Padma Purana · Chapter 1.43

pulastya uvāca-/
prādurāsītpratīhāraḥ śubhracīnāṃśukāṃbaraḥ/
sa jānubhyāṃ mahīṃ gatvā pihitāsyaśca pāṇinā

uvācānāvilaṃ vākyamalpākṣarapariṣkṛtam/
daityeṃdramarkavṛṃdābhaṃ bibhrataṃ bhāsvaraṃ vapuḥ

kālanemiḥ surānbaddhvā prādāya dvāri tiṣṭhati/
sa vijñāpayati stheyaṃ kva vaṃdini ca yaiḥ prabho

tanniśamyābravīddaityaḥ pratīhārasya bhāṣitam/
yatheṣṭhaṃ sthīyatāmebhirgṛhaṃ me bhuvanatrayaṃ

kevalaṃ vāsavaṃ tvekaṃ muṃḍayitvā vimucyatām/
sitavastraparicchannaṃ śunaḥpādena cihnitam

evaṃ kṛte tato devā dūyamānena cetasā/
jagmurjagadguruṃ draṣṭuṃ śaraṇaṃ kamalodbhavam

vinirviṇṇāstamāsādya śirobhirddharaṇīṃ gatāḥ/
tuṣṭuvuḥ suṣṭhu varṇāḍhyairvacobhiḥ kamalāsanam

devā ūcuḥ-/
namastvoṃkārāṃkurādiprasūtyai viśvasthānānaṃtabhedasya pūrvam/
saṃbhūtasyānaṃtaraṃ satvamūle saṃhārecchoste namaḥ satvamūrtte

vyaktīnāṃ tvāmādibhūtaṃ mahimnā cāsmādasmānabhidhānādviciṃtya/
dyāvāpṛthvyorūrddhvalokāṃstathādhaścāṃḍādasmāttvaṃ vibhāgaṃ cakartha

vyaktaṃ meruryajjarāyustavābhūdevaṃ vidmastvatpraṇītovakāśaḥ/
vyaktaṃ devā jajñire yasya dehāddehasyāṃtaścāriṇo dehabhājaḥ

dyauste mūrddhā locane caṃdrasūryau vyālāḥ keśāḥ śrotraraṃdhre diśaste/
gātraṃ yajñaḥ siṃdhavaḥ saṃdhayo vai pādau bhūmistūdaraṃ te samudrāḥ

māyākāraḥ kāraṇaṃ tvaṃ prasiddho vedaiḥ śāṃto jyotirarkastvamuktaḥ/
vedārthena tvāṃ vivṛṇvaṃti buddhyā hṛtpadmāṃtaḥ saṃniviṣṭaṃ purāṇam

tvāṃ cātmānaṃ labdhayogā gṛṇaṃti sāṃkhyairyāḥ stāḥ saptasūkṣmāḥ praṇītāḥ/
tāsāṃ heturyāṣṭamī cāpi gītā tāsvaṃtastho jīvabhūtastvameva

dṛṣṭvā mūrttiṃ sthūlasūkṣmāṃcakāra ye vai bhāvāḥ kāraṇe keciduktāḥ/
saṃbhūtāste tvatta evādisarge bhūyastāstvāṃ vāsanāṃ tebhyupeyāḥ

tvatsaṃketastvaṃtarāyo nigūḍhaḥ kālo'meyo dhvastasaṃkhyāvikalpaḥ/
bhāvābhāvāvyaktisaṃhārahetuḥ so'naṃtastvaṃ tasya kartā nidhānam

sthūlassarvo'narthabhūtastatonyasso'rthassūkṣmo yo hi tebhyopigītaḥ/
sthūlā bhāvāścāvṛtā yaiśca teṣāṃ tebhyaḥ sthūlastvaṃ purāṇe praṇītaḥ

bhūtaṃbhūtaṃ bhūtimadbhūtabhāvaṃ bhāvebhāve bhāvitaṃ tvaṃ yunakṣi/
yuktaṃyuktaṃ vyaktibhāvānnirasya sthānesthāne vyaktivṛttiṃ karoṣi

itthaṃ devo vyaktibhājāṃ śaraṇyastrātā goptā bhāvito'naṃtamūrtiḥ/
viremuramarāstu tvā brahmāṇamiti kāraṇam

tasthurmanobhiriṣṭārthasaṃprāpti prārthanāstataḥ/
evaṃ stuto viriṃcistu prasādaṃ paramaṃ gataḥ

amarānvaradopyāha vāmahastena nirdiśan/
brahmovāca-/
nārī vā bhartṛkā kasmāddhastasaṃtyaktabhūṣaṇā

na rājase kutaśśakrā mlānavaktrasaroruhaḥ/
hutāśanaviyuktopi dhūmena na virājase

tṛṇaughena praticchanno dagdhadāvaściroṣitaḥ/
yamāmayaśarīreṇa kliṣṭo nādya virājase

daṃḍenālaṃbaneneva kṛṣṭo yena padepade/
rajanīcaranātha tvaṃ kiṃ bhīta iva bhāṣase

rākṣaseṃndrakṛtādāne tvamarātikṣato yathā/
tanuste varuṇocchuṣkāparītasyeva vahninā

vimuktarudhiraṃ cātha padaṃ tvaṃ pravilokaya/
vāyo bhavānvicetaskaḥ khaḍgāgrairiva niṣkṛtaḥ

kiṃ tvaṃ natosi dhanada saṃtyajyeva kuberatāṃ/
rudrāstriśūlinaḥ saṃto'vidadhvaṃ bahuśūratāṃ

bhavatāṃ kena cākṣiptā tīvratā nastaducyatāṃ/
evamuktāḥ surāstena brahmaṇā brahmavartinā

vācāṃ pradhānabhūtatvātte mārutamacodayan/
atha śakramukhairdevaiḥ pavanaḥ praticoditaḥ

prāha devaṃ caturvaktraṃ bhavānvetti carācaraṃ/
purahūtamukhāḥ sabalā nimiṣā vijitāḥ prasabhaṃ kila daityaśataiḥ

kratavo vihitā bhavatā sthitaye jagatāṃ ca mahādbhutacitraguṇāḥ/
api yajñakṛtaḥ śrutakāmaphalā vihitā ṝṣayastata eva puraḥ

api nākamabhūtkila yajñabhujāṃ bhavato viniyogavaśātsatatam/
apahṛtyavimānagaṇaṃ sakṛto danujena mahākarabhūmisamaḥ

kṛtavānasi sarvaguṇātiśayaṃ yamaśeṣamahīdhararājatayā/
makhabhūṣitamaṃśumatāmavadhiṃ suradhāmagiriṃ gaganepi sadā

adhivāsavihāravidhānucito danujena pariṣkṛtaśṛṃgataṭaḥ/
pravilambitaratnaguhānivaho bahudaityasamāśrayatāṃ gamitaḥ

asurasya ca tasya bhayena gataṃ saviṣāda śarīranimittatayā/
upabhogyatayādhikṛtaṃ suciraṃ vimaladyutipūritadigvadanaṃ

bhavataiva vinirmitamādiyuge surahetisamūhavaraṃ kuliśaṃ/
ditijasya śarīramavāpyagataṃ śatadhā matibhedamivālpavidaḥ

bāṇaiśca yudhi viddhāṃgā dvāri dvāsthairnidarśitāḥ/
labdhapraveśāḥ kṛcchreṇa vayaṃ tasyāmaradviṣaḥ

sabhāyāmamarādeva prakṛṣyopaniveśitāḥ/
vetrahastairajalpaṃtastathopahasitāḥ paraiḥ

mahārthāḥ siddhasarvārthā bhavaṃtaḥ svalpabhāṣiṇaḥ/
śāstrayuktamatha brūta māmarā bahubhāṣiṇaḥ

sabheyaṃ daityasiṃhasya na śakrasya viśṛṃkhalā/
vadadbhiriti daityasya preṣyairvihasitā bahu

ṝtavo mūrtimaṃtaścāpyaharniśamupāsate/
kṛtāparādhaṃ satrāsaṃ na tyajaṃti kathaṃcana

taṃtrīlayanayopetaṃ siddhagaṃdharvakinnaraiḥ/
sarāgamupadhāviṣṭaṃ gīyate tasya veśmasu

kṛtākṛtopakaraṇairmitrādi gurulāghavaḥ/
śaraṇāgatasaṃtyāgī tyaktasatyapratiśrayaḥ

iti niśśeṣamathavā niśśeṣaṃ kena śakyate/
tasyāvinayamākhyātuṃ sraṣṭā tatra parāyaṇam

ityuktvā vyaramadvāyuḥ śanairdevaviceṣṭitaṃ/
surānuvāca bhagavāṃstataḥ smitamukhāṃbujaḥ

brahmovāca/
avadhyastārako daityaḥ sarvairapi surāsuraiḥ/
yasya vadhyassa nādyāpi jātastribhuvane pumān

mayā sa varadānena chaṃdayitvā nivāritaḥ/
tapasaḥ sāṃprataṃ rājā trailokyadahanātmakaḥ

sa tu vavre vadhaṃ daityaśśiśutaḥ saptavāsarāt/
sa tu saptadino bālaḥ śaṃkarādyo bhaviṣyati

tārakasya nihaṃtā sa bhāskarābho bhaviṣyati/
sāṃprataṃ cāpyapatnīkaḥ śaṃkaro bhagavānprabhuḥ

himācalasya duhitā yā ca devī bhaviṣyati/
tasyāḥ sakāśādyaḥ sūnuraraṇyāḥ pāvako yathā

janayiṣyati taṃ prāpya tārako na bhaviṣyati/
mayā'bhyupāyaḥ kathito yathaiṣa hi bhaviṣyati

