Padma Purana · Chapter 1.35

bhīṣma uvāca/
uktaṃ bhagavatā sarvaṃ purāṇāśrayasaṃyutaṃ/
tathā śvetena brahmāṃḍaṃ gurave pratipāditaṃ

śrutvaitatkautukaṃ jātaṃ yathā tenāsthilehanaṃ/
kṛtaṃ kṣudhāpanodārthe annadānādvinā dvija

tadahaṃ śrotumicchāmi pṛthivyāṃ ye ca pārthivāḥ/
annadānāddivaṃ prāptāḥ kratavaścānnamūlakāḥ

kathaṃ tasya matirnaṣṭā śvetasya ca mahātmanaḥ/
na dattaṃ tenānnadānamṛṣibhirvā na darśitam

aho māhātmyamannasya iha dattasya yatphalam/
paratra bhujyate puṃbhiḥ svargaścākṣayatāṃ vrajet

annadānaṃ paraṃ viprāḥ kīrtayaṃti sadotthitāḥ/
annadānātsuredreṇa trailokyamiha bhujyate

śatakraturiti proktaḥ sarvaireva dvijottamaiḥ/
tenāvasthāṃ tatsadṛśīṃ prāptavāṃstridaśeśvaraḥ

dānadevagataḥ svargaṃ tvattaḥ sarvaṃ śrutaṃ mayā/
aparaṃ ca purāvṛttaṃ nivṛttaṃ yadi karhicit

bhūyopi śrotumicchāmi tanme vada mahāmate/
pulastya uvāca/
etadākhyānakaṃ pūrvamagastyena mahātmanā

rāmāya kathitaṃ rājaṃstatte vakṣyāmi sāṃpratam/
bhīṣma uvāca/
kasminvaṃśe samutpanno rāmo'sau nṛpasattamaḥ

yasyāgastyena kathitaścetihāsaḥ purātanaḥ/
pulastya uvāca/
raghuvaṃśe samutpanno rāmo nāma mahābalaḥ

devakāryaṃ kṛtaṃ tena laṃkāyāṃ rāvaṇo hataḥ/
pṛthivīṃ rājyasaṃsthasya ṛṣayo'bhyāgatā gṛhe

prāptāste tu mahātmāno rāghavasya niveśanam/
pratīhārastato rāmamagastyavacanāddrutam

āvedayāmāsa ṛṣīnprāptāstāṃśca tvarānvitaḥ/
dṛṣṭvā rāmaṃ dvārapālaḥ pūrṇacaṃdramivoditam

kausalyāsuta bhadraṃ te suprabhātādya śarvarī/
draṣṭumabhyudayaṃ tedya samprāpto raghunaṃdana

agastyo munibhiḥ sārdhaṃ dvāri tiṣṭhati te nṛpa/
śrutvā prāptānmunīnrāmastānbhāskarasamadyutīn

prāha vākyaṃ tadā dvāsthaṃ praveśaya tvarānvitaḥ/
kimarthaṃ tu tvayā dvāri niruddhā munisattamāḥ

rāmavākyānmunīṃstāṃstu prāveśayadyathāsukham/
dṛṣṭvā tu tānmunīṃnprāptānpratyuvāca kṛtāṃjali

rāmo'bhivādya praṇata āsaneṣu nyaveśayat/
te tu kāṃcanacitreṣu svāstīrṇeṣu sukheṣu ca

kuśottareṣu cāsīnāḥ samaṃtānmunipuṃgavāḥ/
pādyamācamanīyaṃ ca dadau cārghyaṃ purohitaḥ

rāmeṇa kuśalaṃ pṛṣṭā ṛṣayaḥ sarva eva te/
maharṣayo vedavida idaṃ vacanamabruvan

kuśalaṃ te mahābāho sarvatra raghunaṃdana/
tvāṃ tu diṣṭyā kuśalinaṃ paśyāmo hatavidviṣam

hṛtā sītātipāpena rāvaṇena durātmanā/
patnī te raghuśārdūla tasyā evaujasā hataḥ

asahāyena caikena tvayā rāma raṇe hataḥ/
yādṛśaṃ te kṛtaṃ karma tasya kartā na vidyate

