Padma Purana · Chapter 1.34

bhīṣma uvāca//
kasminkāle bhagavatā brahmaṇā lokakāriṇā/
yajñiyairyaṣṭumārabdhaṃ tadbhavānvaktumarhati

kiṃ nāmāna ṛtvijaste brahmaṇā ye prakalpitāḥ/
kā ca vai dakṣiṇā teṣāṃ dattā tena mahātmanā

yathābhūtaṃ yathāvṛttaṃ tathā tvaṃ me prakīrtaya/
sumahatkautukaṃ jātaṃ yajñaṃ paitāmahaṃ prati

pulastya uvāca//
pūrvameva mayā khyātaṃ yadā svāyaṃbhuvo manuḥ/
sṛṣṭvā prajāpatīnsarvānuktaḥ sṛṣṭiṃ kuruṣva vai

svayaṃ tu puṣkaraṃ gatvā yajñasyāhṛtya vistaram/
sasaṃbhārānsamānāyya vahnyagāre sthitobhavat

gāyaṃti nityaṃ gaṃdharvā nṛtyaṃtyapsarasāṃ gaṇāḥ/
brahmodgātā hotādhvaryuścatvāro yajñavāhakāḥ

ekaikasya trayaścānye parivārāḥ svayaṃkṛtāḥ/
brahmā ca brahmaṇācchaṃsī potā cāgnīdhra eva ca

ānvīkṣikī sarvavidyā brāhmī hyeṣā catuṣṭayī/
udgātā ca pratyudgātā pratihartā subrahmaṇyaḥ

catuṣṭayī dvitīyaiṣā tūdgātuśca prakīrtitā/
hotā ca maitrāvaruṇastathā'cchāvāka eva ca

grāvastucca caturthotra tṛtīyā ca catuṣṭayī/
adhvaryuśca pratiṣṭhātā neṣṭonnetā tathaiva ca

catuṣṭayī caturthyeṣā proktā śaṃtanunaṃdana/
ete vai ṣoḍaśa proktā ṛtvijo vedaciṃtakaiḥ

śatāni trīṇi ṣaṣṭiśca yajñāḥ sṛṣṭāḥ svayaṃbhuvā//
etāṃścaiteṣu sarveṣu pravadaṃti sadā dvijān

sadasyaṃ kecidicchaṃti trisāmādhvaryumeva ca/
brahmāṇaṃ nāradaṃ cakre brāhmaṇācchaṃsi gautamam

devagarbhaṃ ca potāramāgnīdhraṃ caiva devalam/
udgātāṃgirasaḥ pratyudgātā ca pulahastathā

nārāyaṇaḥ pratihartā subrahmaṇyotrirucyate/
tasminyajñe bhṛgurhotā vasiṣṭho maitra eva ca

acchāvākaḥ kratuḥ prokto grāvastuccyavanastathā/
pulastyoddhvaryurevāsītpratiṣṭhātā ca vai śibiḥ

bṛhaspatistatra neṣṭā unnetā śāṃśapāyanaḥ/
dharmaḥ sadasyastatrāsītputrapautrasahāyavān

bharadvājaḥ śamīkaśca purukutso yugaṃdharaḥ/
enakastīrṇakaścaiva keśaḥ kutapa eva ca

gargo vedaśirāścaiva trisāmāddhvaryavaḥ kṛtāḥ/
kaṇvādayastathā cānye mārkaṃḍo gaṃḍireva ca

putrapautrasametāśca saśiṣyāḥ sahabāṃdhavāḥ/
karmāṇi tatra kurvāṇā divāniśamataṃdritāḥ

manvaṃtare vyatīte tu yajñasyāvabhṛthobhavat/
dakṣiṇā brahmaṇe dattā prācī hotustu dakṣiṇā

addhvaryave pratīcī tu udgātuścottarā tathā/
trailokyaṃ sakalaṃ brahmā dadau teṣāṃ tu dakṣiṇām

dhenūnāṃ ca śataṃ prājñairdātavyaṃ yajñasiddhaye/
aṣṭau tu yajñavāhānāṃ catvāriṃśādhikāstathā

dvitīyasthānināṃ caiva caturviṃśatprakīrtitāḥ/
ṣoḍaśaiva tṛtīyānāṃ deyā vai dhenavaḥ śubhāḥ

dvādaśaiva tathā cānyā āgnīdhrādiṣu dāpayet/
anayā saṃkhyayā caiva grāmāndāsīrajāvikaṃ

sahasrabhojyaṃ dātavyaṃ snātvā cāvabhṛthe kratau/
yajamānena sarvasvaṃ deyaṃ svāyaṃbhuvobravīt

addhvaryūṇāṃ sadasyānāṃ svecchayā dānamiṣyate/
viṣṇuṃ cāhūya vai brahmā vākyamāha mudānvitaḥ

abhiprasādya sāvitrīṃ tvamihānaya suvrata/
tvayi dṛṣṭe na sā kopaṃ kariṣyati śubhānanā

snigdhaiḥ sānunayairvākyairhetuyuktairviśeṣataḥ/
tvaṃ sadā madhurābhāṣī jihvā te sravatemṛtam

yaḥ karoti na te vākyaṃ trailokye na sa dṛśyate/
gaṃdharvaiḥ sahito gatvā priyāṃ mama samānaya

tvayā prasāditā sāddhvī tuṣṭā sā tveṣyati dhruvam/
vilaṃbo na tvayā kāryo vraja mādhava māciram

lakṣmīste purato yātu sāvitryāḥ sadanaṃ śubhā/
tasyāstvaṃ padavīṃ gaccha sāṃtvayasva priyāṃ mama

na ca te vipriyaṃ devi viviktaṃ kartumīhate/
mukhaṃ prekṣya sadā kālaṃ vartate tava suṃdari

evaṃvidhāni vākyāni madhurāṇi bahūni ca/
devī śrāvayitavyā sā yathātuṣṭā'cirādbhavet

evamuktastadā viṣṇurbrahmaṇā lokakāriṇā/
jagāma tvarito bhūtvā sāvitrī yatra tiṣṭhati

dūrādevāgacchamānaṃ patnyā saha ca keśavam/
uttasthau satvarā bhūtvā viṣṇunā cābhivaṃditā

namaste devadeveśi brahmapatni namostu te/
tvāṃ namaskṛtya sarvo hi janaḥ pāpātpramucyate

pativratā mahābhāgā brahmaṇastvaṃ hṛdi sthitā/
aharniśaṃ ciṃtayaṃstvāṃ prasādaṃ tebhikāṃkṣati

sakhīṃ caināṃ priyāṃ pṛccha lakṣmīṃ bhṛgusutāṃ satīm/
yadi ca śraddadhā nāsi vākyādasmātsulocane

evamuktvā tataḥ śauriḥ sāvitryāścaraṇadvayam/
ubhābhyāṃ caiva hastābhyāṃ kṣama devi namostu te

jagadvaṃdye jaganmātariti spṛṣṭvā'bhyavandata/
saṃkocya pādau sā devī svakareṇa karau hareḥ

gṛhītvovāca taṃ viṣṇuṃ sarvaṃ kṣāntaṃ mayācyuta/
iyaṃ lakṣmīḥ sadā vatsa hṛdaye te nivatsyati

vinā tvayā na cānyatra ratiṃ yāsyati karhicit/
bhṛgoḥ patnyāṃ samutpannā patnyeṣā tava suvratā

devadānavayatnena saṃbhūtā codadhau punaḥ/
bhagavānyatra tatraiṣā avatāraṃ ca kurvatī

devatve devadehā vai mānuṣatve ca mānuṣī/
tvatsahāyā na saṃdeho dāṃpatyavratinī ciram

yanmayā cātra karttavyaṃ prabhotanmāṃ vadasva vai/
viṣṇuruvāca//
yajñāvasānaṃ saṃjātaṃ preṣitohaṃ tavāṃtikaṃ

sāvitrīmānaya kṣipraṃ mayā snānaṃ samācaret/
āgaccha tvaritā devi yāhi tatra mudānvitā

paśyasva svapatiṃ gatvā devaiḥ sarvaissamanvitam/
lakṣmīruvāca//
ārye uttiṣṭha śīghraṃ tvaṃ yāhi yatra pitāmahaḥ

vinā tvayā na yāsyāmi spṛṣṭau pādau mayā tava/
utthāpya sāgrahīddhastaṃ dakṣiṇā dakṣiṇe kare

cirāyamāṇāṃ sāvitrīṃ jñātvā devaḥ pitāmahaḥ/
samīpasthaṃ mahādevamidamāha tadā vacaḥ

gaccha tvamanayā sārddhaṃ pārvatyā'suradūṣaṇa/
gaurī tvadagrato yātu paścāttvaṃ gaccha śaṃkara

pratibodhyānaya yathā śīghramāyāti tatkuru/
evamuktau tadā tau tu pārvatīparameśvarau

gatvādiṣṭau daṃpatī tāṃ procaturbrahmaṇaḥ priyām/
bṛhatkṛtyaṃ tvayā tatra karaṇīyaṃ pativrate

pṛcchasvemāṃ varārohāṃ gaurīṃ parvatanaṃdinīm/
lakṣmīṃ caitāṃ viśālākṣīmiṃdrāṇīṃ vā śubhānane

yāsāṃ vā śraddhadhāsi tvaṃ pṛccha devi namostu te/
āśīrvādastayā datto devadevasya śūlinaḥ