śeṣaṃ cāpyasya vibhavaṃ vibhajadhvamanaṃtaraṃ/
stokakālaṃ pratīkṣadhvaṃ nirviśaṃkena cetasā

ityuktāstridaśāstena sākṣātkamalayoninā/
jagmuste praṇipatyeśaṃ yathāyogaṃ divaukasaḥ

tato yāteṣu deveṣu brahmā lokapitāmahaḥ/
niśāṃ sasmāra bhagavāṃstāṃ devīṃ pūrvasaṃbhavāṃ

tato bhagavatī rātrirupatasthe pitāmahaṃ/
tāṃ vivikte samālokya brahmovāca vibhāvarīm

brahmovāca-/
vibhāvari mahatkāryaṃ devānāṃ samupasthitaṃ/
tatkartavyaṃ tvayā devi śṛṇu kāryasya niścayaṃ

tārakonāma daityeṃdraḥ suraśatruranirjitaḥ/
tasyā bhavāya bhagavānjanayiṣyati ceśvaraḥ

sutaṃ sa bhavitā tasya tārakasyāṃtakaḥ kila/
śaṃkarasyābhavatpatnī satī dakṣasutā tu yā

sā pituḥ kupitā devī kasmiṃścitkāraṇāṃtare/
bhavitrī himaśailasya duhitā lokabhāvinī

viraheṇa harastasyā matvā śūnyaṃ jagattrayaṃ/
sa tasya himaśailasya kaṃdare siddhasevite

pratīkṣamāṇastajjanma kiṃcitkālaṃ nivatsyati/
tayoḥ sutaptatapasorbhavitā yo mahānsutaḥ

bhaviṣyati sa daityasya tārakasya vināśakaḥ/
jātamātrā ca sā devī svalpasaṃjñeva bhāminī

virahotkaṃṭhitā gāḍhaṃ harasaṃgamalālasā/
tayoḥ sutaptatapasoḥ saṃyogaḥ syācchubhāvahaḥ

tatastābhyāṃ tu janitaḥ svalpo vākkalaho bhavet/
tatastu saṃśayo bhūyastārakasya ca dṛśyate

tayoḥ saṃyuktayostasmātsuratāsaktikāraṇe/
vighnaṃ tvayā vidhātavyaṃ yathā tābhyāṃ tathā śṛṇu

garbhasthamevatanmātuḥ svena rūpeṇa saṃjñayā/
tato vihasya śarvastāṃ viṣaṇṇo narmapūrvakaṃ

bhartsayiṣyati tāṃ devīṃ tataḥ sā kupitā satī/
prayāsyati tapaścartuṃ tataḥ sā tapasā yutā

janayiṣyati taṃ śarvādamitadyutimaṃḍalaṃ/
saṃbhaviṣyati haṃtāsau surārīṇāmasaṃśayam

tvayāpi dānavā devi haṃtavyā lokadurjayāḥ/
yāvatsureśvarī dehasaṃkrāṃtaguṇasaṃcayā

tatsaṃgamena tāvattvaṃ daityānhaṃtuṃ na śakyase/
evaṃ kṛte tapastaptvā tvayā sarvaṃ kariṣyati

samāptaniyamā devi yadā comā bhaviṣyati/
tadā svameva sā rūpaṃ śailajā pratipatsyate

tadā tvayāpi sahitā bhavānī sā bhaviṣyati/
rūpāṃśena tu saṃyuktā umāyāstvaṃ bhaviṣyasi

ekānaṃśeti lokastvāṃ varade pūjayiṣyati/
bhedairbahuvidhākāraiḥ sarvagāṃ kāmasādhinīm

ॐkāravaktrā gāyatrī tvamiti brahmavādibhiḥ/
ākrāṃtairūrjitākārā rājabhiśca mahābhujaiḥ

tvaṃ bhūriti viśāṃ mātā śūdraiśśaiveti pūjitā/
kṣāṃtirmunīnāmakṣobhyā dayā niyamināmapi

tvaṃ mahopāyasaṃdeho nītirnayavisarpiṇām/
paricittistvamarthānāṃ tvamīhā prāṇihṛcchayā

tvaṃ muktissarvabhūtānāṃ tvaṃ gatiḥ sarvadehinām/
ratistvaṃ ratacittānāṃ prītistvaṃ hṛdi dehinām

tvaṃ kīrtiḥ satyabhūtānāṃ tvaṃ śāṃtirduṣṭakarmaṇām/
tvaṃ bhrāṃtiḥ sarvabhūtānāṃ tvaṃ gatiḥ kratuyājinām

jaladhīnāṃ mahāvelā tvaṃ ca līlāvilāsinī/
priyakaṃṭhagrahānaṃdadāyinī tvaṃ vibhāvarī

ityanekavidhairdevī rūpairloke tvamarcitā/
ye tvāṃ stoṣyaṃti varade pūjayiṣyaṃti cāpi ye

te sarvakāmānāpsyaṃti niyatā nātra saṃśayaḥ/
ityuktā tu niśā devī tathetyuktvā kṛtāñjali

jagāma tvaritā tūrṇaṃ gṛhaṃ himagirermahat/
tatrāsīnāṃ mahāharmye ratnabhittisamāśrayām

dadarśa menāmāpāṇḍucchavivaktrasaroruhām/
kiṃcitkṣāmāṃ mukhodagrastanabhārāvanāmitām

mahauṣadhigaṇābaddha maṃtrarājaniṣevitām/
udūḍhakanakonnaddha jīvarakṣā manoramām

maṇidīpagaṇajyotirmahālokaprakāśite/
prakīrṇabahusiddhārthamanojñaparicārake

śuddhacīnāṃśukacchatra bhūśayyāstaraṇojjvale/
dhūpāmodamanoramye sajja sarvopayogike

tataḥ krameṇa divase gate dūraṃ vibhāvarī/
vijṛṃbhitasukhodarke tato menā mahāgṛhe

prasuptaprāyapuruṣe nidrābhūtopacārake/
sphuṭāloke śaśabhṛti bhrāntarātrivihaṃgame

rajanīcara saṃcārabhūtairāvṛta catvare/
gāḍhakaṃṭhagrahālagne śubhagoṣṭajane tataḥ

kiṃcidākulatāṃ prāpte menā netrāṃbujadvaye/
āviveśa mukhe rātriḥ sukhamadbhutasaṃgamā

unmādāya jaganmātuḥ krameṇa jaṭharāṃtare/
āviveśātulaṃ janma manyamānā kadā tu vai

araṃjayadgṛhaṃ devyā guhāraṇye vibhāvarī/
tato jagatyā nirvāṇaheturhimagiripriyā

brāhme muhūrte subhage prāsūyata guhāraṇiṃ/
tasyāṃ tu jāyamānāyāṃ jaṃtavaḥ sthāṇujaṃgamāḥ

abhavansukhinaḥ sarve sarvalokanivāsinaḥ/
nārakāṇāmapi tadā sukhaṃ svargasamaṃ mahat

abhavatkrūrasatvānāṃ cetaḥ śāṃtaṃ ca dehinām/
jyotiṣāmapi tejastu sutarāṃ cābhavattadā

vanāśritāścoṣadhayaḥ svādavaṃti phalāni ca/
gaṃdhavaṃti ca mālyāni vimalaṃ ca nabho'bhavat

mārutaśca sukhasparśo diśaśca sumanoharāḥ/
ṝtūdbhūtaphalāyoga paripākaguṇojjvalā

abhavatpṛthivī devī śālimālākulāpi ca/
tapāṃsi dīrghacīrṇāni munīnāṃ bhāvitātmanām

tasmingatāni sāphalyaṃ kāle nirmalacetasām/
vismṛtāni ca śāstrāṇi prādurbhāvaṃ prapedire

prabhāvastīrthamukhyānāṃ tadā puṇyatamastvabhūt/
aṃtarikṣe'marāścāsanvimāneṣu sahasraśaḥ

samaheṃdrajalādhīśa vāyu vahni purogamāḥ/
puṣpavṛṣṭiṃ pramumucustasmiṃstuhina bhūdhare

jagurgaṃdharvamukhyāśca nanṛtuścāpsarogaṇāḥ/
meruprabhṛtayaścāpi mūrtimaṃto mahācalāḥ

tasminmahotsave prāpte divyāḥ prasṛtapāṇayaḥ/
sāgarāssaritaścaiva samājagmuśca sarvaśaḥ

himaśailo'bhavalloke tadā sarvaiścarācaraiḥ/
saṃsevyaścādhigamyaśca sāśrayaścācalottamaḥ

anubhūyotsavaṃ devā jagmuḥ svānnilayāstadā/
devanāgeṃdragaṃdharvaśailalīlāvatī gaṇaiḥ

himaśailasutā devī tvahaṃpūrvikayā tataḥ/
krameṇa buddhimānītā vidyāñcānalasairbudhaiḥ

krameṇa rūpasaubhāgyaprabodhairbhuvanatraye/
saṃpūrṇalakṣaṇā jātā himālayasutā tathā

etasminnaṃtare śakro nāradaṃ devasaṃmatam/
devarṣimatha sasmāra kāryasādhanatatparaḥ

sa tu śakrasya vijñāya kāṃkṣitaṃ bhagavāṃstadā/
ājagāma mudā yukto maheṃdrasya niveśanam

taṃ tu dṛṣṭvā sahasrākṣaḥ samutthāya mahāsanāt/
yathārheṇa tu pādyena pūjayāmāsa vāsavaḥ

śakrapraṇihitāṃ pūjāṃ pratigṛhya yathāvidhi/
nāradaḥ kuśalaṃ devamapṛcchatpākaśāsanam

pṛṣṭe ca kuśale śakraḥ provāca vacanaṃ prabhuḥ/
iṃdra uvāca-/
kuśalasyāṃkurastāvatsaṃvṛtto bhuvanatraye

tatphalodbhavasaṃpattau tvaṃ mayā vidito mune/
vetsyeva tatsamastaṃ tvaṃ tathāpi paricoditaḥ

nirvṛtiṃ paramāṃ yāti nivedyārthaṃ suhṛjjane/
tadyathāśailajā devī yogaṃ yāyātpinākinā

śīghraṃ tathodyamaḥ sarvairasmatpakṣairvidhīyatām/
avagamyārthamakhilaṃ tata āmaṃtrya nāradaḥ

śīghraṃ jagāma bhagavānhimaśailaniketanam/
tatra dvāre sa vipreṃdraścitravetralatākule

vaṃdito himaśailena nirgatena puro muniḥ/
saha praviśya bhavanaṃ bhuvo bhūṣaṇatāṃ gatam

nivedite svayaṃ haime himaśailena vistṛte/
mahāsane munivaro niṣasādātuladyutiḥ

yathārhamarghyaṃ pādyaṃ ca śailastasmai nyavedayet/
muniḥ sa pratijagrāha tamarghyaṃ vidhivattadā

gṛhītārghammuniśreṣṭhamapṛcchatślakṣṇayā girā/
kuśalaṃ tapasaḥ śailaḥ śanaiḥ phullānanāṃbujaḥ

munirapyadrirājānamapṛcchatkuśalaṃ tadā/
nārada uvāca-/
aho dharmocitaste'sti saṃniveśo mahāgire

pṛthutvaṃ manasā tulyaṃ kaṃdarāṇāṃ tavānagha/
gurutvaṃ te guṇaughānāṃ sthāvarādatiricyate

prasannatā ca toyasya munibhyaścādhikā tava/
na lakṣayāmaḥ śailendra kutrāvinayitā sthitā

nānā tapobhirmunibhirjvalanārkasamaprabhaiḥ/
pāvanaiḥ pāvito nityaṃ tvaṃ kaṃdarasamāśrayaiḥ

avamatya vimānāni svargavāsavirāgiṇaḥ/
piturgṛhaivāsīnā devagaṃdharvakinnarāḥ

aho dhanyosi śailendra yasya te kaṃdaraṃ haraḥ/
adhyāste lokanātho hi rāmadhyānaparāyaṇaḥ

ityuktavati devarṣau nārade sādaraṃ girā/
himaśailasya mahiṣī menā munididṛkṣayā

anuyātā duhitrā tu svalpāliparicārikā/
lajjāpraṇayanamrāṅgī praviveśa niketanam

yatra sthito munivaraḥ śailena sahito vaśī/
taṃ dṛṣṭvā tejaso rāśiṃ muniṃ śailapriyā tadā

vavaṃde gūḍhavadanā pāṇipadmakṛtāñjali/
tāṃ vilokya mahābhāgāṃ devarṣiramitadyutiḥ

