Padma Purana · Chapter 1.32

bhīṣma uvāca/
kena karmavipākena pretatvaṃ jāyate punaḥ/
kena vātra pramucyeta tanme brūhi mahāmate

pulastya uvāca/
ahaṃ te kathayiṣyāmi sarvametadaśeṣataḥ/
yacchrutvā na punarmohaṃ yāsyate nṛpasattama

yena jāyeta pretatvaṃ yena cāsmātpramucyate/
prāpnoti narakaṃ ghoraṃ dustaraṃ tridaśairapi

satāṃ saṃbhāṣaṇe caiva puṇyatīrthānukīrttane/
mānavāstu pramucyaṃta āpannāḥ pretayoniṣu

śrūyate hi purā bhīṣma brāhmaṇaḥ saṃśitavrataḥ/
pṛthussarvatra vikhyātaḥ saṃtoṣe ca sadā sthitaḥ

svādhyāyayukto geheṣu nityayogaśca yogavit/
japayajñavidhānena yuktaṃ kālaṃ kṣipecca saḥ

yuktaḥ kṣamādayābhyāṃ ca kṣāṃtyāyuktaśca tattvavit/
ahiṃsāhitacittaśca mārddave ca tathāsthitaḥ

brahmacaryasamāyuktastapoyogasamanvitaḥ/
yuktaḥ sa pitṛkāryeṣu yukto vaidikakarmasu

paralokabhayeyukto yuktassatyavacaḥ prati/
yukto madhuravākyeṣu yuktaścātithipūjane

iṣṭāpūrtasamāyukto yukto dvaṃdvavivarjane/
svakarmavidhisaṃyukto yuktaḥ svādhyāyakarmasu

evaṃ karmāṇi kurvaṃtassaṃsāravijigīṣayā/
bahūnyabdānyatītāni brāhmaṇasya gṛhe sataḥ

tasya buddhiriyaṃ jātā tīrthābhigamanaṃ prati/
puṇyaistīrthajalairetatklinnaṃ kuryāṃ kalevaram

prayataḥ puṣkare snātvā bhāskarasyodayaṃ prati/
kṛtajapyanamaskāropyaddhvānaṃ pratyapadyata

agrataḥ paṃcapuruṣānapaśyatsoti bhīṣaṇān/
vane kaṃṭakavṛkṣāḍhye nirjane pakṣivarjite

tāndṛṣṭvā vikṛtākārānsughorānpāpadarśanān/
īṣatsaṃtrastahṛdayo vyatiṣṭhanniścalākṛtiḥ

avalaṃbya tato dhairyyaṃ bhayamutsṛjya dūrataḥ/
papraccha madhurābhāṣī ke yūyaṃ vikṛtāḥ kutaḥ

kiṃ vā caiva kṛtaṃ karma ye naprāptāśca vaikṛtam/
kathamevaṃvidhāḥ sarve prasthitāḥ kutra cādhvani

pretā ūcuḥ/
kṣutpipāsānvitā nityaṃ mahāduḥkhasamāvṛtāḥ/
hṛtaprajñā vayaṃ sarve naṣṭasañjñāvicetasaḥ

na jānīmo diśaṃ cāpi pradiśaṃ cāpi kāṃ ca na/
nāṃtarikṣaṃ mahīṃ cāpi na jānīmo divaṃ tathā

yadetadduḥkhamākhyātametadeva sukhaṃ bhavet/
prabhātamidamābhāti bhāskarodayadarśanāt

ahaṃ paryuṣito nāma sūcīmukhastathā'paraḥ/
śīghrago rohakaścaiva paṃcamo lekhakastathā

brāhmaṇa uvāca/
pretānāṃ karmajātānāṃ nāmnā vai saṃbhavaḥ kutaḥ/
kiṃ tatkāraṇamuddiśya yato yūyaṃ sanāmakāḥ

pretā ūcuḥ/
ahaṃ svādu sadā bhuṃje dadyāṃ paryuṣitaṃ dvije/
etatkāraṇamāsādya nāma paryuṣito mama

sūcitā bahavo'nena viprāścānnādyakāṃkṣiṇaḥ/
etatkāraṇamuddiśya sūcīmukhābhidho mataḥ

