Padma Purana · Chapter 1.36
pulastya uvāca/
tato devāḥ prayātāste vimānairbahubhistadā/
rāmopyanujagāmāśu kuṃbhayonestapovanam
uktaṃ bhagavatā tena bhūyopyāgamanaṃ kriyāḥ/
pūrvameva sabhāyāṃ ca yo māṃ draṣṭuṃ samāgataḥ
tadahaṃ devatādeśāttatkāryārthe mahāmuniṃ/
paśyāmi taṃ muniṃ gatvā devadānavapūjitam
upadeśaṃ ca me tuṣṭaḥ svayaṃ dāsyati sattamaḥ/
duḥkhī yena punarmartye na bhavāmi kadācana
pitā daśaratho mahyaṃ kausalyā jananī tathā/
sūryavaṃśe samutpannastathāpyevaṃ suduḥkhitaḥ
rājyakāle vane vāso bhāryayā cānujena ca/
haraṇaṃ cāpi bhāryāyā rāvaṇena kṛtaṃ mama
asahāyena tu mayā tīrtvā sāgaramuttamam/
ruddhvā tu tāṃ purīṃ sarvāṃ kṛtvā tasya kulakṣayam
dṛṣṭā sītā mayā tyaktā devānāṃ tu purastadā/
śuddhāṃ tāṃ māṃ tathocuste mayā sītā tathā gṛham
samānītā prītimatā lokavākyādvisarjitā/
vane vasati sā devī pure cāhaṃ vasāmi vai
jātohamuttame vaṃśe uttamohaṃ dhanuṣmatām/
uttamaṃ duḥkhamāpanno hṛdayaṃ naiva bhidyate
vajrasārasya sāreṇa dhātrāhaṃ nirmito dhruvam/
idānīṃ brāhmaṇādeśādbhramāmi dharaṇītale
tapaḥ sthitastu śūdrosau mayā pāpo nipātitaḥ/
devavākyāttu me bhūyaḥ prāṇo me hṛdi saṃsthitaḥ
paśyāmi taṃ muniṃ vaṃdyaṃ jagatosya hite ratam/
dṛṣṭena me tathā duḥkhaṃ nāśameṣyati satvaram
udayena sahasrāṃśorhimaṃ yadvadvilīyate/
tadvanme duḥkhasaṃprāptiḥ sarvathā nāśameṣyati
dṛṣṭvā ca devānsaṃprāptānagastyo bhagavānṛṣiḥ/
arghyamādāya suprītaḥ sarvāṃstānabhyapūjayat
te tu gṛhya tataḥ pūjāṃ saṃbhāṣya ca mahāmuniṃ/
jagmustena tadā hṛṣṭā nākapṛṣṭhaṃ sahānugāḥ
gateṣu teṣu kākutsthaḥ puṣpakādavaruhya ca/
abhivādayituṃ prāptaḥ sogastyamṛṣimuttamam
rājovāca/
suto daśarathasyāhaṃ bhavaṃtamabhivāditum/
āgato vai muniśreṣṭha saumyenekṣasva cakṣuṣā
nirdhūtapāpastvāṃ dṛṣṭvā bhavāmīha na saṃśayaḥ/
etāvaduktvā sa munimabhivādya punaḥ punaḥ
kuśalaṃ bhṛtyavargasya mṛgāṇāṃ tanayasya ca/
bhagavaddarśanākāṃkṣī śūdraṃ hatvā tvihāgataḥ
agastya uvāca/
svāgataṃ te raghuśreṣṭha jagadvaṃdya sanātana/
darśanāttava kākutstha pūtohaṃ munibhiḥ saha
tvatkṛte raghuśārdūla gṛhāṇārghaṃ mahādyute/
svāgataṃ naraśārdūla diṣṭyā prāptosi śatruhan
tvaṃ hi nityaṃ bahumato guṇairbahubhiruttamaiḥ/
atastvaṃ pūjanīyo vai mama nityaṃ hṛdisthitaḥ
surā hi kathayaṃti tvāṃ śūdraghātinamāgataṃ/
brāhmaṇasya ca dharmeṇa tvayā vai jīvitaḥ sutaḥ
uṣyatāṃ ceha bhagavaḥ sakāśe mama rāghava/
prabhāte puṣpakeṇāsi gaṃtāyodhyāṃ mahāmate
idaṃ cābharaṇaṃ saumya sukṛtaṃ viśvakarmaṇā/