śarīrārdhe ca te gaurī sadā sthāsyati śaṃkara/
anayā śobhase deva tvayā trailokyasuṃdara

sukhabhāgi jagatsarvaṃ tvayā nāthena śatruhan/
evaṃ bruvaṃtī sāvitrī gṛhītā brahmaṇaḥ priyā

gauryyā ca vāmahaste tu lakṣmyā vai dakṣiṇe kare/
abhivaṃdya tu tāṃ devīṃ śaṃkaro vākyamabravīt

ehyāgaccha mahābhāge yatra tiṣṭhati te patiḥ/
tatra gaccha varārohe strīṇāṃ bhartā parāgatiḥ

bṛhadāgrahaṇe devi praṇayādgaṃtumarhasi/
lakṣmīścaiṣā pārvatī ca sthitā devi tavāgrataḥ

etayorvacasā devi āvayośca śubhānane/
mānabhaṃgo na te kartuṃ yajyate brahmaṇaḥ priye

asmadabhyarthitā devi tatra yāhi mudānvitā/
gauryuvāca//
ahaṃ ca te priyā devi sarvadā vadasi svayam

lakṣmīśca te kare lagnā dakṣiṇe ca mayā dhṛtā/
ehyāgaccha mahābhāge yatra tiṣṭhati te patiḥ

nītā sā tu tadā tābhyāṃ devī sā madhyataḥ kṛtā/
purassarau viṣṇurudrau śakrādyāśca tathā surāḥ

gaṃdharvāpsarasaścaiva trailokyaṃ sacarācam/
tatrāyātā ca sā devī sāvitrī brahmaṇaḥ priyā

sāvitrīṃ sumukhīṃ dṛṣṭvā sarvalokapitāmahaḥ/
gāyatryā sahito brahmā idaṃ vacanamabravīt

eṣā devī karmakarī ahaṃ te vaśagasthitaḥ/
samādiśa varārohe yatte kāryaṃ mayā tviha

evamuktā ca sā devī svayaṃ devena brahmaṇā/
trapayādhomukhī devī na ca kiṃcidavocata

pādayoḥ patitā devī gāyatrī brahmacoditā/
kṛtavatyaparādhaṃ te kṣama devi namostu te

āliṃgya sādaraṃ kaṃṭhe sā pariṣvajya pīḍitāṃ/
gāyatrīṃ sāṃtvayāmāsa mānyaścaiṣa patirmama

karttavyaṃ vacanaṃ tasya strīṇāṃ prāṇeśvaraḥ patiḥ/
uktaṃ bhagavatā pūrvaṃ sṛṣṭikāle viriṃcinā

na ca strīṇāṃ pṛthagyajño na vrataṃ nāpyupoṣaṇam/
bhartā yadvadate vākyaṃ tattu kuryādakutsayā

bhartṛniṃdāṃ yā kurute svasṛniṃdāṃ tathaiva ca/
parivādaṃ pralāpaṃ vā narakaṃ sā tu gacchati

patyau jīvati yā nārī upavāsavrataṃ caret/
āyuṣyaṃ harate bharturmṛtā narakamicchati

evaṃ jñātvā tvayā bharturna kāryaṃ vipriyaṃ sati/
na cāsya dakṣiṇaṃ tvaṃgaṃ tvayā sevyaṃ kathaṃcana

sarvakārye tvahaṃ cāsya dakṣiṇaṃ pakṣamāśritā/
savyaṃ tvamāyessādhvi pārśve nāradapuṣkarau

brahmasthānāni cānyāni sthitānyāyatanāni ca/
labhe vai śobhamāneha yāvatsṛṣṭiḥ prajāyate

bhavatyā ca mayā caiva sthātavyaṃ ca na saṃśayaḥ/
puṣkare brahmaṇaḥ pārśve vāmaṃ ca tvaṃ samāśraya

anena copadeśena sukhaṃ tiṣṭha mayānvitā/
gāyatryuvāca//
evametatkariṣyāmi tava nirdeśakārikā

tavaivājñā mayā kāryā tvaṃ me prāṇasamā sakhī/
ahaṃ te tvanujā devi sadā māṃ pātumarhasi

devadevastadā brahmā puṣkare viṣṇunā saha/
snānāvasāne devānāṃ sarveṣāṃ pradadau varān

devānāṃ ca patiṃ śakraṃ jyotiṣāṃ ca divākaraṃ/
nakṣatrāṇāṃ tathā somaṃ rasānāṃ varuṇaṃ tathā

prajāpatīnāṃ dakṣaṃ ca nadīnāṃ caiva sāgaraṃ/
kuberaṃ ca dhanādhyakṣaṃ tathā cakre ca rakṣasāṃ

bhūtānāṃ caiva sarveṣāṃ gaṇānāṃ ca pinākinam/
mānavānāṃ manuṃ caiva pakṣiṇāṃ garuḍaṃ tathā

ṛṣīṇāṃ ca vasiṣṭhaṃ ca grahāṇāṃ ca prabhākaraṃ/
evamādīni vai datvā devadevaḥ pitāmahaḥ

viṣṇuṃ ca śaṃkaraṃ caiva brahmā provāca sādaram/
pṛthivyāḥ sarvatīrtheṣu bhavaṃtau pūjyasattamau

bhavadbhyāṃ na vinā tīrthaṃ puṇyatāmeti karhicit/
liṃgaṃ vā pratimā vāpi dṛśyate yatrakutracit

tattīrthaṃ puṇyatāṃ yāti sarvameva phalapradaṃ/
mānavā hyupahāraiśca ye kariṣyaṃti pūjanaṃ

yuṣmākaṃ māṃ puraskṛtya teṣāṃ rogabhayaṃ kutaḥ/
yeṣu rāṣṭreṣu yuṣmākamutsavāḥ pūjanādikāḥ

pravartsyaṃti kriyāḥ sarvā yatphalaṃ teṣu tacchṛṇu/
nādhayo vyādhayaścaiva nopasargā na kṣudbhayaṃ

viprayogo na cāpīṣṭairaniṣṭairnāpi saṃgatiḥ/
nākṣirogaḥ śirārtirvā pittaśūla bhagaṃdarāḥ

nābhicāraṃ bhayaṃ tatrāpasmāro na viṣūcikā/
vṛddhirnikāmatastasminsamyagbuddhiranuttamā

ārogyaṃ sarvataścaiva dīrghāyuśca prajādhanaṃ/
nākāle bhavitā mṛtyurgāvo nālpapayomucaḥ

nākālaphalitā vṛkṣā notpātabhayamaṇvapi/
etacchrutvā tato viṣṇurbrahmāṇaṃ stotumudyataḥ

viṣṇuruvāca//
namostvanaṃtāya viśuddhacetase svarūparūpāya sahasrabāhave/
sahasraraśmiprabhavāya vedhase viśāladehāya viśuddhakarmaṇe

samastaviśvārtiharāya śaṃbhave samastasūryānalatigmatejase/
namostu vidyāvitatāya cakriṇe samastadhīsthānakṛte sadā namaḥ

anādidevācyuta śekharaprabho bhāvyudbhavadbhūtapate maheśvara/
mahatpate sarvapate jagatpate bhuvaspate bhuvanapate sadā namaḥ

yajñeśa nārāyaṇa jiṣṇu śaṃkara kṣitīśa viśveśvara viśvalocana/
śaśāṃkasūryācyutavīraviśvapravṛttamūrtemṛtamūrta avyaya

jvaladdhutāśārci niruddhamaṃḍala pradeśanārāyaṇa viśvatomukha/
samastadevārtiharāmṛtāvyaya prapāhi māṃ śaraṇagataṃ tathā vibho

vaktrāṇyanekāni vibho tavāhaṃ paśyāmi yajñasya gatiṃ purāṇam/
brahmāṇamīśaṃ jagatāṃ prasūtiṃ namostu tubhyaṃ prapitāmahāya

saṃsāracakrakramaṇairanekaiḥ kvacidbhavāndevavarādhidevaḥ/
tatsarvavijñānaviśuddhasatvairupāsyase kiṃ praṇamāmyahaṃ tvām

evaṃ bhavaṃtaṃ prakṛteḥ purastādyo vettyasau sarvavidāṃ variṣṭhaḥ/
guṇānviteṣu prasabhaṃ vivedyo viśālamūrtistviha sūkṣmarūpaḥ

vākpāṇipādairvigatendriyopi kathaṃ bhavānvai sugatissukarmā/
saṃsārabaṃdhe nihiteṃdriyopi punaḥ kathaṃ devavarosi vedyaḥ