śīghraṃ gato'smi vipreṇa yācitaḥ kṣudhitena ca/
etatkāraṇamuddiśya śīghrago dvijasattama

gṛhopari sadā svādu bhuṃkte dvijabhayena hi/
udvignamānasastatra tenāsau rohakaḥ smṛtaḥ

maune cāpi sthito nityaṃ yācito vilikhanmahīm/
asmākamapi pāpiṣṭho lekhako nāma nāmataḥ

kṛcchreṇa lekhako yāti rohakastu avākśirāḥ/
śīghragaḥ paṃgutāṃ prāptaḥ sūcī sūcīmukho'bhavat

paryuṣito lambagrīvo laṃbodara udāhṛtaḥ/
bṛhadvṛṣaṇalaṃboṣṭhaḥ pāpādasmādajāyata

etatte sarvamākhyātamātmavṛttaṃ sahetukam/
pṛcchasva yadi te śraddhā pṛṣṭāśca kathayāmahe

brāhmaṇa uvāca/
ye jīvā bhuvi tiṣṭhaṃti sarvepyāhāramūlakāḥ/
yuṣmākamapi cāhāraṃ śrotumicchāmi tattvataḥ

pretā ūcuḥ/
śṛṇuṣvāhāramasmākaṃ sarvasatvavigarhitam/
yacchrutvā niṃdase vipra bhūyobhūyaśca nityaśaḥ

śleṣmamūtrapurīṣeṇa yoṣidaṅgamalena ca/
gṛhāṇi tyaktaśaucāni pretā bhuṃjaṃti tatra vai

strībhirdagdhāni kīrṇāni prakīrṇocchiṣṭakāni ca/
malenāpi jugupsyāni pretā bhuṃjaṃti tatra vai

cittalajjāvihīnāni homahīnāni yāni ca/
vrataiścaiva vihīnāni pretā bhuṃjaṃti tatra vai

guravo naiva pūjyaṃte strījitāni gṛhāṇi ca/
krodhalobhagṛhītāni pretā bhuṃjaṃti tatra vai

trapā me jāyate tāta kathyamāne svabhojane/
asmātparataraṃ cānyanna vaktumapi śakyate

nivṛttiṃ pretabhāvasya pṛcchāmastvāṃ dṛḍhavrata/
yathā na bhavati pretastanme vada tapodhana

brāhmaṇa uvāca/
ekarātra dvirātrādi kṛcchracāṃdrāyaṇadibhiḥ/
vratairanyaiḥ kṛtairnityaṃ na preto jāyate naraḥ

trīnagnīnpañca caikaṃ vā yo'hanyahani sevate/
sa vai bhūtadayāpanno na preto jāyate naraḥ

tulyo māne'pamāne ca tulyaḥ kāṃcanaloṣṭayoḥ/
tulyaḥ śatrau ca mitre ca na preto jāyate naraḥ

devatā'tithipūjāsu gurupūjāsu nityaśaḥ/
rato vai pitṛpūjāsu na preto jāyate naraḥ

śuklāṃgārakasaṃyuktā caturthī jāyate yadā/
śraddhayā śrāddhakṛttasyāṃ na preto jāyate naraḥ

jitakrodhavimarśoyastṛṣṇāsaṃgavivarjitaḥ/
kṣamāvāndānaśīlaśca na preto jāyate naraḥ

gobrāhmaṇāṃśca tīrthāni parvatāṃśca nadīstathā/
devāṃścaiva tu yo vandyānna preto jāyate naraḥ

pretā ūcuḥ/
śrutāśca vividhā dharmāḥ pṛcchāmo duḥkhitā mune/
yena vai jāyate pretastanno vada mahāmate

brāhmaṇa uvāca/
śūdrānnena tu bhuktena brāhmaṇena viśeṣataḥ/
mriyate hyudarasthena sa vai preto bhavennaraḥ

mātaraṃ pitaraṃ bhrātṝnbhaginīṃ sutameva ca/
adṛṣṭadoṣāṃstyajati sa preto jāyate naraḥ

ayājyayājanāccaiva yājyasya ca vivarjanāt/
rato vai śūdrasevāsu sa preto jāyate naraḥ

nyāsāpahartā mitradhrukśūdrapākarataḥ sadā/
visraṃbhaghātī kūṭasthaḥ sa preto jāyate naraḥ

brahmahā goghnakaḥ stenaḥ surāpo gurutalpagaḥ/
bhūmikanyāpaharttā ca sa preto jāyate naraḥ

sāmānyāṃ dakṣiṇāṃ labdhvā eka eva nigūhati/
nāstikībhāvanirataḥ sa vai pretobhijāyate

evaṃ bruvāṇe viprendra ākāśe duṃdubhisvanaḥ/
puṣpavṛṣṭiḥ papātorvyāṃ devairmuktā sahasraśaḥ

pretānāṃ tu vimānāni āgatāni samaṃtataḥ/
asya viprasya saṃbhāṣātpuṇyasaṃkīrtanena ca

tasmātsarvaprayatnena satāṃ saṃbhāṣaṇaṃ kuru/
yadi te śreyasā kāryaṃ gaṃgāsuta ataṃdritaḥ

tilakaṃ sarvadharmasya pañcapretakathāmimām/
paṭhellakṣaṃ yo'sya kule na preto jāyate naraḥ

