પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.43

પુલસ્ત્ય ઉવાચ-।
પ્રાદુરાસીત્પ્રતીહારઃ શુભ્રચીનાંશુકાંબરઃ।
સ જાનુભ્યાં મહીં ગત્વા પિહિતાસ્યશ્ચ પાણિના

ઉવાચાનાવિલં વાક્યમલ્પાક્ષરપરિષ્કૃતમ્।
દૈત્યેંદ્રમર્કવૃંદાભં બિભ્રતં ભાસ્વરં વપુઃ

કાલનેમિઃ સુરાન્બદ્ધ્વા પ્રાદાય દ્વારિ તિષ્ઠતિ।
સ વિજ્ઞાપયતિ સ્થેયં ક્વ વંદિનિ ચ યૈઃ પ્રભો

તન્નિશમ્યાબ્રવીદ્દૈત્યઃ પ્રતીહારસ્ય ભાષિતમ્।
યથેષ્ઠં સ્થીયતામેભિર્ગૃહં મે ભુવનત્રયં

કેવલં વાસવં ત્વેકં મુંડયિત્વા વિમુચ્યતામ્।
સિતવસ્ત્રપરિચ્છન્નં શુનઃપાદેન ચિહ્નિતમ્

એવં કૃતે તતો દેવા દૂયમાનેન ચેતસા।
જગ્મુર્જગદ્ગુરું દ્રષ્ટું શરણં કમલોદ્ભવમ્

વિનિર્વિણ્ણાસ્તમાસાદ્ય શિરોભિર્દ્ધરણીં ગતાઃ।
તુષ્ટુવુઃ સુષ્ઠુ વર્ણાઢ્યૈર્વચોભિઃ કમલાસનમ્

દેવા ઊચુઃ-।
નમસ્ત્વોંકારાંકુરાદિપ્રસૂત્યૈ વિશ્વસ્થાનાનંતભેદસ્ય પૂર્વમ્।
સંભૂતસ્યાનંતરં સત્વમૂલે સંહારેચ્છોસ્તે નમઃ સત્વમૂર્ત્તે

વ્યક્તીનાં ત્વામાદિભૂતં મહિમ્ના ચાસ્માદસ્માનભિધાનાદ્વિચિંત્ય।
દ્યાવાપૃથ્વ્યોરૂર્દ્ધ્વલોકાંસ્તથાધશ્ચાંડાદસ્માત્ત્વં વિભાગં ચકર્થ

વ્યક્તં મેરુર્યજ્જરાયુસ્તવાભૂદેવં વિદ્મસ્ત્વત્પ્રણીતોવકાશઃ।
વ્યક્તં દેવા જજ્ઞિરે યસ્ય દેહાદ્દેહસ્યાંતશ્ચારિણો દેહભાજઃ

દ્યૌસ્તે મૂર્દ્ધા લોચને ચંદ્રસૂર્યૌ વ્યાલાઃ કેશાઃ શ્રોત્રરંધ્રે દિશસ્તે।
ગાત્રં યજ્ઞઃ સિંધવઃ સંધયો વૈ પાદૌ ભૂમિસ્તૂદરં તે સમુદ્રાઃ

માયાકારઃ કારણં ત્વં પ્રસિદ્ધો વેદૈઃ શાંતો જ્યોતિરર્કસ્ત્વમુક્તઃ।
વેદાર્થેન ત્વાં વિવૃણ્વંતિ બુદ્ધ્યા હૃત્પદ્માંતઃ સંનિવિષ્ટં પુરાણમ્

ત્વાં ચાત્માનં લબ્ધયોગા ગૃણંતિ સાંખ્યૈર્યાઃ સ્તાઃ સપ્તસૂક્ષ્માઃ પ્રણીતાઃ।
તાસાં હેતુર્યાષ્ટમી ચાપિ ગીતા તાસ્વંતસ્થો જીવભૂતસ્ત્વમેવ

દૃષ્ટ્વા મૂર્ત્તિં સ્થૂલસૂક્ષ્માંચકાર યે વૈ ભાવાઃ કારણે કેચિદુક્તાઃ।
સંભૂતાસ્તે ત્વત્ત એવાદિસર્ગે ભૂયસ્તાસ્ત્વાં વાસનાં તેભ્યુપેયાઃ

ત્વત્સંકેતસ્ત્વંતરાયો નિગૂઢઃ કાલોઽમેયો ધ્વસ્તસંખ્યાવિકલ્પઃ।
ભાવાભાવાવ્યક્તિસંહારહેતુઃ સોઽનંતસ્ત્વં તસ્ય કર્તા નિધાનમ્

સ્થૂલસ્સર્વોઽનર્થભૂતસ્તતોન્યસ્સોઽર્થસ્સૂક્ષ્મો યો હિ તેભ્યોપિગીતઃ।
સ્થૂલા ભાવાશ્ચાવૃતા યૈશ્ચ તેષાં તેભ્યઃ સ્થૂલસ્ત્વં પુરાણે પ્રણીતઃ

ભૂતંભૂતં ભૂતિમદ્ભૂતભાવં ભાવેભાવે ભાવિતં ત્વં યુનક્ષિ।
યુક્તંયુક્તં વ્યક્તિભાવાન્નિરસ્ય સ્થાનેસ્થાને વ્યક્તિવૃત્તિં કરોષિ

ઇત્થં દેવો વ્યક્તિભાજાં શરણ્યસ્ત્રાતા ગોપ્તા ભાવિતોઽનંતમૂર્તિઃ।
વિરેમુરમરાસ્તુ ત્વા બ્રહ્માણમિતિ કારણમ્

તસ્થુર્મનોભિરિષ્ટાર્થસંપ્રાપ્તિ પ્રાર્થનાસ્તતઃ।
એવં સ્તુતો વિરિંચિસ્તુ પ્રસાદં પરમં ગતઃ

અમરાન્વરદોપ્યાહ વામહસ્તેન નિર્દિશન્।
બ્રહ્મોવાચ-।
નારી વા ભર્તૃકા કસ્માદ્ધસ્તસંત્યક્તભૂષણા

ન રાજસે કુતશ્શક્રા મ્લાનવક્ત્રસરોરુહઃ।
હુતાશનવિયુક્તોપિ ધૂમેન ન વિરાજસે

તૃણૌઘેન પ્રતિચ્છન્નો દગ્ધદાવશ્ચિરોષિતઃ।
યમામયશરીરેણ ક્લિષ્ટો નાદ્ય વિરાજસે

દંડેનાલંબનેનેવ કૃષ્ટો યેન પદેપદે।
રજનીચરનાથ ત્વં કિં ભીત ઇવ ભાષસે

રાક્ષસેંન્દ્રકૃતાદાને ત્વમરાતિક્ષતો યથા।
તનુસ્તે વરુણોચ્છુષ્કાપરીતસ્યેવ વહ્નિના

વિમુક્તરુધિરં ચાથ પદં ત્વં પ્રવિલોકય।
વાયો ભવાન્વિચેતસ્કઃ ખડ્ગાગ્રૈરિવ નિષ્કૃતઃ

કિં ત્વં નતોસિ ધનદ સંત્યજ્યેવ કુબેરતાં।
રુદ્રાસ્ત્રિશૂલિનઃ સંતોઽવિદધ્વં બહુશૂરતાં

ભવતાં કેન ચાક્ષિપ્તા તીવ્રતા નસ્તદુચ્યતાં।
એવમુક્તાઃ સુરાસ્તેન બ્રહ્મણા બ્રહ્મવર્તિના

વાચાં પ્રધાનભૂતત્વાત્તે મારુતમચોદયન્।
અથ શક્રમુખૈર્દેવૈઃ પવનઃ પ્રતિચોદિતઃ

પ્રાહ દેવં ચતુર્વક્ત્રં ભવાન્વેત્તિ ચરાચરં।
પુરહૂતમુખાઃ સબલા નિમિષા વિજિતાઃ પ્રસભં કિલ દૈત્યશતૈઃ

ક્રતવો વિહિતા ભવતા સ્થિતયે જગતાં ચ મહાદ્ભુતચિત્રગુણાઃ।
અપિ યજ્ઞકૃતઃ શ્રુતકામફલા વિહિતા ૠષયસ્તત એવ પુરઃ

અપિ નાકમભૂત્કિલ યજ્ઞભુજાં ભવતો વિનિયોગવશાત્સતતમ્।
અપહૃત્યવિમાનગણં સકૃતો દનુજેન મહાકરભૂમિસમઃ

કૃતવાનસિ સર્વગુણાતિશયં યમશેષમહીધરરાજતયા।
મખભૂષિતમંશુમતામવધિં સુરધામગિરિં ગગનેપિ સદા

અધિવાસવિહારવિધાનુચિતો દનુજેન પરિષ્કૃતશૃંગતટઃ।
પ્રવિલમ્બિતરત્નગુહાનિવહો બહુદૈત્યસમાશ્રયતાં ગમિતઃ

અસુરસ્ય ચ તસ્ય ભયેન ગતં સવિષાદ શરીરનિમિત્તતયા।
ઉપભોગ્યતયાધિકૃતં સુચિરં વિમલદ્યુતિપૂરિતદિગ્વદનં

ભવતૈવ વિનિર્મિતમાદિયુગે સુરહેતિસમૂહવરં કુલિશં।
દિતિજસ્ય શરીરમવાપ્યગતં શતધા મતિભેદમિવાલ્પવિદઃ

બાણૈશ્ચ યુધિ વિદ્ધાંગા દ્વારિ દ્વાસ્થૈર્નિદર્શિતાઃ।
લબ્ધપ્રવેશાઃ કૃચ્છ્રેણ વયં તસ્યામરદ્વિષઃ

સભાયામમરાદેવ પ્રકૃષ્યોપનિવેશિતાઃ।
વેત્રહસ્તૈરજલ્પંતસ્તથોપહસિતાઃ પરૈઃ

મહાર્થાઃ સિદ્ધસર્વાર્થા ભવંતઃ સ્વલ્પભાષિણઃ।
શાસ્ત્રયુક્તમથ બ્રૂત મામરા બહુભાષિણઃ

સભેયં દૈત્યસિંહસ્ય ન શક્રસ્ય વિશૃંખલા।
વદદ્ભિરિતિ દૈત્યસ્ય પ્રેષ્યૈર્વિહસિતા બહુ

ૠતવો મૂર્તિમંતશ્ચાપ્યહર્નિશમુપાસતે।
કૃતાપરાધં સત્રાસં ન ત્યજંતિ કથંચન

તંત્રીલયનયોપેતં સિદ્ધગંધર્વકિન્નરૈઃ।
સરાગમુપધાવિષ્ટં ગીયતે તસ્ય વેશ્મસુ

કૃતાકૃતોપકરણૈર્મિત્રાદિ ગુરુલાઘવઃ।
શરણાગતસંત્યાગી ત્યક્તસત્યપ્રતિશ્રયઃ

ઇતિ નિશ્શેષમથવા નિશ્શેષં કેન શક્યતે।
તસ્યાવિનયમાખ્યાતું સ્રષ્ટા તત્ર પરાયણમ્

ઇત્યુક્ત્વા વ્યરમદ્વાયુઃ શનૈર્દેવવિચેષ્ટિતં।
સુરાનુવાચ ભગવાંસ્તતઃ સ્મિતમુખાંબુજઃ

બ્રહ્મોવાચ।
અવધ્યસ્તારકો દૈત્યઃ સર્વૈરપિ સુરાસુરૈઃ।
યસ્ય વધ્યસ્સ નાદ્યાપિ જાતસ્ત્રિભુવને પુમાન્

મયા સ વરદાનેન છંદયિત્વા નિવારિતઃ।
તપસઃ સાંપ્રતં રાજા ત્રૈલોક્યદહનાત્મકઃ

સ તુ વવ્રે વધં દૈત્યશ્શિશુતઃ સપ્તવાસરાત્।
સ તુ સપ્તદિનો બાલઃ શંકરાદ્યો ભવિષ્યતિ

તારકસ્ય નિહંતા સ ભાસ્કરાભો ભવિષ્યતિ।
સાંપ્રતં ચાપ્યપત્નીકઃ શંકરો ભગવાન્પ્રભુઃ

હિમાચલસ્ય દુહિતા યા ચ દેવી ભવિષ્યતિ।
તસ્યાઃ સકાશાદ્યઃ સૂનુરરણ્યાઃ પાવકો યથા

જનયિષ્યતિ તં પ્રાપ્ય તારકો ન ભવિષ્યતિ।
મયાઽભ્યુપાયઃ કથિતો યથૈષ હિ ભવિષ્યતિ

શેષં ચાપ્યસ્ય વિભવં વિભજધ્વમનંતરં।
સ્તોકકાલં પ્રતીક્ષધ્વં નિર્વિશંકેન ચેતસા

ઇત્યુક્તાસ્ત્રિદશાસ્તેન સાક્ષાત્કમલયોનિના।
જગ્મુસ્તે પ્રણિપત્યેશં યથાયોગં દિવૌકસઃ

તતો યાતેષુ દેવેષુ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ।
નિશાં સસ્માર ભગવાંસ્તાં દેવીં પૂર્વસંભવાં

તતો ભગવતી રાત્રિરુપતસ્થે પિતામહં।
તાં વિવિક્તે સમાલોક્ય બ્રહ્મોવાચ વિભાવરીમ્

બ્રહ્મોવાચ-।
વિભાવરિ મહત્કાર્યં દેવાનાં સમુપસ્થિતં।
તત્કર્તવ્યં ત્વયા દેવિ શૃણુ કાર્યસ્ય નિશ્ચયં