mūrttādamūrttaṃ na tu labhyate paraṃ paraṃ vapurdevaviśuddhabhāvaiḥ/
saṃsāravicchittikarairyajadbhiratovasīyeta caturmukha tvam

paraṃ na jānaṃti yato vapuste devādayopyadbhutarūpadhārin/
vibhovatāregrataraṃ purāṇamārādhayedyatkamalāsanastham

na te tattvaṃ viśvasṛjopi yonimekāṃtato vetti viśuddhabhāvaḥ/
paraṃ tvahaṃ vedmi kathaṃ purāṇaṃ bhavaṃtamādyaṃ tapasā viśuddham

padmāsano vai janakaḥ prasiddha evaṃ prasiddhirhyasakṛtpurāṇāt/
saṃciṃtya te nātha vibhuṃ bhavaṃtaṃ jānāti naivaṃ tapasāvihīnaḥ

asmādṛśaiśca pravarairvibodhyaṃ tvāṃ devamūrkhāḥ svamatiṃ vibhajya/
praboddhumicchanti na teṣu buddhirudārakīrtiṣvapi vedahīnāḥ

janmāṃtarairveda vivekabuddhibhirbhavedyathā vā yadi vā prakāśaḥ/
tallābhalubdhasya na mānuṣatvaṃ na devagaṃdharvapatiḥ śivaḥ syāt

na viṣṇurūpo bhagavānsusūkṣmaḥ sthūlosi devaḥ kṛtakṛtyatāyāḥ/
sthūlopi sūkṣmaḥ sulabhosi deva tvadbāhyakṛtyā narakepataṃti

vimucyate vā bhavati sthitesmindasrenduvahnyarkamarunmahībhiḥ/
tatvaiḥ svarūpaiḥ samarūpadhāribhirātmasvarūpe vitata svabhāvaḥ

iti stutiṃ me bhagavanhyanaṃta juṣasva bhaktasya viśeṣataśca/
samādhiyuktasya viśuddhacetasastvadbhāvabhāvaikamanonugasya

sadā hṛdistho bhagavannamaste namāmi nityaṃ bhagavanpurāṇa/
iti prakāśaṃ tava me tadīśastavaṃ mayā sarvagatiprabuddha

saṃsāracakre bhramaṇādiyuktā bhītiṃ punarnaḥ pratipālayasva

brahmovāca//
sarvajñastvaṃ na saṃdeho prajñārāśiśca keśava/
devānāṃ prathamaḥ pūjyaḥ sarvadā tvaṃ bhaviṣyasi

nārāyaṇādanaṃtaraṃ rudro bhaktyā viriṃcanam/
tuṣṭāva praṇato bhūtvā brahmāṇaṃ kamalodbhavam

namaḥ kamalapatrākṣa namaste padmajanmane/
namaḥ surāsuraguro kāriṇe paramātmane

namaste sarvadeveśa namo vai mohanāśana/
viṣṇornābhisthitavate kamalāsana janmane

namo vidrumaraktāṃga pāṇipallavaśobhine/
śaraṇaṃ tvāṃ prapannosmi trāhi māṃ bhavasaṃsṛteḥ

pūrvaṃ nīlāṃbudākāraṃ kuḍmalaṃ te pitāmaha/
dṛṣṭvā raktamukhaṃ bhūyaḥ patrakesarasaṃyutam

padmaṃ cānekapatrāntamasaṃkhyātaṃ niraṃjanam/
tatra sthitena tvayaiṣā sṛṣṭiścaiva pravartitā

tvāṃ muktvā nānyatastrāṇaṃ jagadvaṃdya namostu te/
sāvitrīśāpadagdhohaṃ liṃgaṃ me patitaṃ kṣitau

idānīṃ kuru me śāṃtiṃ trāhi māṃ saha bhāryayā/
brahmā vai pātu me pādau jaṃghe vai kamalāsanaḥ

viriṃco me kaṭiṃ pātu sṛṣṭikṛdguhyameva ca/
nābhiṃ padmanibhaḥ pātu jaṭharaṃ caturānanaḥ

urastu viśvasṛkpātu hṛdayaṃ pātu padmajaḥ/
sāvitrīpatirme kaṃṭhaṃ hṛṣīkeśo mukhaṃ mama

padmavarṇaśca nayane paramātmā śiro mama/
evaṃ nyasya gurornāma śaṃkaro nāmaśaṃkaraḥ

namaste bhagavanbrahmannityuktvā virarāma ha/
tatastuṣṭo haraṃ brahmā vākyametaduvāca ha

kaṃ te kāmaṃ karomyadya pṛccha māṃ yadyadicchasi/
rudra uvāca//
yadi prasanno me nātha varado yadi vā mama

tadekaṃ me vada vibho yasminsthāne bhavānsthitaḥ/
keṣukeṣu ca sthāneṣu tvāṃ paśyaṃti sadā dvijāḥ

nāmnā ca kena te sthānaṃ śobhate dharaṇītale/
tanme vadasva sarveśa tava bhaktiratasya ca

brahmovāca//
puṣkarehaṃ suraśreṣṭho gayāyāṃ ca caturmukhaḥ/
kānyakubje devagarbho bhṛgukakṣe pitāmahaḥ

kāveryyāṃ sṛṣṭikartā ca naṃdipuryyāṃ bṛhaspatiḥ/
prabhāse padmajanmā ca vānaryāṃ ca surapriyaḥ

dvāravatyāṃ tu ṛgvedī vaidiśe bhuvanādhipaḥ/
pauṃḍrake puṃḍarīkākṣaḥ piṃgākṣo hastināpure

jayaṃtyāṃ vijayaścāsmi jayaṃtaḥ puṣkarāvate/
ugreṣu padmahastohaṃ tamonadyāṃ tamonudaḥ

ahicchanne jayā naṃdī kāṃcīpuryāṃ janapriyaḥ/
brahmāhaṃ pāṭalīputre ṛṣikuṃḍe munistathā

mahitāre mukuṃdaśca śrīkaṃṭhaḥ śrīnivāsite/
kāmarūpe śubhākāro vārāṇasyāṃ śivapriyaḥ

mallikākṣe tathā viṣṇurmaheṃdre bhārgavastathā/
gonarde sthavirākāra ujjayinyāṃ pitāmahaḥ

kauśāṃbyāṃ tu mahābodhirayodhyāyāṃ ca rāghavaḥ/
muṃnīṃdraścitrakūṭe tu vārāho viṃdhyaparvate

gaṃgādvāre parameṣṭhī himavatyapi śaṃkaraḥ/
devikāyāṃ srucāhastaḥ sruvahastaścaturvaṭe

vṛṃdāvane padmapāṇiḥ kuśahastaśca naimiṣe/
goplakṣe caiva gopīndraḥ sacaṃdro yamunātaṭe

bhāgīrathyāṃ padmatanurjalānaṃdo jalaṃdhare/
kauṃkaṇe caiva madrākṣaḥ kāṃpilye kanakapriyaḥ

veṃkaṭe cānnadātā ca śaṃbhuścaiva kratusthale/
laṃkāyāṃ ca pulastyohaṃ kāśmīre haṃsavāhanaḥ

vasiṣṭhaścārbude caiva nāradaścotpalāvate/
melake śrutidātāhaṃ prapāte yādasāṃpatiḥ

sāmavedastathā yajñe madhure madhurapriyaḥ/
aṃkoṭe yajñabhoktā ca brahmavāde surapriyaḥ

nārāyaṇaśca gomaṃte māyāpuryāṃ dvijapriyaḥ/
ṛṣivede durādharṣo devāyāṃ suramardanaḥ

vijayāyāṃ mahārūpaḥ svarūpo rāṣṭravarddhane/
pṛthūdarastu mālavyāṃ śākaṃbharyāṃ rasapriyaḥ

piṃḍārake tu gopālaḥ śaṃkhoddhāreṃgavarddhanaḥ/
kādaṃbake prajādhyakṣo devādhyakṣaḥ samasthale

gaṃgādharo bhadrapīṭhe jalaśāyyapyahamarbude/
tryaṃbake tripurādhīśaḥ śrīparvate trilocanaḥ

mahādevaḥ padmapure kāpāle vaidhasastathā/
śṛṃgiberapure śaurirnaimiṣe cakrapāṇikaḥ

daṃḍapuryāṃ virūpākṣo gautamo dhūtapāpake/
haṃsanātho mālyavati dvijeṃdro valike tathā

iṃdrapuryāṃ devanātho dyūtapāyāṃ puraṃdaraḥ/
haṃsavāhastu laṃbāyāṃ caṃḍāyāṃ garuḍapriyaḥ

mahodaye mahāyajñaḥ suyajño yajñaketane/
siddhismare padmavarṇaḥ vibhāyāṃ padmabodhanaḥ

devadāruvane liṃgaṃ mahāpattau vināyakaḥ/
tryaṃbako mātṛkāsthāne alakāyāṃ kulādhipaḥ

trikūṭe caiva gonardaḥ pātāle vāsukistathā/
padmādhyakṣaśca kedāre kūṣmāṃḍe suratapriyaḥ