śṛṇoti vāpyabhīkṣṇaṃ vā śraddhayā parayānvitaḥ/
bhaktyā samanvito vāpi na preto jāyate naraḥ

bhīṣma uvāca/
aṃtarikṣe kimarthaṃ tu puṣkaraṃ parikīrtyate/
munibhirdharmaśīlaiśca labhyate tatkathaṃ tviha

yena tallabhyate labdhaṃ labdhaṃ caiva phalapradam/
tanme sarvaṃ samācakṣva kautukādeva pṛcchataḥ

pulastya uvāca/
ṛṣikoṭissamāyātā dakṣiṇāpathavāsinī/
snānārthaṃ puṣkare rājanpuṣkaraṃ ca viyadgatam

matvāte munayaḥ sarve prāṇāyāmaparāyaṇāḥ/
dhyāyamānāḥ paraṃ brahma sthitā dvādaśavatsarān

brahmā maharṣayastatra devāssendrāssamāgatāḥ/
ṛṣayoṃtarhitāḥ procurniyamāṃste suduṣkarān

ākāraṇaṃ puṣkarasya maṃtreṇa kriyatāṃ dvijāḥ/
āpohiṣṭheti tisṛbhirṛgbhiḥ sāṃnidhyameṣyati

aghamarṣaṇajapyena bhavedvai phaladāyakam/
viprairvākyāvasāne tu sarvaistaistu tathā kṛtam

kṛtena puṇyatāṃ prāptā ye nideśācca te dvijāḥ/
garhitā dharmaśāstreṣu te viprā dakṣiṇottarāḥ

ye cānye pārvatīyāśca śrāddhenārhaṃti ketanam/
etasmātkāraṇādrājanviyatyevaṃ samāsthitam

kārtikyāṃ puṣkaraṃ snānātpūtatāmabhiyacchati/
brahmaṇā sahitaṃ rājansarveṣāṃ puṇyadāyakam

tatrāgatāstu ye varṇāḥ sarve te puṇyabhājanāḥ/
dvijaistulyā na saṃdeho vinā maṃtreṇa te nṛpa

āgneyaṃ tu yadā ṛkṣaṃ kārtikyāṃ bhavati kvacit/
mahatī sā tithirjñeyā snāne dāne tathottamā

yadā yāmyaṃ tu bhavati ṛkṣaṃ tasyāṃ tithau kvacit/
tithiḥ sāpi mahāpuṇyā yatibhiḥ parikīrtitā

prājāpatyaṃ yadā ṛkṣaṃ tithau tasyāṃ narādhipa/
sā mahākārtikī proktā devānāmapi durlabhā

yadā cārke gurau some vāreṣveteṣu vai triṣu/
trīṇyetāni ca ṛkṣāṇi svayaṃ proktāni brahmaṇā

atrāśvamedhikaṃ puṇyaṃ snātasya bhavati dhruvam/
dānamakṣayatāṃ yāti pitṝṇāṃ tarpaṇaṃ tathā

viśākhāsu yadā bhānuḥ kṛttikāsu ca caṃdramāḥ/
sa yogaḥ puṣkaro nāma puṣkareṣvatidurlabhaḥ

aṃtarikṣāvatīrṇe tu tīrthe paitāmahe śubhe/
snānaṃ ye'tra kariṣyaṃti teṣāṃ lokā mahodayāḥ

na spṛhāṃtenyapuṇyasya kṛtasyāpyakṛtasya ca/
kariṣyaṃti mahārāja satyametadudāhṛtam

tīrthānāṃ pravaraṃ tīrthaṃ pṛthivyāmiha paṭhyate/
nāsmātparaṃ puṇyatīrthaṃ lokeṣu nṛpa paṭhyate

kārtikyāṃ tu viśeṣeṇa puṇyā pāpaharā śubhā/
uduṃbaravanāttasmādāgatā ca sarasvatī

tayā tatpūritaṃ tīrthaṃ puṣkaraṃ munisevitam/
dakṣiṇe śikharaṃ bhāti parvatasyāvidūrataḥ

nīlāṃjanacayaprakhyaṃ varṇato nīlaśādvalam/
tayā tacchikharaṃ tasya khasthitaṃ puṣkaraṃ yathā

prāvṛṭkāle viyatpūrṇaṃ ghanavṛṃdamivocchritam/
kadaṃbapuṣpagaṃdhāḍhyaṃ kuṭajārjunabhūṣitam

rathamārgamivāroḍhuṃ ravestacchikharaṃ sthitam/
vṛttaissapulakaissnigdhaiḥ strīṇāmiva payodharaiḥ