તારકોનામ દૈત્યેંદ્રઃ સુરશત્રુરનિર્જિતઃ।
તસ્યા ભવાય ભગવાન્જનયિષ્યતિ ચેશ્વરઃ

સુતં સ ભવિતા તસ્ય તારકસ્યાંતકઃ કિલ।
શંકરસ્યાભવત્પત્ની સતી દક્ષસુતા તુ યા

સા પિતુઃ કુપિતા દેવી કસ્મિંશ્ચિત્કારણાંતરે।
ભવિત્રી હિમશૈલસ્ય દુહિતા લોકભાવિની

વિરહેણ હરસ્તસ્યા મત્વા શૂન્યં જગત્ત્રયં।
સ તસ્ય હિમશૈલસ્ય કંદરે સિદ્ધસેવિતે

પ્રતીક્ષમાણસ્તજ્જન્મ કિંચિત્કાલં નિવત્સ્યતિ।
તયોઃ સુતપ્તતપસોર્ભવિતા યો મહાન્સુતઃ

ભવિષ્યતિ સ દૈત્યસ્ય તારકસ્ય વિનાશકઃ।
જાતમાત્રા ચ સા દેવી સ્વલ્પસંજ્ઞેવ ભામિની

વિરહોત્કંઠિતા ગાઢં હરસંગમલાલસા।
તયોઃ સુતપ્તતપસોઃ સંયોગઃ સ્યાચ્છુભાવહઃ

તતસ્તાભ્યાં તુ જનિતઃ સ્વલ્પો વાક્કલહો ભવેત્।
તતસ્તુ સંશયો ભૂયસ્તારકસ્ય ચ દૃશ્યતે

તયોઃ સંયુક્તયોસ્તસ્માત્સુરતાસક્તિકારણે।
વિઘ્નં ત્વયા વિધાતવ્યં યથા તાભ્યાં તથા શૃણુ

ગર્ભસ્થમેવતન્માતુઃ સ્વેન રૂપેણ સંજ્ઞયા।
તતો વિહસ્ય શર્વસ્તાં વિષણ્ણો નર્મપૂર્વકં

ભર્ત્સયિષ્યતિ તાં દેવીં તતઃ સા કુપિતા સતી।
પ્રયાસ્યતિ તપશ્ચર્તું તતઃ સા તપસા યુતા

જનયિષ્યતિ તં શર્વાદમિતદ્યુતિમંડલં।
સંભવિષ્યતિ હંતાસૌ સુરારીણામસંશયમ્

ત્વયાપિ દાનવા દેવિ હંતવ્યા લોકદુર્જયાઃ।
યાવત્સુરેશ્વરી દેહસંક્રાંતગુણસંચયા

તત્સંગમેન તાવત્ત્વં દૈત્યાન્હંતું ન શક્યસે।
એવં કૃતે તપસ્તપ્ત્વા ત્વયા સર્વં કરિષ્યતિ

સમાપ્તનિયમા દેવિ યદા ચોમા ભવિષ્યતિ।
તદા સ્વમેવ સા રૂપં શૈલજા પ્રતિપત્સ્યતે

તદા ત્વયાપિ સહિતા ભવાની સા ભવિષ્યતિ।
રૂપાંશેન તુ સંયુક્તા ઉમાયાસ્ત્વં ભવિષ્યસિ

એકાનંશેતિ લોકસ્ત્વાં વરદે પૂજયિષ્યતિ।
ભેદૈર્બહુવિધાકારૈઃ સર્વગાં કામસાધિનીમ્

ૐકારવક્ત્રા ગાયત્રી ત્વમિતિ બ્રહ્મવાદિભિઃ।
આક્રાંતૈરૂર્જિતાકારા રાજભિશ્ચ મહાભુજૈઃ

ત્વં ભૂરિતિ વિશાં માતા શૂદ્રૈશ્શૈવેતિ પૂજિતા।
ક્ષાંતિર્મુનીનામક્ષોભ્યા દયા નિયમિનામપિ

ત્વં મહોપાયસંદેહો નીતિર્નયવિસર્પિણામ્।
પરિચિત્તિસ્ત્વમર્થાનાં ત્વમીહા પ્રાણિહૃચ્છયા

ત્વં મુક્તિસ્સર્વભૂતાનાં ત્વં ગતિઃ સર્વદેહિનામ્।
રતિસ્ત્વં રતચિત્તાનાં પ્રીતિસ્ત્વં હૃદિ દેહિનામ્

ત્વં કીર્તિઃ સત્યભૂતાનાં ત્વં શાંતિર્દુષ્ટકર્મણામ્।
ત્વં ભ્રાંતિઃ સર્વભૂતાનાં ત્વં ગતિઃ ક્રતુયાજિનામ્

જલધીનાં મહાવેલા ત્વં ચ લીલાવિલાસિની।
પ્રિયકંઠગ્રહાનંદદાયિની ત્વં વિભાવરી

ઇત્યનેકવિધૈર્દેવી રૂપૈર્લોકે ત્વમર્ચિતા।
યે ત્વાં સ્તોષ્યંતિ વરદે પૂજયિષ્યંતિ ચાપિ યે

તે સર્વકામાનાપ્સ્યંતિ નિયતા નાત્ર સંશયઃ।
ઇત્યુક્તા તુ નિશા દેવી તથેત્યુક્ત્વા કૃતાઞ્જલિ

જગામ ત્વરિતા તૂર્ણં ગૃહં હિમગિરેર્મહત્।
તત્રાસીનાં મહાહર્મ્યે રત્નભિત્તિસમાશ્રયામ્

દદર્શ મેનામાપાણ્ડુચ્છવિવક્ત્રસરોરુહામ્।
કિંચિત્ક્ષામાં મુખોદગ્રસ્તનભારાવનામિતામ્

મહૌષધિગણાબદ્ધ મંત્રરાજનિષેવિતામ્।
ઉદૂઢકનકોન્નદ્ધ જીવરક્ષા મનોરમામ્

મણિદીપગણજ્યોતિર્મહાલોકપ્રકાશિતે।
પ્રકીર્ણબહુસિદ્ધાર્થમનોજ્ઞપરિચારકે

શુદ્ધચીનાંશુકચ્છત્ર ભૂશય્યાસ્તરણોજ્જ્વલે।
ધૂપામોદમનોરમ્યે સજ્જ સર્વોપયોગિકે

તતઃ ક્રમેણ દિવસે ગતે દૂરં વિભાવરી।
વિજૃંભિતસુખોદર્કે તતો મેના મહાગૃહે

પ્રસુપ્તપ્રાયપુરુષે નિદ્રાભૂતોપચારકે।
સ્ફુટાલોકે શશભૃતિ ભ્રાન્તરાત્રિવિહંગમે

રજનીચર સંચારભૂતૈરાવૃત ચત્વરે।
ગાઢકંઠગ્રહાલગ્ને શુભગોષ્ટજને તતઃ

કિંચિદાકુલતાં પ્રાપ્તે મેના નેત્રાંબુજદ્વયે।
આવિવેશ મુખે રાત્રિઃ સુખમદ્ભુતસંગમા

ઉન્માદાય જગન્માતુઃ ક્રમેણ જઠરાંતરે।
આવિવેશાતુલં જન્મ મન્યમાના કદા તુ વૈ

અરંજયદ્ગૃહં દેવ્યા ગુહારણ્યે વિભાવરી।
તતો જગત્યા નિર્વાણહેતુર્હિમગિરિપ્રિયા

બ્રાહ્મે મુહૂર્તે સુભગે પ્રાસૂયત ગુહારણિં।
તસ્યાં તુ જાયમાનાયાં જંતવઃ સ્થાણુજંગમાઃ

અભવન્સુખિનઃ સર્વે સર્વલોકનિવાસિનઃ।
નારકાણામપિ તદા સુખં સ્વર્ગસમં મહત્

અભવત્ક્રૂરસત્વાનાં ચેતઃ શાંતં ચ દેહિનામ્।
જ્યોતિષામપિ તેજસ્તુ સુતરાં ચાભવત્તદા

વનાશ્રિતાશ્ચોષધયઃ સ્વાદવંતિ ફલાનિ ચ।
ગંધવંતિ ચ માલ્યાનિ વિમલં ચ નભોઽભવત્

મારુતશ્ચ સુખસ્પર્શો દિશશ્ચ સુમનોહરાઃ।
ૠતૂદ્ભૂતફલાયોગ પરિપાકગુણોજ્જ્વલા

અભવત્પૃથિવી દેવી શાલિમાલાકુલાપિ ચ।
તપાંસિ દીર્ઘચીર્ણાનિ મુનીનાં ભાવિતાત્મનામ્

તસ્મિન્ગતાનિ સાફલ્યં કાલે નિર્મલચેતસામ્।
વિસ્મૃતાનિ ચ શાસ્ત્રાણિ પ્રાદુર્ભાવં પ્રપેદિરે

પ્રભાવસ્તીર્થમુખ્યાનાં તદા પુણ્યતમસ્ત્વભૂત્।
અંતરિક્ષેઽમરાશ્ચાસન્વિમાનેષુ સહસ્રશઃ

સમહેંદ્રજલાધીશ વાયુ વહ્નિ પુરોગમાઃ।
પુષ્પવૃષ્ટિં પ્રમુમુચુસ્તસ્મિંસ્તુહિન ભૂધરે

જગુર્ગંધર્વમુખ્યાશ્ચ નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ।
મેરુપ્રભૃતયશ્ચાપિ મૂર્તિમંતો મહાચલાઃ

તસ્મિન્મહોત્સવે પ્રાપ્તે દિવ્યાઃ પ્રસૃતપાણયઃ।
સાગરાસ્સરિતશ્ચૈવ સમાજગ્મુશ્ચ સર્વશઃ

હિમશૈલોઽભવલ્લોકે તદા સર્વૈશ્ચરાચરૈઃ।
સંસેવ્યશ્ચાધિગમ્યશ્ચ સાશ્રયશ્ચાચલોત્તમઃ

અનુભૂયોત્સવં દેવા જગ્મુઃ સ્વાન્નિલયાસ્તદા।
દેવનાગેંદ્રગંધર્વશૈલલીલાવતી ગણૈઃ

હિમશૈલસુતા દેવી ત્વહંપૂર્વિકયા તતઃ।
ક્રમેણ બુદ્ધિમાનીતા વિદ્યાઞ્ચાનલસૈર્બુધૈઃ

ક્રમેણ રૂપસૌભાગ્યપ્રબોધૈર્ભુવનત્રયે।
સંપૂર્ણલક્ષણા જાતા હિમાલયસુતા તથા

એતસ્મિન્નંતરે શક્રો નારદં દેવસંમતમ્।
દેવર્ષિમથ સસ્માર કાર્યસાધનતત્પરઃ

સ તુ શક્રસ્ય વિજ્ઞાય કાંક્ષિતં ભગવાંસ્તદા।
આજગામ મુદા યુક્તો મહેંદ્રસ્ય નિવેશનમ્

તં તુ દૃષ્ટ્વા સહસ્રાક્ષઃ સમુત્થાય મહાસનાત્।
યથાર્હેણ તુ પાદ્યેન પૂજયામાસ વાસવઃ

શક્રપ્રણિહિતાં પૂજાં પ્રતિગૃહ્ય યથાવિધિ।
નારદઃ કુશલં દેવમપૃચ્છત્પાકશાસનમ્

પૃષ્ટે ચ કુશલે શક્રઃ પ્રોવાચ વચનં પ્રભુઃ।
ઇંદ્ર ઉવાચ-।
કુશલસ્યાંકુરસ્તાવત્સંવૃત્તો ભુવનત્રયે

તત્ફલોદ્ભવસંપત્તૌ ત્વં મયા વિદિતો મુને।
વેત્સ્યેવ તત્સમસ્તં ત્વં તથાપિ પરિચોદિતઃ

નિર્વૃતિં પરમાં યાતિ નિવેદ્યાર્થં સુહૃજ્જને।
તદ્યથાશૈલજા દેવી યોગં યાયાત્પિનાકિના

શીઘ્રં તથોદ્યમઃ સર્વૈરસ્મત્પક્ષૈર્વિધીયતામ્।
અવગમ્યાર્થમખિલં તત આમંત્ર્ય નારદઃ

શીઘ્રં જગામ ભગવાન્હિમશૈલનિકેતનમ્।
તત્ર દ્વારે સ વિપ્રેંદ્રશ્ચિત્રવેત્રલતાકુલે

વંદિતો હિમશૈલેન નિર્ગતેન પુરો મુનિઃ।
સહ પ્રવિશ્ય ભવનં ભુવો ભૂષણતાં ગતમ્

નિવેદિતે સ્વયં હૈમે હિમશૈલેન વિસ્તૃતે।
મહાસને મુનિવરો નિષસાદાતુલદ્યુતિઃ

યથાર્હમર્ઘ્યં પાદ્યં ચ શૈલસ્તસ્મૈ ન્યવેદયેત્।
મુનિઃ સ પ્રતિજગ્રાહ તમર્ઘ્યં વિધિવત્તદા

ગૃહીતાર્ઘમ્મુનિશ્રેષ્ઠમપૃચ્છત્શ્લક્ષ્ણયા ગિરા।
કુશલં તપસઃ શૈલઃ શનૈઃ ફુલ્લાનનાંબુજઃ

મુનિરપ્યદ્રિરાજાનમપૃચ્છત્કુશલં તદા।
નારદ ઉવાચ-।
અહો ધર્મોચિતસ્તેઽસ્તિ સંનિવેશો મહાગિરે

પૃથુત્વં મનસા તુલ્યં કંદરાણાં તવાનઘ।
ગુરુત્વં તે ગુણૌઘાનાં સ્થાવરાદતિરિચ્યતે

પ્રસન્નતા ચ તોયસ્ય મુનિભ્યશ્ચાધિકા તવ।
ન લક્ષયામઃ શૈલેન્દ્ર કુત્રાવિનયિતા સ્થિતા

નાના તપોભિર્મુનિભિર્જ્વલનાર્કસમપ્રભૈઃ।
પાવનૈઃ પાવિતો નિત્યં ત્વં કંદરસમાશ્રયૈઃ

અવમત્ય વિમાનાનિ સ્વર્ગવાસવિરાગિણઃ।
પિતુર્ગૃહૈવાસીના દેવગંધર્વકિન્નરાઃ

અહો ધન્યોસિ શૈલેન્દ્ર યસ્ય તે કંદરં હરઃ।
અધ્યાસ્તે લોકનાથો હિ રામધ્યાનપરાયણઃ

ઇત્યુક્તવતિ દેવર્ષૌ નારદે સાદરં ગિરા।
હિમશૈલસ્ય મહિષી મેના મુનિદિદૃક્ષયા

અનુયાતા દુહિત્રા તુ સ્વલ્પાલિપરિચારિકા।
લજ્જાપ્રણયનમ્રાઙ્ગી પ્રવિવેશ નિકેતનમ્

યત્ર સ્થિતો મુનિવરઃ શૈલેન સહિતો વશી।
તં દૃષ્ટ્વા તેજસો રાશિં મુનિં શૈલપ્રિયા તદા

વવંદે ગૂઢવદના પાણિપદ્મકૃતાઞ્જલિ।
તાં વિલોક્ય મહાભાગાં દેવર્ષિરમિતદ્યુતિઃ

આશીર્ભિરમૃતોદ્ગારરૂપાભિસ્તાં વ્યવર્દ્ધયત્।
તતો વિસ્મિતચિત્તા તુ હિમવદ્ગિરિપુત્રિકા