āśīrbhiramṛtodgārarūpābhistāṃ vyavarddhayat/
tato vismitacittā tu himavadgiriputrikā

ekṣiṣṭa nāradaṃ devī munimadbhutarūpiṇam/
ehi vatseti sāpyuktā ṝṣiṇā snigdhayā girā

kaṃṭhe gṛhītvā pitaramaṅke sā tu samāviśat/
uvāca mātā tāṃ devīmabhivaṃdaya putrike

bhagavaṃtaṃ tapodhanyaṃ patimāpsyasi saṃmatam/
ityuktā tu tato mātrā vastreṇa pihitānanā

kiṃcitkaṃpitamūrddhā tu vākyaṃ novāca kiṃcana/
tataḥ punaruvācedaṃ vākyaṃ mātā sutāṃ tadā

vatse vaṃdaya devarṣiṃ tato dāsyāmi te śubham/
ratnakrīḍanakaṃ ramyaṃ sthāpitaṃ yacciraṃ mayā

ityuktā sā tato vegādudgatya caraṇau tadā/
vavaṃde mūrdhni saṃdhāya pāṇipaṃkajakuḍmalam

kṛte tu vaṃdane tasyā mātā sakhimukhena tu/
codayāmāsa śanakaistasyāḥ saubhāgyadarśitām

śarīralakṣaṇānāṃ ca parijñānāya kautukāt/
strīsvabhāvātsvaduhituściṃtāṃ hṛdi samudvahan

jñātvā tadiṃgitaṃ śailo mahiṣyāhṛdayena tu/
anudīrṇākṛtirmene ramyametadupasthitam

coditaḥ śailamahiṣī sakhyā munivarastataḥ/
smitānano mahābhāgo vākyaṃ provāca nāradaḥ

na jāto'syāḥ patirbhadre lakṣaṇaiśca vivarjitaḥ/
uttānahastā satataṃ caraṇairvyabhicāribhiḥ

succhāyāsyā bhaviṣyeyaṃ kimanyadbahu bhāṣyate/
śrutvaitatsaṃbhramāviṣṭo dhvastadhairyo himācalaḥ

nāradaṃ pratyuvācātha sāśrukaṃṭho mahāgiriḥ/
himavānuvāca-/
saṃsārasyātidoṣasya durvijñeyā gatiryataḥ

sṛṣṭyā cāvaśyabhāvinyā kenāpyatiśayātmanā/
kartrā praṇītā maryādā sthitā saṃsāriṇāmiyam

yo jāyate hi yadbījājjanituḥ sorthasādhakaḥ/
janitā cāpi jātasya na kaściditi ca sphuṭam

svakarmaṇaiva jāyaṃte vivadhā bhūtajātayaḥ/
aṃḍajohyaṃḍajājjātaḥ punarjāyeta mānavaḥ

mānuṣopi sarīsṛpyāṃ mānuṣatvena jāyate/
tatrāpi jātau śreṣṭhāyāṃ dharmasyotkarṣaṇena tu

aputrajanmanaḥ śeṣāḥ prāṇinaḥ samavasthitāḥ/
manujāstatra sutarāṃ nayena sahadharmiṇaḥ

krameṇāśramasaṃprāptirbrahmacārivratādanu/
tasya karturniyogena saṃsāro yena vardhitaḥ

saṃsārasya hi notpattiḥ sarve syuryadi nirgṛhāḥ/
kartrā tu śāstreṣu sadā sutalābhaḥ praśaṃsitaḥ

prāṇināṃ mohanārthāya narakatrāṇakāraṇāt/
striyā virahitā sṛṣṭirjaṃtūnāṃ nopapadyate

strījātistu prakṛtyaiva kṛpaṇā dainyabhāginī/
śāstrālocanasāmarthyāddūṣitaṃ tāsu kartṛṇā

tasyāṃ noparibhāvajñā bhavedeti ca vedhasā/
śāstreṣūktamasaṃdigdhaṃ bahuvāraṃ mahāphalaṃ

daśaputrasamā kanyā yāpi syācchīlavarjitā/
vākyametatphalabhraṣṭaṃ puṃsāṃ glānikaraṃ phalaṃ

kanyā hi kṛpaṇā śocyā piturduḥkhavivarddhinī/
yāpi syātpūrṇasarvārthā patiputrasamanvitā

kiṃ punardurbhagā hīnā patiputradhanādibhiḥ/
tvaṃ coktavānsutā yā me śarīre doṣasaṃgraham

aho muhyāmi śuṣyāmi glāmi sīdāmi nārada/
ayuktamapi vaktavyamaprāpyamapi sāṃpratam

anugrahāya me chindhi duḥkhaṃ kanyāśrayaṃ mune/
paricchinnepyasaṃdigdhe manaḥ paribhavāśrayāt

tṛṣṇā muṣṇāti niṣṇātaṃ phalalobhāśrayātpunaḥ/
strīṇāṃ hi paramaṃ janma kulānāmubhayātmanām

ihāmutra sukhāyoktaṃ satpatiprāptisaṃjñitam/
durlabhatvātsataḥ strīṇāṃ viguṇopi patiḥ kila

na prāpyate vinā puṇyaiḥ patirnāryāḥ kadācana/
yato nissādhano dharmaḥ pariṇāmotthitā ratiḥ

dhanaṃ jīvitaparyaṃtaṃ patyau nāryāḥ pratiṣṭhitam/
nirddhano durmukho mūrkhaḥ sarvalakṣaṇavarjitaḥ

daivataṃ paramaṃ nāryāḥ patiruktaḥ sadaiva hi/
tvayā devarṣiṇā proktaṃ na jāto'syāḥ patiḥ kila

etaddaurbhāgyamatulamasaṃkhyaṃ ca durudvaham/
carācare bhūtasarge ciṃtā sā vyāpinī mune

sa na jāta iti śrutvā mamedaṃ vyākulaṃ manaḥ/
manuṣyadevajātīnāṃ śubhāśubhanivedakam

lakṣaṇaṃ hastapādābhyāṃ lakṣaṇaṃ vihitaṃ kila/
seyamuttānahasteti tvayoktā munipuṃgava

uttānahastatā proktā yācatāmeva nityakā/
śubhodayānāṃ dhanyānāṃ na kadācitprayacchatām

succhāyayāsyāścaraṇau tvayoktau vyabhicāriṇau/
tatrāpi śreyasī hyāśā mune na pratibhāti naḥ

śarīralakṣaṇāścānye pṛthakphalanivedinaḥ/
ityuktvā virate śaile mahāduḥkhavicāriṇi

smitapūrvamuvācedaṃ nārado devapūjitaḥ/
nārada uvāca-/
harṣasthāne ca mahati tvayā duḥkhaṃ nirucyate

aparicchinnavākyārtho mohaṃ yāsi mahāgire/
imāṃ śṛṇu giraṃ matto rahasyapariniṣṭhitām

samāhito mahāśaila mayoktasya vicāraṇām/
na jātosyāḥ patirdevyā yanmayoktaṃ himācala

sa na jāto mahādevo bhūtabhavyabhavodbhavaḥ/
śaraṇyaḥ śāśvataḥ śāstā śaṃkaraḥ parameśvaraḥ

brahmarudrendramunayo garbhajanmajarārditāḥ/
tasya te parameśasya sarve krīḍanakā gire

brahmāṃḍatastadicchātaḥ saṃbhūto bhuvanaprabhuḥ/
ātmano na vināśosti sthāvarāṃtepi bhūdhara

saṃsāre jāyamānasya mriyamāṇasya dehinaḥ/
naśyate deha evātra nātmano nāśa ucyate

brahmādisthāvarāṃto'yaṃ saṃsāro yaḥ prakīrtitaḥ/
sa janmamṛtyuduḥkhārto hyaniśaṃ parivartate

mahādevo'calaḥsthāṇurna jāto janako'jaraḥ/
bhaviṣyati patiḥ so'syā jagannātho nirāmayaḥ

yaduktaṃ ca mayā devī lakṣaṇairvarjitā tava/
śṛṇu tasyāpi vākyasya samyaktvena vicāraṇam

lakṣaṇaṃ daiviko hyaṃkaḥ śarīrāvayavāśrayaḥ/
sa cāyurdhanasaubhāgyapariṇāmaprakāśakaḥ

anaṃtasyāprameyasya saubhāgyasya tu bhūdhara/
naivāṃko lakṣaṇākāraḥ śarīre saṃvidhīyate

ato'syā lakṣaṇaṃ gātre śaila nāsti mahāmate/
yaccāhamuktavānasyā uttānakaratā sadā

uttāno varadaḥ pāṇireṣa devyāḥ sadaiva tu/
surāsuramunivrātavaradātrī bhaviṣyati

yacca proktaṃ mayā pādau succhāyau vyabhicāriṇau/
mattaḥ śṛṇu tvamasyāpi vyākhyoktiṃ śailasattama

caraṇau padmasaṃkāśau svacchāvasyā nakhojvalau/
surāsurāṇāṃ namatāṃ kirīṭamaṇikāṃtibhiḥ

vicitravarṇaiḥ paśyadbhiḥ succhāyau pratibiṃbitau/
eṣā bhāryā jagadbharturvṛṣāṃkasya mahīdhara

jananī sarvalokasya saṃbhūtābhūtabhāvinī/
śiveyaṃ pāvanāyaiva tvatkṣetre pāvanadyutiḥ

tadyathāśīghramevaiṣā yogaṃ yāyātpinākinaḥ/
tathā vidheyaṃ vidhivattvayā śaileṃdrasattama

astyatra hi mahatkāryaṃ devānāṃ himabhūdhara/
evaṃ śrutvā tu śaileṃdro nāradātsarvameva hi

svamātmānaṃ punarjātaṃ mene menāpatistadā/
uvāca cāpi saṃhṛṣṭo nāradaṃ tu himācalaḥ

dustarānnarakādghorāduddhṛtosmi tvayā vibho/
pātālādahamuddhṛtya saptalokādhipaḥ kṛtaḥ

himācalosmi vikhyātastvayā munivarādhunā/
himācalācchataguṇāṃ prāpitosmi samunnatiṃ