śrīphalaiḥ śikharaṃ bhāti samantātsumanoharaiḥ/
guṃjadbhiḥ ṣaṭpadakulaiḥ samaṃtādupaśobhitam

kokilārāvaruciraṃ śikhi kekā ravākulam/
śṛṃge manohare tasminnudgatāsu manoramā

puṇyāpuṇyajalopetā nadīyaṃ brahmaṇassutā/
vaṃśastaṃbātsuvipulā pravṛttā cottarāmukhī

gatvā tato nātidūrātpunaryāti parāṅmukhī/
tataḥ prabhṛti sā devī prasannā prakaṭāsthitā

antardhānaṃ parityajya prāṇināmanukampayā/
kanakā suprabhā caiva nandā prācī sarasvatī

paṃcasrotāḥ puṣkareṣu brahmaṇā paribhāṣitā/
tasyāstīre suramyāṇi tīrthānyāyatanāni ca

saṃsevitāni munibhiḥ siddhaiścāpi samaṃtataḥ/
teṣu sarveṣu bhavitā dharmahetuḥ sarasvatī

hāṭakakṣitigaurīṇāṃ tattīrtheṣu mahodayam/
dānaṃ dattaṃ naraiḥ snātairjanayatyakṣayaṃ phalam

dhānyapradānaṃ pravaraṃ vadaṃti tilapradānaṃ ca tathā munīṃdrāḥ /
yaisteṣu tīrtheṣu naraiḥ pradattaṃ taddharmahetu pravaraṃ pradiṣṭam

prāyopaveśaṃ prayataḥ prayatnādyasteṣu kuryātpramadā pumānvā/
tīrthepi saṃyojya manopi cetthaṃ bhuṃkte phalaṃ brahmagṛhe yatheṣṭam

tasyopakaṃṭhe mriyate hi yaistu karmakṣayātsthāvarajaṃgamaiśca/
te cāpi sarve sakalaṃ prasahya labhaṃti yajñasya phalaṃ durāpam

tatastu sā dharmaphalāraṇī ca janmādiduḥkhārditacetasāṃ tu/
sarvātmanā cāruphalā sarasvatī sevyā prayatnātpuruṣairmahānadī

tatra ye salilaṃ pūtaṃ pibaṃti satataṃ narāḥ/
na te manuṣyā devāste jagatyāmiha saṃsthitāḥ

yajñairdānaistapobhiśca yatphalaṃ prāpyate dvijaiḥ/
tadatra snānamātreṇa śūdrairapi svabhāvajaiḥ

darśanātpuṣkarasyāpi mahāpātakinopi ye/
tepi tatpāpanirmuktāḥ svargaṃ yāṃti tanukṣaye

tatropavāsī yajñasya puṃḍarīkasya yatphalam/
tatprāpnoti naraḥ kṣipramalpāyāsena puṣkare

māghamāse tilānyastu prayacchati ca sa ddvije/
yathāśakti ca bhaktyā ca sa viṣṇubhavane vaset

tatropavāsaṃ snānaṃ ca paṃcagavyāśanaṃ tathā/
yaḥ karoti naraḥ sopi dehāṃte svargamāpnuyāt

vasaṃti tatsamīpasthā yepi taskarajātayaḥ/
tepi tasyānubhāvena svaryāṃti ca na saṃśayaḥ

ye punaḥ śūdravṛttisthāstrirātropoṣitā narāḥ/
prayacchaṃti dvijeṣvarthaṃ brahmaśaktisamanvitāḥ

te mṛtā yānamārūḍhāḥ padmāsanacaturbhujāḥ/
brahmaṇā saha sāyujyaṃ prāpnuvaṃtyapunarbhavam

gaṃgodbhedaṃ yatra gaṃgā saṃprāptā saritāṃ varām/
sarasvatīṃ draṣṭukāmā sāṃtvārthe prodgatāṃ'barāt