એક્ષિષ્ટ નારદં દેવી મુનિમદ્ભુતરૂપિણમ્।
એહિ વત્સેતિ સાપ્યુક્તા ૠષિણા સ્નિગ્ધયા ગિરા

કંઠે ગૃહીત્વા પિતરમઙ્કે સા તુ સમાવિશત્।
ઉવાચ માતા તાં દેવીમભિવંદય પુત્રિકે

ભગવંતં તપોધન્યં પતિમાપ્સ્યસિ સંમતમ્।
ઇત્યુક્તા તુ તતો માત્રા વસ્ત્રેણ પિહિતાનના

કિંચિત્કંપિતમૂર્દ્ધા તુ વાક્યં નોવાચ કિંચન।
તતઃ પુનરુવાચેદં વાક્યં માતા સુતાં તદા

વત્સે વંદય દેવર્ષિં તતો દાસ્યામિ તે શુભમ્।
રત્નક્રીડનકં રમ્યં સ્થાપિતં યચ્ચિરં મયા

ઇત્યુક્તા સા તતો વેગાદુદ્ગત્ય ચરણૌ તદા।
વવંદે મૂર્ધ્નિ સંધાય પાણિપંકજકુડ્મલમ્

કૃતે તુ વંદને તસ્યા માતા સખિમુખેન તુ।
ચોદયામાસ શનકૈસ્તસ્યાઃ સૌભાગ્યદર્શિતામ્

શરીરલક્ષણાનાં ચ પરિજ્ઞાનાય કૌતુકાત્।
સ્ત્રીસ્વભાવાત્સ્વદુહિતુશ્ચિંતાં હૃદિ સમુદ્વહન્

જ્ઞાત્વા તદિંગિતં શૈલો મહિષ્યાહૃદયેન તુ।
અનુદીર્ણાકૃતિર્મેને રમ્યમેતદુપસ્થિતમ્

ચોદિતઃ શૈલમહિષી સખ્યા મુનિવરસ્તતઃ।
સ્મિતાનનો મહાભાગો વાક્યં પ્રોવાચ નારદઃ

ન જાતોઽસ્યાઃ પતિર્ભદ્રે લક્ષણૈશ્ચ વિવર્જિતઃ।
ઉત્તાનહસ્તા સતતં ચરણૈર્વ્યભિચારિભિઃ

સુચ્છાયાસ્યા ભવિષ્યેયં કિમન્યદ્બહુ ભાષ્યતે।
શ્રુત્વૈતત્સંભ્રમાવિષ્ટો ધ્વસ્તધૈર્યો હિમાચલઃ

નારદં પ્રત્યુવાચાથ સાશ્રુકંઠો મહાગિરિઃ।
હિમવાનુવાચ-।
સંસારસ્યાતિદોષસ્ય દુર્વિજ્ઞેયા ગતિર્યતઃ

સૃષ્ટ્યા ચાવશ્યભાવિન્યા કેનાપ્યતિશયાત્મના।
કર્ત્રા પ્રણીતા મર્યાદા સ્થિતા સંસારિણામિયમ્

યો જાયતે હિ યદ્બીજાજ્જનિતુઃ સોર્થસાધકઃ।
જનિતા ચાપિ જાતસ્ય ન કશ્ચિદિતિ ચ સ્ફુટમ્

સ્વકર્મણૈવ જાયંતે વિવધા ભૂતજાતયઃ।
અંડજોહ્યંડજાજ્જાતઃ પુનર્જાયેત માનવઃ

માનુષોપિ સરીસૃપ્યાં માનુષત્વેન જાયતે।
તત્રાપિ જાતૌ શ્રેષ્ઠાયાં ધર્મસ્યોત્કર્ષણેન તુ

અપુત્રજન્મનઃ શેષાઃ પ્રાણિનઃ સમવસ્થિતાઃ।
મનુજાસ્તત્ર સુતરાં નયેન સહધર્મિણઃ

ક્રમેણાશ્રમસંપ્રાપ્તિર્બ્રહ્મચારિવ્રતાદનુ।
તસ્ય કર્તુર્નિયોગેન સંસારો યેન વર્ધિતઃ

સંસારસ્ય હિ નોત્પત્તિઃ સર્વે સ્યુર્યદિ નિર્ગૃહાઃ।
કર્ત્રા તુ શાસ્ત્રેષુ સદા સુતલાભઃ પ્રશંસિતઃ

પ્રાણિનાં મોહનાર્થાય નરકત્રાણકારણાત્।
સ્ત્રિયા વિરહિતા સૃષ્ટિર્જંતૂનાં નોપપદ્યતે

સ્ત્રીજાતિસ્તુ પ્રકૃત્યૈવ કૃપણા દૈન્યભાગિની।
શાસ્ત્રાલોચનસામર્થ્યાદ્દૂષિતં તાસુ કર્તૃણા

તસ્યાં નોપરિભાવજ્ઞા ભવેદેતિ ચ વેધસા।
શાસ્ત્રેષૂક્તમસંદિગ્ધં બહુવારં મહાફલં

દશપુત્રસમા કન્યા યાપિ સ્યાચ્છીલવર્જિતા।
વાક્યમેતત્ફલભ્રષ્ટં પુંસાં ગ્લાનિકરં ફલં

કન્યા હિ કૃપણા શોચ્યા પિતુર્દુઃખવિવર્દ્ધિની।
યાપિ સ્યાત્પૂર્ણસર્વાર્થા પતિપુત્રસમન્વિતા

કિં પુનર્દુર્ભગા હીના પતિપુત્રધનાદિભિઃ।
ત્વં ચોક્તવાન્સુતા યા મે શરીરે દોષસંગ્રહમ્

અહો મુહ્યામિ શુષ્યામિ ગ્લામિ સીદામિ નારદ।
અયુક્તમપિ વક્તવ્યમપ્રાપ્યમપિ સાંપ્રતમ્

અનુગ્રહાય મે છિન્ધિ દુઃખં કન્યાશ્રયં મુને।
પરિચ્છિન્નેપ્યસંદિગ્ધે મનઃ પરિભવાશ્રયાત્

તૃષ્ણા મુષ્ણાતિ નિષ્ણાતં ફલલોભાશ્રયાત્પુનઃ।
સ્ત્રીણાં હિ પરમં જન્મ કુલાનામુભયાત્મનામ્

ઇહામુત્ર સુખાયોક્તં સત્પતિપ્રાપ્તિસંજ્ઞિતમ્।
દુર્લભત્વાત્સતઃ સ્ત્રીણાં વિગુણોપિ પતિઃ કિલ

ન પ્રાપ્યતે વિના પુણ્યૈઃ પતિર્નાર્યાઃ કદાચન।
યતો નિસ્સાધનો ધર્મઃ પરિણામોત્થિતા રતિઃ

ધનં જીવિતપર્યંતં પત્યૌ નાર્યાઃ પ્રતિષ્ઠિતમ્।
નિર્દ્ધનો દુર્મુખો મૂર્ખઃ સર્વલક્ષણવર્જિતઃ

દૈવતં પરમં નાર્યાઃ પતિરુક્તઃ સદૈવ હિ।
ત્વયા દેવર્ષિણા પ્રોક્તં ન જાતોઽસ્યાઃ પતિઃ કિલ

એતદ્દૌર્ભાગ્યમતુલમસંખ્યં ચ દુરુદ્વહમ્।
ચરાચરે ભૂતસર્ગે ચિંતા સા વ્યાપિની મુને

સ ન જાત ઇતિ શ્રુત્વા મમેદં વ્યાકુલં મનઃ।
મનુષ્યદેવજાતીનાં શુભાશુભનિવેદકમ્

લક્ષણં હસ્તપાદાભ્યાં લક્ષણં વિહિતં કિલ।
સેયમુત્તાનહસ્તેતિ ત્વયોક્તા મુનિપુંગવ

ઉત્તાનહસ્તતા પ્રોક્તા યાચતામેવ નિત્યકા।
શુભોદયાનાં ધન્યાનાં ન કદાચિત્પ્રયચ્છતામ્

સુચ્છાયયાસ્યાશ્ચરણૌ ત્વયોક્તૌ વ્યભિચારિણૌ।
તત્રાપિ શ્રેયસી હ્યાશા મુને ન પ્રતિભાતિ નઃ

શરીરલક્ષણાશ્ચાન્યે પૃથક્ફલનિવેદિનઃ।
ઇત્યુક્ત્વા વિરતે શૈલે મહાદુઃખવિચારિણિ

સ્મિતપૂર્વમુવાચેદં નારદો દેવપૂજિતઃ।
નારદ ઉવાચ-।
હર્ષસ્થાને ચ મહતિ ત્વયા દુઃખં નિરુચ્યતે

અપરિચ્છિન્નવાક્યાર્થો મોહં યાસિ મહાગિરે।
ઇમાં શૃણુ ગિરં મત્તો રહસ્યપરિનિષ્ઠિતામ્

સમાહિતો મહાશૈલ મયોક્તસ્ય વિચારણામ્।
ન જાતોસ્યાઃ પતિર્દેવ્યા યન્મયોક્તં હિમાચલ

સ ન જાતો મહાદેવો ભૂતભવ્યભવોદ્ભવઃ।
શરણ્યઃ શાશ્વતઃ શાસ્તા શંકરઃ પરમેશ્વરઃ

બ્રહ્મરુદ્રેન્દ્રમુનયો ગર્ભજન્મજરાર્દિતાઃ।
તસ્ય તે પરમેશસ્ય સર્વે ક્રીડનકા ગિરે

બ્રહ્માંડતસ્તદિચ્છાતઃ સંભૂતો ભુવનપ્રભુઃ।
આત્મનો ન વિનાશોસ્તિ સ્થાવરાંતેપિ ભૂધર

સંસારે જાયમાનસ્ય મ્રિયમાણસ્ય દેહિનઃ।
નશ્યતે દેહ એવાત્ર નાત્મનો નાશ ઉચ્યતે

બ્રહ્માદિસ્થાવરાંતોઽયં સંસારો યઃ પ્રકીર્તિતઃ।
સ જન્મમૃત્યુદુઃખાર્તો હ્યનિશં પરિવર્તતે

મહાદેવોઽચલઃસ્થાણુર્ન જાતો જનકોઽજરઃ।
ભવિષ્યતિ પતિઃ સોઽસ્યા જગન્નાથો નિરામયઃ

યદુક્તં ચ મયા દેવી લક્ષણૈર્વર્જિતા તવ।
શૃણુ તસ્યાપિ વાક્યસ્ય સમ્યક્ત્વેન વિચારણમ્

લક્ષણં દૈવિકો હ્યંકઃ શરીરાવયવાશ્રયઃ।
સ ચાયુર્ધનસૌભાગ્યપરિણામપ્રકાશકઃ

અનંતસ્યાપ્રમેયસ્ય સૌભાગ્યસ્ય તુ ભૂધર।
નૈવાંકો લક્ષણાકારઃ શરીરે સંવિધીયતે

અતોઽસ્યા લક્ષણં ગાત્રે શૈલ નાસ્તિ મહામતે।
યચ્ચાહમુક્તવાનસ્યા ઉત્તાનકરતા સદા

ઉત્તાનો વરદઃ પાણિરેષ દેવ્યાઃ સદૈવ તુ।
સુરાસુરમુનિવ્રાતવરદાત્રી ભવિષ્યતિ

યચ્ચ પ્રોક્તં મયા પાદૌ સુચ્છાયૌ વ્યભિચારિણૌ।
મત્તઃ શૃણુ ત્વમસ્યાપિ વ્યાખ્યોક્તિં શૈલસત્તમ

ચરણૌ પદ્મસંકાશૌ સ્વચ્છાવસ્યા નખોજ્વલૌ।
સુરાસુરાણાં નમતાં કિરીટમણિકાંતિભિઃ

વિચિત્રવર્ણૈઃ પશ્યદ્ભિઃ સુચ્છાયૌ પ્રતિબિંબિતૌ।
એષા ભાર્યા જગદ્ભર્તુર્વૃષાંકસ્ય મહીધર

જનની સર્વલોકસ્ય સંભૂતાભૂતભાવિની।
શિવેયં પાવનાયૈવ ત્વત્ક્ષેત્રે પાવનદ્યુતિઃ

તદ્યથાશીઘ્રમેવૈષા યોગં યાયાત્પિનાકિનઃ।
તથા વિધેયં વિધિવત્ત્વયા શૈલેંદ્રસત્તમ

અસ્ત્યત્ર હિ મહત્કાર્યં દેવાનાં હિમભૂધર।
એવં શ્રુત્વા તુ શૈલેંદ્રો નારદાત્સર્વમેવ હિ

સ્વમાત્માનં પુનર્જાતં મેને મેનાપતિસ્તદા।
ઉવાચ ચાપિ સંહૃષ્ટો નારદં તુ હિમાચલઃ

દુસ્તરાન્નરકાદ્ઘોરાદુદ્ધૃતોસ્મિ ત્વયા વિભો।
પાતાલાદહમુદ્ધૃત્ય સપ્તલોકાધિપઃ કૃતઃ

હિમાચલોસ્મિ વિખ્યાતસ્ત્વયા મુનિવરાધુના।
હિમાચલાચ્છતગુણાં પ્રાપિતોસ્મિ સમુન્નતિં

આનંદાદેવ ચાહારિ હૃદયં મે મહામુને।
નાધ્યવસ્યતિ કૃત્યાનાં વિભાગપ્રવિચારણમ્

ભવદ્વિધાનાં નિયતમમોઘં દર્શનં મુને।
ભવદ્ભિરેવ હિ પ્રોક્તં નિવાસાયાત્મરૂપિણામ્

મુનીનાં દેવતાનાં ચ સ્વયં કર્તાસ્મિ કલ્મષમ્।
તથાપિ વસ્તુન્યેકસ્મિન્નાજ્ઞા મે સંપ્રદીયતામ્