divyaṃ divyenavapuṣā dīpyamānaṃ svatejasā
pratigṛhṇīṣva rājendra matpriyaṃ kuru rāghava/
labdhasya hi punarddāne sumahatphalamucyate
tvaṃ hi śaktaḥ paritrātuṃ seṃdrānapi surottamān/
tasmātpradāsye vidhivatpratīcchasva nararṣabha
athovāca mahābāhurikṣvākūṇāṃ mahārathaḥ/
kṛtāṃjalirmuniśreṣṭhaṃ svaṃ ca dharmamanusmaran
pratigraho vai bhagavaṃstava me'tra vigarhitaḥ/
kṣatriyeṇa kathaṃ vipra pratigrāhyaṃ vijānatā
brāhmaṇena tu yaddattaṃ tanme tvaṃ vaktumarhasi/
saputro gṛhavānasmi samarthosmi mahāmune
āpadā cana cākrāṃtaḥ kathaṃ grāhyaḥ pratigrahaḥ/
bhāryā me suciraṃ naṣṭā na cānyā mama vidyate
kevalaṃ doṣabhāgī ca bhavāmīha na saṃśayaḥ/
kaṣṭāṃ caiva daśāṃ prāpya kṣatriyopi pratigrahī
kurvanna doṣamāpnoti manurevātra kāraṇam/
vṛddhau ca mātāpitarau sādhvī bhāryā śiśuḥ sutaḥ
apyakāryaśataṃ kṛtvā bhartavyā manurabravīt/
nāhaṃ pratīcche viprarṣe tvayā dattaṃ pratigrahaṃ
na ca me bhavatā kopaḥ kāryo vai surapūjita
agastya uvāca/
na ca pratigrahe doṣo gṛhīte pārthivairnṛpa/
bhavānvai tāraṇe śaktastrailokyasyāpi rāghava
tāraya brāhmaṇaṃ rāma viśeṣeṇa tapasvinaṃ/
tasmātpradāsye vidhivatpratīcchasva narāghipa
rāma uvāca/
kṣatriyeṇa kathaṃ vipra pratigrāhyaṃ vijānatā/
brāhmaṇena tu yaddattaṃ tanme tvaṃ vaktumarhasi
agastya uvāca/
āsītkṛtayuge rāma brahmapūte purātane/
apārthivāḥ prajāḥ sarvāḥ surāṇāṃ ca śatakratuḥ
tāḥ prajā devadeveśaṃ rājārthaṃ samupāgaman/
surāṇāṃ vidyate rājā devadevaḥ śatakratuḥ
śreyasesmāsu lokeśa pārthivaṃ kuru sāṃprataṃ/
yasminpūjāṃ prayuṃjānāḥ puruṣā bhuṃjate mahīm
tato brahmā suraśreṣṭho lokapālānsavāsavān/
samāhūyābravītsarvāṃstejobhāgo'tra yujyatām
tato dadurlokapālāścaturbhāgaṃ svatejasā/
akṣayaśca tato brahmā yato jāto'kṣayo nṛpaḥ
taṃ brahmā lokapālānāmaṃśaṃ puṃsāmayojayat/
tato nṛpastadā tāsāṃ prajānāṃ kṣemapaṃḍitaḥ
tatraiṃdreṇa tu bhāgena sarvānājñāpayennṛpaḥ/
vāruṇena ca bhāgena sarvānpuṣṇāti dehinaḥ
kaubereṇa tathāṃśena tvarthāndiśati pārthivaḥ/
yaśca yāmyo nṛpe bhāgastena śāsti ca vai prajāḥ
tatra caiṃdreṇa bhāgena narendrosi raghūttama/
pratigṛhṇīṣvābharaṇaṃ tāraṇārthe mama prabho
tato rāmaḥ prajagrāha munerhastānmahātmanaḥ/
divyamābharaṇaṃ citraṃ pradīptamiva bhāskaraṃ
pratigṛhya tatogastyādrāghavaḥ paravīrahā/
nirīkṣya suciraṃ kālaṃ vicārya ca punaḥ punaḥ
mauktikāni vicitrāṇi dhātrīphalasamāni ca/
jāṃbūnadanibaddhāni vajravidrumanīlakaiḥ