tatra gatvā payaḥpūtaṃ surasiddhaniṣevitam/
sārasvataṃ ca vimalaṃ vidyādharagaṇārcitam

pītamekāṃjalimitaṃ yenāptaṃ tena tatparaṃ/
avalokya diśaṃ pūrvāmāha gaṃge sakhi tvayā

ekākinī viyuktāsmi kva yāsyehamabāṃdhavā/
tāṃ vijñāya tato gaṃgā rudaṃtīṃ śokakarśitām

pūrvadeśātsamāyātā draṣṭuṃ tāṃ dīnamānasām/
dṛṣṭvā ca tāṃ mahābhāgāṃ pariṣvajya tu pīḍitām

netre pramṛjya caitasyāḥ prāha gaṃgā vacastadā/
mā rodīstvaṃ mahābhāge duḥṣkaraṃ te kṛtaṃ sakhi

devakāryaṃ yadanyena kartuṃ śakyeta naiva hi/
etasmātte mahābhāge draṣṭuṃ devāḥ samāgatāḥ

eṣāṃ ca kriyatāṃ pūjā vāṅmanaḥ kāya karmaṇā/
sarasvatī sureṃdrāṇāṃ kṛttvā pūjā vidhikramam

krameṇa brahmajā paścātsaṃgatā tu sakhījanam/
jyeṣṭhamadhyamayormadhye saṃgamo lokaviśrutaḥ

paścānmukhī brahmasutā jāhnavī tu udaṅmukhī/
tataste vibudhāḥ sarve puṣkaraṃ ye samāgatāḥ

viditvā duṣkaraṃ karma tasyā stutimakārayan/
tvaṃ buddhistvaṃ matirlakṣmīstvaṃ vidyā tvaṃ gatiḥ parā

tvaṃ śraddhā ttvaṃ parā niṣṭhā buddhirmedhā ratiḥ kṣamā/
tvaṃ siddhistvaṃ svadhā svāhā tvaṃ pavitraṃ mataṃ mahat

saṃdhyā rātriḥ prabhā bhūtirmedhā śraddhā sarasvatī/
yajña vidyā mahāvidyā guhyavidyā ca śobhanā

ānvīkṣikī tu yā vārtā daṃḍanītiśca kathyate/
namostu te puṇyajale namaḥ sāgaragāmini

namaste pāpanirmoke namo devi jagatpriye/
evaṃ stutā hi sā devī divyā svārthaparāyaṇaiḥ

evaṃ sā prāṅmukhī tatra sthitā devī sarasvatī/
sarvatīrthamayī devī sarvāmarasamanvitā

prācī seti budhairjñeyā brahmaṇo vacanaṃ tathā/
tatra śuddhāvaṭaṃnāma tīrthaṃ paitāmahaṃ smṛtam

darśanenāpi vai tasya mahāpātakinopi ye/
bhogibhogānsamaśnaṃti viśuddhā brahmaṇoṃtike

prāyopaveśaṃ ye tatra prakurvaṃti narottamāḥ/
te mṛtā brahmayānena divaṃ yāṃtyakutobhayāḥ

tatrālpamapi yairdānaṃ dattaṃ brahmavidātmanām/
janmāṃtaraśataṃ teṣāṃ tairdattaṃ bhāvitātmanām

khaṇḍasphuṭitasaṃskāraṃ tatra kurvanti ye narāḥ/
te brahmalokamāsādya modante sukhinassadā

yo'tra pūjājapohomaḥ kṛto bhavati dehinām/
anantaṃ tatphalaṃ sarvaṃ brahmabhaktiratātmanām

tatra dīpapradānena jñānacakṣuratīṃdriyaḥ/
prāpnoti dhūpadānena sthānaṃ brahmaniṣevitam

atha kiṃ bahunoktena saṃgame yatpradīyate/
tadanaṃtaphalaṃ proktaṃ jīvato vā mṛtasya ca

snānājjapāttathā homādanaṃtaphalasādhakam/
rāmeṇāgatya vai tatra piṃḍaṃ daśarathasya ca

dattaṃ śrāddhaṃ tatra tena mārkaṃḍeyena darśite/
tatra vāpī catuḥkoṇā tatra piṃḍapradā narāḥ

haṃsayuktena yānena sarve yāṃti triviṣṭapam/
tasyāṃ vāpyāṃ tu vai brahmā pitṛmedhaṃ cakāra ha

yajñaṃ yajñavidāṃ śreṣṭhaḥ samāptavaradakṣiṇam/
vasavaḥ pitaro jñeyā rudrāścaiva pitāmahāḥ