ānaṃdādeva cāhāri hṛdayaṃ me mahāmune/
nādhyavasyati kṛtyānāṃ vibhāgapravicāraṇam

bhavadvidhānāṃ niyatamamoghaṃ darśanaṃ mune/
bhavadbhireva hi proktaṃ nivāsāyātmarūpiṇām

munīnāṃ devatānāṃ ca svayaṃ kartāsmi kalmaṣam/
tathāpi vastunyekasminnājñā me saṃpradīyatām

ityuktavati śaileṃdre sa tadā harṣanirbharaḥ/
uvāca nārado vākyaṃ kṛtaṃ sarvamiti prabho

surakārye sa evārthastavāpi sumahattaraḥ/
ityuktvā nāradaḥ śīghraṃ jagāma tridivaṃ tataḥ

sa gatvā devabhavanaṃ maheṃdraṃ saṃdadarśa ha/
tatonurūpe sa munirupaviṣṭo mahāsane

pṛṣṭaḥ śakreṇa provāca girijāsaṃśrayāṃ kathām/
nārada uvāca-/
yanmahyamuktaṃ kartavyaṃ tanmayā kṛtameva hi

kiṃtu paṃcaśarasyeṣu gocaratvamapekṣitam/
ityukto devarājastu muninā kāryadarśinā

cūtāṃkurāstraṃ sasmāra bhagavānpākaśāsanaḥ/
sasmṛtastu tadā kṣipraṃ sahasrākṣeṇa dhīmatā

upatasthe ratiyutaḥ savilāso jhaṣadhvajaḥ/
prādurbhūtaṃ ca taṃ dṛṣṭvā śakraḥ provāca manmatham

śakra uvāca-/
upadeśena bahunā kiṃ tvāṃ prati ratipriya/
manobhavosi tena tvaṃ vetsi bhūtamanogatam

tadyathānukramaṃ tu tvaṃ kuru nākasadāṃ priyam/
śaṃkaraṃ yojaya kṣipraṃ giriputryā manobhava

saṃyukto madhunānena gaccha ratyā sahāyavān/
ityukto madanastena śakreṇa svārthasiddhaye

provāca paṃcabāṇotha vākyaṃ bhītaḥ śatakratum/
kāma uvāca-/
anayā deva sāmagryā munidānavabhīmayā

duḥsādhyaśśaṃkaro devaḥ kiṃ na vetsi jagatprabho/
tasya devasya vettha tvaṃ kāraṇaṃ padamavyayam

prāyaḥ prasāde kopepi sarvaṃ hi mahatāṃ mahat/
sarvopabhogasāraṃ hi saudaryaṃ svargasaṃbhavam

viśeṣaṃ kāṃkṣatāṃ śakra sāmānyādbhraṃśanaṃ phalāt/
śrutvaitadvacanaṃ śakrastamuvācāmarairyutaḥ

śakra uvāca-/
vayaṃ pramāṇaṃ te tatra ratikāṃta na saṃśayaḥ/
saṃdaṃśena vinā śaktirayaskārasya neṣyate

kasyacicca kvaciddṛṣṭaṃ sāmarthyaṃ na tu sarvataḥ/
ityuktaḥ prayayau kāmaḥ sakhāyaṃ madhumāśritaḥ

ratiyukto jagāmāśu prasthaṃ tuhinabhūbhṛtaḥ/
sa tu prāpyākarocciṃtāṃ kāryasyopāyapūrvikām

mahātmāno hi niṣkaṃpā manasteṣāṃ sudurjayam/
tadādāveva saṃkṣobhya netthaṃ tasya jayo bhavet

saṃsiddhiḥ prāyaśaścaiva pūrvaṃ saṃśodhya mānasam/
kathamevaṃvidhairbhāvairdveṣānugamanaṃ vinā

krodhaḥ krūratarātsaṃgādbhīṣaṇerṣyā mahāsakhī/
cāpalyānmūrdhni vidhvasta dhairyādhāramahābalā

tāmasya viniyokṣyāmi manaso vikṛtiṃ puraḥ/
pidhāya dhairyadvārāṇi saṃtoṣamapakṛṣya ca

avagaṃtuṃ hi māṃ tatra na kaścidiha paṃḍitaḥ/
vikalpamātrasaṃsthānaṃ virūpākṣamanobhavam

praviśyātha kriyāraṃbhī gaṃbhīrāvartadustaraḥ/
bhaviṣyāmi harasyāhaṃ tapaḥsthasya sthirātmanaḥ

iṃdriyagrāmamāvṛtya ramyasādhanasaṃvidhiḥ/
ciṃtayitveti madano bhūtabhartustadāśramam

jagāma jagatīsāraṃ saraladruma vedikam/
śāṃtasatvasamākīrṇamacalaṃ prāṇisaṃkulam

nānāpuṣpalatājālaṃ sānusaṃsthagaṇeśvaram/
nirvyagravṛṣabhodghuṣṭaṃ nīlaśādvalasānukam

tatrāpaśyattrinetrasya ramyaṃkaṃ ciddvitīyakam/
vīrakaṃ vīralokeśamīśānasadṛśadyutim

pakvaṃ kuṃkumakiṃjalkapuṃjapiṃgajaṭāsaṭam/
vetrapāṇitamavyagramugraṃ cābhadrabhūṣaṇam

tato nimīlitonnidra padmapatrāṃtalocanam/
prekṣamāṇamṛjusthānaṃ nāsāvaṃśāgragocaram

atīvaramyasiṃheṃdra carmalaṃbottarīyakam/
śravaṇāhiphaṇonmukta niśvāsānalapiṃgalaṃ

preṃkhatkapolaparyaṃta cuṃbilaṃbijaṭācayam/
kṛtavāsukiparyaṃta nābhimūlaniveśitam

brahmāṃjalisthanāsāgra nibaddhoragabhūṣaṇam/
dadarśa śaṃkaraṃ kāmaḥ kramaprāptāṃtikaḥ śanaiḥ

tato bhramarajhaṃkāramālaṃbya drumasānugam/
praviṣṭaḥ karṇaraṃdhreṇa bhavasya madano manaḥ

śaṃkarastamathākarṇya madhuraṃ madanāśrayam/
sasmāra dakṣatanayāṃ dayitāṃ raṃtumānasaḥ

tataḥ śivasya śanakaistirodhā yāti nirmalā/
samādhibhāvanā tasthau lakṣya pratyakṣarūpiṇī

tatastanmayatāṃ yātaḥ pratyūha pihitāśayaḥ/
viveśa vibudhādhīśo vikṛtiṃ madanātmikām

īṣatkrodhasamāviṣṭo dhairyamālaṃbya dhūrjaṭiḥ/
nirasyamadanaṃsthitvāyogamāyāsamāvṛtaḥ

sa tayā māyayāviṣṭo jajvāla madanastataḥ/
icchāśarīro durjñeyo doṣāvāso mahāśayaḥ

hṛdayānnirgataḥ sotha vāsanāvyasanātmakaḥ/
bahisthalaṃ samāsādya upatasthe jhaṣadhvajaḥ

anuyāto hi sāhyena mitreṇa madhunā saha/
sahakāratarordṛṣṭvā maṃdamārutanirdhutaṃ

stabakaṃ madano ramyaṃ haravakṣasi satvaraṃ/
mumoca mohanaṃ nāma mārgaṇaṃ makaradhvajaḥ

sa tasya hṛdaye śuddhe nāmaśālī mahāśaraḥ/
papāta paruṣaḥ prāṃśuḥ puṣpabāṇo vimohanaḥ

tataḥ karaṇasaṃdohe viddhe tu hṛdaye bhavaḥ/
babhūva bhūtapo kaṃpya dhairyopi madanonmukhaḥ

tataḥ prabhutvādbhāvānāmāveśaṃ svamapaśyata/
vākyaṃ bahu babhāṣetha pratyūhaprasavātmakaṃ

tataḥ kopānalodbhūta ghora huṃkārabhīṣaṇe/
babhūva vadane netraṃ tṛtīyamanalākulaṃ

rudrasya raudravapuṣo jagatsaṃhārabhairavam/
tadaṃtikasthe madane vyasphārayata dhūrjaṭiḥ

tannetravisphuliṃgena krośatāṃ nākavāsinām/
gamito bhasmatāṃ tūrṇaṃ kaṃdarpaḥ kāmadarpakaḥ

sa tu taṃ bhasmasātkṛtvā haranetrodbhavonalaḥ/
vyajṛṃbhata jagaddagdhuṃ jñātvā huṃkāraghasmaraṃ

tato bhavo jagaddhetorvyabhajajjātavedasam/
sahakāre madhau candre sumanaḥ ssvapareṣvapi

bhṛṃgeṣu kokilāsye ca vibhāgena smarānalaṃ/
sa bāhyābhyaṃtare viddho harotha smaramārgaṇaiḥ

bhāgeṣveteṣu saṃviṣṭaṃ vīkṣatī bahunāśanaṃ/
vibhaktaṃ lokasaṃkṣobhakaraṃ durvārajṛṃbhitaṃ

tatprāptisnehasaṃpūrṇakāmena hṛdaye kila/
jvalannaharniśaṃ bhīmo duḥkhasya vaśago'bhavat

vilokya harahuṃkāra jvālābhasmīkṛtaṃ smaraṃ/
vilalāpa ratiḥ krūraṃ baṃdhunā madhunā saha

tato vilapya bahuśo madhunā parisāṃtvitā/
jagāma śaraṇaṃ devamiṃdumaulitrilocanaṃ

bhṛṃgānuyātāṃ saṃgṛhya puṣpitāṃ sahakārajāṃ/
latāṃ patradrumacchannāṃ jātāṃ parabhṛtāṃ sakhīṃ

nibadhya tu jaṭājūṭaṃ kuṭilairalakai ratiḥ/
udvartya gātraṃ śubhreṇa hṛdyena smarabhasmanā

jānubhyāmavaniṃ gatvā provācenduvibhūṣaṇam/
ratiruvāca/
namaḥ śivāyāstu manomayāya jaganmayāyādbhutavartmane namaḥ

namaḥ śivāyāstu surārcitāya tubhyaṃ sadā bhaktakṛpāparāya/
namo bhavāyāstu bhavodbhavāya namostu te dhvastamanobhavāya

namostu māyāmadanāśrayāya namo nisargāmalabhūṣitāya/
namostvameyāya guṇāyanāya namostu siddhāya purātanāya

namaḥ śaraṇyāya namo guṇāya namostu te bhīmagaṇānugāya/
namostu nānābhuvanarddhikartre namostu bhaktābhimatapradāya

namotha karmaprasave namaḥ sadā anaṃtarūpāya sadaiva tubhyam/
asahyakopāya sadaiva tubhyaṃ śaśāṃkacihnāya namostu tubhyam

asīmalīlāparamastutāya vṛṣeṃdrayānāya purāṃtakāya/
namaḥ prasiddhāya mahauṣadhāya namostu nānāvidharūpakāya

namostu kālāya namaḥ kalāya namostu te kālakalātigāya/
carācarācāryavicāryavaryamācāryamutprekṣitabhūtasargaṃ

tvāmiṃdumauliśaraṇaṃ prapannā priyāptayehaṃ sahasā maheśaṃ/
prayaccha me kāmayaśaḥ samṛddhiṃ patiṃ vinā taṃ bhagavanna jīve

priyaḥ priyāyāḥ puruṣeśa nityastato paraḥ ko bhuvaneṣvihāsti/
prabhuḥ prabhāvī prabhavaḥ priyāṇāṃ pravīṇaparyāya parāparaṃ tapaḥ