iha saṃbhāṣituṃ prāptā dṛṣṭvā pūtāḥ sma sāṃpratam/
darśanāttava rājeṃdra sarve jātāstapasvinaḥ

rāvaṇasya vadhāttedya kṛtamaśrupramārjanam/
datvā puṇyāmimāṃ vīra jagatyabhayadakṣiṇām

diṣṭyā vardhasi kākutstha jayenāmitavikrama/
dṛṣṭassaṃbhāṣitaścāsi yāsyāmaścāśramānsvakān

araṇyaṃ te praviṣṭasya mayā ceṃdraśarāsanam/
arpitaṃ cākṣayau tūṇau kavacaṃ ca paraṃtapa

bhūyopyāgamanaṃ kāryamāśrame me raghūdvaha/
evamuktvā tu te sarve munayoṃtarhitā'bhavan

gateṣu munimukhyeṣu rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ/
ciṃtayāmāsa tatkāryaṃ kiṃ syānme muninoditam

bhūyopyāgamanaṃ kāryamāśrame raghunaṃdana/
avaśyameva gaṃtavyaṃ mayā'gastyasya sannidhau

śrotavyaṃ devaguhyaṃ tu kāryamanyacca yadvadet/
evaṃ ciṃtayatastasya rāmasyāmitatejasaḥ

kariṣye niyataṃ dharmaṃ dharmo hi paramā gatiḥ/
sutavarṣasahasrāṇi daśa rājyamakārayat

dadato juhvataścaiva jagmustānyekavarṣavat/
prajāḥ pālayatastasya rāghavasya mahātmanaḥ

etasminneva divase vṛddho jānapado dvijaḥ/
mṛtaṃ putramupādāya rāmadvāramupāgataḥ

uvāca vividhaṃ vākyaṃ snehākṣarasamanvitam/
duṣkṛtaṃ kiṃtu me putra pūrvadehāṃtare kṛtam

tvāmekaputraṃ yadahaṃ paśyāmi nidhanaṃ gatam/
aprāptayauvanaṃ bālaṃ paṃcavarṣaṃ gatāyuṣam

akāle kālamāpannaṃ duḥkhāya mama putraka/
akṛtvā pitṛkāryāṇi gato vaivasvatakṣayam

rāmasya duṣkṛtaṃ vyaktaṃ yena te mṛtyurāgataḥ/
bālavadhyā brahmavadhyā strīvadhyā caiva rāghavam

pravekṣyati na sandehaḥ sabhārye tu mṛte mayi/
śuśrāva rāghavaḥ sarvaṃ duḥkhaśokasamanvitam

nivārya taṃ dvijaṃ rāmo vasiṣṭhaṃ vākyamabravīt/
kiṃ mayādya ca kartavyaṃ kāryamevaṃ vidhe sthite

prāṇānahaṃ juhomyagnau parvatādvā patehyaham/
kathaṃ śuddhimahaṃ yāmi śrutvā brāhmaṇabhāṣitam

vasiṣṭhasyāgrataḥ sthitvā rājño dīnasya nāradaḥ/
pratyuvāca śrutaṃ vākyamṛṣīṇāṃ sannidhau tadā

śṛṇu rāma yathākālaṃ prāpto vai bālasaṃkṣayaḥ/
purā kṛtayuge rāma sarvatra brāhmaṇottaram

abrāhmaṇo na vai kaścittapastapati rāghava/
amṛtyavastadā sarve jāyaṃte cirajīvinaḥ

tretāyuge punaḥ prāpte brahmakṣatramanuttamam/
adharmo dvāpare teṣāṃ vaiśyānśūdrāṃstathāviśat

evaṃ niraṃtaraṃ juṣṭamudbhūtamanṛtaṃ punaḥ/
adharmasya trayaḥ pādā eko dharmasya cāgataḥ

tataḥ pūrve bhṛśaṃ trastā varṇā brāhmaṇapūrvakāḥ/
bhūyaḥ pādastu dharmasya dvitīyaḥ samapadyata

tasmindvāparasaṃjñe tu tapo vaiśyaṃ samāviśat/
yugatrayasya vaidharmyaṃ dharmasya pratitiṣṭhati

kalisaṃjñe tataḥ prāpte vartamāne yugeṃtime/
adharmaścānṛtaṃ caiva vavṛdhāte nararṣabha

bhavitā śūdrayonyāṃ tu tapaścaryā kalau yuge/
sa te viṣayaparyaṃte rājannugrataraṃ tapaḥ