kuṃḍavāpyāṃ śubhāṃgastu sāraṇyāṃ takṣakastathā/
akṣoṭe pāpahā caiva aṃbikāyāṃ sudarśanaḥ

varadāyāṃ mahāvīraḥ kāṃtāre durganāśanaḥ/
anaṃtaścaiva parṇāṭe prakāśāyāṃ divākaraḥ

virājāyāṃ padmanābhaḥ svarudraśca vṛkasthale/
mārkaṃḍo vaṭake caiva vāhinyāṃ mṛgaketanaḥ

padmāvatyāṃ padmagṛho gagane padmaketanaḥ/
aṣṭottaraṃ sthānaśataṃ mayā te parikīrtitam

yatra vai mama sāṃnidhyaṃ trisaṃdhyaṃ tripurāṃtaka/
eteṣāmapi yastvekaṃ paśyate bhaktimānnaraḥ

sthānaṃ suvirajaṃ labdhvā modate śāśvatīḥ samāḥ/
mānasaṃ vācikaṃ caiva kāyikaṃ yacca duṣkṛtam

tatsarvaṃ nāśamāyāti nātra kāryā vicāraṇā/
yastvetāni ca sarvāṇi gatvā māṃ paśyate naraḥ

bhavate mokṣabhāgī ca yatrāhaṃ tatra vai sthitaḥ/
puṣpopahārairdhūpaiśca brāhmaṇānāṃ ca tarpaṇaiḥ

dhyānena ca sthireṇāśu prāpyate parameśvaraḥ/
tasya puṇyaphalaṃ cāgryamaṃte mokṣaphalaṃ tathā

sa brahmalokamāsādya tatkālaṃ tatra tiṣṭhati/
punaḥ sṛṣṭau bhaveddevo vairājānāṃ mahātapāḥ

brahmahatyādi pāpāni ihaloke kṛtānyapi/
akāmataḥ kāmato vā tāni naśyaṃti tatkṣaṇāt

ihaloke daridro yo bhraṣṭarājyothavā punaḥ/
sthāneṣveteṣu vai gatvā māṃ paśyati samādhinā

kṛtvā pūjopahāraṃ ca snānaṃ ca pitṛtarpaṇam/
kṛtvā piṃḍapradānaṃ ca socirādduḥkhavarjitaḥ

ekacchatro bhavedrājā satyametanna saṃśayaḥ/
iha rājyāni saubhāgyaṃ dhanaṃ dhānyaṃ varastriyaḥ

bhavaṃti vividhāstasya yairyātrā puṣkare kṛtā/
idaṃ yātrāvidhānaṃ yaḥ kurute kārayeta vā

śṛṇoti vā sa pāpaistu sarvaireva pramucyate/
agamyāgamanaṃ yena kṛtaṃ jānāti mānavaḥ

brahmakriyāyā lopena bahuvarṣakṛtena ca/
yātrāṃ cemāṃ sakṛtkṛtvā vedasaṃskāramāpnuyāt

kimatra bahunoktena idamastīha śaṃkara/
aprāpyaṃ prāpyate tena pāpaṃ cāpi vinaśyati

sarvayajñaphalaistulyaṃ sarvatīrthaphalapradam/
sarveṣāṃ caiva vedānāṃ samāptistena vai kṛtā

yaiḥ kṛtvā puṣkare saṃdhyāṃ sāvitrī samupāsitā/
svapatnīhastadattena pauṣkareṇa jalena tu

bhṛṃgāreṇa vareṇaiva mṛṇmayenāpi śaṃkara/
ānīya tajjalaṃ puṇyaṃ saṃdhyopāstirdinakṣaye

samādhinā samādheyā saprāṇāyāmapūrvikā/
tasyāṃ kṛtāyāṃ yatpuṇyaṃ tacchṛṇuṣva harādya me

tena dvādaśavarṣāṇi bhavetsaṃdhyā suvaṃditā/
aśvamedhaphalaṃ snāne dāne daśaguṇaṃ tathā

upavāsepyanaṃtaṃ ca svayaṃ proktaṃ mayānagha/
sāvitryāḥ purato yastu daṃpatyorbhojanaṃ dadet

tenāhaṃ bhojitastatra bhavāmīha na saṃśayaḥ/
dvitīyaṃ bhojayedyastu bhojitastena keśavaḥ

lakṣmīsahāyo varado varāṃstasya prayacchati/
umāsahāyastārtīye bhojitosi na saṃśayaḥ

athavā yā kumārīṇāṃ bhaktyā dadyācca bhojanam/
tasyāḥ kule bhavedvaṃdhyā na kadācicca durbhagā

na kanyā jananī kvāpi na bharturyā na vallabhā/
tasmātsarvaprayatnena sāvitryagre tu bhojanam

pāratramaihikaṃ vāpi kāmayadbhirnaraiḥ sadā/
dātavyaṃ sarvadā bhīṣma kaṭutailavivarjitam

na cāmlaṃ na ca vai kṣāraṃ strīṇāṃ bhojyaṃ kadācana/
bhakṣyaṃ paṃcaprakāraṃ ca rasaiḥ sarvaissusaṃskṛtam

ghṛtapūryaḥ supakvāśca bahukṣīrasamanvitāḥ/
śikhariṇī tathā peyā dadhikṣīrasamanvitā

āhlādakāriṇī puṃsāṃ strīṇāṃ cātīva vallabhā/
dhanadhānyāṃ janopetaṃ nārīṇāṃ ca śatākulam

pūpakaṃ śaṣkulaṃ tasyāṃ jāyate nātra saṃśayaḥ/
na jvaro na ca saṃtāpo na duḥkhaṃ na viyogitā

asau tārayate svānāṃ kulānāmekaviṃśatiṃ/
baṃdhubhiśca sutaiścaiva dāsīdāsairanaṃtakaiḥ

pūritaṃ ca kulaṃ tasyāḥ pūrikāṃ yā pradāsyati/
edhate ca ciraṃ kālaṃ putrapautrasamanvitam

kulaṃ ca sakalaṃ tasya śaṣkulaṃ yaḥ prayacchati/
putriṇyo vai duhitaro baṃdhubhiḥ sahitaṃ kulam

śikhariṇīpradātrīṇāṃ yuvatīnāṃ na saṃśayaḥ/
modate tu kulaṃ tasyāḥ sarvasiddhiprapūritam

modakānāṃ pradānena evamāha prajāpatiḥ/
etadeva tu gaurīṇāṃ bhojanaṃ hara śasyate

subhagā putriṇī sādhvī dhanaṛddhisamanvitā/
sahasrabhojinī śaṃbho janmajanma bhaviṣyati

pūpāni caiva puṇyāni kṛtāni madhurāṇi ca/
drākṣārasapradhānaṃ ca guḍakhaṃḍasamanvitam

śāradena tu dhānyena kṛtvā khaṃḍaṃ vimiśritat/
strīṇāṃ caiva tu peyāni bhakṣyāṇi ca dvijanmanām

iha cāvikavāsāṃsi varṣāyogyāni sarvaśaḥ/
yāniyāni ca peyāni tāni yogyāni dāpayet

pratipūjya vidhānena vasudānaiḥ sakaṃcukaiḥ/
kuṃkumenānuliptāṃgyaḥ sragdāmabhiralaṃkṛtāḥ

datvā tūpānahāvaṅghryornārikelaṃ kare tathā/
akṣṇoścaivāṃjanaṃ datvā siṃdūraṃ caiva mastake

guḍaṃ phalāni hṛdyāni vāṃchitāni mṛdūni ca/
haste datvā sapātrāṇi praṇipatya visarjayet

svayaṃ bhuṃjīta vai paścātsabaṃdhurbālakaiḥ saha/
athavā naiva saṃpattistīrthe dānaṃ ca bhājanam

gṛhe gataḥ pradāsyāmi hṛṣṭo deva prasīda me/
evameva pitṝṇāṃ ca āgatya svīya maṃdire

piṃḍapradānapūrvaṃ tu śrāddhaṃ kuryādvidhānataḥ/
pitarastasya vai tṛptā bhavaṃti brahmaṇo dinam

tīrthādaṣṭaguṇaṃ puṇyaṃ svagṛhe dadatāṃ śiva/
na ca paśyaṃti vai nīcāḥ śrāddhaṃ dvijātibhiḥ kṛtaṃ

ekāṃte tu gṛhe gupte pitṝṇāṃ śrāddhamiṣyate/
nīcadṛṣṭyā hataṃ tacca pitṝnnaivopatiṣṭhati

tasmātsarvaprayatnena śrāddhaṃ guptaṃ ca kārayet/
pitṝṇāṃ tṛptidaṃ proktaṃ svayameva svayaṃbhuvā

gaurībhaktyādhikā yā tu śastā jñātakriyā tu sā/
rājasī manasā jñātā janānāṃ kīrtidāyinī

guptaṃ dānaṃ sadā deyamātmano hitamicchatā/
pakvānnaṃ dṛśyatāmeti dīyamānaṃ janairbhuvi

dṛśyamānaṃ tu tattuṣṭyai dṛśyate neha karhicit/
ekasminbhojite vipre koṭirbhavati bhojitā

bhavane nātra saṃdehaḥ satyaṃ paurāṇikaṃ vacaḥ/
tīrthe tu brāhmaṇaṃ naiva parīkṣeta kathaṃcana

annārthinamanuprāptaṃ bhojyaṃ taṃ manurabravīt/
saktubhiḥ piṃḍadānaṃ ca saṃyāvaiḥ pāyasena vā

karttavyamṛṣibhirdṛṣṭaṃ piṇyākenaiṃgudena vā/
tilapiṇyākakairdeyaṃ bhaktimadbhirnaraiḥ sadā

