kṛtvā sāhasakarmāṇi dadyādviprāya parvasu/
taddānaṃ suguṇaṃ proktamabhayaṃ lābha eva ca
viprapādatalodghṛṣṭi kṣatī bhavati yaḥ karaḥ/
sa karaḥ śrīkaro nāma anyaḥ karmakaraḥ karaḥ
viprapādarajaḥ pūtāḥ pūtāstajjalabindubhiḥ/
vipadbhiśca sadā pāpairmuktā yāṃti triviṣṭapam
viprapādarajaḥ pūtāḥ śucayo gṛha catvarāḥ/
puṇyakṣetrasamāste syuḥ praśastā yajñakarmasu
ādau brahmamukhādvipraḥ samudbhūtaḥ purānaghaḥ/
vedāstatraiva saṃjātāḥ sṛṣṭisaṃsthiti hetavaḥ
tasmādvipramukhe vedāścārpitāḥ puruṣeṇa hi/
pūjārthaṃ sarvalokānāṃ sarvayajñārthato dhruvam
pitṛyajñe vivāhe ca vahnikāryeṣu śāṃtiṣu/
praśastā brāhmaṇā nityaṃ sarva svastyayaneṣu ca
devā bhuṃjaṃti havyāni balipretādayo'surāḥ/
pitaraścaiva kavyāni viprasyaiva mukhādrdhuvam
devebhyaśca pitṛbhyaśca yo dadyādyajñakarmasu/
dānaṃ homaṃ baliṃ caiva vinā vipreṇa niṣphalam
bhuṃjaṃti cāsurāstatra pretā daityāśca rākṣasāḥ/
tasmādbrāhmaṇamāhūya teṣu karmāṇi kārayet
kāle deśe ca pātre ca lakṣakoṭiguṇaṃ bhavet/
śraddhayā ca dvijaṃ dṛṣṭvā prakuryādabhivādanam
dīrghāyustasya vākyena ciraṃjīvī bhavennaraḥ/
anabhivādanādvipra dveṣādaśraddhayāpi ca
āyuḥ kṣīṇaṃ bhavetpuṃsāṃ bhūtināśaśca durgatiḥ/
āyurvṛddhiryaśovṛddhirvṛddhirvidyā dhanasya ca
pūjayitvā dvijānśreṣṭho bhavennāstyatra saṃśayaḥ/
na viprapādodakakardamāni na vedaśāstrapratighoṣitāni
svāhā svadhā svastivivarjitāni śmaśānatulyāni gṛhāṇi tāni/
nārada uvāca/
kaśca pūjyatamo vipro hyapūjyo vātha ko bhavet
viprasya lakṣaṇaṃ brūhi yāthātathyaṃ gurorapi/
brahmovāca-/
pūjyaḥ śrotriyako nityaṃ sadācārasamanvitaḥ
sadvṛttaḥ kaluṣairmuktastīrthabhūto jano'naghaḥ/
nārada uvāca-/
jātaḥ kaḥ śrotriyastāta satkule vāpyasatkule
sadasatkarmakartā vā kaḥ pūjyo bhuvi bāḍavaḥ/
brahmovāca-/
satśrotriyakule jāto hyakriyo naiva pūjitaḥ
asatkṣetrakule pūjyo vyāsa vaibhāṃḍakau yathā/
kṣatriyāṇāṃ kule jāto viśvāmitrosti matsamaḥ
veśyāputro vasiṣṭhaśca anye siddhā dvijādayaḥ/
tasmātsacchotriyādīnāṃ śṛṇu putraka lakṣaṇam
dharāyāṃ tīrthabhūtānāṃ sarvapāpaharāya ca/
janmanā brāhmaṇo jñeyaḥ saṃskārairdvija ucyate१२९ dvija/
vidyayā yāti vipratvaṃ tribhiḥ śrotriyalakṣaṇam vipra/
vidyāpūto maṃtrapūto vedapūtastathaiva ca
tīrthasnānādibhirmedhyo vipraḥ pūjyatamaḥ smṛtaḥ/
nārāyaṇe sadā bhaktaḥ śuddhāṃtaḥkaraṇastathā
jiteṃdriyo jitakrodhassamaḥ sarvajaneṣu ca/
gurudevātitherbhaktaḥ pitroḥ śuśrūṣaṇe rataḥ
paradāre mano yasya kadācinnaiva modate/
purāṇakathako nityaṃ dharmākhyānasya saṃtatiḥ
asyaiva darśanānnityamaśvamedhādijaṃ phalam/
saṃlāpe gatimetyasya bhāgīrathyā plavasya ca