śūdrastapati durbuddhistena bālavadhaḥ kṛtaḥ/
yasyādharmamakāryaṃ vā viṣaye pārthivasya hi

pure vā rājaśārdūla kurute durmatirnaraḥ/
kṣipraṃ sa narakaṃ yāti yāvadābhūtasaṃplavam

caturthaṃ tasya pāpasya bhāgamaśnāti pārthivaḥ/
sattvaṃ puruṣaśārdūla gacchasva viṣayaṃ svakam

duṣkṛtaṃ yatra paśyethāstatra yatnaṃ samācara/
evaṃ te dharmavṛddhiśca balasya vardhanaṃ tathā

bhaviṣyati naraśreṣṭha bālasyāsya ca jīvanam/
nāradenaivamuktastu sāścaryo raghunaṃdanaḥ

praharṣamatulaṃ lebhe lakṣmaṇaṃ cedamabravīt/
gaccha saumya dvijaśreṣṭhaṃ samāśvāsaya lakṣmaṇa

bālasya ca śarīraṃ tvaṃ tailadroṇyāṃ nidhāpaya/
gaṃdhaiśca paramodāraistailaiścaiva sugaṃdhibhiḥ

yathā na śīryate bālastathā saumya vidhīyatām/
yathā śarīraṃ guptaṃ syādbālasyākliṣṭakarmaṇaḥ

vipattiḥ paribhedo vā na bhavettattathā kuru/
tathā saṃdiśya saumitraṃ lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam

manasā puṣpakaṃ dadhyāvāgaccheti mahāyaśāḥ/
iṃgitaṃ tattu vijñāya kāmagaṃ hemabhūṣitam

ājagāma muhūrtāttu samīpaṃ rāghavasya hi/
sobravītprāñjalirvākyamahamasmi narādhipa

agre tava mahābāho kiṃkaraḥ samupasthitaḥ/
bhāṣitaṃ suciraṃ śrutvā puṣpakasya narādhipa

abhivādya maharṣīṃstānvimānaṃ sodhyarohata/
dhanurgṛhītvā tūṇau ca khaḍgaṃ cāpi mahāprabham

nikṣipya nagare vīrau saumitri bharatāvubhau/
prāyātpratīcīṃ tvarito vicinvansusamāhitaḥ

uttarāmagamatpaścāddiśaṃ himavadāśritām/
pūrvāmapi diśāṃ gatvā tathā'paśyannarādhipaḥ

sarvāṃ śuddhasamācārāmādarśamiva nirmalām/
tato diśaṃ samākrāmaddakṣiṇāṃ raghunaṃdanaḥ

śailasya uttare pārśve dadarśa sumahatsaraḥ/
tasminsarasi tapyaṃtaṃ tāpasaṃ sumahattapaḥ

dadarśa rāghavo bhīmaṃ laṃbamānamadhomukhaṃ/
tamupāgamya kākutsthastapyamānaṃ tu tāpasam

uvāca rāghavo vākyaṃ dhanyastvamamaraprabha/
kasyāṃ yonau tapovṛddhirvartate dṛḍhaniścaya

ahaṃ dāśarathī rāmaḥ pṛcchāmi tvāṃ kutūhalāt/
kortho vyavasitastubhyaṃ svargalokotha vetaraḥ

kimarthaṃ tapyase vā tvaṃ śrotumicchāmi tāpasa/
brāhmaṇo vāsi bhadraṃ te kṣatriyo vātha durjayaḥ

vaiśyastṛtīyavarṇo vā śūdro vā satyamucyatām/
tapaḥ satyātmakaṃ nityaṃ svargalokaparigrahe

sātvikaṃ rājasaṃ caiva tacca satyātmakaṃ tapaḥ/
jagadupakāraheturhi sṛṣṭaṃ tadvai viriṃcinā

raudraṃ kṣatriyatejojaṃ tattu rājasamucyate/
parasyotsādanārthāya taccāsuramudāhṛtam

aṃgāni nihnute yo vā asṛgdigdhāni bhāgaśaḥ/
paṃcāgniṃsādhayedvāpi siddhiṃ vā mṛtyumeva vā