śrāddhaṃ tatra tu kartavyamarghyāvāhanavarjitam/
svadhāṃ tu gṛdhrāḥ kākā vā naiva dṛṣṭyā haranti te

śrāddhaṃ tattairthikaṃ proktaṃ pitṝṇāṃ tṛptidaṃ param/
kartavyaṃ tatprayatnena bhaktirevātra kāraṇam

bhaktyā tuṣyanti pitarastuṣṭāḥ kāmāndiśanti te/
putraṃ pautraṃ dhanaṃ dhānyaṃ kāmānyānmanasecchati

bhaktyā cārādhito dadyānnṛṇāṃ prītaḥ pitāmahaḥ/
akālepyatha kāle vā tīrthe śrāddhaṃ sadā naraiḥ

prāptaireva sadā snānaṃ kartavyaṃ pitṛtarpaṇam/
piṃḍadānaṃ ca kartavyaṃ pitṝṇāṃ cātivallabham

pitaro hi nirīkṣante gotrajaṃ samupāgatam/
āśayā parayā yuktāḥ kāṃkṣaṃtassalilaṃ ca te

vilambo naiva kartavyo naiva vighnaṃ samācaret/
acchinnā santatisteṣāṃ sadā kālaṃ bhaviṣyati

pitaraḥ putradātāraṃ vṛddhiśrāddhābhikāṃkṣiṇaḥ/
tena te santaticchedaṃ na kurvanti hi karhicit

ataḥ śrāddhaṃ purā proktaṃ svayameva svayaṃbhuvā/
guṇottaraṃtuyatkāryaṃdvijaiḥpitṛparāyaṇaiḥ

tīrthe kṣetre gṛhe vāpi saṃkrāṃtau grahaṇepi vā/
viṣuve ayane cāpi janmarkṣe ca prapīḍite

etānvai śrāddhakālāṃstu purā svāyaṃbhuvobravīt/
kṛte śrāddhe na vai puṃsāṃ pīḍā bhavati dehajā

tadā putrakṛtaṃ vāpi sarvaṃ tyajati duṣkṛtam/
yathā na bhavitā pīḍā grahacoranṛpādikāt

duṣkṛtaṃ naśyate sarvaṃ paratra ca gatiṃ śubhām/
labhate nātra sandehaḥ prajāpativaco yathā

kṛte yuge puṣkarāṇi tretāyāṃ naimiṣaṃ smṛtam/
dvāpare ca kurukṣetraṃ kalau gaṃgāṃ samāśrayet

duṣkaraḥ puṣkare vāso duṣkaraṃ puṣkare tapaḥ/
yadanyatra kṛtaṃ pāpaṃ tīrthe tadyāti lāghavam

na tīrthakṛtamanyatra kvacitpāpaṃ vyapohati/
sāyaṃprātaḥ smaredyastu puṣkarāṇi kṛtāñjali

upaspṛṣṭaṃ bhavettena sarvatīrtheṣu bhārata/
sāyaṃprātarupaspṛśya puṣkare niyatendriyaḥ

kratūnsarvānavāpnoti brahmalokaṃ ca gacchati/
dvādaśābdaṃ dvādaśāhaṃ māsaṃ māsārdhameva ca

yo vasetpuṣkare nityaṃ sa gacchetparamāṃgatim/
sarveṣāmevalokānāṃbrahmalokoparisthitaḥ

yaicchetpuṣkaraṃgantuṃsonusevetapuṣkaram/
yathā lomavilomābhyāṃ tathā vyastasamastayoḥ

snātastu puṣkare samyakkoṭyāśca phalamuśnute/
vidhivatkriyamāṇeṣu sarvatīrtheṣu yatphalam

puṣkarālokanādeva naraḥ prāpnoti tatphalam/
daśakoṭisahasrāṇi tīrthānāṃ vai mahītale

sānnidhyaṃ puṣkare teṣāṃ trisaṃdhyaṃ kurunandana/
yāvattiṣṭhaṃti girayo yāvattiṣṭhantisāgarāḥ

tāvatpuṣkara mṛtyūnāṃ brahmaloko na saṃśayaḥ/
janmāntarasahasraiśca ājanmamaraṇāṃntikam

nirdahedduṣkṛtaṃ sarvaṃ sakṛtsnātvā tu puṣkare/
puṣkaraṃ duṣkaraṃ kṣetraṃ sarvapāpapraṇāśanam

idānīṃ śṛṇu me rājanpañcapātakanāśanam/
yajanaṃ devadevasya brahmaputra vasupradam

iha janmani dāridrya vyādhikuṣṭhādipīḍitaḥ/
alakṣmīvānaputrastu yo bhavetpuruṣo bhuvi

tasya sadyo bhavellakṣmīrāyuḥ pūrṇaṃ sutāssukham/
kṛtvā tu maṇḍalagataṃ lokapālasamanvitam

brahmāṇaṃ tu paraṃ devaṃ yaḥ paśyati vidhānataḥ/
pūjitaṃ navanābhena mantramūrtimayo nijam

kārtike māsi śuklāyāṃ paurṇamāsyāṃ viśeṣataḥ/
sarvāsu vā yajedevaṃ pūrṇimāsu vidhānataḥ

saṃkrāntau ca mahābāho candrasūryagrahepi vā/
yaḥ paśyati vibhuṃ devaṃ pūjitaṃ guruṇā nṛpa

tasya sadyo bhavettuṣṭiḥ pāpadhvaṃsaśca jāyate/
sa mānyo devatānāṃ ca bhavatīha narādhipa

brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ bhaktānāṃ tu parīkṣaṇam/
saṃvatsaraṃ guruḥ kuryājjātiśaucakriyādibhiḥ

upapannamiti jñātvā hṛdaye nāvadhārayet//
tepi bhaktiyutā dhyātvā tvācāryaṃ parameśvaram

saṃvatsaraṃ gurau bhaktiṃ kuryurviṣṇau yathā tathā/
prasādayeyuśca tataḥ pūrṇe saṃvatsare gurum

bhagavaṃstvatprasādena saṃsārārṇavatāraṇam/
parabrahmopāsanena viriṃcyārādhanena ca

sahasraśīrṣajapyena maṇḍalabrāhmaṇena ca/
dhyānena syāttathāsmākamupadeśaḥ pradīyatām

icchāmo vaidikīṃ lakṣmīṃ viśeṣeṇa prasīdatām/
abhyarthito gurustvevaṃ medhāvī taistadā tataḥ

yathāvidhi samabhyarcedbrahmāṇaṃ viṣṇumagrataḥ/
te baddhanetrāḥ svāpyāstu kārtikasya caturdaśīm

brāhme muhūrte cottthāya baddhapadmāsanāstu te/
dhyātvā guruṃ sahasrāre śvetavastropavītakam

śvetamālyāṃbaradharaṃ śvetagaṃdhānulepanam/
nirgamya ca bahirnadyāṃ kuryurnityamatandritāḥ

kṣīravṛkṣotthamācāryo dāpayeddantadhāvanam/
te ca taṃ bhakṣayeyurhi nadīṃ gatvā samudragām

itaradvā taṭākaṃ vā gṛhe vāpi vidhānataḥ/
tadbhakṣayeyurmaṃtreṇa maṃtritaṃ parameṣṭhinaḥ