ādityāśca tatasteṣāṃ vihitāḥ prapitāmahāḥ/
trividhā api āhūya punaruktā viriṃcinā

bhavadbhiḥ piṃḍadānādyaṃ grāhyamatra sthitaissadā/
yatkṛtaṃ pitṛkāryaṃ ca tadanaṃtaphalaṃ bhavet

vṛtyarthaṃ pitarasteṣāṃ tuṣṭāścaiva pitāmahāḥ/
labhaṃte tarpaṇāttṛptiṃ piṃḍadānāttriviṣṭapam

tasmātsarvaṃ parityajya prācīne piṃḍado bhavet/
datvā putraḥ prayatnena pitṝnsarvāṃśca tarpayet

prācīneśvaradevasya purobhūtaṃ pratiṣṭhitam/
āditīrthaṃ tadityuktaṃ darśanādapi muktidam

spṛṣṭvā tu salilaṃ tatra mucyate janmabaṃdhanāt/
avagāhanādbrahmaṇo'sau bhavatyanucaraḥ sadā

āditīrthe naraḥ snātvā yaḥ pradadyātsamādhinā/
annamalpamapi prāyaḥ prāyaśassvargamāpnuyāt

yastatra brahmabhaktānāṃ naraḥ snātvā dadeddhanam/
kṛseraṇāpi hemnā ca sa svarge modate sukhī

prācīsarasvatī tatra naraiḥ kiṃ mṛgyate param/
tasyāṃ snānātphalaṃ tṛptyai tapoyajñādilakṣaṇam

ye pibaṃti narāḥ puṇyāṃ prācīṃ devīṃ sarasvatīm/
na te narāḥ surā jñeyā mārkaṃḍeyarṣirabravīt

sarasvatī nadīṃ prāpya na snāne niyamaḥ kvacit/
bhukte vā na ca vā bhukte divā vā yadi vā niśi

tattīrthaṃ sarvattīrthānāṃ prācīnaṃ pravaraṃ smṛtat/
pāpaghnaṃ puṇyajananaṃ prāṇināṃ parikīrtitam

ye punarbhāvitātmānastatra snātvā janārdanam/
pūjayanti yathāśakti te prayāṃti triviṣṭapam

devānāṃ pravaro viṣṇustena yatra sarasvatī/
sevitā tatparaṃ tīrthaṃ kṣitau brahmasuto'bravīt

tatastasmānmahātīrthaṃ manyamānā mahodayam/
maṃdākinīmudīkṣaṃtī sthitā tatra sarasvatī

tattīrthaṃ sarvatīrthānāṃ paraṃ svāyaṃbhuvo'bravīt/
maṃdākinyāsamaṃ yatra prāpya puṇyasamāgamam

tatrasthāne sthitā devaiḥ stutā devī sarasvatī/
matvā caikākinīṃ tāṃ tu dīnāsyāṃ dīnamānasāṃ

sakhīṃ tadā'sṛjadbrahmā rūpiṇīṃ vimalekṣaṇām/
hariṇīṃ harirapyāśu jajñe kamalalocanām

vajriṇīmapi deveśo vajrapāṇirvisṛṣṭavān/
sukuraṃgaruciṃ devo nīlakaṃṭho vṛṣadhvajaḥ

sakhīṃ saṃjanayāmāsa sarasvatyāstrilocanaḥ/
vilokyamānā sā rājansakhībhiḥ surasuṃdarī

prahṛṣṭā yātumārabdhā devādeśānmahānadī/
tataḥ sakhībhiḥ sārddhaṃ sā prācīnāgaṃtumudyatā

sarasvatī samastānāṃ tāsāṃ śreṣṭhatamā smṛtā/
prācīsarasvatītoyaṃ ye pibaṃti mṛgā bhuvi

tepi svargaṃ gamiṣyaṃti yajñairdvijavarā yathā/
ciṃtāmaṇirivātraiṣā prācī jñeyā sarasvatī

tathā kāmaphalasyeyaṃ hetubhūtā mahānadī/
dakṣiṇāṃ diśamālokya punaḥ paścānmukhī gatā

uktā tayā tathā gaṃgā diśaṃ prācīṃ vrajasva ha/
vismartavyā na cāhaṃ te vraja devi yathāgatam

iti śrīpādmapurāṇe prathame sṛṣṭikhaṃḍe tīrthāvatāronāma dvātriṃśo'dhyāyaḥ