āsuro hyeṣa te bhāvo na ca me tvaṃ dvijo mataḥ/
satyaṃ te vadataḥ siddhiranṛte nāsti jīvitam

tasya tadbhāṣitaṃ śrutvā rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ/
avākśirāstathā bhūto vākyametaduvāca ha

svāgataṃ te nṛpaśreṣṭha cirāddṛṣṭosi rāghava/
putrabhūtosmi te cāhaṃ pitṛbhūtosi menagha

athavā naitadevaṃ hi sarveṣāṃ nṛpatiḥ pitā/
satvamarcyo'si bho rājanvayaṃ te viṣaye tapaḥ

carāmastatrabhāgosti pūrvaṃ sṛṣṭaḥ svayaṃbhuvā/
na dhanyāḥ smo vayaṃ rāma dhanyastvamasi pārthiva

yasya te viṣaye hyevaṃ siddhimicchaṃti tāpasāḥ/
tapasā tvaṃ madīyena siddhimāpnuhi rāghava

yadetadbhavatā proktaṃ yonau kasyāṃ tu te tapaḥ/
śūdrayoniprasūtohaṃ tapa ugraṃ samāsthitaḥ

devatvaṃ prārthaye rāma svaśarīreṇa suvrata/
na mithyāhaṃ vade bhūpa devalokajigīṣayā

śūdraṃ māṃ viddhi kākutstha śaṃbūkaṃ nāma nāmataḥ/
bhāṣatastasya kākutsthaḥ khaḍgaṃ tu ruciraprabhaṃ

niṣkṛṣya kośādvimalaṃ śiraściccheda rāghavaḥ/
tasminśūdre hate devāḥ sendrāścāgnipurogamāḥ

sādhusādhviti kākutsthaṃ praśaśaṃsurmuhurmuhuḥ/
puṣpavṛṣṭiśca mahatī devānāṃ susugaṃdhinī

ākāśādvipramuktā tu rāghavaṃ sarvatokirat/
suprītāścābruvandevā rāmaṃ vākyavidāṃvaram

surakāryamidaṃ saumya kṛtaṃ te raghunaṃdana/
gṛhāṇa ca varaṃ rāma yamicchasi mahāvrata

tvatkṛtena hi śūdro'yaṃ saśarīro'bhyagāddivaṃ/
devānāṃ bhāṣitaṃ śrutvā rāghavaḥ susamāhitaḥ

uvāca prāñjalirvākyaṃ sahasrākṣaṃ puraṃdaram/
yadi devāḥ prasannā me varārho yadi vāpyaham

karmaṇā yadi me prītā dvijaputraḥ sa jīvatu/
varametaddhi bhavatāṃ kāṃkṣitaṃ paramaṃ hi me

mamāparādhādbālo'sau brāhmaṇasyaikaputrakaḥ/
aprāptakālaḥ kālena nīto vaivasvata kṣayam

taṃ jīvayata bhadraṃ vo nānṛtī syāmahaṃ guroḥ/
dvijasya saṃśruto hyartho jīvayiṣyāmi te sutam

madīyenāyuṣā bālaṃ pādenārddhena vā surāḥ/
jīvedayaṃ varo mahyaṃ varakoṭyadhiko vṛtaḥ

rāghavasya tu tadvākyaṃ śrutvā vibudhasattamāḥ/
pratyūcuste mahātmānaṃ prītāḥ prītisamanvitāḥ

nirvṛto bhava kākutstha brāhmaṇasyaikaputrakaḥ/
jīvitaṃ prāptavānbhūyaḥ sametaścāpi baṃdhubhiḥ

yasminmuhūrte kākutstha śūdroyaṃ vinipātitaḥ/
tasminmuhūrte sahasā jīvena samayujyata

svasti prāpnuhi bhadraṃ te sādhayāmaḥ paraṃtapaḥ/
agastyasyāśramapade draṣṭāraḥ sma mahāmunim

sa tatheti pratijñāya devānāṃ raghunaṃdanaḥ/
āruroha vimānaṃ taṃ puṣpakaṃ hemabhūṣitam

iti śrīpādmapurāṇe prathame sṛṣṭikhaṃḍe śūdratāpasavadhonāma paṃcatriṃśo'dhyāyaḥ