āpohiṣṭheti maṃtreṇa saptakṛtvobhimaṃtritaṃ/
devasya tveti vai japtvā yuṃjāneti kare nyaset

irāvatyeti prakṣālya brahmodaneti vai mukhe/
bhakṣayitvā kṣipeddūraṃ patitaṃ ca nirīkṣayet

sammukhaṃ prāṅmukhaṃ vāpi vidiśaṃ cāpi vā gatam/
saṃmukhe devatālabdhirmaṃtrasiddhiśca jāyate

parāṅmukhe daṃtakāṣṭhe sarve devāḥ parāṅmukhāḥ/
uttareṇa gate tasminsiddhirbhavati vā na vā

dakṣiṇena bhavenmṛtyurgurostasya na saṃśayaḥ/
prekṣyāśubhaṃ svapedbhūmau devadevasya sannidhau

svapnāndṛṣṭvā guroragre śrāvayeyurvicakṣaṇāḥ/
tataḥ śubhāśubhaṃ tatra lakṣayetparamo guruḥ

paurṇamāsyāmatha snātvā tato devālayaṃ vrajet/
guruśca maṃḍalaṃ bhūmau kalpitāyāṃ tu vartayet

lakṣaṇairvividhairbhūmiṃ lakṣayitvā vidhānataḥ/
ṣoḍaśāraṃ likhetpadmaṃ navadhāramathāpi vā

aṣṭapatramatho vāpi likhittvā darśayedbudhaḥ/
netrabaṃdhaṃ tu kurvīta sitavastreṇa yatnataḥ

varṇānukramataḥ śiṣyānpuṣpahastānpraveśayet/
navanābhaṃ yadā kuryānmaṃḍalaṃ varṇakairbudhaḥ

iṃdrāṇīpūrvakaṃ devamiṃdramaiṃdryāṃ tu pūjayet/
lokapālaiḥ samaṃ tadvadagniṃ saṃpūjayennṛpa

diśi vahneryamaṃ yāmyāṃ naiṛtyāṃ caiva nirṛtim/
varuṇaṃ vāruṇāśāyāṃ vāyuṃ vāyavyagocare

dhanadaṃ cottare nyasya rudramīśānagocare/
kamaṃḍaluṃ pūrvato hi srucaṃ vai dakṣiṇe tathā

haṃsaṃ vai paścimāyāṃ tu uttarāyāṃ sruvaṃ tathā/
āgneyyāṃ ca brasīṃ dadyānnairṛtyāṃ pāduke tathā

vāyavyāṃ yogapaṭṭaṃ ca aiśānyāṃ ca galaṃtikām/
viṣṇustu pūrvataḥ pūjyo dakṣiṇe cāpi śaṃkaraḥ

paścime tu ravirdeva ṛṣayaścottare tathā/
madhye svayaṃ padmajanmā sāvitrī dakṣiṇe tathā

uttare caiva gāyatrī devī padmadalekṣaṇā/
ṛgvedaṃ pūrvato nyasya yajurvedaṃ ca dakṣiṇe

paścime sāmavedaṃ ca atharvaṃ cottare tathā/
itihāsapurāṇānicchaṃdojyautiṣamevaca

dharmaśāstrāṇi cānyāni iṃdrādi dikṣu vinyaset/
pūrvapatre balaṃ pūjya pradyumnaṃ dakṣiṇe dale

paścime cāniruddhaṃ ca vāsudevamathottare/
pūrvato vāmadevaṃ ca sadyojātaṃ tu dakṣiṇe

īśānaṃ paścime sthāpya tatpuruṣaṃ cottare tathā/
aghorassarvataḥ pūjya eṣā pūjā tu maṃḍale

pūrvato bhāskaraṃ pūjya dakṣiṇena divākaraṃ/
prabhākaraṃ paścime tu graharājamathottare

evaṃ pūjya vidhānena brahmāṇaṃ parameśvaram/
diṅmaṃḍale tu vinyasya aṣṭau kuṃbhānvidhānataḥ

brāhmaṃ tu kalaśaṃ madhye navamaṃ tatra kalpayet/
snāpayenmuktikāmaṃ tu brahmaṇo vai ghaṭena tu

śrīkāmaṃ vaiṣṇaveneha kalaśena tu pārthiva/
rājyārthinaṃ snāpayecca aiṃdreṇa kalaśena tu

dravyapratāpakāmaṃ tu āgneya ghaṭavāriṇā/
mṛtyuṃjayavidhānāya yāmyena snāpayennaram

duṣṭapradhvaṃsanāyālaṃ nairṛtena vidhīyate/
snāpayedvāruṇenāśu pāpanāśāya mānavaṃ

śarīrārogyakāmaṃ tu vāyavyenābhiṣecayet/
dravyasaṃpattikāmasya kaubereṇa vidhīyate

raudreṇa jñānakāmasya lokapālaghaṭāstvime/
ekaikena naraḥ snātvā sarvadoṣavivarjitaḥ

jāyate brahmasadṛśo rājāsadyo'tha vā naraḥ/
athavā dikṣu sarvāsu yathāsaṃkhyena lokapān

pūjayettu svanāmnā tu kuṃbhaireva vidhānataḥ/
evaṃ saṃpūjya devāṃstu lokapālānprasannadhīḥ

paścātparīkṣitānśiṣyānbaddhanetrānpraveśayet/
dagdhvāgneyyā dhāraṇayā vāyunā vidhunettataḥ

somenāpyāyitānkṛtvā śrāvayetsamayāṃstataḥ/
na niṃdyādbrāhmaṇāndevānviṣṇuṃ brahmāṇameva ca

iṃdramādityamagniṃ ca lokapālāngrahāṃstathā//
guruṃ ca brāhmaṇaṃ vāpi munīṃdraṃ pūrvadīkṣitam

evaṃ tu samayānśrāvya paścāddhomaṃ tu kārayet/
ūm̐ namo bhagavate brahmaṇe sarvarūpiṇe huṃphaṭsvāhā

ṣoḍaśākṣaramaṃtreṇa homayejjvalitenale/
garbhādhānādikāḥ sarvā āhutīssaṃpradāpayet

tisṛbhistu vyāhṛtibhirdevadevasya sannidhau/
homāṃte dīkṣitaḥ paścāddāpayedgurudakṣiṇām

hastyaśvayānaśakaṭahemadhānyādikaṃ nṛpa/
dāpayedgurave prājño madhyame madhyamaṃ tathā

dāpayedapare yugmaṃ sahiraṇyaṃ tu tadguroḥ/
evaṃ kṛte tu yatpuṇyaṃ mahatsaṃjāyate tathā

tanna śakyaṃ nigaditumapi varṣaśatairapi/
dīkṣitotha purā bhūtvā pādmaṃ vai śṛṇuyādyadi

tena vedāḥ purāṇāni sarvamaṃtrāssasaṃgrahāḥ/
japtāssyuḥ puṣkare tīrthe prayāge siṃdhusāgare

devahrade kurukṣetre vārāṇasyāṃ viśeṣataḥ/
grahaṇe viṣuve caiva yatphalaṃ japatāṃ bhavet

phalaṃ śataguṇaṃ tacca puṣkarasthaṃ pitāmaham/
dṛṣṭvā prāpnoti vividhānkāmānkāmayate yadi

pūjāṃ vaidhānikīṃ kṛtvā dīkṣito yaḥ śṛṇoti ca/
devā api tapaḥ kṛtvā dhyāyaṃti ca vadanti ca

kadā me bhārate varṣe janma syāditi pārthiva/
dīkṣitāśca bhaviṣyāmaḥ pādmaṃ śroṣyāmahe kadā

pādmaṃ tu ṣoḍaśātmānaṃ nyasya dehe kadā vayam/
yāsyāmastu paraṃ sthānaṃ yadgatvā na punarbhavet

evaṃ jalpaṃti vibudhā manasā ciṃtayaṃti ca/
brahmayajñaṃ ca kārtikyāṃ kadā drakṣyāmahe nṛpa

evaṃ te vidhiruddiṣṭo mayāyaṃ kurusattama/
devagaṃdharvayakṣāṇāṃ sarvadā durlabho hyasau

evaṃ yo vetti tattvena yaśca paśyati maṃḍalam/
yaścemaṃ śṛṇuyāccaiva sarve muktā iti śrutiḥ

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi rahasyamidamuttamam/
yena lakṣmīrdhṛtistuṣṭiḥ puṣṭiścāpi bhavennṛṇām

sarve grahāssadā saumyā jāyaṃte yena pārthiva/
ādityavāraṃ hastena pūrvamādāya bhaktitaḥ

bhaktaikena kṣipettāvadyāvatsapta ca saṃkhyayā/
tatastu saptame pūrṇe kuryādbrāhmaṇabhojanam

