Language

ENहिગુ
Scripture Library

Padma Purana · Chapter 1.46

1.46.1

śrī bhīṣma uvāca-/
narasiṃhasya māhātmyaṃ vistareṇa tvayeritaṃ/
tathā bhavasya māhātmyaṃ bhairavasyābhidhīyatām

1.46.2

pulastya uvāca/
tasyāpi devadevasya śṛṇu tvaṃ karma cottamaṃ/
āsīddaityoṃdhako nāma bhinnāṃjanacayopamaḥ

1.46.3

tapasā mahatā yukto hyavadhyastridivaukasām/
sa kadācinmahādevaṃ pārvatyā sahitaṃ vibhuṃ

1.46.4

krīḍamānaṃ tadā dṛṣṭvā hartuṃ devīṃ pracakrame/
etāṃ devīṃ harāmyadya viyoge mṛtyumeṣyati

1.46.5

tataḥ sthirā bhavitrī me bhāryaiṣā lokasuṃdarī/
bibauṣṭhaṃ cāruvadanaṃ cārukāṃtataraṃ mukhaṃ

1.46.6

yadyeṣā na bhavedbhāryā jīvite kiṃ prayojanam/
etāṃ matimathāsthāya maṃtribhiḥ saha maṃtrya ca

1.46.7

cakre yogaṃ sasainyasya senāpatimabhāṣata/
ānayasva rathaṃ mahyaṃ jaitraṃ devanipātanam

1.46.8

jayiṣye tridaśānsarvānviṣṇurudrapurogamān/
hariṣye parvatasutāṃ tayā me'pahṛtaṃ manaḥ

1.46.9

maṃtriṇā tasya cākhyātaḥ kanakasya vadhassuraiḥ/
parabhāryānuraktasya kṛto devaiḥ savāsavaiḥ

1.46.10

tataḥ kopaparītātmā hanmi devānsaśaṃkarān/
taṃ hatvā dānavaṃ śakro bhayādaṃdhāsurasya ca

1.46.11

jagāma śaraṇānveṣī kailāsaṃ śaṃkarālayaṃ/
dṛṣṭvā praṇamya deveśaṃ caṃdrārddhakṛtaśekharaṃ

1.46.12

bhīto vijñāpayāmāsa dhṛtasāhasralocanaḥ/
abhayaṃ dehi me deva dānavādaṃdhakādahaṃ

1.46.13

bibhemi tasya putrodya mayā yudhi nipātitaḥ/
tadyāvanna sa jānāti hataṃ putraṃ mahāsuraḥ

1.46.14

tāvattatrastha evāśu hanyatāṃ madbhayāvahaḥ/
strīlaulyāddānavaḥ krūraḥ parabhāryāpahārakaḥ

1.46.15

sarvathā ghātanīyaste bhavatā surasattama/
śakrasyaivaṃ vacaḥ śrutvā śaraṇyaḥ śaṃkarastadā

1.46.16

dadāvabhayamevāsau mā bhairiti śatakratoḥ/
dattābhayotha kailāsādājagāma kuśasthalīm

1.46.17

vṛto bhūtagaṇairīśo vadhārthamaṃdhakasya tu/
kṛtvā rūpaṃ mahākāyaṃ viśvarūpaṃ subhairavaṃ

1.46.18

sarpairjvaladbhirdhāvadbhirbhīmaṃ bhīmabhujaṃgavat/
jaṭāsaṭābhirākāśaṃ phaṇiratnaśikhārciṣā

1.46.19

dahannatīvatejobhiḥ kālāgniriva saṃkṣaye/
mukhairdaṃṣṭrāṃkurāṃkaiśca dvitīyendukalojjvalaiḥ

1.46.20

pātālodararūpābhairbhairavārāvanādibhiḥ/
bhujairanekasāhasrairbahuśastrakṛtagrahaḥ

1.46.21

bahvābharaṇabhūṣāḍhyai raṇe ghoraninādibhiḥ/
siṃhacarmaparīdhānaṃ vyāghratvaguttarīyakaṃ

1.46.22

gajājinakṛtāṭopaṃ patadbhṛṃgaravākulaṃ/
īdṛgrūpaṃ vidhāyeśo danudaityabhayāvahaṃ

1.46.23

avātaranmahīṃ bhīmo danūnāṃ kṣayakārakaḥ/
aṃdhāsuropi danujaḥ putraṃ śrutvā hataṃ yudhi

1.46.24

krodhena tamasāviṣṭo raṇatūryāṇyacodayat/
saṃhatyāvahitaḥ prāpto yatra te tridaśāḥ sthitāḥ

1.46.25

mahatyā senayā sārddhaṃ rathavāraṇayuktayā/
te devā dānavānvīkṣya mahāhavakṛtādarān

1.46.26

vyapayātatanutrāṇāḥ śaṃbhuṃ śaraṇamanvayuḥ/
mā bhairiti ca tāndevo devānuktvā trilocanaḥ

1.46.27

gṛhītvā śūlamātiṣṭhaddaṃṣṭrāravadharo ruṣā/
aṃdhakenātha ruṣṭena śatakoṭiśarairgaṇāḥ

1.46.28

nihatāścāpi devānāṃ bahūnāmekatākṛtāṃ/
sasphuliṃgārciṣo vahnermuṃcamānaḥ pinākadhṛk