tvameva nātho bhuvanasya goptāṃ dayālurunmūlitabhaktabhītiḥ/
itthaṃ stutaḥ śaṃkaraiṃdramaulirvṛṣākapirmanmathakāṃtayā tu

tutoṣa doṣākarakhaṃḍadhārī uvāca caināṃ madhuraṃ nirīkṣya/
śaṃkara uvāca/
bhaviṣyati ca kāmoyaṃ kāle kāṃte cirādatha

anaṃga iti lokeṣu sa vikhyātiṃ gamiṣyati/
ityuktā śirasā vaṃdya girīśaṃ kāmavallabhā

jagāmopavanaṃ cānyadratistuhina parvate/
ruroda cāpi bahuśo dīnā ramye sthale sthale

maraṇavyavasāyāpi nivṛttā ca śivājñayā/
atha nāradavākyena codito himabhūdharaḥ

kṛtābharaṇasaṃskārāṃ kṛtakautukamaṃgalāṃ/
svargapuṣpakṛtāpīḍāṃ śubhracīnāṃśukāṃbarām

sakhībhyāṃ saṃyutāṃ śailo gṛhītvā svasutāṃ tataḥ/
jagāma subhage yoge tadā saṃpūrṇamānasaḥ

sakānanānyupākramya vanānyupavanāni ca/
dadarśa rudatīṃ nārīmapratarkyāṃ mahaujasam

na rūpeṇedṛśī loke ramyeṣu vanasānuṣu/
kautukena parāmṛṣṭastāṃ dṛṣṭvā rudatīṃ giriḥ

upasṛpya tatastasyā nikaṭaṃ sopyapṛcchata/
himavānuvāca-/
kāsi kasyāsi kalyāṇi kimarthaṃ cāpi rodiṣi

naitadalpamahaṃ manye kāraṇaṃ lokasuṃdari/
sā tasya vacanaṃ śrutvā uvāca madhunā saha

rudaṃtī śokavacanaṃ śvasaṃtī dainyavardhanaṃ/
ratiruvāca-/
kāmasya dayitāṃ bhāryāṃ ratiṃ māṃ viddhi suvrata

girāvasmiṃśca bhagavāngiriśastapasi sthitaḥ/
tena pratyūharuṣṭena krodhādvisphārya locanaṃ

vimucyāgniśikhājvālāṃ kāmo bhasmāvaśeṣitaḥ/
ahaṃ tu śaraṇaṃ yātā taṃ devaṃ bhayavihvalā

stutavatyatha saṃtuṣṭastato māṃ giriśo'bravīt/
tuṣṭohaṃ kāmadayite kāmotpattirbhaviṣyati

tvatstutiṃ cāpyadhīyāno naro bhaktyā madāśrayaḥ/
lapsyate kāṃkṣitaṃ kāmaṃ nivartamaraṇādapi

pratīkṣamāṇā tadvākyamāśāveśavaśādahaṃ/
śarīraṃ parirakṣiṣye kiṃcitkālaṃ mahādyute

ityuktastu tayā ratyā śailaḥ saṃbhramabhīṣaṇaḥ/
pāṇāvādāya tanayāṃ gaṃtumaicchatsvakaṃ puraṃ

bhāvino'vaśyabhāvitvādbhavitrī bhūtabhāvinī/
lajjamānā sakhimukhairuvāca pitaraṃ giriṃ

śailaputryuvāca-/
durbhagena śarīreṇa kiṃ mamānena kāraṇaṃ/
kathaṃ ca tāṃ daśāṃ prāptaśśaṅkaro me patirbhavet

tapobhiḥ prāpyatebhīṣṭaṃ nāsādhyaṃ tu tapasyataḥ/
durbhagatvaṃ vṛthā loke vihite sati sādhane

tapasi bhraṣṭasaṃdehā tataḥ svārthajigīṣayā/
evaṃ tapaḥ kariṣyehaṃ yāmītyuktavatīṃ sutām

uvāca vācā śaileṃdro gadgadasvaravarṇayā/
himavānuvāca-/
umeti cāpalaṃ putri na kṣamaṃ tāvakaṃ vapuḥ

soḍhuṃ kleśānurūpasya tapasaḥ saumyadarśane/
bhāvīnyapi ca kāryāṇi padārthāni sadaiva tu

bhāvinorthā bhavaṃtyeva bahavo'nicchatopi hi/
tasmānna tapasā testi bāle kiṃcitprayojanam

bhavanaṃ caiva gacchāmi ciṃtayiṣyāmi tatra vai/
ityuktā tu yadā naiva gṛhamanveti śailajā

tatodriściṃtayāviṣṭaḥ svasutāṃ praśaśaṃsa ca/
tatoṃtarikṣe divyā ca vāgabhūdbhuvanatraye

umeti cāpalaṃ putri tvayoktā tanayā yataḥ/
umeti nāma tenāsyā bhuvaneṣu bhaviṣyati

siddhirmūrtimatī tveṣā sādhayiṣyati ciṃtitam/
iti śrutvā tu vacanaṃ sa tadākāśamaṃḍale

anujñāya sutāṃ śailo jagāmāśu svamaṃdiram/
pulastya uvāca-/
śailajāpi yayau śailamagamyamapi daivataiḥ

sakhībhyāmanuyātā tu niyatā nagarājajā/
śṛṃgaṃ himavataḥ puṇyaṃ nānādhātuvibhūṣitam

divyapuṣpalatākīrṇaṃ bhramarodghuṣṭapādapam/
divyaprasravaṇopetaṃ manorathaśatojjvalam

nānāpakṣisamāyuktaṃ cakravākopaśobhitam/
jalajasthalajaiḥ puṇyaiḥ praphullairupaśobhitam

citrakaṃdarasaṃguhyaṃ divyagehasamanvitam/
vihaṃgasaṃghasaṃghuṣṭaṃ kalpapādapasaṃkaṭam

tatrāpaśyanmahāśākhaṃ śākhinaṃ haritacchadam/
sarvartukusumopetaṃ cakravākopaśobhitam

nānāpuṣpaśatākīrṇaṃ nānāvidhaphalānvitam/
tyaktaṃ sūryasya rucibhirbhinnasaṃhatapallavam

tatrāṃbarāṇi saṃtyajya bhūṣaṇāni ca śailajā/
saṃvītā valkalairdivyairdarbhanirmitamekhalā

triḥsnātā pāṭalāhārā babhūva śaradāṃ śatam/
śatamekena jīrṇena parṇenāvarttayattadā

nirāhārā śataṃ sābhūtsamānāṃ tapaso nidhiḥ/
tata udvejitāḥ sarve prāṇinastapasogninā

tataḥ sasmāra bhagavānmunīnsapta śatakratuḥ/
te samāgamya muditāḥ sarve samuditāstathā

pūjitāste maheṃdreṇa papracchustatprayojanam/
kimarthaṃ hi suraśreṣṭha saṃsmṛtāstu vayaṃ tvayā

śakraḥ provāca śṛṇvaṃtu bhagavaṃtaḥ prayojanam/
himācale tapo ghoraṃ tapyate bhūdharātmajā

tasyābhimatayogena bhavaṃtaḥ kartumarhatha/
tapaḥ samāpanaṃ devyā jagadarthe tvarānvitāḥ

tathetyuktvā tataḥ śailaṃ siddhasaṃghātasevitam/
ūcurāgamya munayastāmatho madhurākṣaram

putri kaste vyavasitaḥ kāmaḥ kamalalocane/
tānuvāca tato devī sādaraṃ gauravānmunīn

devyuvāca-/
tapasyaṃto mahābhāgāḥ prohya maunaṃ bhavādṛśāṃ/
vaṃdanāya niyuktā dhīryācayatyavikalpitam

suprasannamukhā yūyaṃ gṛhītvāsanamāditaḥ/
upaviṣṭāḥ śramaṃ muktvā tataḥ prakṣyatha māmanu

ityuktāste tataścakrustatrāsanaparigraham/
sā ca tānvidhivatpūrvaṃ pūjayitvā vidhānataḥ

uvācādityasaṃkāśānmunīnsaptaṝṣīnśanaiḥ/
tyaktvā vratātmakaṃ maunaṃ natvā ca vidhivanmunīn

bhagavaṃtopi maunāṃte tasyāḥ saptarṣayopyatha/
gauravādhāratāṃ prāptāṃ papracchustāṃ punastathā

sāpi gauravagarbheṇa manasā cāruhāsinī/
munīnsarvāṃstathālokya provāca prohya vāgyamam

bhagavaṃto vijānītha prāṇināṃ manasepsitam/
śarīrādibhiratyarthaṃ kadarthyaṃ te hi dehinaḥ

kecittu nipuṇāstatra ghaṭaṃte vividhodyamaiḥ/
upāyairdurlabhānbhāvānprāpnuvaṃti hyataṃdritāḥ

apare tu paricchidya nānākārānupakramān/
dehāṃtarārthaṃ sāraṃbhamāśrayaṃti hi tadvratam

mamatvākāśasaṃbhūtakusumasragvibhūṣitam/
viṃdhyaśṛṃgaṃ spraṣṭukāmo hastaḥ prasarate muhuḥ

ahaṃ kila bhavaṃ devaṃ patiṃ prāptuṃ samudyatā/
prakṛtyaiva durārādhyaṃ tapasyaṃtaṃ ca saṃprati

surāsurairanirṇītaṃ paramārthakriyāśrayaṃ/
sāṃprataṃ cāpi nirdagdho madano vītarāgiṇā

kathamārādhayedīśaṃ mādṛśī tādṛśaṃ śivam/
ityuktā munayaste tu sthiratāṃ manasastataḥ

jñātumasyā vacaḥ procuḥ prakramātprakṛtārthakam/
munaya ūcuḥ-/
dvividhantu sukhaṃ tāvatputri loke vibhāvyate

śarīrasyāsya saṃyogaścetasaścāpi nirvṛtiḥ/
prakṛtyā tu sa digvāsā bhīmo bhasmāsthibhūṣaṇaḥ

kapālī bhikṣuko nagno virūpākṣo'sthirakriyaḥ/
pramattonmattakākāro bībhatso kṛtasaṃgrahaḥ

patyā na tena cāstyartho mūrtānarthena kāṃkṣitaḥ/
yadi svasya śarīrasya sukhamicchasi śāśvatam

tatkathaṃ te mahādevādbhūtabhājo jugupsitāt/
sravannaravasāsāsthikapālakṛtabhūṣaṇāt