padmarāgaiḥ sagomedhairvaiḍūryaiḥ puṣparāgakaiḥ/
sunibaddhaṃ suvibhaktaṃ sukṛtaṃ viśvakarmaṇā
dṛṣṭvā prītisamāyukto bhūyaścedaṃ vyaciṃtayat/
nedṛśāni ca ratnāni mayā dṛṣṭāni kānicit
upaśobhāni baddhāni pṛthvīmūlyasamāni ca/
vibhīṣaṇasya laṃkāyāṃ na dṛṣṭāni mayā purā
iti saṃcitya manasā rāghavastamṛṣiṃ punaḥ/
āgamaṃ tasya divyasya praṣṭuṃ samupacakrame
atyadbhutamidaṃ brahmanna prāpyaṃ ca mahīkṣitām/
kathaṃ bhagavatā prāptaṃ kuto vā kena nirmitam
kutūhalavaśāccaiva pṛcchāmi tvāṃ mahāmate/
karatalesthite ratne karamadhyaṃ prakāśate
adhamaṃ tadvijānīyātsarvaśāstreṣu garhitam/
diśaḥ prakāśayedyattanmadhyamaṃ munisattama
ūrdhvagaṃ triśikhaṃ yatsyāduttamaṃ tadudāhṛtam/
etānyuttamajātīni ṛṣibhiḥ kīrtitāni tu
āścaryāṇāṃ bahūnāṃ hi divyānāṃ bhagavānnidhiḥ/
evaṃ vadati kākutsthe munirvākyamathābravīt
agastya uvāca/
śṛṇu rāma purāvṛttaṃ purā tretāyuge mahat/
dvāpare samanuprāpte vane yaddṛṣṭavānaham
āścaryaṃ sumahābāho nibodha raghunaṃdana/
purā tretāyuge hyāsīdaraṇyaṃ bahuvistaram
samaṃtādyojanaśataṃ mṛgavyāghravivarjitam/
tasminniṣpuruṣe'raṇye cikīrṣustapa uttamam
ahamākramituṃ saumya tadaraṇyamupāgataḥ/
tasyāraṇyasya madhyaṃ tu yuktaṃ mūlaphalaiḥ sadā
śākairbahuvidhākārairnānārūpaiḥ sukānanaiḥ/
tasyāraṇyasya madhye tu paṃcayojanamāyatam
haṃsakāraṃḍavākīrṇaṃ cakravākopaśobhitam/
tatrāścaryaṃ mayā dṛṣṭaṃ saraḥ paramaśobhitam
visārikacchapākīrṇaṃ bakapaṃktigaṇairyutam/
samīpe tasya sarasastapastaptuṃ gataḥ purā
deśaṃ puṇyamupetyaivaṃ sarvahiṃsāvivarjitam/
tatrāhamavasaṃ rātriṃ naidāghīṃ puruṣarṣabha
prabhāte purutthāya sarastadupacakrame/
athāpaśyaṃ śavamahamaspṛṣṭajarasaṃ kvacit
tiṣṭhaṃtaṃ parayā lakṣmyā saraso nātidūrataḥ/
tadarthaṃ ciṃtayānohaṃ muhūrtamiva rāghava
asya tīre na vai prāṇī ko vāpyeṣa surarṣabhaḥ/
munirvā pārthivo vāpi kva muniḥ pārthivopi vā
athavā pārthivasutastasyaivaṃ saṃbhavaḥ kṛtaḥ/
atītehani rātrau vā prātarvāpi mṛto yadi
avaśyaṃ tu mayā jñeyā sarasosya viniṣkriyā/
yāvadevaṃ sthitaścāhaṃ ciṃtayāno raghūttama
athāpaśyaṃ mūhūrtāttu divyamadbhutadarśanam/
vimānaṃ paramodāraṃ haṃsayuktaṃ manojavam
purastatra sahasraṃ tu vimānepsarasāṃ nṛpa/
gaṃdharvāścaiva tatsaṃkhyā ramayaṃti varaṃ naram
gāyaṃti divyageyāni vādayaṃti tathā pare/
athāpaśyaṃ naraṃ tasmādvimānādavarohitam
śavamāṃsaṃ bhakṣayantaṃ ca snātvā raghukulodvaha/
tato bhuktvā yathākāmaṃ sa māṃsaṃ bahupīvaram
avatīrya saraḥ śīghramāruroha divaṃ punaḥ/