1.46.29

śaraiḥ samāvṛtaṃ cakre aṃdhakaṃ rathagaṃ tataḥ/
danunātho rathasthotha śithilaḥ śithilāyudhaḥ

1.46.30

nimaṃtrya dānavānsarvānsa yoddhumupacakrame/
bahudhā tadbalaṃ bhagnaṃ vividhāyudhayodhibhiḥ

1.46.31

yudhi vīrairhataṃ devaiḥ sthāṇunā sakhyamāśritaiḥ/
dānavaścāṃdhakaḥ sainyaṃ bhinnaṃ dṛṣṭvā kṛtaṃ suraiḥ

1.46.32

ātmānaṃ ca maheśena niruddhaṃ bāṇakoṭibhiḥ/
vihvalībhūtadehosau dhairyamālaṃbya kevalam

1.46.33

pinākaṃ caiva rudrasya gṛhya rudramatāḍayat/
pinākasyābhighātena rudro bhūmimathāgamat

1.46.34

bhūmau nipātite deve calitaṃ bhuvanatrayaṃ/
tatyajuḥ sāgarā velāṃ parvatāḥ śikharāṇi ca

1.46.35

nakṣatrāṇi viyogīni jagmurmuktānyanekaśaḥ/
patite bhuvi deveśe aṃdhako gadayā punaḥ

1.46.36

jaghāna ruṣito nāgaṃ hatvā taṃ pātayadbhuvi/
śivaṃ tyaktvā nāgarājaḥ prapalāyyānyato gataḥ

1.46.37

muhūrttāccetanāṃ labdhvā utthitaḥ parameśvaraḥ/
gṛhītvā paraśuṃ divyaṃ dānavaṃ naiva paśyati

1.46.38

kṛtvā tu tāmasīṃ māyāṃ māyāśataviśāradaḥ/
tayā vimohite deve kva nu vai dānavo gataḥ

1.46.39

śaṃbhorbhayamatho prāpya kiṃ nu pāpaḥ kariṣyati/
tamasā chāditā yāvaddevā vyākulatāṃ gatāḥ

1.46.40

saṃbhrāṃtamānasānīkāstadocuḥ kāryagauravāt/
etasminnaṃtare sūryastejorūpo vyavasthitaḥ

1.46.41

uttasthau nararūpeṇa kurvanvitimirā diśaḥ/
naṣṭe tamasi hṛṣṭāṅge khadyote prakaṭe sthite

1.46.42

devā mudamavāpuste spaṣṭānanavilocanāḥ/
uddīptāstu surāḥ sarve gaṇāḥ skaṃdapurogamāḥ

1.46.43

stuvaṃti vividhaistotraiḥ nararūpaṃ divākaram/
anaupamyaṃ jagadvyāpi brahmaviṣṇuśivātparam

1.46.44

snigdhavidrumasacchāyaṃ siṃdūrāruṇasaprabham/
prabhāsaṃtaṃ tadā dṛṣṭvā paṃcāṃgāliṃgitāvaniḥ

1.46.45

punaḥ praṇāmapravaṇaṃ praṇidhānapuraḥsaram/
ālokya snigdhayā dṛṣṭyā devadevaṃ trilocanaḥ

1.46.46

uvāca snigdhagaṃbhīra vācā devaṃ śanairharaḥ/
pūrayanniva tejobhirbhagavānbhuvanatrayam

1.46.47

daityamāyābhipannānāṃ darśanākulacetasām/
prāṇināmidamevaikamavisaṃvādi daivatam

1.46.48

ayameva ca saṃsārasāgarātsakalādapi/
sattvānuttārayandevaḥ karṇadhārāya te prabhuḥ

1.46.49

yajaṃto jaṃtavo bhaktyā yaṃ devaṃ vividhāḥ sadā/
niḥśreyasāya kalpaṃte taṃ nato bhāskaraṃ vibhum

1.46.1.46.50

yastūdayādriśikhare makuṭāyamānalīlāgabhastibhiralaṃ kusumaprakāśaiḥ/
vyāpya svadīdhitigaṇaiḥ pradiśo diśaśca dedīpyate sa savitā vibhavāya loke

1.46.51

brahmeṃdrarudramarudacyutavahnipātho nātha prayoganipuṇaiśca ṛṣīṃdrasaṃghaiḥ/
śreyorthibhiḥ pratidinaṃ divasāṃgarāgairdivyāṃgarāgaparilipta samastadaihaiḥ

1.46.52

pūjyaṃ vapustava sadā pralaye hi vedairgīrbhirvicitrapadamaṃḍalamaṃḍitābhiḥ/
ye tvāṃ stuvaṃti parasadmani sadmahīnā nityaṃ prasāritakarā bhuvi te bhavaṃti

1.46.53

ye dadrukuṣṭhapiṭikādibhirarditāṃgāḥ śīrṇatvacaḥ kunakhinaścyutakeśanāśāḥ/
deveśa tepi tavapādanatā bhavaṃti sadyo dviraṣṭaśaradākṛtayo manuṣyāḥ

1.46.54

sāmeti sāmagagaṇā hi makhārthakaṃ tvāmadhvaryavastvṛgiti bahvṛcamukhyapūgāḥ/
tvāmevamāryamiti kāryavidodhigaṃtuṃ nāgāśca veti pitaropyatha sarvagaṃdham