śvasadugrabhujaṃgendrakṛtabhūṣaṇabhūṣitāt/
śmaśānavāsino raudrapramathānugatādapi

surendramakuṭavrātanighṛṣṭacaraṇo'rihā/
harirasti jagaddhātā śrīkānto'nantamūrtimān

japyo yajñabhujāmasti tathendraḥ pākaśāsanaḥ/
devatānāṃ nidhiścāsti jvalanassarvakāmadhuk

vāyurasti jagaddhātā yaḥ prāṇassarvadehinām/
tathā vaiśravaṇo rājā sarvārthamahimā prabhuḥ

ebhya ekatamaṃ kasmānna tvaṃ saṃprāptumicchasi/
utānyasmādiha prāpyaṃ sukhaṃ te manase hitam

evametattathā putri prabhāvo lokasampadām/
asmindehe pare vāpi kalyāṇaprāptaye tava

piturevāsti te sarvaṃ surebhyo yanniveditam/
varasya prāptaye kleśassa cāpyatrāphalastaruḥ

prāyeṇa prārthito hyarthassamartho hyatidurlabhaḥ/
svasthānaviniyogitvātputri tatrāpi labhyate

ityuktavatsu kupitā munivaryeṣu śailajā/
uvāca krodharaktākṣī visphuraddaśanacchadā

devyuvāca-/
asadgrahasya kā nītirvyasanasya kva yaṃtraṇā/
viparītārthaboddhāraḥ satpathe kena yojitāḥ

evaṃ māṃ vittha duṣprajñāmasthānāsadgrahapriyām/
na māṃ prativicārosti yadahaṃkāramāninī

prajāpatisamāḥ sarve bhavaṃtaḥ sarvadarśinaḥ/
na nūnaṃ vittha taṃ devaṃ śāśvataṃ jagataḥ prabhum

ajamīśānamavyaktamameyamahimodayam/
āstāṃ tatkarmasadbhāvaṃ saṃbodhaṃ tāvadāvṛtam

vidustaṃ na hari brahmamukhā api sureśvarāḥ/
yattasyavibhavaṃ svotthaṃ bhuvaneṣu vijṛṃbhitam

prakaṭaṃ sarvabhūtānāṃ tadapyatha na vittha kiṃ/
kasyaitadgaganaṃ mūrtiḥ kasyāgniḥ kasya mārutaḥ

kasya bhūḥ kasya varuṇaḥ kaścaṃdrārkavilocanaḥ/
kasyārcayaṃti lokeṣu liṃgaṃ bhaktyā surāsurāḥ

yacca brahmeśvarā devā viṣṇvindrādyā maharṣayaḥ/
prabhāvaṃ prabhavaṃ vāpi teṣāmapi na vittha kiṃ

aditeḥ kaśyapājjātā devā nārāyaṇādayaḥ/
marīceḥ kaśyapaḥ putro hyaditirdakṣaputrikā

marīciścāpi dakṣaśca putrau tau brahmaṇaḥ kila/
brahmā hiraṇmayādaṃḍādeva siddhavibhūtikaḥ

kasya prādurabhūddhyānātprākṛtaḥ prākṛtāṃśakaḥ/
atha nārāyaṇenaiva svakīyecchā samāśrayāt

tatpreritaḥ prayātveṣa janma nārāyaṇātmakam/
sāpi karmaṇa evoktā preraṇāvivaśātmanām

yathonmādādi duṣṭasya matireva hi sābhavet/
iṣṭāneva padārthānvai viparītānhi manyate

lokasya vyavahāreṣu dṛṣṭeṣu hasate sadā/
dharmādharmaphalaprāptau viṣṇumeva nibodhata

vidadhvamitthaṃ munayo'sakṛcca me giraṃ girīśaśrutibhūmisannidhau/
utkṛṣṭakedāra ivāvanītale subījamuṣṭiṃ suphalāya karṣakāḥ

te tāṃ śrutvā hi tāṃ ramyāṃ prakramātprakramakriyām/
vācaṃvācāṃ patiprakhyāḥ procuścasmitasuṃdarāḥ

munaya ūcuḥ-/
jāte lokavidhāne tu satyaṃ tatkāryamuttamam/
prāyaḥ prāleyaśailasya śaṃkā tatkālarūpiṇaḥ

satyamutkaṃṭhitāḥ sarve ye ye kāryārthamudyatāḥ/
teṣāṃ tvaraṃte cetāṃsi kiṃtu nāmamahātmanām

lokayātrānugaṃtavyā viśeṣeṇa vivakṣitaiḥ/
yatastaddharmamedhaṃte tatprāmāṇyaṃ pare dhṛtāḥ

ityuktvā munayo jagmustvaritāstuhinācalam/
tatra te pūjitāstena himaśailena sādaram

ūcurmunivarāḥ prītāḥ svalpakaṃ tu tvarānvitāḥ/
munaya ūcuḥ-/
devo duhitaraṃ sākṣātpinākī tava mārgate

tacchīghraṃ pāvayātmānamāhutyevānale hutam/
kāryaṃ hi tacca devānāṃ suciraṃ parivartate

jagaduddhāraṇāyaiṣa vidhātavyaḥ samudyamaḥ/
ityuktastu tadā śailo harṣāveśavaśānmunīn

asamarthobhavadvaktumuttaraṃ prārthayanniva/
tato menā munīnvaṃdya provāca snehaviklavā

duhitustānmunīṃścaiva vacanaṃ svayamarthavat/
menovāca-/
yadarthaṃ duhiturjanma cecchaṃtyapi mahāphalaṃ

tadevopasthitaṃ sarvaṃ prakrameṇaiva sāṃpratam/
kulajanmavayorūpavibhutvaissahitopi yaḥ

varastasyāpi nāhūya sutā deyā hyayācataḥ/
digvāsā jaṭilaḥ śūlī dagdhakāmopi kāmadaḥ

sa tu matsutayā ghoraḥ kathaṃ nāma upāsyate/
munaya ūcuḥ-/
aiśvaryamavagacchasva śaṃkarasya surāsurāḥ

ārādhyamānapādābja yugalāśca sunirvṛtāḥ/
yasyopayogi yadrūpaṃ tena tatprārthyate ciram

ghoraṃ tapasyate bālā tena rūpeṇa nirvṛtā/
yatsā vratāni divyāni nayiṣyati samāpanam

tadatrāvahitā tāvadasmāsveva bhaviṣyati/
ityuktvā giriṇā sārddhaṃ yayuryatrāsti śailajā

jitārkajvalanajvālā tapastejomayīhyumā/
proktā sā munibhiḥ snigdhaṃ māninyāha vacorthavat

nāhaṃ kṣudrātkilecchāmi ṝte śarvātpinākinaḥ/
sthitaṃ ca tāratamyena prāṇināṃ paramarddhidaṃ

dhīrataiśvaryakāryāṇi pramāṇamatulaṃ mahat/
yasmānna kiṃcidaparaṃ yacca yasmātpravartate

yasyaiśvaryamanādyaṃtaṃ tamahaṃ śaraṇaṃ gatā/
samaḥ savyavasāyaśca dīrgheṇa viparītakaḥ

evaṃ niśamya te vācaṃ devyā munivarāstadā/
ānaṃdāśruparītākṣāḥ sasvajustāṃ tapasvinīṃ

ūcuśca paramaprītāḥ śailajāṃ madhuraṃ vacaḥ/
ṝṣaya ūcuḥ/
atyadbhutamaho putri jñānamūrtirivāmalā

prasādayasi no bhāvaṃ bhavabhāvapratiśrayāt/
nanu vidmo vayaṃ tasya devasyaiśvaryamadbhutam

tvanniścayasya dṛḍhatāṃ vettuṃ vayamihāgatāḥ/
acirādeva tanvaṃgi kāmastveṣa bhaviṣyati

ādityassa prabho yāti ratnebhyaḥ kā dyutiḥ pṛthak/
ko'rtho varṇānsvakāṃstyaktvā tathā tvaṃ giriśaṃ vinā

yāmo nekābhyupāyena tamabhyarthayituṃ vayam/
asmākamapi caiṣorthaḥ sutarāṃ hṛdi vartate

atastvameva sā buddhiryato nītistvameva hi/
ato niḥsaṃśayaṃ kāryaṃ śaṃkaropi vidhāsyati

ityuktvā pūjitāssarve munayo girikanyayā/
prayayurgiriśaṃ draṣṭuṃ prasthaṃ himavato mahat

gaṃgāṃbhaḥ plāvitātmānaḥ piṃgābaddhajaṭāsaṭāḥ/
bhṛṃgānuyātapāṇistha maṃdārakusumasrajaḥ

saṃprāpya tu gireḥ prasthaṃ dadṛśuḥ śaṃkarāśramam/
praśāṃtāśeṣasatvaughaṃ paryastimitakānanam

niḥśabdakṣobhasalila prayātaṃ sarvato diśam/
tatrāpaśyaṃstatodvāri vīrakaṃ vetrapāṇinam

tamete munayaḥ pūjyā vinītāḥ kāryagauravāt/
ūcurmadhurabhāṣābhiste vācaṃ vāgmināṃ varāḥ

draṣṭuṃ vayamihāyātāḥ śaṃkaraṃ guṇanāyakaṃ/
trilocanaṃ vijānīhi surakāryapracoditāḥ

tvameva no gatistatra yathākālānatikramaḥ/
syātprārthanaiṣā prāyeṇa pratīhāramayī prabho

ityukto munibhiḥ sotha gauravāttānuvāca ha/
savanasyāparāṃ saṃdhyāṃ kartuṃ maṃdākinīṃ gataḥ

kṣaṇena bhāvitā viprāstato drakṣyatha śūlinam/
ityuktā munayastasthuryatnātkāryavicakṣaṇāḥ

gaṃbhīrāṃbudharaṃ prāvṛṭtṛṣitāścātakā yathā/
tathā kṣaṇena niṣpanna samācārakriyāvidhim

vīrāsanakṛtoddeśaṃ mṛgacarmaniyāmitam/
tato vinīto jānubhyāmavalaṃbya mahīṃ mudā

uvāca vīrako devaṃ praṇayaikasamāśrayam/
saṃprāptā munayaḥ sapta draṣṭuṃ tvāṃ dīptatejasaṃ

vibho samādiśa draṣṭuṃ tato dhyānamihārhasi/
ityukto dhūrjaṭistena vīrakeṇa mahātmanā

bhrūbhaṃgasaṃjñayā teṣāṃ praveśājñāṃ dadau tadā/
mūrddhakaṃpena tānsapta vīrakopi mahāmunīn