ઇત્યુક્તવતિ શૈલેંદ્રે સ તદા હર્ષનિર્ભરઃ।
ઉવાચ નારદો વાક્યં કૃતં સર્વમિતિ પ્રભો

સુરકાર્યે સ એવાર્થસ્તવાપિ સુમહત્તરઃ।
ઇત્યુક્ત્વા નારદઃ શીઘ્રં જગામ ત્રિદિવં તતઃ

સ ગત્વા દેવભવનં મહેંદ્રં સંદદર્શ હ।
તતોનુરૂપે સ મુનિરુપવિષ્ટો મહાસને

પૃષ્ટઃ શક્રેણ પ્રોવાચ ગિરિજાસંશ્રયાં કથામ્।
નારદ ઉવાચ-।
યન્મહ્યમુક્તં કર્તવ્યં તન્મયા કૃતમેવ હિ

કિંતુ પંચશરસ્યેષુ ગોચરત્વમપેક્ષિતમ્।
ઇત્યુક્તો દેવરાજસ્તુ મુનિના કાર્યદર્શિના

ચૂતાંકુરાસ્ત્રં સસ્માર ભગવાન્પાકશાસનઃ।
સસ્મૃતસ્તુ તદા ક્ષિપ્રં સહસ્રાક્ષેણ ધીમતા

ઉપતસ્થે રતિયુતઃ સવિલાસો ઝષધ્વજઃ।
પ્રાદુર્ભૂતં ચ તં દૃષ્ટ્વા શક્રઃ પ્રોવાચ મન્મથમ્

શક્ર ઉવાચ-।
ઉપદેશેન બહુના કિં ત્વાં પ્રતિ રતિપ્રિય।
મનોભવોસિ તેન ત્વં વેત્સિ ભૂતમનોગતમ્

તદ્યથાનુક્રમં તુ ત્વં કુરુ નાકસદાં પ્રિયમ્।
શંકરં યોજય ક્ષિપ્રં ગિરિપુત્ર્યા મનોભવ

સંયુક્તો મધુનાનેન ગચ્છ રત્યા સહાયવાન્।
ઇત્યુક્તો મદનસ્તેન શક્રેણ સ્વાર્થસિદ્ધયે

પ્રોવાચ પંચબાણોથ વાક્યં ભીતઃ શતક્રતુમ્।
કામ ઉવાચ-।
અનયા દેવ સામગ્ર્યા મુનિદાનવભીમયા

દુઃસાધ્યશ્શંકરો દેવઃ કિં ન વેત્સિ જગત્પ્રભો।
તસ્ય દેવસ્ય વેત્થ ત્વં કારણં પદમવ્યયમ્

પ્રાયઃ પ્રસાદે કોપેપિ સર્વં હિ મહતાં મહત્।
સર્વોપભોગસારં હિ સૌદર્યં સ્વર્ગસંભવમ્

વિશેષં કાંક્ષતાં શક્ર સામાન્યાદ્ભ્રંશનં ફલાત્।
શ્રુત્વૈતદ્વચનં શક્રસ્તમુવાચામરૈર્યુતઃ

શક્ર ઉવાચ-।
વયં પ્રમાણં તે તત્ર રતિકાંત ન સંશયઃ।
સંદંશેન વિના શક્તિરયસ્કારસ્ય નેષ્યતે

કસ્યચિચ્ચ ક્વચિદ્દૃષ્ટં સામર્થ્યં ન તુ સર્વતઃ।
ઇત્યુક્તઃ પ્રયયૌ કામઃ સખાયં મધુમાશ્રિતઃ

રતિયુક્તો જગામાશુ પ્રસ્થં તુહિનભૂભૃતઃ।
સ તુ પ્રાપ્યાકરોચ્ચિંતાં કાર્યસ્યોપાયપૂર્વિકામ્

મહાત્માનો હિ નિષ્કંપા મનસ્તેષાં સુદુર્જયમ્।
તદાદાવેવ સંક્ષોભ્ય નેત્થં તસ્ય જયો ભવેત્

સંસિદ્ધિઃ પ્રાયશશ્ચૈવ પૂર્વં સંશોધ્ય માનસમ્।
કથમેવંવિધૈર્ભાવૈર્દ્વેષાનુગમનં વિના

ક્રોધઃ ક્રૂરતરાત્સંગાદ્ભીષણેર્ષ્યા મહાસખી।
ચાપલ્યાન્મૂર્ધ્નિ વિધ્વસ્ત ધૈર્યાધારમહાબલા

તામસ્ય વિનિયોક્ષ્યામિ મનસો વિકૃતિં પુરઃ।
પિધાય ધૈર્યદ્વારાણિ સંતોષમપકૃષ્ય ચ

અવગંતું હિ માં તત્ર ન કશ્ચિદિહ પંડિતઃ।
વિકલ્પમાત્રસંસ્થાનં વિરૂપાક્ષમનોભવમ્

પ્રવિશ્યાથ ક્રિયારંભી ગંભીરાવર્તદુસ્તરઃ।
ભવિષ્યામિ હરસ્યાહં તપઃસ્થસ્ય સ્થિરાત્મનઃ

ઇંદ્રિયગ્રામમાવૃત્ય રમ્યસાધનસંવિધિઃ।
ચિંતયિત્વેતિ મદનો ભૂતભર્તુસ્તદાશ્રમમ્

જગામ જગતીસારં સરલદ્રુમ વેદિકમ્।
શાંતસત્વસમાકીર્ણમચલં પ્રાણિસંકુલમ્

નાનાપુષ્પલતાજાલં સાનુસંસ્થગણેશ્વરમ્।
નિર્વ્યગ્રવૃષભોદ્ઘુષ્ટં નીલશાદ્વલસાનુકમ્

તત્રાપશ્યત્ત્રિનેત્રસ્ય રમ્યંકં ચિદ્દ્વિતીયકમ્।
વીરકં વીરલોકેશમીશાનસદૃશદ્યુતિમ્

પક્વં કુંકુમકિંજલ્કપુંજપિંગજટાસટમ્।
વેત્રપાણિતમવ્યગ્રમુગ્રં ચાભદ્રભૂષણમ્

તતો નિમીલિતોન્નિદ્ર પદ્મપત્રાંતલોચનમ્।
પ્રેક્ષમાણમૃજુસ્થાનં નાસાવંશાગ્રગોચરમ્

અતીવરમ્યસિંહેંદ્ર ચર્મલંબોત્તરીયકમ્।
શ્રવણાહિફણોન્મુક્ત નિશ્વાસાનલપિંગલં

પ્રેંખત્કપોલપર્યંત ચુંબિલંબિજટાચયમ્।
કૃતવાસુકિપર્યંત નાભિમૂલનિવેશિતમ્

બ્રહ્માંજલિસ્થનાસાગ્ર નિબદ્ધોરગભૂષણમ્।
દદર્શ શંકરં કામઃ ક્રમપ્રાપ્તાંતિકઃ શનૈઃ

તતો ભ્રમરઝંકારમાલંબ્ય દ્રુમસાનુગમ્।
પ્રવિષ્ટઃ કર્ણરંધ્રેણ ભવસ્ય મદનો મનઃ

શંકરસ્તમથાકર્ણ્ય મધુરં મદનાશ્રયમ્।
સસ્માર દક્ષતનયાં દયિતાં રંતુમાનસઃ

તતઃ શિવસ્ય શનકૈસ્તિરોધા યાતિ નિર્મલા।
સમાધિભાવના તસ્થૌ લક્ષ્ય પ્રત્યક્ષરૂપિણી

તતસ્તન્મયતાં યાતઃ પ્રત્યૂહ પિહિતાશયઃ।
વિવેશ વિબુધાધીશો વિકૃતિં મદનાત્મિકામ્

ઈષત્ક્રોધસમાવિષ્ટો ધૈર્યમાલંબ્ય ધૂર્જટિઃ।
નિરસ્યમદનંસ્થિત્વાયોગમાયાસમાવૃતઃ

સ તયા માયયાવિષ્ટો જજ્વાલ મદનસ્તતઃ।
ઇચ્છાશરીરો દુર્જ્ઞેયો દોષાવાસો મહાશયઃ

હૃદયાન્નિર્ગતઃ સોથ વાસનાવ્યસનાત્મકઃ।
બહિસ્થલં સમાસાદ્ય ઉપતસ્થે ઝષધ્વજઃ

અનુયાતો હિ સાહ્યેન મિત્રેણ મધુના સહ।
સહકારતરોર્દૃષ્ટ્વા મંદમારુતનિર્ધુતં

સ્તબકં મદનો રમ્યં હરવક્ષસિ સત્વરં।
મુમોચ મોહનં નામ માર્ગણં મકરધ્વજઃ

સ તસ્ય હૃદયે શુદ્ધે નામશાલી મહાશરઃ।
પપાત પરુષઃ પ્રાંશુઃ પુષ્પબાણો વિમોહનઃ

તતઃ કરણસંદોહે વિદ્ધે તુ હૃદયે ભવઃ।
બભૂવ ભૂતપો કંપ્ય ધૈર્યોપિ મદનોન્મુખઃ

તતઃ પ્રભુત્વાદ્ભાવાનામાવેશં સ્વમપશ્યત।
વાક્યં બહુ બભાષેથ પ્રત્યૂહપ્રસવાત્મકં

તતઃ કોપાનલોદ્ભૂત ઘોર હુંકારભીષણે।
બભૂવ વદને નેત્રં તૃતીયમનલાકુલં

રુદ્રસ્ય રૌદ્રવપુષો જગત્સંહારભૈરવમ્।
તદંતિકસ્થે મદને વ્યસ્ફારયત ધૂર્જટિઃ

તન્નેત્રવિસ્ફુલિંગેન ક્રોશતાં નાકવાસિનામ્।
ગમિતો ભસ્મતાં તૂર્ણં કંદર્પઃ કામદર્પકઃ

સ તુ તં ભસ્મસાત્કૃત્વા હરનેત્રોદ્ભવોનલઃ।
વ્યજૃંભત જગદ્દગ્ધું જ્ઞાત્વા હુંકારઘસ્મરં

તતો ભવો જગદ્ધેતોર્વ્યભજજ્જાતવેદસમ્।
સહકારે મધૌ ચન્દ્રે સુમનઃ સ્સ્વપરેષ્વપિ

ભૃંગેષુ કોકિલાસ્યે ચ વિભાગેન સ્મરાનલં।
સ બાહ્યાભ્યંતરે વિદ્ધો હરોથ સ્મરમાર્ગણૈઃ

ભાગેષ્વેતેષુ સંવિષ્ટં વીક્ષતી બહુનાશનં।
વિભક્તં લોકસંક્ષોભકરં દુર્વારજૃંભિતં

તત્પ્રાપ્તિસ્નેહસંપૂર્ણકામેન હૃદયે કિલ।
જ્વલન્નહર્નિશં ભીમો દુઃખસ્ય વશગોઽભવત્

વિલોક્ય હરહુંકાર જ્વાલાભસ્મીકૃતં સ્મરં।
વિલલાપ રતિઃ ક્રૂરં બંધુના મધુના સહ

તતો વિલપ્ય બહુશો મધુના પરિસાંત્વિતા।
જગામ શરણં દેવમિંદુમૌલિત્રિલોચનં

ભૃંગાનુયાતાં સંગૃહ્ય પુષ્પિતાં સહકારજાં।
લતાં પત્રદ્રુમચ્છન્નાં જાતાં પરભૃતાં સખીં

નિબધ્ય તુ જટાજૂટં કુટિલૈરલકૈ રતિઃ।
ઉદ્વર્ત્ય ગાત્રં શુભ્રેણ હૃદ્યેન સ્મરભસ્મના

જાનુભ્યામવનિં ગત્વા પ્રોવાચેન્દુવિભૂષણમ્।
રતિરુવાચ।
નમઃ શિવાયાસ્તુ મનોમયાય જગન્મયાયાદ્ભુતવર્ત્મને નમઃ

નમઃ શિવાયાસ્તુ સુરાર્ચિતાય તુભ્યં સદા ભક્તકૃપાપરાય।
નમો ભવાયાસ્તુ ભવોદ્ભવાય નમોસ્તુ તે ધ્વસ્તમનોભવાય

નમોસ્તુ માયામદનાશ્રયાય નમો નિસર્ગામલભૂષિતાય।
નમોસ્ત્વમેયાય ગુણાયનાય નમોસ્તુ સિદ્ધાય પુરાતનાય

નમઃ શરણ્યાય નમો ગુણાય નમોસ્તુ તે ભીમગણાનુગાય।
નમોસ્તુ નાનાભુવનર્દ્ધિકર્ત્રે નમોસ્તુ ભક્તાભિમતપ્રદાય

નમોથ કર્મપ્રસવે નમઃ સદા અનંતરૂપાય સદૈવ તુભ્યમ્।
અસહ્યકોપાય સદૈવ તુભ્યં શશાંકચિહ્નાય નમોસ્તુ તુભ્યમ્

અસીમલીલાપરમસ્તુતાય વૃષેંદ્રયાનાય પુરાંતકાય।
નમઃ પ્રસિદ્ધાય મહૌષધાય નમોસ્તુ નાનાવિધરૂપકાય

નમોસ્તુ કાલાય નમઃ કલાય નમોસ્તુ તે કાલકલાતિગાય।
ચરાચરાચાર્યવિચાર્યવર્યમાચાર્યમુત્પ્રેક્ષિતભૂતસર્ગં

ત્વામિંદુમૌલિશરણં પ્રપન્ના પ્રિયાપ્તયેહં સહસા મહેશં।
પ્રયચ્છ મે કામયશઃ સમૃદ્ધિં પતિં વિના તં ભગવન્ન જીવે

પ્રિયઃ પ્રિયાયાઃ પુરુષેશ નિત્યસ્તતો પરઃ કો ભુવનેષ્વિહાસ્તિ।
પ્રભુઃ પ્રભાવી પ્રભવઃ પ્રિયાણાં પ્રવીણપર્યાય પરાપરં તપઃ

ત્વમેવ નાથો ભુવનસ્ય ગોપ્તાં દયાલુરુન્મૂલિતભક્તભીતિઃ।
ઇત્થં સ્તુતઃ શંકરૈંદ્રમૌલિર્વૃષાકપિર્મન્મથકાંતયા તુ