1.46.55

māyeti copaniṣadarkaṣaḍeva devā martyāstathā vayamiveha upāsate'mī/
gaṃdharvakinnaragaṇāḥ sahacāraṇaistu rūpaṃ tathā ca bhagavanpratipadyase tvam

1.46.56

yenārcayaṃti satataṃ bhavatorcyamarcisterciṣpratāpitadigaṃbaravittahīnāḥ/
kṣutkṣāmakaṃṭhajaṭharāghaṭakharpareṇa bhikṣāmaṭaṃti paraveśmasuterthahīnāḥ

1.46.57

utphullakokanadakośaviśālanetramīṣadvilāsalulitāñcitapiṃgatāram/
kāmaṃ praśastatarasuṃdarahāraramyamuttuṃgapīvarapayodharabhārakhinnaṃ

1.46.58

raṃbhopamoru pṛthupīnanitaṃbabiṃbānaddhakvaṇanmaṇiraṇadraśanākalāpaṃ/
bṛṃdaṃ lalāṭataṭakoṭipaṭāṃtalaṃbi hemāṃcalāṃcitamukhaṃ kulapālikānām

1.46.59

kāṃtaṃ gṛheṣu kalagadgadabhāṣitānāṃ jhaṃkāranūpuraraveṇavirāvitānām/
teṣāṃ kṛśānukaramindusamānakāṃtaṃ yairarcitosi bhagavanbhavamocanastvaṃ

1.46.60

brahmā tvameva harirasyanilo'nalosi rudroṃ'takosi varuṇo'syamarādhiposi/
somosi vāyurasi bhūrasi ceśvarosi yajñosi vittapatirasyaparājitosi

1.46.61

te saptasaptisuravāharaṇena muktā bhūmāvatheti tarasorutaraṃtarītāḥ/
vyomaitadaṃtarahitaṃ parito hi gatvā gacchaṃti na śramadaṃ himanāgapīme

1.46.62

dhyānaikayoganiratāśca samādhibhāvātdhyātvā padaṃ tava turīyamanaṃtamūrte/
muktāmayāstanubhṛto na bhiyābhiyuktāstadbrahmaśāśvatamaciṃtyamanādyanaṃtaṃ

1.46.63

janmādirogarahitaṃ paramaṃ purāṇamīśaṃ jarāmaraṇaśokabhayātiriktam/
sthūlānubhāvanagaṇāgaṇitaṃ viśuddhaṃ vedāṃtavādibhiralaṃ parimanyate yat

1.46.64

tvāmagnipuṃjavapuṣaṃ tapasāṃ nivāsaṃ yātā divaṃ sucirakālamupāsyabhaktāḥ/
bhāno surāsurasamūhaśironighṛṣṭa pādāraviṃdayugalāmalacārumūrtte

1.46.65

bhūteśabhūtavaradā sakṛdavyayātmanvyomāṭṭahāsasavitarbhuvanaikadīpa/
ṛksāmamaṃtrayajuṣāmadhivāsa nāma sṛṣṭisthitipralayakāraṇalokapāla

1.46.66

dīnasya deva kṛpaṇasya bhavebhave me magnasya cārudavicāra manorathāni/
śaśvadyatīśvara śaśī karakaṃkaghorotpāto jarāmaraṇaśokarugāṃtarasya

1.46.67

yaḥ prātaḥ sāyamidaṃ madhyāhne vā paṭhecca dīptāṃśoḥ/
sālokyaṃ yāti raveḥ prāpnoti dharmārthakāmāṃśca

1.46.68

nityaṃ tasmācca sūryācca manasobhihitaṃ ca yat/
namaste devadeveśa bhaktānāmabhayaṃkara

1.46.69

subrahmaṇya namaste tu sarvadevanamaskṛta/
tigmāṃśo vai namastubhyaṃ jagataścakṣuṣe namaḥ

1.46.70

prabhākara namastestu bhāno jaya jagatpate/
anena danumukhyena pīḍitohaṃ jagatpate

1.46.71

kiṃ karomi kathaṃ cainaṃ ghātayāmi divākara/
sūrya uvāca-/
jaya śūlena pāpiṣṭhaṃ māyāśataviśāradam

1.46.72

jayaṃ prāpnuhi deveśa hatvā śūlena cāṃdhakam/
gṛhya śūlaṃ tato dūramākṣipya hara tejasā

1.46.73

tatondhakastriśūlenātāḍayatpāpakarmakṛt/
tasminyuddhe tathā rudro hyandhakenābhipīḍitaḥ

1.46.74

mumoca bāṇamutyugraṃ nāmnā pāśupataṃ hi yat/
pinākamānamya dorbhyāṃ pinākī śaṃkaraḥ svayam

1.46.75

rudrabāṇavinirbhedādrudhirādandhakasya tu/
aṃdhakāśca samutpannāśśataśotha sahasraśaḥ

1.46.76

teṣāṃ vidāryamāṇānāṃ rudhirādapare punaḥ/
babhūvuraṃdhakā ghorā yairvyāptamakhilaṃ jagat

1.46.77

taṃ tu māyāvinaṃ dṛṣṭvā devadevastadāṃdhakam/
pānārthamaṃdhakasyāsraṃ sasṛje mātṛkāstadā