ājuhāva vidūrasthāndarśanāya pinākinaḥ/
tvarābaddhajaṭāste ca laṃbakṛṣṇānijāṃbarāḥ

viviśurvedikāṃ divyāṃ girīśasya vibhostataḥ/
baddhapāṇipuṭā kṣipta nākapuṣpottkarāstataḥ

pinākipādayugalaṃ vaṃdya nākanivāsinaḥ/
tataḥ snigdhekṣitāḥ saṃto munayaḥ śūlapāṇinā

girīśaṃ te tato dṛṣṭvā te samaṃ tuṣṭavurmudā

munaya ūcuḥ-/
aho kṛtārthā vayameva sāṃprataṃ sureśvarairvaṃditapādapallavam/
vilokayāmo guṇagauravarddhibhiḥ samādiśeḥ kāryamaśeṣarakṣaṇam

tataḥ prahasya sarvajña uvāca munisattamān/
bhavatāṃ yaddhṛdigataṃ kāryaṃ tatkurutādhunā

ityuktā munayastūrṇaṃ yayuryatra ca śailajā/
babhāṣire vibhāgajñā girijāṃ girigahvare/
ramyaṃ priyamanohāri mārūpaṃ tapasādaha

prītaste śaṃkaraḥ pāṇimeṣa pratigrahīṣyati/
vayamarthitavaṃtaste pitaraṃ pūrvamāgatāḥ

pitrā saha gṛhaṃ gaccha vayaṃ yāmaḥ svamaṃdiraṃ/
ityuktā tapasaḥ satyaṃ phalamastīti ciṃtya sā

tvaramāṇā yayau veśma piturdivyaṃ suśobhitaṃ/
sā tatra rajanīṃ mene varṣāyutasamāṃ satī

haradarśanasaṃjāta samutkaṃṭhā himādrijā/
tato muhūrtte brāhme tu tasyāścakruḥ suhṛtkriyāṃ

nānāmaṃgalasaṃdohānyathāvatkramapūrvakam/
divyamaṃgalasaṃyogānmaṃdire bahumaṃgale

upāsata giriṃ mūrttā ṝtavaḥ sarvakāmikāḥ/
vāyavaḥ sukhadāścāsansaṃmārjanavidhau gireḥ

harmyeṣu śrīḥ svayaṃ devī kṛtanānā prasādhanā/
kāṃtiḥ sarveṣu bhāveṣu ṝddhiśca bharaṇākulā

ciṃtāmaṇiprabhṛtayo ratnāśśailaṃ samaṃtataḥ/
upatasthurlatāścāpi kalpakādyā mahādrumāḥ

oṣadhyo mūrtimatyaśca divyauṣadhisamanvitāḥ/
rasāśca dhātavaścaiva sarve śailasya kiṃkarāḥ

kiṃkarāstasya śailasya vyagrāścāśramavartinaḥ/
nadyaḥ samudrā nikhilāḥ sthāvaraṃ jaṃgamaṃ ca yat

te sarve himaśailasya mahimānamavarddhayan/
abhavanmunayo nāgā yakṣā gaṃdharvakinnarāḥ

śaṃkarasyāpi vibudhā gaṃdhamādanaparvate/
sajjamaṃḍanasaṃbhārāstasthurnirmala mūrttayaḥ

śarvasyātha jaṭājūṭe caṃdrakhaṃḍaṃ pitāmahaḥ/
babaṃdha praṇayodāra visphāritavilocanaḥ

kapālamālāṃ vipulāṃ cāmuṃḍā mūrdhni badhnatī/
uvāca giriśaṃ kālī putraṃ janaya śaṃkara

yo daityeṃdrakulaṃ hatvā māṃ raktaistarpayiṣyati/
śaurirvataṃsikāratnaṃ kaṃṭhābharaṇamujvalam

bhujaṃgābharaṇaṃ gṛhya sajjaśśaṃbhoḥ puro'bhavat/
śakro gajājinaṃ tasya vasābhyaktāgrapallavam

dadhre sarabhasaṃ svidyadvistīrṇa mukhapaṃkajam/
vāyavaśca vavustīkṣṇāstīkṣṇaṃ himagiriprabham

vṛṣaṃ vibhūṣayāmāsurharayānaṃ manojavam/
virejurnayanāntasthāḥ śaṃbhoḥ sūryānaleṃdavaḥ

svāṃ dyutiṃ lokanāthasya jagataḥ karmasākṣiṇaḥ/
citābhasmasamādhatta kapāle rajataprabham

manujāsthimayīṃ mālāṃ nibaṃbaṃdha ca pāṇinā/
pretādhipaḥ pure dūre sabhayaḥ samavartata

nānākāramahāratnabhūṣaṇaṃ dhanadāhṛtam/
vihāyodīptasarpeṃdra kaṭakena svapāṇinā

karṇottaṃsaṃ cakāreśo hyamalaṃ takṣakaṃ svayam/
niṣpannābharaṇaṃ caiva prasādhyeśaṃ prasādhanaiḥ

tatrāpyeṣā niyamato hyabhavanvyagramūrtayaḥ/
mumocābhinavānsarvaramyaśālirasauṣadhīn

vyagrā tu pṛthivī devī sarvabhāvātmanoramā/
gṛhītvā varuṇaḥ sākṣādratnāḍhyābharaṇāni ca

puṣpāṇi ca vicitrāṇi nānāratnamayāni tu/
tasthau sābharaṇo devaḥ sarvajñaḥ sarvadehinām

jvalanaścāpi divyāni haimānyābharaṇāni ca/
jātarūpapavitrāṇi prayataḥ samupasthitaḥ

vāyurvavau ca surabhiḥ sukhasaṃsparśano vibhum/
chatraṃ caṃdrakaroddāmaṃ hāsitaṃ ca śatakratuḥ

jagrāha muditaḥ śrīmānbāhubhirvajrabhūṣaṇaḥ/
jagurgaṃdharvamukhyāśca nanṛtuścāpsarogaṇāḥ

vādayaṃtotimadhuraṃ jagurgaṃdharvakinnarāḥ/
muhūrtādṛtavastatra jaguśca nanṛtuśca vai

capalāśca gaṇāstasthurloḍayaṃto himācalam/
upaviṣṭaḥ kramāddhātā viśvakṛdbhaganetrahā

cakāraudvāhikaṃ kṛtyaṃ patnyā saha yathoditam/
dattārghyo girirājena suravṛṃdairvinoditaḥ

avasattāṃ kṣapāṃ tatra patnyā saha purāṃtakaḥ/
tato gaṃdharvagītena nṛtyenāpsarasāmapi

stutibhirdevadaityānāṃ vibuddho vibudhādhipaḥ/
āmaṃtrya himaśaileṃdraṃ prabhāte jāyayā saha

jagāma maṃdaragiriṃ vāyuvegena śṛṃgiṇā/
tato gate bhagavati nīlalohite sahomayā ratimanubhūtabhūdharaḥ

sabāṃdhavo bhavati hi kasya no mano viśṛṃkhalaṃ jagati hi kanyakā pituḥ/
purodyāneṣu ramyeṣu vivikteṣu vaneṣu ca

suraktahṛdayo devyā vijahāra bhagākṣihā/
tato bahutithe kāle putranāmnā gireḥ sutā

sakhībhiḥ sahitā krīḍāṃ cakre kṛtrima putrakaiḥ/
kadācidgaṃdhatailena gātramabhyajya śailajā

cūrṇairudvartayāmāsa malenāpūritāṃ tanum/
tadudvarttanakaṃ gṛhya naraṃ cakre gajānanam

puruṣaṃ krīḍatī devī taccāpyakṣipadaṃbhasi/
jāhnavyā śivayā sakhyā tataḥ sobhūdbṛhattanuḥ

kāyenātiviśālena jagadāpūrayattadā/
putretyuvāca taṃ devī putretyūce ca jāhnavī

gāṃgeya iti devaistu pūjito'bhūdgajānanaḥ/
vināyakādhipatyaṃ ca dadāvasya pitāmahaḥ

punaḥ sā krīḍatī cakre taruṃ ca varavarṇinī/
manojñamaṃkuraṃ rūḍhamaśokasya śubhānanā

varddhayāmāsa taṃ cāpi kṛtasaṃskāramaṃgalam/
bṛhaspatimukhairviprairdivaspatipurohitaiḥ

tato devaiḥ samunibhiḥ proktā devī tvidaṃ vacaḥ/
adhunā darśite mārge maryādāṃ kartumarhasi

phalaṃ kiṃ bhavitā devi kalpitaistaruputrakaiḥ/
ityuktā harṣapūrṇāṃgī provācātiśubhāṃ giraṃ

ekaṃ nirudake grāme yaḥ kūpaṃ kārayedbudhaḥ/
biṃdaubiṃdau ca toyasya sa vasedvatsaraṃ divi

daśakūpasamāvāpī daśavāpīsamo hradaḥ/
daśahradasamā kanyā daśakanyāsamo drumaḥ

eṣā vai śubha maryādā niyatā lokabhāvinī/
ityuktāstu tato viprā bṛhaspatipurogamāḥ

jagmuḥ svamaṃdirāṇyeva bhavānīṃ vaṃdya mātaraṃ/
gateṣu teṣu devopi śaṃkaraḥ parvatātmajāṃ

pāṇinālambyamānena na svamāvāsamagacchata/
cittaprasādajananaṃ prāsādāṭṭālagopuraṃ

laṃbamauktikadāmānaṃ mālikākulavedikaṃ/
sunaddhakaladhautaṃ ca krīḍāgṛhamanogataṃ

prakīrṇakusumāmoda mattālikulakūjitam/
kinnarodgītasaṃgīta gṛhāṃtaritabhittikam

sugaṃdhidhūpasaṃghātaṃ manaḥprāpyamalakṣitaṃ/
krīḍāmayūranārībhirabhito rabhasārpitaṃ

haṃsasaṃghātasaṃdiṣṭa sphaṭikastabhaṃtoraṇaṃ/
anāvilamasaṃbhrāṃtyā bahuśaḥ kinnarākulaṃ

śukairyatrābhidṛśyaṃte padmarāgavinirmitāḥ/
bhittayo jātisaṃbhrāṃtyā pratibiṃbitamauktikāḥ

tatrākṣaiḥ priyayā devo vihartumupacakrame/
svacheṃdranīlabhūbhāge krīḍaṃtau yatra saṃsthitau

vapuḥ sahāyatāṃ prāptau vinodarasanirvṛtau/
evaṃ prakrīḍatostatra devīśaṃkarayostadā

prādurbhūto mahāśabdaḥ patitāṃbaragocaraḥ/
tacchrutvā kautukāddevī kimetaditi śaṃkaram

paryapṛcchatsuravaraṃ haraṃ vismitapūrvakaṃ/
uvāca devo naitatte dṛṣṭapūrvaṃ śucismite

ete gaṇeśāḥ krīḍaṃte śailesminmatpriyāḥ sadā/
tapasā brahmacaryeṇa nāmabhiḥ kṣetrasevanaiḥ

yairahaṃ toṣitaḥ pūrvaṃ ta ete manujottamāḥ/
matsamīpamanuprāptā mama hṛdyāḥ śubhānane

kāmarūpā mahotsāhā mahārūpaguṇānvitāḥ/
karmabhirvismayaṃ teṣāṃ prayāmi balaśālinām

sāmarasyāsya jagataḥ sṛṣṭisaṃharaṇakṣamāḥ/
brahmacandreṃdra gaṃdharvaissakinnaramahoragaiḥ

vivarjitopyahaṃ nityaṃ naibhirvirahito rame/
hṛdyā me cārusarvāṅgi ta ete krīḍitā girau

ityuktā tu tadā devī tyaktvā taṃ vismayākulā/
gavākṣāṃtaramāsādya prekṣate cakitānanā

yāvaṃtaste kṛśā dīrghā hrasvāḥ sthūlā mahodarāḥ/
vyāghrebhavadanāḥ kecitkecinmeṣājarūpiṇaḥ