તુતોષ દોષાકરખંડધારી ઉવાચ ચૈનાં મધુરં નિરીક્ષ્ય।
શંકર ઉવાચ।
ભવિષ્યતિ ચ કામોયં કાલે કાંતે ચિરાદથ

અનંગ ઇતિ લોકેષુ સ વિખ્યાતિં ગમિષ્યતિ।
ઇત્યુક્તા શિરસા વંદ્ય ગિરીશં કામવલ્લભા

જગામોપવનં ચાન્યદ્રતિસ્તુહિન પર્વતે।
રુરોદ ચાપિ બહુશો દીના રમ્યે સ્થલે સ્થલે

મરણવ્યવસાયાપિ નિવૃત્તા ચ શિવાજ્ઞયા।
અથ નારદવાક્યેન ચોદિતો હિમભૂધરઃ

કૃતાભરણસંસ્કારાં કૃતકૌતુકમંગલાં।
સ્વર્ગપુષ્પકૃતાપીડાં શુભ્રચીનાંશુકાંબરામ્

સખીભ્યાં સંયુતાં શૈલો ગૃહીત્વા સ્વસુતાં તતઃ।
જગામ સુભગે યોગે તદા સંપૂર્ણમાનસઃ

સકાનનાન્યુપાક્રમ્ય વનાન્યુપવનાનિ ચ।
દદર્શ રુદતીં નારીમપ્રતર્ક્યાં મહૌજસમ્

ન રૂપેણેદૃશી લોકે રમ્યેષુ વનસાનુષુ।
કૌતુકેન પરામૃષ્ટસ્તાં દૃષ્ટ્વા રુદતીં ગિરિઃ

ઉપસૃપ્ય તતસ્તસ્યા નિકટં સોપ્યપૃચ્છત।
હિમવાનુવાચ-।
કાસિ કસ્યાસિ કલ્યાણિ કિમર્થં ચાપિ રોદિષિ

નૈતદલ્પમહં મન્યે કારણં લોકસુંદરિ।
સા તસ્ય વચનં શ્રુત્વા ઉવાચ મધુના સહ

રુદંતી શોકવચનં શ્વસંતી દૈન્યવર્ધનં।
રતિરુવાચ-।
કામસ્ય દયિતાં ભાર્યાં રતિં માં વિદ્ધિ સુવ્રત

ગિરાવસ્મિંશ્ચ ભગવાન્ગિરિશસ્તપસિ સ્થિતઃ।
તેન પ્રત્યૂહરુષ્ટેન ક્રોધાદ્વિસ્ફાર્ય લોચનં

વિમુચ્યાગ્નિશિખાજ્વાલાં કામો ભસ્માવશેષિતઃ।
અહં તુ શરણં યાતા તં દેવં ભયવિહ્વલા

સ્તુતવત્યથ સંતુષ્ટસ્તતો માં ગિરિશોઽબ્રવીત્।
તુષ્ટોહં કામદયિતે કામોત્પત્તિર્ભવિષ્યતિ

ત્વત્સ્તુતિં ચાપ્યધીયાનો નરો ભક્ત્યા મદાશ્રયઃ।
લપ્સ્યતે કાંક્ષિતં કામં નિવર્તમરણાદપિ

પ્રતીક્ષમાણા તદ્વાક્યમાશાવેશવશાદહં।
શરીરં પરિરક્ષિષ્યે કિંચિત્કાલં મહાદ્યુતે

ઇત્યુક્તસ્તુ તયા રત્યા શૈલઃ સંભ્રમભીષણઃ।
પાણાવાદાય તનયાં ગંતુમૈચ્છત્સ્વકં પુરં

ભાવિનોઽવશ્યભાવિત્વાદ્ભવિત્રી ભૂતભાવિની।
લજ્જમાના સખિમુખૈરુવાચ પિતરં ગિરિં

શૈલપુત્ર્યુવાચ-।
દુર્ભગેન શરીરેણ કિં મમાનેન કારણં।
કથં ચ તાં દશાં પ્રાપ્તશ્શઙ્કરો મે પતિર્ભવેત્

તપોભિઃ પ્રાપ્યતેભીષ્ટં નાસાધ્યં તુ તપસ્યતઃ।
દુર્ભગત્વં વૃથા લોકે વિહિતે સતિ સાધને

તપસિ ભ્રષ્ટસંદેહા તતઃ સ્વાર્થજિગીષયા।
એવં તપઃ કરિષ્યેહં યામીત્યુક્તવતીં સુતામ્

ઉવાચ વાચા શૈલેંદ્રો ગદ્ગદસ્વરવર્ણયા।
હિમવાનુવાચ-।
ઉમેતિ ચાપલં પુત્રિ ન ક્ષમં તાવકં વપુઃ

સોઢું ક્લેશાનુરૂપસ્ય તપસઃ સૌમ્યદર્શને।
ભાવીન્યપિ ચ કાર્યાણિ પદાર્થાનિ સદૈવ તુ

ભાવિનોર્થા ભવંત્યેવ બહવોઽનિચ્છતોપિ હિ।
તસ્માન્ન તપસા તેસ્તિ બાલે કિંચિત્પ્રયોજનમ્

ભવનં ચૈવ ગચ્છામિ ચિંતયિષ્યામિ તત્ર વૈ।
ઇત્યુક્તા તુ યદા નૈવ ગૃહમન્વેતિ શૈલજા

તતોદ્રિશ્ચિંતયાવિષ્ટઃ સ્વસુતાં પ્રશશંસ ચ।
તતોંતરિક્ષે દિવ્યા ચ વાગભૂદ્ભુવનત્રયે

ઉમેતિ ચાપલં પુત્રિ ત્વયોક્તા તનયા યતઃ।
ઉમેતિ નામ તેનાસ્યા ભુવનેષુ ભવિષ્યતિ

સિદ્ધિર્મૂર્તિમતી ત્વેષા સાધયિષ્યતિ ચિંતિતમ્।
ઇતિ શ્રુત્વા તુ વચનં સ તદાકાશમંડલે

અનુજ્ઞાય સુતાં શૈલો જગામાશુ સ્વમંદિરમ્।
પુલસ્ત્ય ઉવાચ-।
શૈલજાપિ યયૌ શૈલમગમ્યમપિ દૈવતૈઃ

સખીભ્યામનુયાતા તુ નિયતા નગરાજજા।
શૃંગં હિમવતઃ પુણ્યં નાનાધાતુવિભૂષિતમ્

દિવ્યપુષ્પલતાકીર્ણં ભ્રમરોદ્ઘુષ્ટપાદપમ્।
દિવ્યપ્રસ્રવણોપેતં મનોરથશતોજ્જ્વલમ્

નાનાપક્ષિસમાયુક્તં ચક્રવાકોપશોભિતમ્।
જલજસ્થલજૈઃ પુણ્યૈઃ પ્રફુલ્લૈરુપશોભિતમ્

ચિત્રકંદરસંગુહ્યં દિવ્યગેહસમન્વિતમ્।
વિહંગસંઘસંઘુષ્ટં કલ્પપાદપસંકટમ્

તત્રાપશ્યન્મહાશાખં શાખિનં હરિતચ્છદમ્।
સર્વર્તુકુસુમોપેતં ચક્રવાકોપશોભિતમ્

નાનાપુષ્પશતાકીર્ણં નાનાવિધફલાન્વિતમ્।
ત્યક્તં સૂર્યસ્ય રુચિભિર્ભિન્નસંહતપલ્લવમ્

તત્રાંબરાણિ સંત્યજ્ય ભૂષણાનિ ચ શૈલજા।
સંવીતા વલ્કલૈર્દિવ્યૈર્દર્ભનિર્મિતમેખલા

ત્રિઃસ્નાતા પાટલાહારા બભૂવ શરદાં શતમ્।
શતમેકેન જીર્ણેન પર્ણેનાવર્ત્તયત્તદા

નિરાહારા શતં સાભૂત્સમાનાં તપસો નિધિઃ।
તત ઉદ્વેજિતાઃ સર્વે પ્રાણિનસ્તપસોગ્નિના

તતઃ સસ્માર ભગવાન્મુનીન્સપ્ત શતક્રતુઃ।
તે સમાગમ્ય મુદિતાઃ સર્વે સમુદિતાસ્તથા

પૂજિતાસ્તે મહેંદ્રેણ પપ્રચ્છુસ્તત્પ્રયોજનમ્।
કિમર્થં હિ સુરશ્રેષ્ઠ સંસ્મૃતાસ્તુ વયં ત્વયા

શક્રઃ પ્રોવાચ શૃણ્વંતુ ભગવંતઃ પ્રયોજનમ્।
હિમાચલે તપો ઘોરં તપ્યતે ભૂધરાત્મજા

તસ્યાભિમતયોગેન ભવંતઃ કર્તુમર્હથ।
તપઃ સમાપનં દેવ્યા જગદર્થે ત્વરાન્વિતાઃ

તથેત્યુક્ત્વા તતઃ શૈલં સિદ્ધસંઘાતસેવિતમ્।
ઊચુરાગમ્ય મુનયસ્તામથો મધુરાક્ષરમ્

પુત્રિ કસ્તે વ્યવસિતઃ કામઃ કમલલોચને।
તાનુવાચ તતો દેવી સાદરં ગૌરવાન્મુનીન્

દેવ્યુવાચ-।
તપસ્યંતો મહાભાગાઃ પ્રોહ્ય મૌનં ભવાદૃશાં।
વંદનાય નિયુક્તા ધીર્યાચયત્યવિકલ્પિતમ્

સુપ્રસન્નમુખા યૂયં ગૃહીત્વાસનમાદિતઃ।
ઉપવિષ્ટાઃ શ્રમં મુક્ત્વા તતઃ પ્રક્ષ્યથ મામનુ

ઇત્યુક્તાસ્તે તતશ્ચક્રુસ્તત્રાસનપરિગ્રહમ્।
સા ચ તાન્વિધિવત્પૂર્વં પૂજયિત્વા વિધાનતઃ

ઉવાચાદિત્યસંકાશાન્મુનીન્સપ્તૠષીન્શનૈઃ।
ત્યક્ત્વા વ્રતાત્મકં મૌનં નત્વા ચ વિધિવન્મુનીન્

ભગવંતોપિ મૌનાંતે તસ્યાઃ સપ્તર્ષયોપ્યથ।
ગૌરવાધારતાં પ્રાપ્તાં પપ્રચ્છુસ્તાં પુનસ્તથા

સાપિ ગૌરવગર્ભેણ મનસા ચારુહાસિની।
મુનીન્સર્વાંસ્તથાલોક્ય પ્રોવાચ પ્રોહ્ય વાગ્યમમ્

ભગવંતો વિજાનીથ પ્રાણિનાં મનસેપ્સિતમ્।
શરીરાદિભિરત્યર્થં કદર્થ્યં તે હિ દેહિનઃ

કેચિત્તુ નિપુણાસ્તત્ર ઘટંતે વિવિધોદ્યમૈઃ।
ઉપાયૈર્દુર્લભાન્ભાવાન્પ્રાપ્નુવંતિ હ્યતંદ્રિતાઃ

અપરે તુ પરિચ્છિદ્ય નાનાકારાનુપક્રમાન્।
દેહાંતરાર્થં સારંભમાશ્રયંતિ હિ તદ્વ્રતમ્

મમત્વાકાશસંભૂતકુસુમસ્રગ્વિભૂષિતમ્।
વિંધ્યશૃંગં સ્પ્રષ્ટુકામો હસ્તઃ પ્રસરતે મુહુઃ

અહં કિલ ભવં દેવં પતિં પ્રાપ્તું સમુદ્યતા।
પ્રકૃત્યૈવ દુરારાધ્યં તપસ્યંતં ચ સંપ્રતિ

સુરાસુરૈરનિર્ણીતં પરમાર્થક્રિયાશ્રયં।
સાંપ્રતં ચાપિ નિર્દગ્ધો મદનો વીતરાગિણા

કથમારાધયેદીશં માદૃશી તાદૃશં શિવમ્।
ઇત્યુક્તા મુનયસ્તે તુ સ્થિરતાં મનસસ્તતઃ

જ્ઞાતુમસ્યા વચઃ પ્રોચુઃ પ્રક્રમાત્પ્રકૃતાર્થકમ્।
મુનય ઊચુઃ-।
દ્વિવિધન્તુ સુખં તાવત્પુત્રિ લોકે વિભાવ્યતે

શરીરસ્યાસ્ય સંયોગશ્ચેતસશ્ચાપિ નિર્વૃતિઃ।
પ્રકૃત્યા તુ સ દિગ્વાસા ભીમો ભસ્માસ્થિભૂષણઃ

કપાલી ભિક્ષુકો નગ્નો વિરૂપાક્ષોઽસ્થિરક્રિયઃ।
પ્રમત્તોન્મત્તકાકારો બીભત્સો કૃતસંગ્રહઃ

પત્યા ન તેન ચાસ્ત્યર્થો મૂર્તાનર્થેન કાંક્ષિતઃ।
યદિ સ્વસ્ય શરીરસ્ય સુખમિચ્છસિ શાશ્વતમ્

તત્કથં તે મહાદેવાદ્ભૂતભાજો જુગુપ્સિતાત્।
સ્રવન્નરવસાસાસ્થિકપાલકૃતભૂષણાત્

શ્વસદુગ્રભુજંગેન્દ્રકૃતભૂષણભૂષિતાત્।
શ્મશાનવાસિનો રૌદ્રપ્રમથાનુગતાદપિ

સુરેન્દ્રમકુટવ્રાતનિઘૃષ્ટચરણોઽરિહા।
હરિરસ્તિ જગદ્ધાતા શ્રીકાન્તોઽનન્તમૂર્તિમાન્

જપ્યો યજ્ઞભુજામસ્તિ તથેન્દ્રઃ પાકશાસનઃ।
દેવતાનાં નિધિશ્ચાસ્તિ જ્વલનસ્સર્વકામધુક્

વાયુરસ્તિ જગદ્ધાતા યઃ પ્રાણસ્સર્વદેહિનામ્।
તથા વૈશ્રવણો રાજા સર્વાર્થમહિમા પ્રભુઃ