1.46.78

māheśvarīṃ tathā brāhmīṃ śaurīṃ vā bāḍavīṃ tathā/
sauparṇīmatha vāyavyāṃ śaṃkhinīṃ taittirīṃ tathā

1.46.79

saurīṃ saumyāṃ śivadūtīṃ cāmuṃḍāmatha vāruṇīṃ/
vārāhīṃ nārasiṃhīṃ ca vaiṣṇavīṃ ca vibhāvarīṃ

1.46.80

śatānaṃdāṃ bhagānaṃdāṃ picchilāṃ bhagamālinīṃ/
bālāmatibalāṃ raktāṃ surabhīṃ mukhamaṃḍitām

1.46.81

mātṛnaṃdāṃ sunaṃdāṃ ca biḍānīṃ śakunīṃ tathā/
revatīṃ ca mahāpuṇyāṃ tathaiva śikhipaṭṭikāṃ

1.46.82

śūlena ca tato daityaṃ bibheda tripurāṃtakaḥ/
nirgataṃ rudhiraṃ tasmātpapustā mātarastadā

1.46.83

nīrakto hi tadā daityaśśuṣkatāṃ prāpa bhūpate/
śūle protastadā daityo divyavarṣasahasrakam

1.46.84

mahābalena rudreṇa vidhṛtopi mṛto nahi/
stutastena tadā śaṃbhurbhaktyā daityena suvrata

1.46.85

namostu śaṃbho bhavanāśaheto namostu te deva varaprasīda/
tvaṃ bhū jalāgnīranabhorkasomayajvāṣṭamūrtirbhavabhāvanolam

1.46.86

tvāṃ vai bāṇo bahuvādyena toṣya prāptaścaiśyaṃ sve pure tatsvarakṣyam/
rakṣodhīśo bāhubhistolyaśailaṃ yuṣmatkrāṃtakliṣṭarūpo hyanauṣīt

1.46.87

prāptopyaiśyaṃ sarvarakṣogaṇānāṃ putraṃ cāpi prorjitaṃ śakrabaṃdham/
bhavabhayahara hara parama udāra mama sukhakaraṇa nikhila surasāra

1.46.88

jitamarudabhimatavitaraṇapāra tava padakamalamihāraṇasāra/
taveśa pādapaṃkajaṃ karoti yo naro hṛdi sadeśatasya vāṃchitaṃ dadāsi bhaktibhāvitaḥ

1.46.89

munīśvarāḥ purā haraṃ bhavaṃtamevamādarātprapūjya liṃgarūpiṇaṃ samāpitā manorathān/
bhavodbhavaikarūpiṇaṃ prapaṃcapaṃcakākṛtiṃ viciṃtyavṛkṣakoṭarastha eṣa jīvajīvanaṃ

1.46.90

bhavedbhavāṅghriciṃtanāptasarvakāmaīśvara tvadīya kiṃkarānvite pade pade samāgataḥ/
mūḍhohaṃ nābhijānāmi tvāṃ stotuṃ bhaktavatsala

1.46.91

sadīśvareṇa manasāpyanukaṃpyo raṇaṃ gataḥ/
iti stuto maheśastu bhaktyā daityena sādaraṃ

1.46.92

gaṇeśatāṃ dadau tasmai nāma bhṛṃgīriṭīti ca/
eṣa te mahimā bhūpa harasya bhavahāriṇaḥ

1.46.93

kathito vighnavighnākhyastatparāṇāṃ sukhāvahaḥ/
bhīṣma uvāca/
manuṣyasyāpi devatvaṃ sukhaṃ rājyaṃ dhanaṃ yaśaḥ

1.46.94

jayaṃ bhogyaṃ tathārogyamāyurvidyāṃ śriyaṃ sutaṃ/
baṃdhuvarga śivaṃ sarvaṃ brūhi me viprasattama

1.46.95

pulastya uvāca/
ebhirguṇairyutaḥ śrīmānsadaivabrāhmaṇo bhuvi/
trailokye tu sadā medhyo vipradevo yugeyuge

1.46.96

pūjayitvā dvijāndevāḥ svargaṃ bhuṃjaṃti cākṣayaṃ/
dharāmavaṃti rājāno lokāvittaṃ sukhaṃ śivaṃ

1.46.97

loke vipra samo nāsti devānāmapi daivataṃ/
sa ca dharmamayaḥ sākṣādbhuvi muktiprado bhṛśaṃ

1.46.98

lokānāṃ sa guruḥ pūjyastīrthabhūto'nagho janaḥ/
sarvadevālayaḥ satvo nirmito brahmaṇā purā

1.46.99

imamarthaṃ purā pṛṣṭo nāradena pitāmahaḥ/
kasmiṃstu pūjite brahmanprasādī mādhavo bhavet

1.46.1.46.100

brahmovāca -/
yasya viprāḥ prasīdaṃti tasya viṣṇuḥ prasīdati/
tasmādbrāhmaṇa śuśrūṣuḥ paraṃ brahmādhigacchati

1.46.101

viṣṇurbrāhmaṇadeheṣu sadā vasati nānyathā/
tasmādbrāhmaṇapūjāyāṃ viṣṇustuṣyati tatkṣaṇāt

1.46.102

viprānyaḥ pūjayennityaṃ dānamānārcanādibhiḥ/
kṛtaṃ kratuśataṃ tena vidhyuktaṃ priyadakṣiṇam