vrataiśca vividhaiḥ pūto nityasnānadvijārcanaiḥ/
mitrāmitre dayāluḥ syātsamaḥ sarvajaneṣu ca
parasvaṃ na haredyastu tṛṇamapyaṭavīgatam/
kāmakrodhādinirmukta iṃdriyairajitaḥ pumān
paradārānna gṛhṇāti manasāpi gṛhāgatān/
nārada uvāca-/
gāyatryā lakṣaṇaṃ kiṃ vā pratyekākṣarajaṃ guṇam
kukṣicaraṇagotrāṇāṃ tasyā brūhi suniścayam/
brahmovāca-/
chaṃdo gāyatrī gāyatryāḥ savitā devatā dhruvam
śuklavarṇātvagnimukhā viśvāmitra ṛṣistathā/
brahmaṇaśśiraārūḍhā śikhā viṣṇu hṛdi sthitā
upanayane niyogaḥ syātsāṃkhyāyana sagotrajā/
trailokyacaraṇā jñeyā pṛthivīkukṣi saṃsthitā
caturviṃśatisthāne ca pādādau mastakāṃtake/
caturviṃśatyakṣaraṃ nyasya brahmalokaṃ sa viṃdati
pratyarṇadevatāṃ jñātvā viṣṇusāyujyamāpnuyāt/
aparaṃ ca pravakṣyāmi gāyatryā lakṣaṇaṃ dhruvaṃ
saptapaṃca tathā brahma yajuraṣṭādaśākṣaram/
jvalanādihakārāṃtaṃ jale sthitvā śataṃ japet
upapātakakoṭyā tu tathātipātakairapi/
brahmahatyādibhiḥ pāpairmuktā yāṃti mamālayaṃ
ॐagnervākpuṃsi yajurvedena juṣṭātsomaṃ piba svāhā/
viṣṇumaṃtraṃ mahāmaṃtraṃ tathā māheśvarasya ca
devīsūryagaṇeśānāṃ tathā kratubhujāṃ suta/
yasya kasya kule jāto guṇavāneva tairguṇaiḥ
sākṣādbrahmamayo vipraḥ pūjanīyaḥ prayatnataḥ/
dānaṃ dadyācca vidhivatsadā parvaṇi parvaṇi
akṣayaṃ labhate dātā janmakoṭiśatānprati/
svādhyāyanirato vipro yaḥ paṭhetpāṭhayetparān
dharmaṃ ca śrāvayelloke sadācāraṃ śrutiṃ smṛtiṃ/
purāṇasaṃhitāṃ nūnaṃ tathaiva dharmasaṃhitāṃ
śrāvayitvā tu lokeṣu śrāvayitvā dvijātiṣu/
urvyāṃ viṣṇusamaḥ sopi pūjanīyo naraiḥ suraiḥ
yadbalaṃ cākṣayaṃ tasya tīrthabhūtānaghasya ca/
samānamarcanaṃ kṛtvā naro yātyacyutālayaṃ
kadācitkriyate pāpaṃ vipraḥ pāpairna lipyate/
cāṃḍālasya gṛhe niṣṭhau bhāskarajvalanau yathā
yājanādhyāpanādyaunāttathaivāsatpratigrahāt/
viprāṇāṃ na bhaveddoṣo jvalanārkasamā dvijāḥ
tānpratigrahajāndoṣānprāṇāyāma vyavasthitāḥ/
nāśayaṃtīha pāpāni vāyurmeghamivāṃbare
gāyatrīṃ yo japennityaṃ prāṇāyāmasamanvitāṃ/
pratyakṣarāmarairyuktāṃ svāṅge vinyasya tāmapi
sarvapāpādvinirmukto janmakoṭikṛtādapi/
brahmaṇaḥ padavīṃ prāpya sa gacchetprakṛteḥ param
prāṇāyāmayutāṃ tasmādgāyatrīṃ japa nārada/
nārada uvāca-/
prāṇāyāmāḥ kathaṃ brahmanpratyekākṣaradevatāḥ
teṣāṃ nyāsaṃ tathāṃgeṣu vada tāta yathākramam/
brahmovāca-/
gudadeśetvapānasyāddhṛdi prāṇosti dehinaḥ
tasmādgudaṃ samākuṃcya prāṇena saha yojayet/
pūrakeṇa tadā putra kṛtvā kuṃbhakamuttamaṃ
prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā gāyatrīṃ saṃjapedidvajaḥ/
anenaiva japedyastu mahāpātakasaṃcayaḥ
sakṛduccāritenaiva kṣayaṃ yātyupapātakaṃ/