tamahaṃ devasaṃkāśaṃ śriyā paramayānvitam
bho bho svarginmahābhāga pṛcchāmi tvāṃ kathaṃ tvidam/
jugupsitastavāhāro gatiśceyaṃ tavottamā
yadi guhyaṃ na caitatte kathaya tvadya me bhavān/
kāmataḥ śrotumicchāmi kimetatparamaṃ vacaḥ
ko bhavānvada saṃdehamāhāraśca vigarhitaḥ/
tvayedaṃ bhujyate saumya kimarthaṃ kva ca vartase
kasyāyamaiśvarobhāvaḥ śavatvena vinirmitaḥ/
āhāraṃ ca kathaṃ niṃdyaṃ śrotumicchāmi tattvataḥ
śrutvā ca bhāṣitaṃ tatra mama rāma satāṃ vara/
prāṃjaliḥ pratyuvācedaṃ sa svargī raghunaṃdana
śṛṇuṣvādya yathāvṛttaṃ mamedaṃ sukhaduḥkhajam/
kāmo hi duritakramyaḥ śṛṇu yatpṛcchase dvija
purā vaidarbhako rājā pitā me hi mahāyaśāḥ/
vāsudeva iti khyātastriṣu lokeṣu dhārmikaḥ
tasya putradvayaṃ brahmandvābhyāṃ strībhyāmajāyata/
ahaṃ śveta iti khyāto yavīyānsuratho'bhavat
pitaryuparate tasminpaurā māmabhyaṣecayan/
tatrāhaṃkārayanrājyaṃ dharme cāsaṃ samāhitaḥ
evaṃ varṣasahasrāṇi bahūni samupāvrajan/
mama rājyaṃ kārayataḥ paripālayataḥ prajāḥ
sohaṃ nimitte kasmiṃścidvairāgyeṇa dvijottama/
maraṇaṃ hṛdaye kṛtvā tapovanamupāgamam
sohaṃ vanamidaṃ ramyaṃ bhṛśaṃ pakṣivivarjitam/
praviṣṭastapa āsthātumasyaiva sarasoṃtike
rājye'bhiṣicya surathaṃ bhrātaraṃ taṃ narādhipam/
idaṃ saraḥ samāsādya tapastaptaṃ sudāruṇam
daśavarṣasahasrāṇi tapastaptvā mahāvane/
śubhaṃ tu bhavanaṃ prāpto brahmalokamanāmayam
svargasthamapi māṃ brahmankṣutpipāse dvijottama/
abādhetāṃ bhṛśaṃ cāhamabhavaṃ vyathiteṃdriyaḥ
tatastribhuvanaśreṣṭhamavocaṃ vai pitāmaham/
bhagavansvargaloko'yaṃ kṣutpipāsā vivarjitaḥ
kasyeyaṃ karmaṇaḥ paktiḥ kṣutpipāse yato hi me/
āhāraḥ kaśca me deva brūhi tvaṃ śrīpitāmaha
tataḥ pitāmahaḥ samyakciraṃ dhyātvā mahāmune/
māmuvāca tato vākyaṃ nāsti bhojyaṃ svadehajam
ṝte te svāni māṃsāni bhakṣaya tvaṃ tu hi nityaśaḥ/
svaśarīraṃ tvayā puṣṭaṃ kurvatā tapa uttamam
nādattaṃ jāyate tāta śveta paśya mahītale/
āgrahādbhikṣamāṇāya bhikṣāpi prāṇine purā
na hi dattā gṛhe bhrāṃtyā mohādatithaye tadā/
tena svargagatasyāpi kṣutpipāse tavādhunā
sa tvaṃ prapuṣṭamāhāraiḥ svaśarīramanuttamam/
bhakṣayasva ca rājeṃdra sā te tṛptirbhaviṣyati
evamuktastato devaṃ brahmāṇamahamuktavān/
bhakṣite ca svake dehe punaranyanna me vibho
kṣudhānivāraṇaṃ naiva dehasyāsya vinaudanaṃ/
khādāmi hyakṣayaṃ deva priyaṃ me na hi jāyate
tatobravītpunarbrahmā tava deho'kṣayaḥ kṛtaḥ/
dinedine te puṣṭātmā śavaḥ śveta bhaviṣyati