1.46.103

brāhmaṇasya mukhaṃ kṣetramanūṣaramakaṇṭakam/
vāpayetsarvabījāni sā kṛṣissārvakālikī

1.46.104

abhigamya tu yaddattaṃ yacca dānaṃ manoramaṃ/
vidyate sāgarasyāṃto dānasyāṃto na vidyate

1.46.105

manasāpi na hiṃsaṃti bhūdevamātatāyinaṃ/
manonukūlatāṃ yāṃti devairapi ca durlabhāṃ

1.46.106

gṛhe yasyāgato vidvānnairāśyaṃ nopagacchati/
sarvapāpakṣayastasya cākṣayaṃ svargamaśnute

1.46.107

kāle deśe ca pātre ca vipre yaccārpayedvasu/
taddhanaṃ cākṣayaṃ viddhi janmajanmani tiṣṭhati

1.46.108

na ca dāridryatāmeti nāturo na ca kātaraḥ/
manonukūlāṃ pramadāmarcayitvā dvijānlabhet

1.46.109

kṛtvā sāhasakarmāṇi dadyādviprāya parvasu/
taddānaṃ suguṇaṃ proktamabhayaṃ lābha eva ca

1.46.110

viprapādatalodghṛṣṭi kṣatī bhavati yaḥ karaḥ/
sa karaḥ śrīkaro nāma anyaḥ karmakaraḥ karaḥ

1.46.111

viprapādarajaḥ pūtāḥ pūtāstajjalabindubhiḥ/
vipadbhiśca sadā pāpairmuktā yāṃti triviṣṭapam

1.46.112

viprapādarajaḥ pūtāḥ śucayo gṛha catvarāḥ/
puṇyakṣetrasamāste syuḥ praśastā yajñakarmasu

1.46.113

ādau brahmamukhādvipraḥ samudbhūtaḥ purānaghaḥ/
vedāstatraiva saṃjātāḥ sṛṣṭisaṃsthiti hetavaḥ

1.46.114

tasmādvipramukhe vedāścārpitāḥ puruṣeṇa hi/
pūjārthaṃ sarvalokānāṃ sarvayajñārthato dhruvam

1.46.115

pitṛyajñe vivāhe ca vahnikāryeṣu śāṃtiṣu/
praśastā brāhmaṇā nityaṃ sarva svastyayaneṣu ca

1.46.116

devā bhuṃjaṃti havyāni balipretādayo'surāḥ/
pitaraścaiva kavyāni viprasyaiva mukhādrdhuvam

1.46.117

devebhyaśca pitṛbhyaśca yo dadyādyajñakarmasu/
dānaṃ homaṃ baliṃ caiva vinā vipreṇa niṣphalam

1.46.118

bhuṃjaṃti cāsurāstatra pretā daityāśca rākṣasāḥ/
tasmādbrāhmaṇamāhūya teṣu karmāṇi kārayet

1.46.119

kāle deśe ca pātre ca lakṣakoṭiguṇaṃ bhavet/
śraddhayā ca dvijaṃ dṛṣṭvā prakuryādabhivādanam

1.46.120

dīrghāyustasya vākyena ciraṃjīvī bhavennaraḥ/
anabhivādanādvipra dveṣādaśraddhayāpi ca

1.46.121

āyuḥ kṣīṇaṃ bhavetpuṃsāṃ bhūtināśaśca durgatiḥ/
āyurvṛddhiryaśovṛddhirvṛddhirvidyā dhanasya ca

1.46.122

pūjayitvā dvijānśreṣṭho bhavennāstyatra saṃśayaḥ/
na viprapādodakakardamāni na vedaśāstrapratighoṣitāni

1.46.123

svāhā svadhā svastivivarjitāni śmaśānatulyāni gṛhāṇi tāni/
nārada uvāca/
kaśca pūjyatamo vipro hyapūjyo vātha ko bhavet

1.46.124

viprasya lakṣaṇaṃ brūhi yāthātathyaṃ gurorapi/
brahmovāca-/
pūjyaḥ śrotriyako nityaṃ sadācārasamanvitaḥ

1.46.125

sadvṛttaḥ kaluṣairmuktastīrthabhūto jano'naghaḥ/
nārada uvāca-/
jātaḥ kaḥ śrotriyastāta satkule vāpyasatkule

1.46.126

sadasatkarmakartā vā kaḥ pūjyo bhuvi bāḍavaḥ/
brahmovāca-/
satśrotriyakule jāto hyakriyo naiva pūjitaḥ

1.46.127

asatkṣetrakule pūjyo vyāsa vaibhāṃḍakau yathā/
kṣatriyāṇāṃ kule jāto viśvāmitrosti matsamaḥ

1.46.128

veśyāputro vasiṣṭhaśca anye siddhā dvijādayaḥ/
tasmātsacchotriyādīnāṃ śṛṇu putraka lakṣaṇam

1.46.130

dharāyāṃ tīrthabhūtānāṃ sarvapāpaharāya ca/
janmanā brāhmaṇo jñeyaḥ saṃskārairdvija ucyate१२९ dvija/
vidyayā yāti vipratvaṃ tribhiḥ śrotriyalakṣaṇam vipra/
vidyāpūto maṃtrapūto vedapūtastathaiva ca