એભ્ય એકતમં કસ્માન્ન ત્વં સંપ્રાપ્તુમિચ્છસિ।
ઉતાન્યસ્માદિહ પ્રાપ્યં સુખં તે મનસે હિતમ્

એવમેતત્તથા પુત્રિ પ્રભાવો લોકસમ્પદામ્।
અસ્મિન્દેહે પરે વાપિ કલ્યાણપ્રાપ્તયે તવ

પિતુરેવાસ્તિ તે સર્વં સુરેભ્યો યન્નિવેદિતમ્।
વરસ્ય પ્રાપ્તયે ક્લેશસ્સ ચાપ્યત્રાફલસ્તરુઃ

પ્રાયેણ પ્રાર્થિતો હ્યર્થસ્સમર્થો હ્યતિદુર્લભઃ।
સ્વસ્થાનવિનિયોગિત્વાત્પુત્રિ તત્રાપિ લભ્યતે

ઇત્યુક્તવત્સુ કુપિતા મુનિવર્યેષુ શૈલજા।
ઉવાચ ક્રોધરક્તાક્ષી વિસ્ફુરદ્દશનચ્છદા

દેવ્યુવાચ-।
અસદ્ગ્રહસ્ય કા નીતિર્વ્યસનસ્ય ક્વ યંત્રણા।
વિપરીતાર્થબોદ્ધારઃ સત્પથે કેન યોજિતાઃ

એવં માં વિત્થ દુષ્પ્રજ્ઞામસ્થાનાસદ્ગ્રહપ્રિયામ્।
ન માં પ્રતિવિચારોસ્તિ યદહંકારમાનિની

પ્રજાપતિસમાઃ સર્વે ભવંતઃ સર્વદર્શિનઃ।
ન નૂનં વિત્થ તં દેવં શાશ્વતં જગતઃ પ્રભુમ્

અજમીશાનમવ્યક્તમમેયમહિમોદયમ્।
આસ્તાં તત્કર્મસદ્ભાવં સંબોધં તાવદાવૃતમ્

વિદુસ્તં ન હરિ બ્રહ્મમુખા અપિ સુરેશ્વરાઃ।
યત્તસ્યવિભવં સ્વોત્થં ભુવનેષુ વિજૃંભિતમ્

પ્રકટં સર્વભૂતાનાં તદપ્યથ ન વિત્થ કિં।
કસ્યૈતદ્ગગનં મૂર્તિઃ કસ્યાગ્નિઃ કસ્ય મારુતઃ

કસ્ય ભૂઃ કસ્ય વરુણઃ કશ્ચંદ્રાર્કવિલોચનઃ।
કસ્યાર્ચયંતિ લોકેષુ લિંગં ભક્ત્યા સુરાસુરાઃ

યચ્ચ બ્રહ્મેશ્વરા દેવા વિષ્ણ્વિન્દ્રાદ્યા મહર્ષયઃ।
પ્રભાવં પ્રભવં વાપિ તેષામપિ ન વિત્થ કિં

અદિતેઃ કશ્યપાજ્જાતા દેવા નારાયણાદયઃ।
મરીચેઃ કશ્યપઃ પુત્રો હ્યદિતિર્દક્ષપુત્રિકા

મરીચિશ્ચાપિ દક્ષશ્ચ પુત્રૌ તૌ બ્રહ્મણઃ કિલ।
બ્રહ્મા હિરણ્મયાદંડાદેવ સિદ્ધવિભૂતિકઃ

કસ્ય પ્રાદુરભૂદ્ધ્યાનાત્પ્રાકૃતઃ પ્રાકૃતાંશકઃ।
અથ નારાયણેનૈવ સ્વકીયેચ્છા સમાશ્રયાત્

તત્પ્રેરિતઃ પ્રયાત્વેષ જન્મ નારાયણાત્મકમ્।
સાપિ કર્મણ એવોક્તા પ્રેરણાવિવશાત્મનામ્

યથોન્માદાદિ દુષ્ટસ્ય મતિરેવ હિ સાભવેત્।
ઇષ્ટાનેવ પદાર્થાન્વૈ વિપરીતાન્હિ મન્યતે

લોકસ્ય વ્યવહારેષુ દૃષ્ટેષુ હસતે સદા।
ધર્માધર્મફલપ્રાપ્તૌ વિષ્ણુમેવ નિબોધત

વિદધ્વમિત્થં મુનયોઽસકૃચ્ચ મે ગિરં ગિરીશશ્રુતિભૂમિસન્નિધૌ।
ઉત્કૃષ્ટકેદાર ઇવાવનીતલે સુબીજમુષ્ટિં સુફલાય કર્ષકાઃ

તે તાં શ્રુત્વા હિ તાં રમ્યાં પ્રક્રમાત્પ્રક્રમક્રિયામ્।
વાચંવાચાં પતિપ્રખ્યાઃ પ્રોચુશ્ચસ્મિતસુંદરાઃ

મુનય ઊચુઃ-।
જાતે લોકવિધાને તુ સત્યં તત્કાર્યમુત્તમમ્।
પ્રાયઃ પ્રાલેયશૈલસ્ય શંકા તત્કાલરૂપિણઃ

સત્યમુત્કંઠિતાઃ સર્વે યે યે કાર્યાર્થમુદ્યતાઃ।
તેષાં ત્વરંતે ચેતાંસિ કિંતુ નામમહાત્મનામ્

લોકયાત્રાનુગંતવ્યા વિશેષેણ વિવક્ષિતૈઃ।
યતસ્તદ્ધર્મમેધંતે તત્પ્રામાણ્યં પરે ધૃતાઃ

ઇત્યુક્ત્વા મુનયો જગ્મુસ્ત્વરિતાસ્તુહિનાચલમ્।
તત્ર તે પૂજિતાસ્તેન હિમશૈલેન સાદરમ્

ઊચુર્મુનિવરાઃ પ્રીતાઃ સ્વલ્પકં તુ ત્વરાન્વિતાઃ।
મુનય ઊચુઃ-।
દેવો દુહિતરં સાક્ષાત્પિનાકી તવ માર્ગતે

તચ્છીઘ્રં પાવયાત્માનમાહુત્યેવાનલે હુતમ્।
કાર્યં હિ તચ્ચ દેવાનાં સુચિરં પરિવર્તતે

જગદુદ્ધારણાયૈષ વિધાતવ્યઃ સમુદ્યમઃ।
ઇત્યુક્તસ્તુ તદા શૈલો હર્ષાવેશવશાન્મુનીન્

અસમર્થોભવદ્વક્તુમુત્તરં પ્રાર્થયન્નિવ।
તતો મેના મુનીન્વંદ્ય પ્રોવાચ સ્નેહવિક્લવા

દુહિતુસ્તાન્મુનીંશ્ચૈવ વચનં સ્વયમર્થવત્।
મેનોવાચ-।
યદર્થં દુહિતુર્જન્મ ચેચ્છંત્યપિ મહાફલં

તદેવોપસ્થિતં સર્વં પ્રક્રમેણૈવ સાંપ્રતમ્।
કુલજન્મવયોરૂપવિભુત્વૈસ્સહિતોપિ યઃ

વરસ્તસ્યાપિ નાહૂય સુતા દેયા હ્યયાચતઃ।
દિગ્વાસા જટિલઃ શૂલી દગ્ધકામોપિ કામદઃ

સ તુ મત્સુતયા ઘોરઃ કથં નામ ઉપાસ્યતે।
મુનય ઊચુઃ-।
ઐશ્વર્યમવગચ્છસ્વ શંકરસ્ય સુરાસુરાઃ

આરાધ્યમાનપાદાબ્જ યુગલાશ્ચ સુનિર્વૃતાઃ।
યસ્યોપયોગિ યદ્રૂપં તેન તત્પ્રાર્થ્યતે ચિરમ્

ઘોરં તપસ્યતે બાલા તેન રૂપેણ નિર્વૃતા।
યત્સા વ્રતાનિ દિવ્યાનિ નયિષ્યતિ સમાપનમ્

તદત્રાવહિતા તાવદસ્માસ્વેવ ભવિષ્યતિ।
ઇત્યુક્ત્વા ગિરિણા સાર્દ્ધં યયુર્યત્રાસ્તિ શૈલજા

જિતાર્કજ્વલનજ્વાલા તપસ્તેજોમયીહ્યુમા।
પ્રોક્તા સા મુનિભિઃ સ્નિગ્ધં માનિન્યાહ વચોર્થવત્

નાહં ક્ષુદ્રાત્કિલેચ્છામિ ૠતે શર્વાત્પિનાકિનઃ।
સ્થિતં ચ તારતમ્યેન પ્રાણિનાં પરમર્દ્ધિદં

ધીરતૈશ્વર્યકાર્યાણિ પ્રમાણમતુલં મહત્।
યસ્માન્ન કિંચિદપરં યચ્ચ યસ્માત્પ્રવર્તતે

યસ્યૈશ્વર્યમનાદ્યંતં તમહં શરણં ગતા।
સમઃ સવ્યવસાયશ્ચ દીર્ઘેણ વિપરીતકઃ

એવં નિશમ્ય તે વાચં દેવ્યા મુનિવરાસ્તદા।
આનંદાશ્રુપરીતાક્ષાઃ સસ્વજુસ્તાં તપસ્વિનીં

ઊચુશ્ચ પરમપ્રીતાઃ શૈલજાં મધુરં વચઃ।
ૠષય ઊચુઃ।
અત્યદ્ભુતમહો પુત્રિ જ્ઞાનમૂર્તિરિવામલા

પ્રસાદયસિ નો ભાવં ભવભાવપ્રતિશ્રયાત્।
નનુ વિદ્મો વયં તસ્ય દેવસ્યૈશ્વર્યમદ્ભુતમ્

ત્વન્નિશ્ચયસ્ય દૃઢતાં વેત્તું વયમિહાગતાઃ।
અચિરાદેવ તન્વંગિ કામસ્ત્વેષ ભવિષ્યતિ

આદિત્યસ્સ પ્રભો યાતિ રત્નેભ્યઃ કા દ્યુતિઃ પૃથક્।
કોઽર્થો વર્ણાન્સ્વકાંસ્ત્યક્ત્વા તથા ત્વં ગિરિશં વિના

યામો નેકાભ્યુપાયેન તમભ્યર્થયિતું વયમ્।
અસ્માકમપિ ચૈષોર્થઃ સુતરાં હૃદિ વર્તતે

અતસ્ત્વમેવ સા બુદ્ધિર્યતો નીતિસ્ત્વમેવ હિ।
અતો નિઃસંશયં કાર્યં શંકરોપિ વિધાસ્યતિ

ઇત્યુક્ત્વા પૂજિતાસ્સર્વે મુનયો ગિરિકન્યયા।
પ્રયયુર્ગિરિશં દ્રષ્ટું પ્રસ્થં હિમવતો મહત્

ગંગાંભઃ પ્લાવિતાત્માનઃ પિંગાબદ્ધજટાસટાઃ।
ભૃંગાનુયાતપાણિસ્થ મંદારકુસુમસ્રજઃ

સંપ્રાપ્ય તુ ગિરેઃ પ્રસ્થં દદૃશુઃ શંકરાશ્રમમ્।
પ્રશાંતાશેષસત્વૌઘં પર્યસ્તિમિતકાનનમ્

નિઃશબ્દક્ષોભસલિલ પ્રયાતં સર્વતો દિશમ્।
તત્રાપશ્યંસ્તતોદ્વારિ વીરકં વેત્રપાણિનમ્

તમેતે મુનયઃ પૂજ્યા વિનીતાઃ કાર્યગૌરવાત્।
ઊચુર્મધુરભાષાભિસ્તે વાચં વાગ્મિનાં વરાઃ

દ્રષ્ટું વયમિહાયાતાઃ શંકરં ગુણનાયકં।
ત્રિલોચનં વિજાનીહિ સુરકાર્યપ્રચોદિતાઃ

ત્વમેવ નો ગતિસ્તત્ર યથાકાલાનતિક્રમઃ।
સ્યાત્પ્રાર્થનૈષા પ્રાયેણ પ્રતીહારમયી પ્રભો

ઇત્યુક્તો મુનિભિઃ સોથ ગૌરવાત્તાનુવાચ હ।
સવનસ્યાપરાં સંધ્યાં કર્તું મંદાકિનીં ગતઃ

ક્ષણેન ભાવિતા વિપ્રાસ્તતો દ્રક્ષ્યથ શૂલિનમ્।
ઇત્યુક્તા મુનયસ્તસ્થુર્યત્નાત્કાર્યવિચક્ષણાઃ

ગંભીરાંબુધરં પ્રાવૃટ્તૃષિતાશ્ચાતકા યથા।
તથા ક્ષણેન નિષ્પન્ન સમાચારક્રિયાવિધિમ્

વીરાસનકૃતોદ્દેશં મૃગચર્મનિયામિતમ્।
તતો વિનીતો જાનુભ્યામવલંબ્ય મહીં મુદા

ઉવાચ વીરકો દેવં પ્રણયૈકસમાશ્રયમ્।
સંપ્રાપ્તા મુનયઃ સપ્ત દ્રષ્ટું ત્વાં દીપ્તતેજસં

વિભો સમાદિશ દ્રષ્ટું તતો ધ્યાનમિહાર્હસિ।
ઇત્યુક્તો ધૂર્જટિસ્તેન વીરકેણ મહાત્મના

ભ્રૂભંગસંજ્ઞયા તેષાં પ્રવેશાજ્ઞાં દદૌ તદા।
મૂર્દ્ધકંપેન તાન્સપ્ત વીરકોપિ મહામુનીન્

આજુહાવ વિદૂરસ્થાન્દર્શનાય પિનાકિનઃ।
ત્વરાબદ્ધજટાસ્તે ચ લંબકૃષ્ણાનિજાંબરાઃ

વિવિશુર્વેદિકાં દિવ્યાં ગિરીશસ્ય વિભોસ્તતઃ।
બદ્ધપાણિપુટા ક્ષિપ્ત નાકપુષ્પોત્ત્કરાસ્તતઃ