yāvadvarṣaśataṃ pūrṇaṃ svamāṃsaṃ khāda bho nṛpa/
yadāgacchati cāgastyaḥ śvetāraṇyaṃ mahātapāḥ
bhagavānatidurdharṣastadā kṛcchrādvimokṣyase/
sa hi tārayituṃ śaktaḥ seṃdrānapi surāsurān
āhāraṃ kutsitaṃ cemaṃ rājarṣe kiṃ punastava/
surakāryaṃ mahattena sukṛtaṃ tu mahātmanā
udadhiṃ nirjalaṃ kṛtvā dānavāśca nipātitāḥ/
viṃdhyaścādityavidveṣādvardhamāno nivāritaḥ
laṃbamānā mahī caiṣā gurutvenādhivāsitā/
dakṣiṇā digdivaṃ yātā trailākyaṃ viṣamasthitam
mayā gatvā suraiḥ sārddhaṃ preṣito dakṣiṇāṃ diśam/
samāṃ kuru mahābhāga gurutvena jagatsamam
evaṃ ca tena muninā sthitvā sarvā dharā samā/
kṛtā rājeṃdra muninā evamadyāpi dṛśyate
sohaṃ bhagavata śrutvā devadevasya bhāṣitam/
bhuṃje ca kutsitāhāraṃ svaśarīramanuttamam
pūrṇaṃ varṣaśataṃ cādya bhojanaṃ kutsitaṃ ca me/
kṣayaṃ nābhyeti tadvipra tṛptiścāpi mamottamā
taṃ muniṃ kṛcchrasantaptaściṃtayāmi divāniśam/
kadā vai darśanaṃ mahyaṃ sa munirdāsyate vane
evaṃ me ciṃtayānasya gataṃ varṣaśatantviha/
sogastyo hi gatirbrahmanmunirme bhavitā dhruvaṃ
na gatirbhavitā mahyaṃ kuṃbhayonimṛte dvijam/
śrutvetthaṃ bhāṣitaṃ rāma dṛṣṭvāhāraṃ ca kutsitam
kṛpayā parayā yuktastaṃ nṛpaṃ svargagāminam/
karomyahaṃ sudhābhojyaṃ nāśayāmi ca kutsitam
cintayannityavocaṃ tamagastyaḥ kiṃ kariṣyati/
ahametatkutsitaṃ te nāśayāmi mahāmate
īpsitaṃ prārthayasvāsmānmanaḥ prītikaraṃ param/
sa svargī māṃ tataḥ prāha kathaṃ brahmavaconyathā
kartuṃ mune mayā śakyaṃ na cānyastārayiṣyati/
ṝte vai kuṃbhayoniṃ taṃ maitrāvaruṇasaṃbhavam
apṛṣṭopi mayā brahmannevamūce pitāmahaḥ/
evaṃ bruvāṇaṃ taṃ śvetamuktavānahamasmi saḥ
āgatastava bhāgyena dṛṣṭohaṃ nātra saṃśayaḥ/
tataḥ svargī sa māṃ jñātvā daṃḍavatpatito bhuvi
tamutthāpya tato rāmābravaṃ kiṃ te karomyaham/
rājovāca/
āhārātkutsitādbrahmaṃstārayasvādya duṣkṛtāt
yena loko'kṣayaḥ svargo bhavitā tvatkṛtena me/
tataḥ pratigraho datto jagadvaṃdya nṛpeṇa hi
bhavānmāmanugṛhṇātu pratīcchasva pratigraham
kṛtā matistāraṇāya na lobhādraghunaṃdana/
gṛhīte bhūṣaṇe rāma mama hastagate tadā
mānuṣaḥ paurviko dehastadā naṣṭosya bhūpate/
praṇaṣṭe tu śarīre ca rājarṣiḥ parayā mudā
mayoktosau vimānena jagāma tridivaṃ punaḥ/
tena me śakratulyena dattamābharaṇaṃ śubhaṃ
tasminnimitte kākutstha dattamadbhutakarmaṇā/
śveto vaidarbhako rājā tadābhūdgatakalmaṣaḥ
iti śrīpādmapurāṇe prathame sṛṣṭikhaṃḍe rāmāgastyasaṃvādonāma ṣaṭtriṃśo'dhyāyaḥ
Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0