1.46.131

tīrthasnānādibhirmedhyo vipraḥ pūjyatamaḥ smṛtaḥ/
nārāyaṇe sadā bhaktaḥ śuddhāṃtaḥkaraṇastathā

1.46.132

jiteṃdriyo jitakrodhassamaḥ sarvajaneṣu ca/
gurudevātitherbhaktaḥ pitroḥ śuśrūṣaṇe rataḥ

1.46.133

paradāre mano yasya kadācinnaiva modate/
purāṇakathako nityaṃ dharmākhyānasya saṃtatiḥ

1.46.134

asyaiva darśanānnityamaśvamedhādijaṃ phalam/
saṃlāpe gatimetyasya bhāgīrathyā plavasya ca

1.46.135

vrataiśca vividhaiḥ pūto nityasnānadvijārcanaiḥ/
mitrāmitre dayāluḥ syātsamaḥ sarvajaneṣu ca

1.46.136

parasvaṃ na haredyastu tṛṇamapyaṭavīgatam/
kāmakrodhādinirmukta iṃdriyairajitaḥ pumān

1.46.137

paradārānna gṛhṇāti manasāpi gṛhāgatān/
nārada uvāca-/
gāyatryā lakṣaṇaṃ kiṃ vā pratyekākṣarajaṃ guṇam

1.46.138

kukṣicaraṇagotrāṇāṃ tasyā brūhi suniścayam/
brahmovāca-/
chaṃdo gāyatrī gāyatryāḥ savitā devatā dhruvam

1.46.139

śuklavarṇātvagnimukhā viśvāmitra ṛṣistathā/
brahmaṇaśśiraārūḍhā śikhā viṣṇu hṛdi sthitā

1.46.140

upanayane niyogaḥ syātsāṃkhyāyana sagotrajā/
trailokyacaraṇā jñeyā pṛthivīkukṣi saṃsthitā

1.46.141

caturviṃśatisthāne ca pādādau mastakāṃtake/
caturviṃśatyakṣaraṃ nyasya brahmalokaṃ sa viṃdati

1.46.142

pratyarṇadevatāṃ jñātvā viṣṇusāyujyamāpnuyāt/
aparaṃ ca pravakṣyāmi gāyatryā lakṣaṇaṃ dhruvaṃ

1.46.143

saptapaṃca tathā brahma yajuraṣṭādaśākṣaram/
jvalanādihakārāṃtaṃ jale sthitvā śataṃ japet

1.46.144

upapātakakoṭyā tu tathātipātakairapi/
brahmahatyādibhiḥ pāpairmuktā yāṃti mamālayaṃ

1.46.145

ॐagnervākpuṃsi yajurvedena juṣṭātsomaṃ piba svāhā/
viṣṇumaṃtraṃ mahāmaṃtraṃ tathā māheśvarasya ca

1.46.146

devīsūryagaṇeśānāṃ tathā kratubhujāṃ suta/
yasya kasya kule jāto guṇavāneva tairguṇaiḥ

1.46.147

sākṣādbrahmamayo vipraḥ pūjanīyaḥ prayatnataḥ/
dānaṃ dadyācca vidhivatsadā parvaṇi parvaṇi

1.46.148

akṣayaṃ labhate dātā janmakoṭiśatānprati/
svādhyāyanirato vipro yaḥ paṭhetpāṭhayetparān

1.46.149

dharmaṃ ca śrāvayelloke sadācāraṃ śrutiṃ smṛtiṃ/
purāṇasaṃhitāṃ nūnaṃ tathaiva dharmasaṃhitāṃ

1.46.1.46.150

śrāvayitvā tu lokeṣu śrāvayitvā dvijātiṣu/
urvyāṃ viṣṇusamaḥ sopi pūjanīyo naraiḥ suraiḥ

1.46.151

yadbalaṃ cākṣayaṃ tasya tīrthabhūtānaghasya ca/
samānamarcanaṃ kṛtvā naro yātyacyutālayaṃ

1.46.152

kadācitkriyate pāpaṃ vipraḥ pāpairna lipyate/
cāṃḍālasya gṛhe niṣṭhau bhāskarajvalanau yathā

1.46.153

yājanādhyāpanādyaunāttathaivāsatpratigrahāt/
viprāṇāṃ na bhaveddoṣo jvalanārkasamā dvijāḥ

1.46.154

tānpratigrahajāndoṣānprāṇāyāma vyavasthitāḥ/
nāśayaṃtīha pāpāni vāyurmeghamivāṃbare

1.46.155

gāyatrīṃ yo japennityaṃ prāṇāyāmasamanvitāṃ/
pratyakṣarāmarairyuktāṃ svāṅge vinyasya tāmapi

1.46.156

sarvapāpādvinirmukto janmakoṭikṛtādapi/
brahmaṇaḥ padavīṃ prāpya sa gacchetprakṛteḥ param

1.46.157

prāṇāyāmayutāṃ tasmādgāyatrīṃ japa nārada/
nārada uvāca-/
prāṇāyāmāḥ kathaṃ brahmanpratyekākṣaradevatāḥ

1.46.158

teṣāṃ nyāsaṃ tathāṃgeṣu vada tāta yathākramam/
brahmovāca-/
gudadeśetvapānasyāddhṛdi prāṇosti dehinaḥ