પિનાકિપાદયુગલં વંદ્ય નાકનિવાસિનઃ।
તતઃ સ્નિગ્ધેક્ષિતાઃ સંતો મુનયઃ શૂલપાણિના

ગિરીશં તે તતો દૃષ્ટ્વા તે સમં તુષ્ટવુર્મુદા

મુનય ઊચુઃ-।
અહો કૃતાર્થા વયમેવ સાંપ્રતં સુરેશ્વરૈર્વંદિતપાદપલ્લવમ્।
વિલોકયામો ગુણગૌરવર્દ્ધિભિઃ સમાદિશેઃ કાર્યમશેષરક્ષણમ્

તતઃ પ્રહસ્ય સર્વજ્ઞ ઉવાચ મુનિસત્તમાન્।
ભવતાં યદ્ધૃદિગતં કાર્યં તત્કુરુતાધુના

ઇત્યુક્તા મુનયસ્તૂર્ણં યયુર્યત્ર ચ શૈલજા।
બભાષિરે વિભાગજ્ઞા ગિરિજાં ગિરિગહ્વરે।
રમ્યં પ્રિયમનોહારિ મારૂપં તપસાદહ

પ્રીતસ્તે શંકરઃ પાણિમેષ પ્રતિગ્રહીષ્યતિ।
વયમર્થિતવંતસ્તે પિતરં પૂર્વમાગતાઃ

પિત્રા સહ ગૃહં ગચ્છ વયં યામઃ સ્વમંદિરં।
ઇત્યુક્તા તપસઃ સત્યં ફલમસ્તીતિ ચિંત્ય સા

ત્વરમાણા યયૌ વેશ્મ પિતુર્દિવ્યં સુશોભિતં।
સા તત્ર રજનીં મેને વર્ષાયુતસમાં સતી

હરદર્શનસંજાત સમુત્કંઠા હિમાદ્રિજા।
તતો મુહૂર્ત્તે બ્રાહ્મે તુ તસ્યાશ્ચક્રુઃ સુહૃત્ક્રિયાં

નાનામંગલસંદોહાન્યથાવત્ક્રમપૂર્વકમ્।
દિવ્યમંગલસંયોગાન્મંદિરે બહુમંગલે

ઉપાસત ગિરિં મૂર્ત્તા ૠતવઃ સર્વકામિકાઃ।
વાયવઃ સુખદાશ્ચાસન્સંમાર્જનવિધૌ ગિરેઃ

હર્મ્યેષુ શ્રીઃ સ્વયં દેવી કૃતનાના પ્રસાધના।
કાંતિઃ સર્વેષુ ભાવેષુ ૠદ્ધિશ્ચ ભરણાકુલા

ચિંતામણિપ્રભૃતયો રત્નાશ્શૈલં સમંતતઃ।
ઉપતસ્થુર્લતાશ્ચાપિ કલ્પકાદ્યા મહાદ્રુમાઃ

ઓષધ્યો મૂર્તિમત્યશ્ચ દિવ્યૌષધિસમન્વિતાઃ।
રસાશ્ચ ધાતવશ્ચૈવ સર્વે શૈલસ્ય કિંકરાઃ

કિંકરાસ્તસ્ય શૈલસ્ય વ્યગ્રાશ્ચાશ્રમવર્તિનઃ।
નદ્યઃ સમુદ્રા નિખિલાઃ સ્થાવરં જંગમં ચ યત્

તે સર્વે હિમશૈલસ્ય મહિમાનમવર્દ્ધયન્।
અભવન્મુનયો નાગા યક્ષા ગંધર્વકિન્નરાઃ

શંકરસ્યાપિ વિબુધા ગંધમાદનપર્વતે।
સજ્જમંડનસંભારાસ્તસ્થુર્નિર્મલ મૂર્ત્તયઃ

શર્વસ્યાથ જટાજૂટે ચંદ્રખંડં પિતામહઃ।
બબંધ પ્રણયોદાર વિસ્ફારિતવિલોચનઃ

કપાલમાલાં વિપુલાં ચામુંડા મૂર્ધ્નિ બધ્નતી।
ઉવાચ ગિરિશં કાલી પુત્રં જનય શંકર

યો દૈત્યેંદ્રકુલં હત્વા માં રક્તૈસ્તર્પયિષ્યતિ।
શૌરિર્વતંસિકારત્નં કંઠાભરણમુજ્વલમ્

ભુજંગાભરણં ગૃહ્ય સજ્જશ્શંભોઃ પુરોઽભવત્।
શક્રો ગજાજિનં તસ્ય વસાભ્યક્તાગ્રપલ્લવમ્

દધ્રે સરભસં સ્વિદ્યદ્વિસ્તીર્ણ મુખપંકજમ્।
વાયવશ્ચ વવુસ્તીક્ષ્ણાસ્તીક્ષ્ણં હિમગિરિપ્રભમ્

વૃષં વિભૂષયામાસુર્હરયાનં મનોજવમ્।
વિરેજુર્નયનાન્તસ્થાઃ શંભોઃ સૂર્યાનલેંદવઃ

સ્વાં દ્યુતિં લોકનાથસ્ય જગતઃ કર્મસાક્ષિણઃ।
ચિતાભસ્મસમાધત્ત કપાલે રજતપ્રભમ્

મનુજાસ્થિમયીં માલાં નિબંબંધ ચ પાણિના।
પ્રેતાધિપઃ પુરે દૂરે સભયઃ સમવર્તત

નાનાકારમહારત્નભૂષણં ધનદાહૃતમ્।
વિહાયોદીપ્તસર્પેંદ્ર કટકેન સ્વપાણિના

કર્ણોત્તંસં ચકારેશો હ્યમલં તક્ષકં સ્વયમ્।
નિષ્પન્નાભરણં ચૈવ પ્રસાધ્યેશં પ્રસાધનૈઃ

તત્રાપ્યેષા નિયમતો હ્યભવન્વ્યગ્રમૂર્તયઃ।
મુમોચાભિનવાન્સર્વરમ્યશાલિરસૌષધીન્

વ્યગ્રા તુ પૃથિવી દેવી સર્વભાવાત્મનોરમા।
ગૃહીત્વા વરુણઃ સાક્ષાદ્રત્નાઢ્યાભરણાનિ ચ

પુષ્પાણિ ચ વિચિત્રાણિ નાનારત્નમયાનિ તુ।
તસ્થૌ સાભરણો દેવઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વદેહિનામ્

જ્વલનશ્ચાપિ દિવ્યાનિ હૈમાન્યાભરણાનિ ચ।
જાતરૂપપવિત્રાણિ પ્રયતઃ સમુપસ્થિતઃ

વાયુર્વવૌ ચ સુરભિઃ સુખસંસ્પર્શનો વિભુમ્।
છત્રં ચંદ્રકરોદ્દામં હાસિતં ચ શતક્રતુઃ

જગ્રાહ મુદિતઃ શ્રીમાન્બાહુભિર્વજ્રભૂષણઃ।
જગુર્ગંધર્વમુખ્યાશ્ચ નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ

વાદયંતોતિમધુરં જગુર્ગંધર્વકિન્નરાઃ।
મુહૂર્તાદૃતવસ્તત્ર જગુશ્ચ નનૃતુશ્ચ વૈ

ચપલાશ્ચ ગણાસ્તસ્થુર્લોડયંતો હિમાચલમ્।
ઉપવિષ્ટઃ ક્રમાદ્ધાતા વિશ્વકૃદ્ભગનેત્રહા

ચકારૌદ્વાહિકં કૃત્યં પત્ન્યા સહ યથોદિતમ્।
દત્તાર્ઘ્યો ગિરિરાજેન સુરવૃંદૈર્વિનોદિતઃ

અવસત્તાં ક્ષપાં તત્ર પત્ન્યા સહ પુરાંતકઃ।
તતો ગંધર્વગીતેન નૃત્યેનાપ્સરસામપિ

સ્તુતિભિર્દેવદૈત્યાનાં વિબુદ્ધો વિબુધાધિપઃ।
આમંત્ર્ય હિમશૈલેંદ્રં પ્રભાતે જાયયા સહ

જગામ મંદરગિરિં વાયુવેગેન શૃંગિણા।
તતો ગતે ભગવતિ નીલલોહિતે સહોમયા રતિમનુભૂતભૂધરઃ

સબાંધવો ભવતિ હિ કસ્ય નો મનો વિશૃંખલં જગતિ હિ કન્યકા પિતુઃ।
પુરોદ્યાનેષુ રમ્યેષુ વિવિક્તેષુ વનેષુ ચ

સુરક્તહૃદયો દેવ્યા વિજહાર ભગાક્ષિહા।
તતો બહુતિથે કાલે પુત્રનામ્ના ગિરેઃ સુતા

સખીભિઃ સહિતા ક્રીડાં ચક્રે કૃત્રિમ પુત્રકૈઃ।
કદાચિદ્ગંધતૈલેન ગાત્રમભ્યજ્ય શૈલજા

ચૂર્ણૈરુદ્વર્તયામાસ મલેનાપૂરિતાં તનુમ્।
તદુદ્વર્ત્તનકં ગૃહ્ય નરં ચક્રે ગજાનનમ્

પુરુષં ક્રીડતી દેવી તચ્ચાપ્યક્ષિપદંભસિ।
જાહ્નવ્યા શિવયા સખ્યા તતઃ સોભૂદ્બૃહત્તનુઃ

કાયેનાતિવિશાલેન જગદાપૂરયત્તદા।
પુત્રેત્યુવાચ તં દેવી પુત્રેત્યૂચે ચ જાહ્નવી

ગાંગેય ઇતિ દેવૈસ્તુ પૂજિતોઽભૂદ્ગજાનનઃ।
વિનાયકાધિપત્યં ચ દદાવસ્ય પિતામહઃ

પુનઃ સા ક્રીડતી ચક્રે તરું ચ વરવર્ણિની।
મનોજ્ઞમંકુરં રૂઢમશોકસ્ય શુભાનના

વર્દ્ધયામાસ તં ચાપિ કૃતસંસ્કારમંગલમ્।
બૃહસ્પતિમુખૈર્વિપ્રૈર્દિવસ્પતિપુરોહિતૈઃ

તતો દેવૈઃ સમુનિભિઃ પ્રોક્તા દેવી ત્વિદં વચઃ।
અધુના દર્શિતે માર્ગે મર્યાદાં કર્તુમર્હસિ

ફલં કિં ભવિતા દેવિ કલ્પિતૈસ્તરુપુત્રકૈઃ।
ઇત્યુક્તા હર્ષપૂર્ણાંગી પ્રોવાચાતિશુભાં ગિરં

એકં નિરુદકે ગ્રામે યઃ કૂપં કારયેદ્બુધઃ।
બિંદૌબિંદૌ ચ તોયસ્ય સ વસેદ્વત્સરં દિવિ

દશકૂપસમાવાપી દશવાપીસમો હ્રદઃ।
દશહ્રદસમા કન્યા દશકન્યાસમો દ્રુમઃ

એષા વૈ શુભ મર્યાદા નિયતા લોકભાવિની।
ઇત્યુક્તાસ્તુ તતો વિપ્રા બૃહસ્પતિપુરોગમાઃ

જગ્મુઃ સ્વમંદિરાણ્યેવ ભવાનીં વંદ્ય માતરં।
ગતેષુ તેષુ દેવોપિ શંકરઃ પર્વતાત્મજાં

પાણિનાલમ્બ્યમાનેન ન સ્વમાવાસમગચ્છત।
ચિત્તપ્રસાદજનનં પ્રાસાદાટ્ટાલગોપુરં

લંબમૌક્તિકદામાનં માલિકાકુલવેદિકં।
સુનદ્ધકલધૌતં ચ ક્રીડાગૃહમનોગતં

પ્રકીર્ણકુસુમામોદ મત્તાલિકુલકૂજિતમ્।
કિન્નરોદ્ગીતસંગીત ગૃહાંતરિતભિત્તિકમ્

સુગંધિધૂપસંઘાતં મનઃપ્રાપ્યમલક્ષિતં।
ક્રીડામયૂરનારીભિરભિતો રભસાર્પિતં

હંસસંઘાતસંદિષ્ટ સ્ફટિકસ્તભંતોરણં।
અનાવિલમસંભ્રાંત્યા બહુશઃ કિન્નરાકુલં

શુકૈર્યત્રાભિદૃશ્યંતે પદ્મરાગવિનિર્મિતાઃ।
ભિત્તયો જાતિસંભ્રાંત્યા પ્રતિબિંબિતમૌક્તિકાઃ

તત્રાક્ષૈઃ પ્રિયયા દેવો વિહર્તુમુપચક્રમે।
સ્વછેંદ્રનીલભૂભાગે ક્રીડંતૌ યત્ર સંસ્થિતૌ

વપુઃ સહાયતાં પ્રાપ્તૌ વિનોદરસનિર્વૃતૌ।
એવં પ્રક્રીડતોસ્તત્ર દેવીશંકરયોસ્તદા

પ્રાદુર્ભૂતો મહાશબ્દઃ પતિતાંબરગોચરઃ।
તચ્છ્રુત્વા કૌતુકાદ્દેવી કિમેતદિતિ શંકરમ્

પર્યપૃચ્છત્સુરવરં હરં વિસ્મિતપૂર્વકં।
ઉવાચ દેવો નૈતત્તે દૃષ્ટપૂર્વં શુચિસ્મિતે

એતે ગણેશાઃ ક્રીડંતે શૈલેસ્મિન્મત્પ્રિયાઃ સદા।
તપસા બ્રહ્મચર્યેણ નામભિઃ ક્ષેત્રસેવનૈઃ

યૈરહં તોષિતઃ પૂર્વં ત એતે મનુજોત્તમાઃ।
મત્સમીપમનુપ્રાપ્તા મમ હૃદ્યાઃ શુભાનને

કામરૂપા મહોત્સાહા મહારૂપગુણાન્વિતાઃ।
કર્મભિર્વિસ્મયં તેષાં પ્રયામિ બલશાલિનામ્

સામરસ્યાસ્ય જગતઃ સૃષ્ટિસંહરણક્ષમાઃ।
બ્રહ્મચન્દ્રેંદ્ર ગંધર્વૈસ્સકિન્નરમહોરગૈઃ

વિવર્જિતોપ્યહં નિત્યં નૈભિર્વિરહિતો રમે।
હૃદ્યા મે ચારુસર્વાઙ્ગિ ત એતે ક્રીડિતા ગિરૌ

ઇત્યુક્તા તુ તદા દેવી ત્યક્ત્વા તં વિસ્મયાકુલા।
ગવાક્ષાંતરમાસાદ્ય પ્રેક્ષતે ચકિતાનના