ādityaṃ caiva sauvarṇaṃ kṛtvā yatnena mānavaḥ/
raktavastrayugacchannaṃ chatrikāṃ pāduke tathā

upānahau ca dātavye sthāpayettāmrabhājane/
ghṛtena snapanaṃ kṛtvā saṃpūrṇāṃga dvijātaye

dāpayetkṛtyaviduṣe brāhmaṇāya viśeṣataḥ/
evaṃ kṛtau phalaṃ tasya bhavedārogyamuttamam

dravyasaṃpatsamagrāptiriti paurāṇikī kriyā/
avisaṃvādinī ceyaṃ śāṃti puṣṭipradā nṛṇām

tadvaccitrāsu saṃgṛhya somavāraṃ vicakṣaṇaḥ/
rātribhakṣaḥ kṣipedaṣṭau somavārānprayatnataḥ

pratyekaṃ brāhmaṇā bhojyā yathāśakti vicakṣaṇāḥ/
navame tu tataḥ pūrṇe kuryādbrāhmaṇabhojanam

vastrayugmaṃ ca dātavyaṃ tataḥ somaṃ pradāpayet/
kāṃsyabhājanasaṃsthaṃ tu kṣīrasaṃpūritaṃ tataḥ

tadvacchatraṃ pāduke ca tathopānatsamanvitam/
saṃpūrṇāṃgāya dātavyaṃ brāhmaṇāya viśeṣataḥ

svātyāmaṃgārakaṃ pūjya kṣapayennaktabhojanaiḥ/
aṣṭāvevaṃ ca yāvacca kuryādbrāhmaṇabhojanam

aṃgārakaṃ ca sauvarṇaṃ sthāpitaṃ tāmrabhājane/
dāpayedbrāhmaṇāyātha saṃpūrṇāṃgāya caiva hi

nakṣatrānukrameṇaiva kṣipennaktāni sapta vai/
aṣṭame tu kramātkheṭānsauvarṇāndāpayedbudhaḥ

agnikāryaṃ ca kurvīta yathādṛṣṭaṃ vidhānataḥ/
evaṃ kṛte bhavedyadvai tannibodha narādhipa

asaumyāśca grahāssarve saumyarūpā bhavaṃti ca//
sarve rogā vinaśyanti tuṣṭimāyānti devatāḥ

na virundhanti taṃ nāgāḥ pitarastarpitāstathā/
dussvapnanāśo bhavati śṛṇvatāṃ paṭhatāṃ tathā

yadi bhaumo ravisuto bhāskaro rāhuṇā saha/
ketuśca mūrdhni tiṣṭhaṃti raudrāḥ pīḍākarā grahāḥ

anena kṛtamātreṇa sasaubhāgyā bhavaṃti hi/
ya evaṃ kurute rājansadābhaktisamanvitaḥ

tasya sānugrahāḥ sarve śāṃtiṃ yacchaṃti nānyathā/
śanaiścaraṃ rāhuketū lohapātreṣu vinyaset

lohena kārayeccainānbrāhmaṇebhyaśca dāpayet/
kṛṣṇaṃ vastrayugaṃ deyameteṣāṃ prīṇanāya vai

sauvarṇāṃ gāśca dātavyāḥ śāṃtiśrīvijayepsubhiḥ/
vratāṃte sarva ete hi grahāssauvarṇakā nṛpa

dātavyāḥ śāṃtimicchadbhirvratāṃte dvijabhojanam/
yathāśakti dakṣiṇā ca grahāṇāṃ prītaye tathā

alpāyāsena rājeṃdra sarvānkāmānavāpnuyāt/
śaṃkarājjñānamanvicchedārogyaṃ bhāskarāttathā३२७ (jñāna)//
hutāśanāddhanamicchedgatimicchejjanārdanāt / (gati)//
brāhmyaṃ pitāmahāccaiva sarvajantupraśāṃtidam

bhīṣma uvāca//
yastvayā kathito yajño yajvanāṃ tu phalaṃ mahat/
tathāyuṣassvalpatayā anyaiḥ prāptuṃ na śakyate

svalyāyāsena yatpuṇyaṃ saṃvatsaramupoṣajam/
bhavettanme muniśreṣṭha kathayasva mahāphalam

pulastya uvāca//
idamarthaṃ mahārāja śveto rājā mahāyaśāḥ/
vasiṣṭhaṃ pṛṣṭavānpraśnaṃ kṣudhayā pīḍito bhṛśam

āsīdilāvṛte varṣe śveto rājā mahābalaḥ/
sa mahīṃ sakalāṃ jigye saptadvīpāṃ sapattanām

brahmaputro vasiṣṭhaśca āsīttasya purohitaḥ/
sa kadācinnṛpaśreṣṭho jitvā paramadhārmikaḥ

purohitamuvācedaṃ vasiṣṭhaṃ japatāṃ varam/
śveta uvāca//
bhagavannaśvamedhānāṃ sahasraṃ kartumutsahe

suvarṇarūpyaratnānāṃ dānaṃ kartuṃ dvijātiṣu/
pṛthivyāmannadānaṃ tu dātunnecchāmi vai guro

nānnena kiṃciddattena datte homni dvije prabho/
na kiṃcidvastviti jñātvā na dattaṃ tatkadācana

raktavastramalaṃkāraṃ grāmāṃśca nagarāṇi ca/
adadādbrāhmaṇebhyo'sau śveto rājā mahāyaśāḥ

nānnaṃ jalaṃ tena rājñā dattamāsītkadācana/
tato'śvamedhairbahubhiryajvāsau nṛpasattama

svargaṃ gataḥ puṇyajitaṃ tapastaptvārbudatrayam/
brāhmīṃ salokatāṃ prāptaḥ sarvālaṃkārabhūṣitaḥ

nṛtyaṃtyapsarasastatra gāyaṃte siddhayoṣitaḥ/
tuṃbururnāradastatra dvāvapyanugatau sadā

agāyetāṃ mahāprājñau munayaśca taponvitāḥ/
vedoktamaṃtraiḥ stuvanti anekakratuyājinam

evaṃ vibhavayuktasya rājñastasya mahātmanaḥ/
kṣudhāyā pīḍyate dehaṃ tṛṣṇayā ca viśeṣataḥ

sa tayā pīḍyamānastu kṣudhayā rājasattamaḥ//
vimānenāpyasau svargaṃ tyaktvāgādṛkṣaparvatam

yatrātmamūrtistatrāgātpurā dagdhā mahāvane/
tatrāsthīni svayaṃ gṛhya lihannāste sa pārthivaḥ

punarvimānamāruhya yayau nākaṃ narādhipaḥ/
atha kālena mahatā sa rājā saṃśitavrataḥ

svānyasthīni lihandṛṣṭo vasiṣṭhena purodhasā/
uktaśca kinnu rājendra svāsthibhakṣo narādhipa

evamuktastato rājā vasiṣṭhena maharṣiṇā/
uvāca vacanaṃ cedaṃ śveto rājātha taṃ munim

bhagavaṃstṛṭkṣudhārtohamannadānaṃ purā mayā/
na dattaṃ muniśārdūla tena māṃ kṣutprabādhate

evamuktastadā rājā vasiṣṭho munipuṃgavaḥ/
uvāca taṃ nṛpaṃ bhūyo vākyametanmahāmuniḥ

kiṃ te karomi rājeṃdra kṣudhitasya viśeṣataḥ/
vastu kasyāpi kiṃciddhi nā'dattamupatiṣṭhati

ratnahemapradānena bhogavānjāyate naraḥ/
annadānapradānena sarvakāmaiḥ pradīpitaḥ

tanna dattaṃ tvayā rājanstokaṃ matvā narādhipaḥ/
śveta uvāca//
adattasya ca saṃbhūtiryathā bhavati me guro

vasiṣṭha tvatprasādena tanmamācakṣva pṛcchataḥ/
vasiṣṭha uvāca//
astyekaṃ kāraṇaṃ yena jāyate nātra saṃśayaḥ

tacchṛṇuṣva naravyāghra kathyamānaṃ mayā tava/
āsīdrājā purā kalpe vinītāśveti kīrtitaḥ

sa cāśvamedhamārebhe yajñaṃ kartuṃ varaṃ nṛpaḥ/
yajanāṃte dvijeṃdrebhyo dattaṃ go'śvādi yācitam

nānnaṃ dattaṃ tena kiṃcitsvalpaṃ matvā yathā tvayā/
tataḥ kālena mahatā mṛto'sau jāhnavī taṭe

māyāpuryāṃ vinītāśvaḥ sārvabhaumo'bhavannṛpaḥ/
svargaṃ ca gatavānso'pi yathā rājā bhavānprabho

asāvapi kṣudhāviṣṭa evamevāgato'bhavat/
martyaloke nadītīre gaṃgāyāṃ nīlaparvate

vimānenārkavarṇena bhāsvatā devavannṛpa/
dadarśa tatsvakaṃ dehaṃ tathā svaṃ ca purohitam

hotāraṃ brāhmaṇaṃ nāma yajaṃtaṃ jāhnavī taṭe/
taṃ dṛṣṭvā'sāvapi punaḥ paryapṛcchadidvajottamam

kṣudhāyāḥ kāraṇaṃ rājansa hotā tamuvāca ha/
tiladhenuṃ ca vai rājanghṛtadhenuṃ ca sattama

jaladhenuṃ ca dhenuṃ ca rasadhenuṃ ca pārthiva/
dehi śīghraṃ yena bhavāṃstṛṭkṣudhāvarjito divi

rame tayāvadādityastapate divi caṃdramāḥ/
evamuktastato rājā taṃ punaḥ pṛṣṭavānidam

tiladhenusthitiṃ brūhi tathā kṛtvā dadāmyaham/
purohita uvāca//
vidhānaṃ tiladhenostu tacchṛṇuṣva narādhipa

dhenussyātṣoḍaśāḍhakya caturbhirvatsako bhavet/
ikṣudaṃḍamayāḥ pādā dantāḥ puṣpamayāḥ śubhāḥ

nāsā gaṃdhamayī tasyā jihvā guḍamayī tathā/
pucche srakkalpanīyāsyādghaṃṭābharaṇabhūṣitā