1.46.159

tasmādgudaṃ samākuṃcya prāṇena saha yojayet/
pūrakeṇa tadā putra kṛtvā kuṃbhakamuttamaṃ

1.46.160

prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā gāyatrīṃ saṃjapedidvajaḥ/
anenaiva japedyastu mahāpātakasaṃcayaḥ

1.46.161

sakṛduccāritenaiva kṣayaṃ yātyupapātakaṃ/
prativarṇasvaraṃ jñātvā vinyasyedyaḥ kalevare

1.46.162

sa jano brahmatāmeti phalaṃ vaktuṃ na śaknumaḥ/
pratyakṣarasya yaddaivaṃ śṛṇu putra vadāmyahaṃ

1.46.163

yajjaptvā ca punarmātustanaṃ na pibati dvijaḥ/
āgneyaṃ prathamaṃ jñeyaṃ vāyavyaṃ tu dvitīyakam

1.46.164

tṛtīyaṃ sūryadaivatyaṃ caturthaṃ vaiyataṃ tathā/
paṃcamaṃ yamadaivatyaṃ vāruṇaṃ ṣaṣṭhamucyate

1.46.165

saptamaṃ bārhaspatyaṃ tu pārjanyaṃ cāṣṭamaṃ viduḥ/
aindraṃ ca navamaṃ jñeyaṃ gāṃdharvaṃ daśamaṃ tathā

1.46.166

pauṣṇamekādaśaṃ viddhi maitraṃ dvādaśakaṃ smṛtaṃ/
tvāṣṭraṃ trayodaśaṃ jñeyaṃ vāsavaṃ tu caturdaśaṃ

1.46.167

mārutaṃ paṃcadaśakaṃ saumyaṃ ṣoḍaśakaṃ smṛtaṃ/
āṃgirasaṃ saptadaśaṃ vaiśvadevamataḥ paraṃ

1.46.168

āśvinaṃ caikonaviṃśaṃ prājāpatyaṃ tu viṃśakaṃ/
sarvadevamayaṃ jñeyamekaviṃśakamakṣaraṃ

1.46.169

raudraṃ dvāviṃśakaṃ jñeyaṃ brāhmaṃ jñeyamataḥ paraṃ/
vaiṣṇavaṃ tu caturviṃśametā akṣaradevatāḥ

1.46.170

japakāle tu saṃciṃtya tāsu sāyujyatāṃ vrajet/
jñātvā tu devatāstasya vāṅmayaṃ viditaṃ bhavet

1.46.171

sarvapāpavinirmukto brahmaṇaḥ padavīṃ vrajet/
gāyatrīṃ vinyasetpūrvaṃ śarīre cātmano budhaḥ

1.46.172

caturviṃśati sthāneṣu āpādamastakeṣu ca/
tatkāraṃ vinyasedyogī padāṃguṣṭhe vicakṣaṇaḥ

1.46.173

sakāraṃ gulphadeśe tu vikāraṃ jaṃghayornyaset/
tukāraṃ jānumadhye ca vakāraṃ corudeśataḥ

1.46.174

rekāraṃ guhyadeśe tu ṇikāraṃ vṛṣaṇe nyaset/
yaṃkāraṃ kaṭideśe tu bhakāraṃ nābhimaṇḍale

1.46.175

gokāraṃ jaṭhare nyasya dekāraṃ stanayornyaset/
vakāraṃ hṛdaye nyasya syakāraṃ karadeśataḥ

1.46.176

dhīkāraṃ vadane nyasya makāraṃ tāluke nyaset/
hikāraṃ nāsikāgre ca dhikāraṃ cakṣuṣornyaset

1.46.177

yokāraṃ tu bhruvormadhye yokāraṃ ca lalāṭake/
naḥkāraṃ tu mukhe pūrve prakāraṃ dakṣiṇe mukhe

1.46.178

cokāraṃ paścime nyasya dakāraṃ cottare nyaset/
yātkāraṃ mūrdhni vinyasya sarvavyāpī vyavasthitaḥ

1.46.179

etānvinyasya dharmātmā brahmaviṣṇuśivātmakaḥ/
mahāyogī mahājñānī paraṃ nirvāṇakaṃ vrajet

1.46.180

saṃdhyākāle punarnyāsaṃ śṛṇu tvaṃ tadyathārthataḥ/
ॐbhūriti hṛdaye nyasya ॐbhuvaśśirasi nyaset

1.46.181

ॐsvaḥ śikhāyai tatsaviturvareṇyamiti kalevare/
ॐbhargo devasya dhīmahīti netrayoḥ

1.46.182

ॐdhiyo yo naḥ pracodayāditi karayornyaset/
ॐāpo jyotī rasomṛtaṃ brahma bhūrbhuvaḥsvarom/
ityudakasparśamātreṇa pāpātpūto vrajeddhariṃ

1.46.183

ॐbhūḥ ॐbhuvaḥ ॐsvaḥ ॐmahaḥ ॐjanaḥ ॐtapaḥ ॐsatyam/
ॐtatsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi dhiyo yo naḥ pracodayāt/
ॐāpo jyotī rasomṛtaṃ brahma bhūrbhuvaḥsvarom/
iti savyāhṛti sapraṇavāṃ dvādaśa ॐkārāṃ saṃdhyākāle kuṃbhakena vāratrayaṃ japtvā/
sūryopasthāne sāvitrīṃ caturviṃśatyakṣarāṃ japtvā/
mahāvidyādhiko bhavati brahmatvaṃ labhate