યાવંતસ્તે કૃશા દીર્ઘા હ્રસ્વાઃ સ્થૂલા મહોદરાઃ।
વ્યાઘ્રેભવદનાઃ કેચિત્કેચિન્મેષાજરૂપિણઃ

અનેકપ્રાણિરૂપાશ્ચ જ્વાલાસ્યાઃ કૃષ્ણપિંગલાઃ।
સૌમ્યા ભીમાઃ સ્મિતમુખાઃ કૃષ્ણપિંગજટાસ્સદા

નાનાવિહંગવદના નાનાવિધસુરાનનાઃ।
કૌશેયચર્મવસના નગ્નાશ્ચાન્યો વિરૂપિણઃ

ગોકર્ણા ગજકર્ણાશ્ચ બહુવક્ત્રેક્ષણોદરાઃ।
બહુપાદા બહુભુજા દિવ્યનાનાસ્ત્રપાણયઃ

અનેકકુસુમાપીડા નાનાવ્યાકુલભીષણાઃ।
કૃતનાનાયુધધરા નાનાકવચભૂષણાઃ

વિચિત્રવાહનારૂઢા દિવ્યરૂપા વિયચ્ચરાઃ।
વીણાવાદ્યરવોદ્ઘુષ્ટા નાનાસ્થાનકનર્તકાઃ

ગણેશાંસ્તાંસ્તથા દૃષ્ટ્વા દેવી પ્રોવાચ શંકરમ્।
દેવ્યુવાચ-।
ગણેશાઃ કતિસંખ્યાતાઃ કિંનામાનઃ કિમાત્મકાઃ

એકૈકશો મમ બ્રૂહિ નિષ્ઠિતા યે પૃથક્પૃથક્।
શંકર ઉવાચ-।
કોટિકોટિશ્ચ સંખ્યાતા નાનાવિખ્યાતપૌરુષાઃ

જગદાપૂરિતં સર્વમેભિર્ભીમૈર્મહાબલૈઃ।
સિદ્ધક્ષેત્રેષુ રથ્યાસુ જીર્ણોદ્યાનેષુ વેશ્મસુ

દાનવાનાં શરીરેષુ બાલેષૂન્મત્તકેષુ ચ।
એતે વિશંતિ મુદિતા નાનાહારવિહારિણઃ

ઊષ્મપાઃ ફેનપાશ્ચૈવ ધૂમપા મધુપાયિનઃ।
મેદાહારારુધિરપાસ્સર્વભક્ષા હ્યભોજનાઃ

દેવાદાસ્તાપસાહારા નાનાવાદ્યરતિપ્રિયાઃ।
ન હિ વક્તુમનંતત્વાચ્છક્યન્તે હિ ગણાઃ પૃથક્

દેવ્યુવાચ-।
નાગત્વગુત્તરાસંગઃ શુદ્ધાંગો મુંજમેખલી।
મનઃશિલેન કલ્કેન ચપલો રંજિતાનનઃ

ભૃંગદષ્ટોત્પલાનાં ચ સ્રગ્દામા મધુરાકૃતિઃ।
પાષાણશકલોત્તાન કાંસ્યતાલપ્રવર્તકઃ

અસૌ ગણેશ્વરો દેવ કિંનામા કિન્નરાનુગઃ।
ય એષ ગણગીતેષુ દત્તકર્ણો મુહુર્મુહુઃ

શર્વ ઉવાચ-।
સ એષ વીરકો દેવિ સદા મે હૃદયપ્રિયઃ।
નાનાશ્ચર્યગુણાધારો ગણેશ્વર ગણાર્ચિતઃ

દેવ્યુવાચ।
ઈદૃશસ્ય સુતસ્યાસ્તિ મમોત્કંઠા પુરાંતક।
કદાહમીદૃશં પુત્રં દ્રક્ષ્યામ્યાનંદદાયકં

શર્વ ઉવાચ-।
એષ એવ સુતસ્તેસ્તુ નયનાનંદકારકઃ।
ત્વયા માત્રા કૃતાર્થો હિ વીરકોપિ સુમધ્યમે

ઇત્યુક્ત્વા પ્રેષયામાસ વિજયાં હર્ષણોત્સુકાં।
વીરકાનયનાયાશુ દુહિતા ભૂભૃતઃ સખીં

સાવરુહ્ય ત્વરાયુક્તા પ્રાસાદાદંબરસ્પૃશઃ।
ગણપં ગણમધ્યસ્થં સૂર્યકોટિપ્રવર્તનમ્

વિજયોવાચ-।
એહિ વીરક ચાપલ્યાત્ત્વયા દેવી પ્રતોષિતા।
ત્વામાહ્વયતિ ચેત્યુક્તસ્ત્યક્ત્વા પાષાણખંડકમ્

દેવ્યાઃ સપીપમાગચ્છદ્વિજયાનુગતઃ શનૈઃ।
પ્રાસાદશિખરોત્ફુલ્લરક્તાંબુજનિભ દ્યુતિઃ

તં દૃષ્ટ્વા પ્રસ્થિતાનલ્પસ્વાદુક્ષીરપયોધરા।
ગિરિજોવાચ-।
પિબ ક્ષીરમિદં વત્સ સ્રુતં પિબ યથેચ્છકમ્

ઉવાચ દેવી સસ્નેહં ગિરા મધુરવર્ણયા।
એહિ સદ્યો હિ જાતોસિ મે પુત્રકો દેવદેવેન દત્તોધુના વીરક

ઉક્તવત્યંકઆધાય પર્યષ્વજત્તં કપોલે ચુચુંબાગરાણ્નંદિની।
મૂર્ધ્ન્યુપાઘ્રાય સંમાર્જ્ય ગાત્રાણિ ચાભૂષયામાસ દિવ્યૈઃ સ્વયંભૂષણૈઃ

કિંકિણીમેખલાનૂપુરૈઃ સન્મણિપ્રોતકેયૂરહારૈરમૂલ્યૈર્ગુણૈઃ।
કોમલૈઃ પલ્લવૈશ્ચિત્રિતશ્ચારુભિર્મંગલૈઃ કંકણૈર્દિવ્યમંત્રોદ્ભવૈઃ

તસ્ય શુદ્ધૈસ્તતોભૂરિભિશ્ચાકરોન્મિશ્રસિદ્ધાર્થકૈરઙ્ગરક્ષાવિધિં।
એવમાદાય ચોવાચ કૃત્વા સ્રજં મૂર્ધ્નિ ગોરોચનાપત્રભંગોજ્જ્વલૈઃ

વત્સવત્સાધુના ક્રીડ સાર્દ્ધં ગણૈરપ્રમત્તો વ્રજ શ્વભ્રવર્જં શનૈઃ।
વ્યાલમાલાકુલાઃ શૈલસાનુદ્રુમાદંતિભિર્ભગ્નશાખાઃ પરં ભંગિનઃ

જાહ્નવીમંડલક્ષુબ્ધતોયાકુલં મા વિશેથા બહુવ્યાઘ્રજુષ્ટે વને।
વત્સ સંખ્યેષુ દુર્ગેષુ યદ્વીરક પુત્ર ભાવાયતાં સ્વચ્છચિત્તો જનઃ

પ્રાર્થિતં ભવ્યમાયાતિભાવિન્યસૌ ભાવ્યતાં સોપિ નિર્વર્ત્યસર્વૈર્ગુણૈઃ।
એવમુક્તોઽનયા વીરકો માતરં સસ્મયન્નાહ લીલાવશાવિષ્ટધીઃ

એષ માત્રા સ્વયં મે કૃતઃ કંકણઃ પત્રકશ્ચિત્રિતઃ પાટલૈર્બિંદુભિઃ।
ચારુપુષ્પૈરિયં માલતીભિઃ કૃતામાલિકા મે શિરસ્યાહિતા કોમલા

તોષયામીશ્વરીમિત્યયં સત્વરં ચિંતયિત્વા વ્રજદ્બાહ્યતઃ ક્રીડનમ્।
સ્વૈર્ગણૈઃ સંયુતો વીરકો હર્ષિતો દક્ષિણાત્પશ્ચિમં પશ્ચિમાદુત્તરમ્

ઉત્તરાત્પૂર્વમભ્યેત્ય સખ્યાયુતા પ્રેક્ષતે તં ગવાક્ષાંતરાદ્વીરકં।
શૈલપુત્રી બહિઃ ક્રીડિતારં જગત્સ્નેહતઃ પુત્રલુબ્ધાયતસ્સોત્ર કઃ

મોહમાયાતિ યઃ સ્વલ્પવેત્તા જડો માંસવિણ્મૂત્રસંઘાતદેહોદ્વહઃ।
દ્રષ્ટુમભ્યંતરં નાકવાસેશ્વરેષ્વિન્દુમૌલિપ્રવિષ્ટેષુ કક્ષાંતરમ્

વાહનાન્યેવમારોહમાણાસ્તતો લોકપાલાસ્ત્રપૂગં મુહૂર્ત્તાવધિ।
ખડ્ગ એષો વિખડ્ગાકરો નિર્મલઃ કૃંતકઃ કસ્ય કેનાહૃતો બ્રૂત નઃ

નોભવેદ્ધસ્તદંડેન કિં બ્રૂમહે ભીમમૂર્ત્યં ગણે નાસ્તિ કૃત્યં ગિરૌ।
પાશ એષોસ્તિ તેનાત્ર કો બધ્યતે મા વૃથા લોકપાલાનુગાસ્તિષ્ઠત

એવમેવૈતદિત્યબ્રુવંસ્તે તદા વીક્ષ્ય દેવાનુગં વીરકં રક્ષકં।
પ્રાહ દેવી વને પર્વતે નિર્જરાધ્યગ્નિશાલામુખે ભૂતલે ભૂતપાઃ

નિર્ઝરાંભો નિપાતેષુ નો મજ્જતાત્પુષ્પજાલાવનદ્ધેષુ ધામસ્વપિ।
પ્રોચ્ચનાનાદ્રિકુંજાવગાહેષ્વથો મારુતાસ્ફોટસંરક્ષણે કામતઃ

કાંચનોત્તુંગ શૃંગાવરોહક્ષિતૌ હૈમરેણૂત્કરાસંગપિંગદ્યુતિઃ।
ખેચરાણાં વને ચાપિ રમ્યે બભૌ રૂપસંપત્પ્રકારોગણો વાસિતુમ્

મંદરેકંદરે ચારુવાપીતટે કુન્દમંદારપુષ્પપ્રવાલાંબુજે।
સિદ્ધનારીભિરાપીતરૂપામૃતં વિસ્તૃતૈર્નેત્રમાત્રૈરનુન્મેષિભિઃ

વીરકં શૈલપુત્રી નિમેષાંતરાદસ્મરત્પુત્રગૃધ્નુર્વિનોદાર્થિની।
સોપિ તાદૃક્ક્ષણાવાપ્તપુણ્યોદયો યો હિ જન્માંતરેઽસ્યાત્મજત્વં તતઃ

ક્રીડતસ્તસ્ય તૃપ્તિઃ કથં જાયતે યોપિ ભાવાજ્યગ? દ્વેધસા તેજસા।
કલિપતઃપ્રેક્ષણં દિવ્યગીતક્ષણં નૃત્યલોલૈર્ગણૈશૈઃ પ્રવૃત્યક્ષણં

સિંહનાદાકુલે ગંડશૈલે જ્વલદ્રત્નજાલે બૃહત્સાલતાલેક્ષણમ્।
ફુલ્લનાના તમાલાલિકાલેક્ષણં વૃક્ષમૂલે વિલોલોમરાલેક્ષણમ્

સ્વલ્પપંકે જલે પંકજાંકેક્ષણં માતુરંકે શુભે નિષ્કલંકેક્ષણમ્।
પરિક્રીડતે બાલલીલાવિસારી ગણેશાધિપા દેવતાનંદકારી

નિકુંજેષુ વિદ્યાધરોદ્ગીતશીલઃ પિનાકીવ લીલાવિલાસૈઃ સલીલઃ।
પ્રકાશ્ય ભુવનં ગોભિસ્તતો દિનકરે ગતે

દેશાંતરં તદા પશ્ચાદ્દૂરસ્થો ધરણીધરઃ।
મિત્રત્વમસ્ય સુદૃઢં હૃદયે દ્યોતયન્નિવ

નિત્યમારાધિતો વિપ્રૈઃ શ્રીમાન્વિઘનસઃ સુતઃ।
નાકરોત્સવિતુર્મેરુરુપકારં પતિષ્યતઃ

જનેષ્વેષા વ્યવસ્થેતિ શ્રૂયતે સ્રવલિતો હ્યધઃ।
દિનેનાનુગતો ભાનુઃ સ્વજનં પરિપૂરયન્

સંધ્યાબદ્ધાંજલિપુટા મુનયોભિમુખા રવિમ્।
યાવદદ્યાસતે શીઘ્રં નિવાર્યોષ્ણાભિભાવિતામ્

વ્યજૃંભતાથ લોકેસ્મિન્ક્રમાદ્વૈભાવરં તમઃ।
કુટિલસ્યેવ હૃદયે કાલુષ્યં દૂષયન્મનઃ

જ્વલત્ફણિફણારત્નદીપોદ્યોતિત ભિત્તિકે।
શયને શશસંઘાત રત્નવસ્ત્રોત્તરચ્છદે

નાનારત્નદ્યુતિલસચ્છક્રચાપવિડંબકે।
રત્નૈઃ કિંકિણિજાલેન લસન્મુક્તાકલાપકે

કમનીયચલલ્લીલા વિતાનાચ્છાદિતાંબરે।
મંદરે મંન્દસંચારં ગતે ગિરિસુતાયુતઃ

તસ્થૌ ગિરિસુતા બાહુલતા મિલિતકંધરઃ।
શશિમૌલિઃ સિતજ્યોત્સ્નાસ્ફારપૂરિતગોચરઃ

ગિરિજાપ્યસિતાપાંગી નીલોત્પલદલચ્છવિઃ।
વિભાવર્યા ચ સંપૃક્તા બભૂવાતીવ ગોમયી

તામુવાચ તતો દેવઃ ક્રીડાકેલિકલાયુતામ્

ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખંડે ગૌરીવિવાહવર્ણનંનામ ત્રિચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