prativarṇasvaraṃ jñātvā vinyasyedyaḥ kalevare
sa jano brahmatāmeti phalaṃ vaktuṃ na śaknumaḥ/
pratyakṣarasya yaddaivaṃ śṛṇu putra vadāmyahaṃ
yajjaptvā ca punarmātustanaṃ na pibati dvijaḥ/
āgneyaṃ prathamaṃ jñeyaṃ vāyavyaṃ tu dvitīyakam
tṛtīyaṃ sūryadaivatyaṃ caturthaṃ vaiyataṃ tathā/
paṃcamaṃ yamadaivatyaṃ vāruṇaṃ ṣaṣṭhamucyate
saptamaṃ bārhaspatyaṃ tu pārjanyaṃ cāṣṭamaṃ viduḥ/
aindraṃ ca navamaṃ jñeyaṃ gāṃdharvaṃ daśamaṃ tathā
pauṣṇamekādaśaṃ viddhi maitraṃ dvādaśakaṃ smṛtaṃ/
tvāṣṭraṃ trayodaśaṃ jñeyaṃ vāsavaṃ tu caturdaśaṃ
mārutaṃ paṃcadaśakaṃ saumyaṃ ṣoḍaśakaṃ smṛtaṃ/
āṃgirasaṃ saptadaśaṃ vaiśvadevamataḥ paraṃ
āśvinaṃ caikonaviṃśaṃ prājāpatyaṃ tu viṃśakaṃ/
sarvadevamayaṃ jñeyamekaviṃśakamakṣaraṃ
raudraṃ dvāviṃśakaṃ jñeyaṃ brāhmaṃ jñeyamataḥ paraṃ/
vaiṣṇavaṃ tu caturviṃśametā akṣaradevatāḥ
japakāle tu saṃciṃtya tāsu sāyujyatāṃ vrajet/
jñātvā tu devatāstasya vāṅmayaṃ viditaṃ bhavet
sarvapāpavinirmukto brahmaṇaḥ padavīṃ vrajet/
gāyatrīṃ vinyasetpūrvaṃ śarīre cātmano budhaḥ
caturviṃśati sthāneṣu āpādamastakeṣu ca/
tatkāraṃ vinyasedyogī padāṃguṣṭhe vicakṣaṇaḥ
sakāraṃ gulphadeśe tu vikāraṃ jaṃghayornyaset/
tukāraṃ jānumadhye ca vakāraṃ corudeśataḥ
rekāraṃ guhyadeśe tu ṇikāraṃ vṛṣaṇe nyaset/
yaṃkāraṃ kaṭideśe tu bhakāraṃ nābhimaṇḍale
gokāraṃ jaṭhare nyasya dekāraṃ stanayornyaset/
vakāraṃ hṛdaye nyasya syakāraṃ karadeśataḥ
dhīkāraṃ vadane nyasya makāraṃ tāluke nyaset/
hikāraṃ nāsikāgre ca dhikāraṃ cakṣuṣornyaset
yokāraṃ tu bhruvormadhye yokāraṃ ca lalāṭake/
naḥkāraṃ tu mukhe pūrve prakāraṃ dakṣiṇe mukhe
cokāraṃ paścime nyasya dakāraṃ cottare nyaset/
yātkāraṃ mūrdhni vinyasya sarvavyāpī vyavasthitaḥ
etānvinyasya dharmātmā brahmaviṣṇuśivātmakaḥ/
mahāyogī mahājñānī paraṃ nirvāṇakaṃ vrajet
saṃdhyākāle punarnyāsaṃ śṛṇu tvaṃ tadyathārthataḥ/
ॐbhūriti hṛdaye nyasya ॐbhuvaśśirasi nyaset
ॐsvaḥ śikhāyai tatsaviturvareṇyamiti kalevare/
ॐbhargo devasya dhīmahīti netrayoḥ
ॐdhiyo yo naḥ pracodayāditi karayornyaset/
ॐāpo jyotī rasomṛtaṃ brahma bhūrbhuvaḥsvarom/
ityudakasparśamātreṇa pāpātpūto vrajeddhariṃ
ॐbhūḥ ॐbhuvaḥ ॐsvaḥ ॐmahaḥ ॐjanaḥ ॐtapaḥ ॐsatyam/
ॐtatsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi dhiyo yo naḥ pracodayāt/
ॐāpo jyotī rasomṛtaṃ brahma bhūrbhuvaḥsvarom/
iti savyāhṛti sapraṇavāṃ dvādaśa ॐkārāṃ saṃdhyākāle kuṃbhakena vāratrayaṃ japtvā/
sūryopasthāne sāvitrīṃ caturviṃśatyakṣarāṃ japtvā/
mahāvidyādhiko bhavati brahmatvaṃ labhate
ṣaṭkukṣilakṣaṇāṃ putra gāyatrīṃ śṛṇu yatnataḥ/
yāṃ jñātvā tu paraṃ brahmasthānaṃ gacchati vai dvijaḥ