īdṛśīṃ kalpayitvā tu svarṇaśṛṃgīṃ tu kalpayet/
raupyakhurāṃ kāṃsyadohāṃ pūrvadhenuvidhānataḥ

kṛtvā tāṃ brāhmaṇāyāśu dāpayenmaṃtrato nṛpa/
sthitāṃ kṛṣṇājine dhenuṃ vāsobhirgopitāṃ śubhām

sūtreṇāsūtritāṃ kṛtvā paṃcaratnasamanvitām/
sarvauṣadhisamāyuktāṃ maṃtrapūtāṃ tu dāpayet

annamme jāyatāṃ sadyaḥ pānaṃ sarvarasāstathā/
kāmānsaṃpādayāsmākaṃ tiladheno dvijerpitā

gṛhṇāmi devi tvāṃ bhaktyā kuṭumbārthe viśeṣataḥ/
dehi kāmānvitānsarvāṃstiladheno namostu te

evaṃ vidhānato dattā tiladhenurnṛpottama/
sarvakāmasamāvāptiṃ kurute nātra saṃśayaḥ

jaladhenustathaiveha kuṃbhaireva prakalpitā/
dattā tu vidhinā kāmānsadyaḥ sarvānprayacchati

dhenuśataṃ tathā dattaṃ pūrṇimā niyamena hi/
sāvitrī iva vai svarge sarvakāmapradā bhavet

ghṛtadhenustathā dattā vidhānena vicakṣaṇaiḥ/
sarvakāmasamāvāptiṃ kurute kāṃtidā bhavet

rasadhenustathā dattā kārtike māsi pārthiva/
sarvānkāmānprayacchettu nityaṃ sā gatidā bhavet

etatte sarvamākhyātaṃ samāsādbahuvistaram/
apāraṃ phalamuddiṣṭaṃ brahmaṇā sarvakarmaṇā

tṛṣṇayā kṣudhayā yadvā pīḍito rājasattama/
taddānaṃ kārtike deyaṃ pūrvaṃ dehi narādhipa

brahmāṃḍaṃ sarvasaṃpannaṃ bhūtaratnauṣadhīyutam/
devadānavayakṣaiśca yuktametatsadā vibho

etattu sakalaṃ kṛtvā sarvato rajatānvitam/
suratnasūryacaṃdrāḍhyaṃ kārtike dvādaśī dine

athavā paṃcadaśyāṃ tu kārtikasyaiva nānyataḥ/
purohitāya gurave dāpayedbhaktimānnaraḥ

brahmāṃḍodaravartīni yāni bhūtāni pārthiva/
tāni dattāni vai tena samāsātkathitaṃ tava

yadyajñairyajato rājansamāptavaradakṣiṇaiḥ/
sarvaṃ phalaṃ tatkhaṃḍasya brahmāṃḍasya viśeṣataḥ

yaḥ punaḥ sakalaṃ cedaṃ brahmāṃḍaṃ pradiśennaraḥ/
tena japtaṃ hutaṃ dattaṃ paṭhitaṃ kīrtitaṃ bhavet

rājovāca//
vidhiṃ brahmāṃḍadānasya kṛtvā tatmokṣabhāgbhavet/
kālaṃ deśaṃ vipratīrthaṃ sarvaṃ tvaṃ vada menagha

kṛtena yena sarvasya phalabhāgī bhavāmyaham/
kutsitasyāsya bhāvasya mokṣassyādacirācca me

vasiṣṭha uvāca//
evaṃ śrutvā tato rājanpurodhāstasya sa dvijaḥ/
brahmāṃḍaṃ kārayāmāsa sauvarṇaṃ sarvadhātubhiḥ

yutaṃ niṣkasahasreṇa padmaṃ tatra hyakalpayat//
tatra brahmā tasya madhyepadmarāgairalaṃkṛtaḥ

sāvitryā caiva gāyatryā ṛṣibhirmunibhiḥ saha/
nāradādyāḥ sutāḥ sarva indrādyāśca divaukasaḥ

sauvarṇavigrahāḥ sarve brahmaṇastu puraḥsarāḥ/
varāharūpī bhagavānlakṣmyā saha sanātanaḥ

nīlaṃ marakataṃ caiva bhūṣāyāṃ tasya kārayet/
gomedaistasya vai śobhāṃ kārayeta ca buddhimān

moktikaiścāpi somasya śobhāṃ vajrairdivākare/
grahāṇāṃ caiva sarveṣāṃ suvarṇāni ca dāpayet

svarṇātsaptaguṇaṃ raupyaṃ raupyāttāmraṃ tathāvidham/
tataḥ saptaguṇaṃ kāryaṃ kāṃsyaṃ saptaguṇaṃ tathā

kāṃsyātsaptaguṇaṃ kāryaṃ trapu caiva narādhipa/
trapusaptaguṇaṃ sīsaṃ sīsāllohaṃ ca kārayet

saptadvīpāssamudrāśca sapta vai kulaparvatāḥ/
anayā saṃkhyayā kṛtvā nipuṇaiḥ śilpibhistataḥ

pādapādīni bhūtāni rājatānyeva kārayet/
āraṇyāni ca sattvāni sauvarṇāni ca kārayet

vṛkṣānvanaspatīngulmatṛṇaparṇāni vīrudhaḥ/
sarvaṃ prakalpya vidhivattīrthe deyaṃ vicakṣaṇaiḥ

kurukṣetre gayāyāṃ ca prayāge'marakaṃṭake/
dvāravatyāṃ prabhāse ca gaṃgādvāre ca puṣkare

tīrtheṣveteṣu vai deyaṃ grahaṇe śaśisūryayoḥ/
dinacchidreṣu sarveṣu ayane dakṣiṇottare

vyatīpāte bahuguṇaṃ viṣuve ca viśeṣataḥ/
dātavyametadrājeṃdra vicāraṃ naiva kārayet

śālāgnihotriṇaṃ kṛtvā surūpaṃ ca guṇānvitam/
sapatnīkaṃ ca saṃpūjya bhūṣayitvā ca bhūṣaṇaiḥ

purohitaṃ mukhyatamaṃ kṛtvā'nye ca tathā dvijāḥ/
caturviṃśadguṇopetāḥ sapatnīkā nimaṃtritāḥ

aṃgulīyāni ca tathā karṇaveṣṭaṃ ca dāpayet/
evaṃvidhāṃstu tānpūjya teṣāmagre susaṃsthitaḥ

aṣṭāṃgapraṇipātena praṇamya ca punaḥpuna/ḥ//
purohitāya purataḥ kṛtvā vai karasaṃpuṭam

yūyaṃ vai brāhmaṇāḥ prītā maitratvenānugṛhṇata/
saumukhyena dvijaśreṣṭhā bhūyaḥ pūtatarastvahaḥ

bhavatāṃ prītiyogena svayaṃ prītaḥ pitāmahaḥ/
brahmāṃḍena tu dattena toṣaṃ yātu janārdanaḥ

pinākapāṇirbhagavānśakraśca tridaśeśvaraḥ/
ete toṣaṃ samāyāṃtu anudhyānāddvijottamāḥ

evaṃ stutvā tato rājā brāhmaṇānvedapāragān/
brahmāṇḍaṃ tu guroḥ prādātsavidhānaṃ punaḥ kṣaṇāt

sarvakāmaistatastṛpto yayau svargaṃ narādhipaḥ/
tenaiva guruṇā tacca vibhaktaṃ brāhmaṇaiḥ saha

dattaṃ tenāpi cānyebhyo brahmāṃḍaṃ ca narādhipa/
brahmāṃḍe bhūmidāne ca grāhī caiko na vai bhavet

gṛhṇandoṣamavāpnoti brahmahatyāṃ na saṃśayaḥ/
sarveṣāṃ caiva pratyakṣaṃ dātavyaṃ parikīrtya vai

dīyamānaṃ ca paśyaṃti tepi pūtā bhavaṃti hi/
darśanādeva te muktā bhavaṃntyeva na saṃśayaḥ

yā bhīmadvādaśī proktā svarṇaṃ toyaṃ mṛgājinaṃ/
etāni kṛtvā paśyantu dṛṣṭairetaiḥ kriyāphalaṃ

ayatnādeva labhyeta kartuścaiva salokatā/
sadā gāvaḥ praṇamyāśca maṃtreṇānena pārthiva

namo gobhyaḥ śrīmatībhyaḥ saurabheyībhya eva ca/
namo brahmasutābhyaśca pavitrābhyo namonamaḥ

maṃtrasya cāsya smaraṇādgodānaphalamāpnuyāt/
tasmāttvamapi rājeṃdra puṣkare tīrtha uttame

kārtikyāṃ tu viśeṣeṇa godānaphalamāpsyasi/
yatkiṃcidvidyate pāpaṃ striyo vā puruṣasya vā

puṣkare snānamātreṇa tadaśeṣaṃ praṇaśyati/
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni āsamudrāttu bhārata

puṣkare tānyupāyāṃti kārtikyāṃ tu viśeṣataḥ

iti śrīpādmapurāṇe prathame sṛṣṭikhaṃḍe brahmāṃḍadānaṃ nāma catustriṃśattamo'dhyāyaḥ