anekaprāṇirūpāśca jvālāsyāḥ kṛṣṇapiṃgalāḥ/
saumyā bhīmāḥ smitamukhāḥ kṛṣṇapiṃgajaṭāssadā

nānāvihaṃgavadanā nānāvidhasurānanāḥ/
kauśeyacarmavasanā nagnāścānyo virūpiṇaḥ

gokarṇā gajakarṇāśca bahuvaktrekṣaṇodarāḥ/
bahupādā bahubhujā divyanānāstrapāṇayaḥ

anekakusumāpīḍā nānāvyākulabhīṣaṇāḥ/
kṛtanānāyudhadharā nānākavacabhūṣaṇāḥ

vicitravāhanārūḍhā divyarūpā viyaccarāḥ/
vīṇāvādyaravodghuṣṭā nānāsthānakanartakāḥ

gaṇeśāṃstāṃstathā dṛṣṭvā devī provāca śaṃkaram/
devyuvāca-/
gaṇeśāḥ katisaṃkhyātāḥ kiṃnāmānaḥ kimātmakāḥ

ekaikaśo mama brūhi niṣṭhitā ye pṛthakpṛthak/
śaṃkara uvāca-/
koṭikoṭiśca saṃkhyātā nānāvikhyātapauruṣāḥ

jagadāpūritaṃ sarvamebhirbhīmairmahābalaiḥ/
siddhakṣetreṣu rathyāsu jīrṇodyāneṣu veśmasu

dānavānāṃ śarīreṣu bāleṣūnmattakeṣu ca/
ete viśaṃti muditā nānāhāravihāriṇaḥ

ūṣmapāḥ phenapāścaiva dhūmapā madhupāyinaḥ/
medāhārārudhirapāssarvabhakṣā hyabhojanāḥ

devādāstāpasāhārā nānāvādyaratipriyāḥ/
na hi vaktumanaṃtatvācchakyante hi gaṇāḥ pṛthak

devyuvāca-/
nāgatvaguttarāsaṃgaḥ śuddhāṃgo muṃjamekhalī/
manaḥśilena kalkena capalo raṃjitānanaḥ

bhṛṃgadaṣṭotpalānāṃ ca sragdāmā madhurākṛtiḥ/
pāṣāṇaśakalottāna kāṃsyatālapravartakaḥ

asau gaṇeśvaro deva kiṃnāmā kinnarānugaḥ/
ya eṣa gaṇagīteṣu dattakarṇo muhurmuhuḥ

śarva uvāca-/
sa eṣa vīrako devi sadā me hṛdayapriyaḥ/
nānāścaryaguṇādhāro gaṇeśvara gaṇārcitaḥ

devyuvāca/
īdṛśasya sutasyāsti mamotkaṃṭhā purāṃtaka/
kadāhamīdṛśaṃ putraṃ drakṣyāmyānaṃdadāyakaṃ

śarva uvāca-/
eṣa eva sutastestu nayanānaṃdakārakaḥ/
tvayā mātrā kṛtārtho hi vīrakopi sumadhyame

ityuktvā preṣayāmāsa vijayāṃ harṣaṇotsukāṃ/
vīrakānayanāyāśu duhitā bhūbhṛtaḥ sakhīṃ

sāvaruhya tvarāyuktā prāsādādaṃbaraspṛśaḥ/
gaṇapaṃ gaṇamadhyasthaṃ sūryakoṭipravartanam

vijayovāca-/
ehi vīraka cāpalyāttvayā devī pratoṣitā/
tvāmāhvayati cetyuktastyaktvā pāṣāṇakhaṃḍakam

devyāḥ sapīpamāgacchadvijayānugataḥ śanaiḥ/
prāsādaśikharotphullaraktāṃbujanibha dyutiḥ

taṃ dṛṣṭvā prasthitānalpasvādukṣīrapayodharā/
girijovāca-/
piba kṣīramidaṃ vatsa srutaṃ piba yathecchakam

uvāca devī sasnehaṃ girā madhuravarṇayā/
ehi sadyo hi jātosi me putrako devadevena dattodhunā vīraka

uktavatyaṃkaādhāya paryaṣvajattaṃ kapole cucuṃbāgarāṇnaṃdinī/
mūrdhnyupāghrāya saṃmārjya gātrāṇi cābhūṣayāmāsa divyaiḥ svayaṃbhūṣaṇaiḥ

kiṃkiṇīmekhalānūpuraiḥ sanmaṇiprotakeyūrahārairamūlyairguṇaiḥ/
komalaiḥ pallavaiścitritaścārubhirmaṃgalaiḥ kaṃkaṇairdivyamaṃtrodbhavaiḥ

tasya śuddhaistatobhūribhiścākaronmiśrasiddhārthakairaṅgarakṣāvidhiṃ/
evamādāya covāca kṛtvā srajaṃ mūrdhni gorocanāpatrabhaṃgojjvalaiḥ

vatsavatsādhunā krīḍa sārddhaṃ gaṇairapramatto vraja śvabhravarjaṃ śanaiḥ/
vyālamālākulāḥ śailasānudrumādaṃtibhirbhagnaśākhāḥ paraṃ bhaṃginaḥ

jāhnavīmaṃḍalakṣubdhatoyākulaṃ mā viśethā bahuvyāghrajuṣṭe vane/
vatsa saṃkhyeṣu durgeṣu yadvīraka putra bhāvāyatāṃ svacchacitto janaḥ

prārthitaṃ bhavyamāyātibhāvinyasau bhāvyatāṃ sopi nirvartyasarvairguṇaiḥ/
evamukto'nayā vīrako mātaraṃ sasmayannāha līlāvaśāviṣṭadhīḥ

eṣa mātrā svayaṃ me kṛtaḥ kaṃkaṇaḥ patrakaścitritaḥ pāṭalairbiṃdubhiḥ/
cārupuṣpairiyaṃ mālatībhiḥ kṛtāmālikā me śirasyāhitā komalā

toṣayāmīśvarīmityayaṃ satvaraṃ ciṃtayitvā vrajadbāhyataḥ krīḍanam/
svairgaṇaiḥ saṃyuto vīrako harṣito dakṣiṇātpaścimaṃ paścimāduttaram

uttarātpūrvamabhyetya sakhyāyutā prekṣate taṃ gavākṣāṃtarādvīrakaṃ/
śailaputrī bahiḥ krīḍitāraṃ jagatsnehataḥ putralubdhāyatassotra kaḥ

mohamāyāti yaḥ svalpavettā jaḍo māṃsaviṇmūtrasaṃghātadehodvahaḥ/
draṣṭumabhyaṃtaraṃ nākavāseśvareṣvindumaulipraviṣṭeṣu kakṣāṃtaram

vāhanānyevamārohamāṇāstato lokapālāstrapūgaṃ muhūrttāvadhi/
khaḍga eṣo vikhaḍgākaro nirmalaḥ kṛṃtakaḥ kasya kenāhṛto brūta naḥ

nobhaveddhastadaṃḍena kiṃ brūmahe bhīmamūrtyaṃ gaṇe nāsti kṛtyaṃ girau/
pāśa eṣosti tenātra ko badhyate mā vṛthā lokapālānugāstiṣṭhata

evamevaitadityabruvaṃste tadā vīkṣya devānugaṃ vīrakaṃ rakṣakaṃ/
prāha devī vane parvate nirjarādhyagniśālāmukhe bhūtale bhūtapāḥ

nirjharāṃbho nipāteṣu no majjatātpuṣpajālāvanaddheṣu dhāmasvapi/
proccanānādrikuṃjāvagāheṣvatho mārutāsphoṭasaṃrakṣaṇe kāmataḥ

kāṃcanottuṃga śṛṃgāvarohakṣitau haimareṇūtkarāsaṃgapiṃgadyutiḥ/
khecarāṇāṃ vane cāpi ramye babhau rūpasaṃpatprakārogaṇo vāsitum

maṃdarekaṃdare cāruvāpītaṭe kundamaṃdārapuṣpapravālāṃbuje/
siddhanārībhirāpītarūpāmṛtaṃ vistṛtairnetramātrairanunmeṣibhiḥ

vīrakaṃ śailaputrī nimeṣāṃtarādasmaratputragṛdhnurvinodārthinī/
sopi tādṛkkṣaṇāvāptapuṇyodayo yo hi janmāṃtare'syātmajatvaṃ tataḥ

krīḍatastasya tṛptiḥ kathaṃ jāyate yopi bhāvājyaga? dvedhasā tejasā/
kalipataḥprekṣaṇaṃ divyagītakṣaṇaṃ nṛtyalolairgaṇaiśaiḥ pravṛtyakṣaṇaṃ

siṃhanādākule gaṃḍaśaile jvaladratnajāle bṛhatsālatālekṣaṇam/
phullanānā tamālālikālekṣaṇaṃ vṛkṣamūle vilolomarālekṣaṇam

svalpapaṃke jale paṃkajāṃkekṣaṇaṃ māturaṃke śubhe niṣkalaṃkekṣaṇam/
parikrīḍate bālalīlāvisārī gaṇeśādhipā devatānaṃdakārī

nikuṃjeṣu vidyādharodgītaśīlaḥ pinākīva līlāvilāsaiḥ salīlaḥ/
prakāśya bhuvanaṃ gobhistato dinakare gate

deśāṃtaraṃ tadā paścāddūrastho dharaṇīdharaḥ/
mitratvamasya sudṛḍhaṃ hṛdaye dyotayanniva

nityamārādhito vipraiḥ śrīmānvighanasaḥ sutaḥ/
nākarotsaviturmerurupakāraṃ patiṣyataḥ

janeṣveṣā vyavastheti śrūyate sravalito hyadhaḥ/
dinenānugato bhānuḥ svajanaṃ paripūrayan

saṃdhyābaddhāṃjalipuṭā munayobhimukhā ravim/
yāvadadyāsate śīghraṃ nivāryoṣṇābhibhāvitām

vyajṛṃbhatātha lokesminkramādvaibhāvaraṃ tamaḥ/
kuṭilasyeva hṛdaye kāluṣyaṃ dūṣayanmanaḥ

jvalatphaṇiphaṇāratnadīpodyotita bhittike/
śayane śaśasaṃghāta ratnavastrottaracchade

nānāratnadyutilasacchakracāpaviḍaṃbake/
ratnaiḥ kiṃkiṇijālena lasanmuktākalāpake

kamanīyacalallīlā vitānācchāditāṃbare/
maṃdare maṃndasaṃcāraṃ gate girisutāyutaḥ

tasthau girisutā bāhulatā militakaṃdharaḥ/
śaśimauliḥ sitajyotsnāsphārapūritagocaraḥ

girijāpyasitāpāṃgī nīlotpaladalacchaviḥ/
vibhāvaryā ca saṃpṛktā babhūvātīva gomayī

tāmuvāca tato devaḥ krīḍākelikalāyutām

iti śrīpādmapurāṇe prathame sṛṣṭikhaṃḍe gaurīvivāhavarṇanaṃnāma tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