ॐtatsaviturvareṇiyaṃ bhargo devasya dhīmahi dhiyo yo naḥ pracodayāt
atha gāyatrī paṃcaśīrṣalakṣaṇam/
ॐbhūḥ ॐbhuvaḥ ॐsvaḥ ॐmahaḥ ॐjanaḥ ॐtapaḥ ॐsatyam/
ॐtatsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi dhiyo yo naḥ pracodayāt
savyāhṛtiṃ tu gāyatrīṃ punarnyāsaṃ tu kārayet/
sarvapāpavinirmukto viṣṇusāyujyatāṃ vrajet
ॐbhūḥ pādābhyām ॐbhuvaḥ jānubhyām ॐsvaḥ kaṭyām ॐmahaḥ nābhau ॐjanaḥ hṛdaye nyaset ॐtapaḥ karayoḥ ॐsatyaṃ lalāṭe/
ॐtatsaviturvareṇiyaṃ bhargo devasya dhīmahi dhiyo yo naḥ pracodayāt/
iti śikhāyām
evaṃ vipro na jānāti sa eva brāhmaṇādhamaḥ/
na tasya kṣīyate pāpmā bhavedbhūripratigrahaḥ
imāṃ yo vetti gāyatrīṃ sarvabījasamanvitām/
sa vetti caturo vedānyogajñānaṃ japatrayam
ya enāṃ naiva jānāti sa śūdrātparataḥ smṛtaḥ/
tasyāpūtasya viprasya na deyaṃ pitṛpārvaṇam
na snānaphaladaḥ kaścitsarvaṃ ca niṣphalaṃ bhavet/
vidyā vittaṃ tathā janma dvijatvaṃ kāraṇaṃ yataḥ
niṣphalaṃ sakalaṃ tasya medhyaṃ puṣpaṃ yathā'śucau/
caturvedāśca gāyatrī purā vai tulitā mayā
caturvedātparā gurvī gāyatrī mokṣadā smṛtā/
daśabhirjanmajanitaṃ śatena ca purā kṛtam
triyugaṃ tu sahasreṇa gāyatrī haṃti kilbiṣam/
gāyatrīmakṣamālāyāṃ sāyaṃ prātaśca yo japet
caturṇāmapi vedānāṃ phalaṃ prāpnotyasaṃśayam/
trisaṃdhyaṃ yo japennityaṃ gāyatrīṃ hāyanaṃ dvijaḥ
tasya pāpaṃ kṣayaṃ yāti janmakoṭisamudbhavam/
gāyatryuccāramātreṇa pāpakūṭātpunāti ca
svargāpavargamāpnoti japtvā nityaṃ dvijottamaḥ/
vāsudevasya maṃtrāṇi japedyastu dinedine
praṇamecca hareḥ pādau sa gacchedapavargitām/
vāsudevasya stotrāṇi mukhe cāpi kathottamā
paṃkasya lavamātraṃ tu tasya dehe na tiṣṭhati/
vedaśāstrāvagāhena trisrotaḥ snānajaṃ phalam
dharmapāṭhakṛtāṃ loke yajñakoṭiphalaṃ labhet/
evaṃ vipraguṇānvaktuṃ na śaknomi dvijottama
viśvarūpaśca ko dehī samūrto harireva ca/
yasya śāpādvināśaḥ syādāyurvidyā yaśo dhanam
varadānātsamāyāṃti sarvāḥ saṃpattayastathā/
viṣṇurbrahmaṇyatāmeti sadā vipra prasādataḥ
namo brahmaṇyadevāya gobrāhmaṇahitāya ca/
jagaddhitāya kṛṣṇāya goviṃdāya namo namaḥ
maṃtreṇaivaṃ hariṃ yastu pūjayetsatataṃ naraḥ/
prasādī ca haristasya viṣṇusāyujyatāṃ vrajet
ya idaṃ śṛṇuyātpuṇyamākhyānaṃ dharmavigraham/
tasya pāpaṃ kṣayaṃ yāti janmajanmakṛtaṃ ca yat
yaḥ paṭhetpāṭhayedvāpi upadeṣṭā janasya ca/
na tasya punarāvṛttiḥ svargamakṣayamaśnute
dhanaṃ dhānyaṃ labhedatra rājyabhogānarogitām/
satsutaṃ ca śubhāṃ kīrtiṃ devavadramate divi
iti śrīpādmapurāṇe prathame sṛṣṭikhaṃḍe brāhmaṇasaṃskāronāma ṣaṭcatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0