1.46.184

ṣaṭkukṣilakṣaṇāṃ putra gāyatrīṃ śṛṇu yatnataḥ/
yāṃ jñātvā tu paraṃ brahmasthānaṃ gacchati vai dvijaḥ

1.46.185

ॐtatsaviturvareṇiyaṃ bhargo devasya dhīmahi dhiyo yo naḥ pracodayāt

1.46.186

atha gāyatrī paṃcaśīrṣalakṣaṇam/
ॐbhūḥ ॐbhuvaḥ ॐsvaḥ ॐmahaḥ ॐjanaḥ ॐtapaḥ ॐsatyam/
ॐtatsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi dhiyo yo naḥ pracodayāt

1.46.187

savyāhṛtiṃ tu gāyatrīṃ punarnyāsaṃ tu kārayet/
sarvapāpavinirmukto viṣṇusāyujyatāṃ vrajet

1.46.188

ॐbhūḥ pādābhyām ॐbhuvaḥ jānubhyām ॐsvaḥ kaṭyām ॐmahaḥ nābhau ॐjanaḥ hṛdaye nyaset ॐtapaḥ karayoḥ ॐsatyaṃ lalāṭe/
ॐtatsaviturvareṇiyaṃ bhargo devasya dhīmahi dhiyo yo naḥ pracodayāt/
iti śikhāyām

1.46.189

evaṃ vipro na jānāti sa eva brāhmaṇādhamaḥ/
na tasya kṣīyate pāpmā bhavedbhūripratigrahaḥ

1.46.190

imāṃ yo vetti gāyatrīṃ sarvabījasamanvitām/
sa vetti caturo vedānyogajñānaṃ japatrayam

1.46.191

ya enāṃ naiva jānāti sa śūdrātparataḥ smṛtaḥ/
tasyāpūtasya viprasya na deyaṃ pitṛpārvaṇam

1.46.192

na snānaphaladaḥ kaścitsarvaṃ ca niṣphalaṃ bhavet/
vidyā vittaṃ tathā janma dvijatvaṃ kāraṇaṃ yataḥ

1.46.193

niṣphalaṃ sakalaṃ tasya medhyaṃ puṣpaṃ yathā'śucau/
caturvedāśca gāyatrī purā vai tulitā mayā

1.46.194

caturvedātparā gurvī gāyatrī mokṣadā smṛtā/
daśabhirjanmajanitaṃ śatena ca purā kṛtam

1.46.195

triyugaṃ tu sahasreṇa gāyatrī haṃti kilbiṣam/
gāyatrīmakṣamālāyāṃ sāyaṃ prātaśca yo japet

1.46.196

caturṇāmapi vedānāṃ phalaṃ prāpnotyasaṃśayam/
trisaṃdhyaṃ yo japennityaṃ gāyatrīṃ hāyanaṃ dvijaḥ

1.46.197

tasya pāpaṃ kṣayaṃ yāti janmakoṭisamudbhavam/
gāyatryuccāramātreṇa pāpakūṭātpunāti ca

1.46.198

svargāpavargamāpnoti japtvā nityaṃ dvijottamaḥ/
vāsudevasya maṃtrāṇi japedyastu dinedine

1.46.199

praṇamecca hareḥ pādau sa gacchedapavargitām/
vāsudevasya stotrāṇi mukhe cāpi kathottamā

1.46.1.46.200

paṃkasya lavamātraṃ tu tasya dehe na tiṣṭhati/
vedaśāstrāvagāhena trisrotaḥ snānajaṃ phalam

1.46.201

dharmapāṭhakṛtāṃ loke yajñakoṭiphalaṃ labhet/
evaṃ vipraguṇānvaktuṃ na śaknomi dvijottama

1.46.202

viśvarūpaśca ko dehī samūrto harireva ca/
yasya śāpādvināśaḥ syādāyurvidyā yaśo dhanam

1.46.203

varadānātsamāyāṃti sarvāḥ saṃpattayastathā/
viṣṇurbrahmaṇyatāmeti sadā vipra prasādataḥ

1.46.204

namo brahmaṇyadevāya gobrāhmaṇahitāya ca/
jagaddhitāya kṛṣṇāya goviṃdāya namo namaḥ

1.46.205

maṃtreṇaivaṃ hariṃ yastu pūjayetsatataṃ naraḥ/
prasādī ca haristasya viṣṇusāyujyatāṃ vrajet

1.46.206

ya idaṃ śṛṇuyātpuṇyamākhyānaṃ dharmavigraham/
tasya pāpaṃ kṣayaṃ yāti janmajanmakṛtaṃ ca yat

1.46.207

yaḥ paṭhetpāṭhayedvāpi upadeṣṭā janasya ca/
na tasya punarāvṛttiḥ svargamakṣayamaśnute

1.46.208

dhanaṃ dhānyaṃ labhedatra rājyabhogānarogitām/
satsutaṃ ca śubhāṃ kīrtiṃ devavadramate divi

1.46.46

iti śrīpādmapurāṇe prathame sṛṣṭikhaṃḍe brāhmaṇasaṃskāronāma ṣaṭcatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ

Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc