Scripture Library

Padma Purana · Chapter 1.3

1.3.1

bhīṣma uvāca/
nirguṇasyāprameyasya śuddhasyātha mahātmanaḥ/
kathaṃ sargādikarttṛtvaṃ brahmaṇo hyupapadyate

1.3.2

pulastya uvāca/
śaktayaḥ sarvabhāvānāmaciṃtyā jñānagocarāḥ/
yattato brahmaṇastāstusargādyā bhāvaśaktayaḥ

1.3.3

utpannaḥ procyate vidvānnitya evopacārataḥ/
nijena tasya mānena āyurvarṣaśataṃ smṛtam

1.3.4

tatparākhyaṃ parārddhaṃ ca tadarddhaṃ parikīrttitam/
kāṣṭhā paṃcadaśākhyā tā nimeṣā nṛpasattama

1.3.5

kāṣṭhā striṃśatkalā triṃśatkalā mauhūrttiko vidhiḥ/
tāvatsaṃkhyairahorātraṃ muhūrttairmānuṣaṃ smṛtam

1.3.6

ahorātrāṇi tāvaṃti māsaḥ pakṣadvayātmakaḥ/
taiṣṣaḍbhirayanaṃ varṣamayane dakṣiṇottare

1.3.7

ayanaṃ dakṣiṇaṃ rātrirdevānāmuttaraṃ dinam/
divyairvarṣasahasraistu kṛtatretādisaṃjñitam

1.3.8

caturyugaṃ dvādaśabhistadvibhāgaṃ nibodha me/
catvāri trīṇidve caikaṃ kṛtādiṣu yathākramam

1.3.9

divyābdānāṃ sahasrāṇi yugeṣvāhuḥ purāvidaḥ/
tatpramāṇaiḥ śataiḥ saṃdhyā pūrvā tatrābhidhīyate

1.3.10

saṃdhyāṃśakaśca tattulyo yugasyānaṃtaro hi yaḥ/
saṃdhyāsaṃdhyāṃśayoraṃtaḥ kālo yo nṛpasattama

1.3.11

yugākhyaḥ sa tu vijñeyaḥ kṛtatretādisaṃjñitaḥ/
kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliścaiva caturyugam

1.3.12

procyate tatsahasraṃ tu brahmaṇo divasaṃ nṛpa/
brahmaṇo divase rājanmanavaśca caturdaśa

1.3.13

bhavaṃti parimāṇaṃ ca teṣāṃ kālakṛtaṃ śṛṇu/
saptarṣayaḥ surāḥ śakro manustatsūnavo nṛpa

1.3.14

ekakāle hi sṛjyaṃte saṃhriyaṃte ca pūrvavat/
cataryugānāṃ saṃkhyātā sādhikā hyekasaptatiḥ

1.3.15

manvaṃtaraṃ manoḥ kālaḥ surādīnāṃ ca pārthiva/
aṣṭau śatasahasrāṇi divyayā saṃkhyayā smṛtaḥ

1.3.16

dvipaṃcāśattathānyāni sahasrāṇyadhikāni ca/
triṃśatkoṭyastu saṃpūrṇāḥ saṃkhyātāḥ saṃkhyayā nṛpa

1.3.17

saptaṣaṣṭistathānyāni niyutāni mahāmate/
viṃśatiśca sahasrāṇi kāloyamadhikaṃ vinā

1.3.18

manvaṃtarasya saṃkhyeyaṃ mānuṣairiha vatsaraiḥ/
caturddaśaguṇo hyeṣa kālo brāhmamahaḥ smṛtam

1.3.19

brāhmo naimittiko nāma tasyāṃte pratisaṃcaraḥ/
tadāhi dahyate sarvaṃ trailokyaṃ bhūrbhuvādikam

1.3.20

janaṃ prayāṃti tāpārttā maharlokanivāsinaḥ/
ekārṇave tu trailokye brahmā brahmavidāṃ varaḥ

1.3.21

bhogiśayyāgataḥ śete trailokyagrāsabṛṃhitaḥ/
janasthairyogibhirddevaściṃtyamāno jagadvibhuḥ

1.3.22

tatpramāṇāṃ hi tāṃ rātriṃ tadaṃte sṛjate punaḥ/
evaṃ tu brahmaṇo varṣamevaṃ varṣaśataṃ ca tat

1.3.23

śataṃ hi tasya varṣāṇāṃ paramāyurmahātmanaḥ/
ekamasya vyatītaṃ tu parārdhaṃ brahmaṇonagha

1.3.24

tasyāntebhūnmahākalpaḥ pādma ityabhiviśrutaḥ/
dvitīyasya parārdhasya vartamānasya vai nṛpa

1.3.25

vārāha iti kalpoyaṃ prathamaḥ parikalpitaḥ/
brahmā nārāyaṇākhyosau kalpādau bhagavānyathā

1.3.26

sasarja sarvabhūtāni tadācakṣva mahāmune/
pulastya uvāca/
prajāḥ sasarja bhagavānanādissarvasaṃbhavaḥ

1.3.27

atītakalpāvasāne niśāsuptotthitaḥ prabhuḥ/
satvodriktastathā brahmā śūnyaṃ lokamavaikṣata

1.3.28

toyāntassa mahīṃ jñātvā nimagnāṃ vārisaṃplave/
praviciṃtya taduddhāraṃ kartukāmaḥ prajāpatiḥ

1.3.29

viṣṇurūpaṃ tadā jñātvā pṛthvīṃ voḍhuṃ svatejasā/
matsyakūrmādikāṃ cānyāṃ vārāhīṃ tanumāviśat

1.3.30

vedayajñamayaṃ rūpamāśritya jagataḥ sthitau/
sthitaḥ sthirātmā sarvātmā paramātmā prajāpatiḥ

1.3.31

praviveśe tadā toyaṃ toyādhāre dharādharaḥ/
nirīkṣya taṃ tadā devī pātālatalamāgatam

1.3.32

tuṣṭāva praṇatā bhūtvā bhaktinamrā vasuṃdharā/
pṛthivyuvāca/
namaste sarvabhūtāya namaste paramātmane

1.3.33

māmuddharāsmādadya tvaṃ tvattohaṃ pūrvamutthitā/
paramātmannamastestu puruṣātmannamostu te

1.3.34

pradhānavyaktarūpāya kālabhūtāya te namaḥ/
tvaṃ karttāsarvabhūtānāṃ tvaṃ pātā tvaṃ vināśakṛt

1.3.35

sargādau yaḥ parobrahmā viṣṇurudrātmarūpadhṛk/
bhakṣayitvā ca sakalaṃ jagatyekārṇavīkṛte

1.3.36

śeṣe tvameva govinda cintyamāno manīṣibhiḥ/
bhavato yatparaṃ rūpaṃ tanna jānāti kaścana

1.3.37

avatāreṣu yadrūpaṃ tadarcanti divaukasaḥ/
tvāmārādhya paraṃ brahma yātā muktiṃ mumukṣavaḥ

1.3.38

vāsudevamanārādhya ko hi mokṣamavāpsyati/
yadrūpaṃ manasā grāhyaṃ yadgrāhyaṃ cakṣurādibhiḥ

1.3.39

buddhyā ca yatparichedyaṃ tadrūpamakhilaṃ tava/
tvanmayyahaṃ tvadādhārātvatsṛṣṭā tvāmupāśritā

1.3.40

mādhavīmiti lokoyamabhidhatte tato hi mām/
evaṃ saṃstūyamānastu pṛthivyā pṛthivīdharaḥ

1.3.41

sāmasvaradhvaniḥ śrīmānjagarja parighargharam/
tataḥ samutkṣipya dharāṃ svadaṃṣṭrayā mahāvarāhaḥ sphuṭapadmalocanaḥ/
rasātalādutpalapatrasannibhaḥ samutthito nīla ivācalo mahān

1.3.42

uttiṣṭhatā tena mukhānilāhataṃ tadāplavāṃbho janaloka saṃśrayān/
sanaṃdanādīnapakalmaṣānmunīṃścakāra bhūyopi pavitratāspadam

1.3.43

prayāṃti toyāni khurāgravikṣate rasātale'dhakṛtaśabdasaṃtatiḥ/
balāhakānāṃ ca tati stutasya śvāsānilāstā paritaḥ prayāti

1.3.44

uttiṣṭhatastasya jalārdrakukṣermahāvarāhasya mahīṃ vidārya/
vidhūnvato vedamayaṃ śa(śi?)rīraṃ romāṃtarasthā munayo juṣaṃti

1.3.45

janeśvarāṇāṃ parameśa keśava prabhurgadā śaṃkhadarāsicakradhṛk/
prabhūti nāśa sthiti heturīśvarastvameva nānyatparamaṃ ca yatpadam

1.3.46

pādeṣu vedāstava yūpadaṃṣṭrā daṃteṣu yajñāḥ śrutayaśca vaktre/
hutāśa jihvosi tanūruhāṇi darbhāḥ prabho yajñapumāṃstvameva

1.3.47

dyāvāpṛthivyoratulaprabhāva yadaṃtaraṃ tadvapuṣā tavaiva/
vyāptaṃ jagadvāpi samastametaddhitāya viśvasya vibho bhavatvam

1.3.48

paramātmā tvamevaiko nānyosti jagataḥ pate

1.3.49

tavaiṣa mahimā yena vyāptametaccarācaraṃ/
jñānasvarūpamakhilaṃ jagadetadabuddhayaḥ

1.3.1.3.50

arthasvarūpaṃ paśyaṃto bhrāmyaṃte tamasaḥ plave/
ye tu jñānavidaśśuddhacetasaste'khilaṃ jagat ५०

1.3.51

jñānātmakaṃ prapaśyaṃti tvadrūpaṃ parameśvara/
prasīda sarvabhūtātmanbhavāya jagatastvimām

1.3.52

uddharorvīmameyātmannimagnāmabjalocana/
satvodriktosi bhagavangoviṃda pṛthivīmimām

1.3.53

samuddhara bhavāyeśa kuru sarvajagaddhitaṃ/
evaṃ saṃstūyamānaśca paramātmā mahīdharaḥ

1.3.54

ujjahāra kṣitiṃ kṣipraṃ nyastavānsa mahārṇave/
tasyopari jalaughesya mahatī naurivasthitā

1.3.55

tataḥ kṣitiṃ samāṃ kṛtvā pṛthivyāmacinodgirīn/
yathāvibhāgaṃ bhagavānanādiḥ puruṣottamaḥ

1.3.56

bhūvibhāgaṃ tataḥ kṛtvā saptadvīpānyathātathaṃ/
bhūtādyāṃścaturolokānpūrvavatsamakalpayat

1.3.57

brahmaṇe viṣṇunā pūrvametadeva pradarśitaṃ/
tuṣṭena devadevena tvaṃ devaḥ puruṣottamaḥ

1.3.58

tvayā mayā jagaccedaṃ dhāryaṃ pālyaṃ ca yatnataḥ/
yeṣāṃ tvasuramukhyānāṃ varo datto mayādhunā

1.3.59

devānāṃ hitakāmena haṃtavyāste tvayā vibho/
ahaṃ sṛṣṭiṃ kariṣyāmi sā ca pālyā tvayā vibho

1.3.60

evamukto gato viṣṇurdevādīnasṛjadvibhuḥ/
abuddhipūrvakastasya prādurbhūtastamomayaḥ

1.3.61

tamo moho mahāmohastāmisro hyandhasaṃjñakaḥ/
paṃcadhāvasthitaḥ sargo dhyāyatastu mahātmanaḥ

1.3.62

bahiraṃtaścāprakāśaḥ saṃvṛtātmā nagātmakaḥ/
mukhyānāgāyataścoktā mukhyasargastatastvayaṃ

1.3.63

taṃ dṛṣṭvā sādhakaṃ sargamamanyadaparaṃ prabhuḥ/
tasyābhidhyāyatassargastiryaksrotobhyavartata

1.3.64

yasmāttiryakpravṛttiḥ syāttiryaksrotastataḥ smṛtaḥ/
paśvādayaste vikhyātāstamaḥ prāyā hyavedinaḥ

1.3.65

utpathagrāhiṇaścaiva te jñāne jñānamāninaḥ/
ahaṃkṛtāstvahaṃmānā aṣṭāviṃśadvidhātmakāḥ/
aṃtaḥprakāśāste sarva āvṛtāste parasparam

1.3.66

tamapyasādhakaṃ matvā dhyāyatonyastatobhavat/
ūrddhvasrotastṛtīyastu sātvikordhvamavartata

1.3.67

te sukhaprītibahulā bahiraṃtaranāvṛtāḥ/
prakāśā bahiraṃtaśca ūrddhvasrotāstataḥ smṛtāḥ

1.3.68

tuṣṭātmanastṛtīyastu devasargastu saṃsmṛtaḥ/
tasminsarge bhavatprītirniṣpanne brahmaṇastadā

1.3.69

tatonyaṃ sa tadā dadhyau sādhakaṃ sargamuttamam/
asādhakāṃstutānjñātvā mukhyasargādisaṃbhavān

1.3.70

tathābhidhyāyatastasya satyābhidhyāyinastataḥ/
prādurbhūtastadāvyaktādarvāksrotastu sādhakaḥ

1.3.71

yasmādarvākpravartaṃte tato'vāksrotasastu te/
te ca prakāśabahulāstamodriktā rajodhikāḥ

1.3.72

tasmātte duḥkhabahulā bhūyobhūyaśca kāriṇaḥ/
prakāśā bahiraṃtaśca manuṣyāḥ sādhakāśca te

1.3.74

paṃcamonugrahaḥ sargaḥ sa caturddhā vyavasthitaḥ/
viparyayeṇa siddhyā ca śaktyā tuṣṭyā tathaiva ca ७३ (tulanīya - brahmāṇḍa purāṇam [https://sa.wikisource.org/s/89a १.१.५.६१], liṅga purāṇam [https://sa.wikisource.org/s/4ii १.७०.१५८])/
vivṛttaṃ varttamānaṃ ca te na jānaṃti vai punaḥ/
bhūtādikānāṃ bhūtānāṃ ṣaṣṭhaḥ sargaḥ sa ucyate

1.3.75

te parigrāhiṇaḥ sarve savibhāgatarāstu te/
codanā jāpyaśīlāśca jñeyā bhūtādikāstu te

1.3.76

ityete kathitāḥ sargāḥ ṣaḍatra nṛpasattama/
prathamo mahatassargo dvitīyo brahmaṇastu yaḥ

1.3.77

tanmātrāṇāṃ dvitīyastu bhūtasargohi sa smṛtaḥ/
vaikārikastṛtīyastu sargaścaiṃdriyakaḥ smṛtaḥ

1.3.78

ityeṣa prākṛtaḥ sargaḥ saṃbhūto buddhipūrvakaḥ/
mukhyasargaścaturthastu mukhyā vai sthāvarāḥ smṛtāḥ

1.3.79

tiryaksrotaśca yaḥ proktastiryagyonyassa ucyate/
tatordhvasrotasāṃ ṣaṣṭho devasargastu sa smṛtaḥ

1.3.80

tatorvāksrotasāṃ sargaḥ saptamaḥ sa tu mānuṣaḥ/
aṣṭamonugrahaḥ sargaḥ sātvikastāmasastu saḥ

1.3.81

paṃcaite vaikṛtāḥ sargāḥ prākṛtāstu trayaḥ smṛtāḥ/
prākṛto vaikṛtaścaiva kaumāro navamaḥ smṛtaḥ

1.3.82

ete tava samākhyātā navasargāḥ prajāpateḥ/
prākṛtā vaikṛtāścaiva jagato mūlahetavaḥ

1.3.83

sṛjato jagadīśasya kimanyacchrotumarhasi/
bhīṣma uvāca/
saṃkṣepātkathitāḥ sargā devādīnāṃ gurostathā

1.3.84

vistarācchrotumicchāmi tvatto munivarottama/
pulastya uvāca/
karmabhirbhāvitāḥ sarvekuśalākuśalaistu te

1.3.85

khyātyā tayā hyanirmuktāḥ saṃhāre hyupasaṃhṛtāḥ/
sthāvarāntāssurādyāstu prajā rājaṃścaturvidhāḥ

1.3.86

brahmaṇaḥ kurvataḥ sṛṣṭiṃ jajñire mānasāḥ smṛtāḥ/
tato devāsurapitṝnmānuṣāṃstu catuṣṭayaṃ

1.3.87

sisṛkṣuraṃbhāṃsyetāni svamātmānamayūyujat/
muktātmanastato jātā durātmānaḥ prajāpateḥ

1.3.88

sisṛkṣorjaghanātpūrvaṃ jajñire tvasurāstataḥ/
tatyāja tāṃ tato duṣṭāntamomātrātmikāṃ tanuṃ

1.3.89

sā tu tyaktā tanustena rājeṃdrābhūdvibhāvarī/
sisṛkṣuranyadehasthaḥ prītimāpustataḥ surāḥ

1.3.90

satvodriktāḥ samudbhūtā mukhato brahmaṇo nṛpa/
tyaktā sāpi tanustena satvaprāyamabhūddinaṃ

1.3.91

tato hi balino rātrāvasurā devatādi vā/
satvamātrātmikāṃ caiva tatonyāṃ jagṛhe tanum

1.3.92

pitṛvanmanyamānasya pitarastasya jajñire/
utsasarja pitṝnkṛtvā tatastāmapi sa prabhuḥ

1.3.93

sā cotsṛṣṭā bhavatsaṃdhyā dinanaktāṃtarā sthitiḥ/
rajomātrātmikāmanyāṃ jagṛhe sa tanuṃ tataḥ

1.3.94

rajomātrotkaṭā jātā manuṣyāḥ kurusattama/
tāmapyāśu sa tatyāja tanumādyāṃ prajāpatiḥ

1.3.95

jyotsnā samabhavaccāpi prāksaṃdhyā yābhidhīyate/
jyotsnāgame tu balino manuṣyāḥ pitarastathā

1.3.96

rājeṃdra saṃdhyāsamaye tasmātte prabhavaṃti vai/
jyotsnā rātryahanī sandhyā catvāryetāni vai vibhoḥ

1.3.97

brahmaṇastu śarīrāṇi triguṇopāśrayāṇi ca/
rajomātrātmikāmeva tatonyāṃ jagṛhe tanuṃ

1.3.98

tataḥ kṣudbrahmaṇojātā jajñe kopastayā kṛtaḥ/
kṣutkṣāmo hyaṃdhakāre tu sosṛjadbhagavāṃstataḥ

1.3.99

virūpā attukāmāste samadhāvaṃta taṃ prabhum/
rakṣatāmeṣa yairuktaṃ rākṣasāste tatobhavan

1.3.1.3.100

ūcuḥ khādāma ityanye ye te yakṣāstu tebhavan/
atibhītasya tāndṛṣṭvā keśāḥ śīryanti vedhasaḥ १००

1.3.101

hīnāśca śiraso bhūyaḥ samārohaṃti te śiraḥ/
sarpaṇāttebhavansarpā hīnatvādahayaḥ smṛtāḥ

1.3.102

tataḥ kruddhena vai sraṣṭrā krodhātmāno vinirmitāḥ/
varṇena kapiśenogrā bhūtāste piśitāśinaḥ

1.3.103

dhayato gāṃ samudbhūtā gaṃdharvāstasya tatkṣaṇāt/
pibaṃto jajñire vācaṃ gaṃdharvāstena te'bhavan

1.3.104

etāni sṛṣṭvā bhagavānbrahmā tacchakticoditaḥ/
tataḥ svacchaṃdato'nyāni vayāṃsi vayaso'sṛjat

1.3.105

avayo vakṣasaścakre mukhatojāṃśca sṛṣṭavān/
sṛṣṭavānudarādgāśca mahiṣāṃśca prajāpatiḥ

1.3.106

padbhyāṃ cāśvānsa mātaṃgānrāsabhāngavayānmṛgān/
uṣṭrānaśvatarāṃścaiva nyaṃkūnanyāśca jātayaḥ

1.3.107

oṣadhyaḥ phalamūlinyo romabhyastasya jajñire/
tretāyugamukhe brahmā kalpasyādau nṛpottama

1.3.108

sṛṣṭvā paśvoṣadhīssamyakyuyoja sa tadādhvare/
gāmajaṃ mahiṣammeṣamaśvāśvataragardabhān

1.3.109

etāngrāmyapaśūnāhurāraṇyāṃśca nibodhame/
śvāpado dvikhuro hastī vānaraḥ pañcamaḥ khagaḥ

1.3.110

uṣṭrakāḥ paśavaṣṣaṣṭhāssaptamāstu sarīsṛpāḥ/
gāyatraṃ ca ṛcaścaiva trivṛtsomaṃ rathantaram

1.3.111

agniṣṭomaṃ ca yajñānāṃ nirmame prathamānmukhāt/
yajūṃṣi traiṣṭubhaṃ chandaḥ stomaṃ pañcadaśaṃ tathā

1.3.112

bṛhatsāma tathokthaṃ ca dakṣiṇādasṛjanmukhāt/
sāmāni jagatīcchandaḥ stomaṃ saptadaśaṃ tathā

1.3.113

vairūpamatirātraṃ ca paścimādasṛjanmukhāt/
ekaviṃśamatharvāṇamaptoryāmāṇameva ca

1.3.114

ānuṣṭubhaṃ savairājamuttarādasṛjanmukhāt/
uccāvacāni bhūtāni gātrebhyastasya jajñire

1.3.115

surāsurapitṝnsṛṣṭvā manuṣyāṃśca prajāpatiḥ/
tataḥ punaḥ sasarjāsau sa kalpādau pitāmahaḥ

1.3.116

yakṣānpiśācāngaṃdharvāṃstathaivāpsarasāṃ gaṇān/
siddhakinnararakṣāṃsi siṃhānpakṣimṛgoragān

1.3.117

avyayaṃ ca vyayaṃ caiva yadidaṃ sthāṇujaṃgamam/
tatsasarja tadā brahmā bhagavānādikṛdvibhuḥ

1.3.118

teṣāṃ ye yāni karmāṇi prāksṛṣṭyāṃ pratipedire/
tānyeva pratipadyaṃte sṛjyamānāḥ punaḥ punaḥ

1.3.119

hiṃsrāhiṃsre mṛdukrūre dharmādharmāvṛtānṛte/
tadbhāvitāḥ prapadyaṃte tasmāttattasya rocate

1.3.120

iṃdriyārtheṣu bhūteṣu śarīreṣu ca sa prabhuḥ/
nānāttvaṃ viniyogaṃ ca dhātaiva vyasṛjatsvayaṃ

1.3.121

nāmarūpaṃ ca bhūtānāṃ kṛtyānāṃ ca prapaṃcanam/
vedaśabdebhya evādau devādīnāṃ cakāra saḥ

1.3.122

ṛṣīṇāṃ nāmadheyāni yathā vede śrutāni vai/
yathāniyogaṃ yogyāni anyeṣāmapi sokarot

1.3.123

yathartāvṛtuliṃgāni nānārūpāṇi paryaye/
dṛśyaṃte tānitānyeva tathā bhāvā yugādiṣu

1.3.124

karotyevaṃvidhāṃ sṛṣṭiṃ kalpādau sa punaḥpunaḥ/
sisṛkṣuśśaktiyuktosau sṛjya śaktipracoditaḥ

1.3.125

bhīṣma uvāca/
arvāksrotāstu kathito bhavatā yastu mānuṣaḥ/
brahmanvistarato brūhi brahmā tamasṛjadyathā

1.3.126

yathā savarṇānasṛjadguṇāṃśca sa mahāmune/
yacca teṣāṃ smṛtaṃ karma viprādīnāṃ taducyatām

1.3.127

pulastya uvāca/
satvābhidhyāyinaḥ pūrvaṃ sisṛkṣorbrahmaṇaḥ prajāḥ/
ajāyaṃta kuruśreṣṭha satvodriktā mukhātprajāḥ

1.3.128

vakṣaso rajasodriktāstathānyā brahmaṇobhavan/
rajasastamasaścaiva samudriktāstathorutaḥ

1.3.129

padbhyāmanyāḥ prajā brahmā sasarja kurusattama/
tamaḥpradhānāstāḥ sarvāścāturvarṇyamidaṃ tataḥ

1.3.130

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrāśca nṛpasattama/
pādoruvakṣasthalato mukhataśca samudgatāḥ

1.3.131

yajñaniṣpattaye sarvametadbrahmā cakāra ha/
cāturvarṇyaṃ mahārāja yajñasādhanamuttamam

1.3.132

yajñenāpyāyitā devā vṛṣṭyutsargeṇa mānavāḥ/
āpyāyaṃte dharmayajñā yataḥ kalyāṇahetavaḥ

1.3.133

niṣpadyaṃte naraiste tu sukarmanirataiḥ sadā/
viruddhācaraṇāpetaiḥ sadbhiḥ sanmārgagāmibhiḥ

1.3.134

svargāpavargaṃ mānuṣyātprāpnuvaṃti narā nṛpa/
yaccābhirucitaṃ sthānaṃ tadyāṃti manujā vibho

1.3.135

prajāstā brahmaṇā sṛṣṭāścāturvarṇyavyavasthitau/
samyakśuddhāḥ samācārā caraṇā nṛpasattama

1.3.136

yathecchāvāsaniratāḥ sarvabādhāvivarjitāḥ/
śuddhāṃtaḥkaraṇāḥ śuddhā dharmānuṣṭhānanirmalāḥ

1.3.137

śuddhe ca tāsāṃ manasi śuddhāṃtaḥsaṃsthite harau/
śuddhajñānaṃ prapaśyaṃti brahmākhyaṃ yena tatpadaṃ

1.3.138

tataḥ kālātmako yosau viriṃcā vā sa ucyate/
saṃsārapātamatyarthaṃ ghoramalpālpasāravat

1.3.139

adharmabījabhūtaṃ tattamolobhasamudgatam/
prajāsu tāsu rājeṃdra rāgādikramasādhanam

1.3.140

tataḥ sā sahajāsiddhisteṣāṃ nātīva jāyate/
rājanvaśyādayaścānyāḥ siddhayoṣṭau bhavaṃti yāḥ

1.3.141

tāsu kṣīṇāsvaśeṣāsu varddhamāne ca pātake/
dvaṃdvābhibhavaduḥkhārtāstā bhavaṃti tataḥ prajāḥ

1.3.142

tato durgāṇi tāścakrurvārkṣaṃ pārvatamaudakam/
dhānvanaṃ ca tathā durgaṃ puraṃ khārvaṭakādi yat

1.3.143

gṛhāṇi ca yathānyāyaṃ teṣu cakruḥ purādiṣu/
śītatāpādibādhānāṃ praśamāya mahāmate

1.3.144

pratihāramimaṃ kṛtvā śītādestāḥ prajāḥ punaḥ/
vārtopāyaṃ tataścakrurhastasiddhiṃ ca karmajām

1.3.145

vrīhayaśca yavāścaiva godhūmā aṇavastilāḥ/
priyaṃgukovidārāśca koradūṣāḥ sacīnakāḥ

1.3.146

māṣā mudgā masūrāśca niṣpāvāḥ sakulatthakāḥ/
aḍhakāścaṇakāścaiva śaṇāssaptadaśa smṛtāḥ

1.3.147

ityetā oṣadhīnāṃ tu grāmyāṇāṃ jātayo nṛpa/
oṣadhyo yajñiyāścaiva grāmyāvanyāścaturdaśa

1.3.148

vrīhayaḥ sayavā māṣā godhūmā aṇavastilāḥ/
priyaṃgusaptamā hyetā aṣṭamāstu kulutthakāḥ

1.3.149

śyāmākastvatha nīvāro vartulassa gavedhukaḥ/
atha veṇuyavāḥ proktāstadvanmarkaṭakā nṛpa

1.3.1.3.150

grāmyā vanyāḥ smṛtā hyetā oṣadhyaśca caturdaśa/
yajñaniṣpattaye tadvattathāsāṃ heturuttamaḥ १५०

1.3.151

etāśca sahayajñena prajānāṃ kāraṇaṃ param/
parāparavidaḥ prājñāstato yajñānvitanvate

1.3.152

ahanyahanyanuṣṭhānaṃ yajñānāṃ pārthivottama/
upakārakaraṃ puṃsāṃ kriyamāṇaṃ phalārthinām

1.3.153

yeṣāṃ cakālasṛṣṭosau papā(?)biṃdurmahāmate/
maryādāṃ sthāpayāmāsa yathāsthānaṃ yathāguṇam

1.3.154

varṇānāmāśramāṇāṃ ca dharmāndharmabhṛtāṃvara/
lokāṃśca sarvavarṇānāṃ samyagdharmānupālinām

1.3.155

prājāpatyaṃ brāhmaṇānāṃ smṛtaṃ sthānaṃ tu pārthiva/
sthānamaiṃdraṃ kṣatriyāṇāṃ saṅgrāmeṣvanivartinām

1.3.156

vaiśyānāmmārutaṃ sthānaṃ svadharmamanuvartinām/
gāndharvaṃ śūdrajātīnāṃ paricaryā suvartinām

1.3.157

aṣṭāśītisahasrāṇāṃ yatīnāmūrddhvaretasām/
smṛtaṃ teṣāṃ tu yatsthānaṃ tadeva guruvāsinām

1.3.158

saptarṣīṇāṃ ca yatsthānaṃ smṛtaṃ tadvai vanaukasām/
prājāpatyaṃ gṛhasthānāṃ nyāsināṃ brāhmasaṃjñitam

1.3.159

yogināmamṛtaṃ sthānaṃ brahmaṇaḥ paramaṃ padaṃ/
ekāṃtinaḥ sadodyuktā dhyāyino yogino hi ye

1.3.160

teṣāṃ tatparamaṃ sthānaṃ yattatpaśyaṃti sūrayaḥ/
gatāgatāni varttaṃte caṃdrādityādayo grahāḥ

1.3.161

adyāpi na nivartaṃte nārāyaṇaparāyaṇāḥ/
tāmisramaṃdhatāmisraṃ mahāraurava rauravam

1.3.162

asipatravanaṃ ghoraṃ kālasūtramavīcimat/
viniṃdakānāṃ vedasya yajñavyāghātakāriṇām

1.3.163

sthānametatsamākhyātaṃ svadharmatyāginaśca ye/
tatobhidhyāyatastasya jajñire mānasāḥ prajāḥ

1.3.164

taccharīrasamutpannaiḥ kāyasthaiḥ karaṇaiḥ saha/
kṣetrajñāḥ samavarttaṃta gātrebhyastasya dhīmataḥ

1.3.165

te sarve samavartaṃta ye mayā prāgudāhṛtāḥ/
devādyāḥ sthāvarāṃ tāśca traiguṇyaviṣayesthitāḥ

1.3.166

evaṃ bhūtāni sṛṣṭāni sthāvarāṇi carāṇi ca/
yadāsya tāḥ prajāḥ sarvānavyavarddhaṃtadhīmataḥ

1.3.167

athānyānmānasānputrānsadṛśānātmano'sṛjat/
bhṛguṃ māṃ pulahaṃ caiva kratumaṃgirasaṃ tathā

1.3.168

marīciṃ dakṣamatriṃ cavasiṣṭhaṃcaivamānasān/
navabrahmāṇa ityetepurāṇe niścayaṃ gatāḥ

1.3.169

sanaṃdanādayo ye ca pūrvaṃ sṛṣṭāstu vedhasā/
na te lokeṣvasajjaṃta nirapekṣāḥ prajāsute

1.3.170

sarve hyāgatavijñānā vītarāgā vimatsarāḥ/
teṣvevaṃ nirapekṣeṣu lokasṛṣṭau mahātmanaḥ

1.3.171

brahmaṇobhūnmahānkrodhastrailokyadahana kṣamaḥ/
tasya krodhātsamudbhūtaṃ jvālāmālāvadīpitam

1.3.172

brahmaṇastu tadā jyotistrailokyamakhilaṃ dahat/
bhrakuṭī kuṭilāttasya lalāṭātkrodhadīpitāt

1.3.173

samutpannastadā rudro madhyāhnārkasamaprabhaḥ/
arddhanārīnaravapuḥ pracaṇḍoti śarīravān

1.3.174

vibhajātmānamityuktvā taṃ brahmāṃtardadheḥ tataḥ/
tathoktosau dvidhā strītvaṃ puruṣatvaṃ tathākarot

1.3.175

bibheda puruṣatvaṃ ca daśadhā caikadhā ca saḥ/
saumyāsaumyaistathā rūpaiḥ śāṃtaiḥ strītvaṃ ca sa prabhuḥ

1.3.176

bibheda bahudhā caiva svarūpairasitaiḥ sitaiḥ/
tato brahmā svayaṃbhūtaṃ pūrvaṃ svāyaṃbhuvaṃ prabhum

1.3.177

ātmānameva kṛtavānprajāpatye manuṃ nṛpa/
śatarūpāṃ ca tāṃ nārīṃ taponirddhūtakalmaṣām

1.3.178

svāyaṃbhuvo manurnāma patnītve jagṛhe prabhuḥ/
tasmācca puruṣāddevī śatarūpā vyajāyata

1.3.179

priyavratottātanapāda prasūtyākūti saṃjñitam/
dadau prasūtiṃ dakṣāya ākūtiṃ rucaye purā

1.3.180

prajāpatiḥ sa jagrāha tayorjajñe sa dakṣiṇaḥ/
putro yajño mahābhāga daṃpatyormithunaṃ tataḥ

1.3.181

yajñasya dakṣiṇāyāṃ tu putrā dvādaśa jajñire/
yāmā iti samākhyātā devāḥ svāyaṃbhuve manau

1.3.182

prasūtyāṃ ca tathā dakṣaścatasro viṃśatiṃ tathā/
sasarja kanyāstāsāṃ tu samyaṅnāmāni me śṛṇu

1.3.183

śraddhā lakṣsīrdhṛtiḥ puṣṭistuṣṭirmedhā kriyā tathā/
buddhirlajjāvapuḥ śāṃtirṛddhiḥ kīrtistrayodaśī

1.3.184

patnyarthaṃ pratijagrāha dharmo dākṣāyiṇīḥ prabhuḥ/
tābhyaḥ śiṣṭā yavīyasya(spa?) ekādaśa sulocanāḥ

1.3.185

khyātiḥ satyatha saṃbhūtiḥ smṛtiḥ prītiḥ kṣamā tathā/
sannatiścānasūyā ca ūrjjā svāhā svadhā tathā

1.3.186

bhṛgurbhavo marīciśca tathā caivāṃgirā muniḥ/
ahaṃ ca pulahaścaiva kraturmunivarastathā

1.3.187

atrirvasiṣṭho vahniśca pitaraśca yathākramam/
khyātyādyā jagṛhuḥ kanyā munayo rājasattama

1.3.188

śraddhā kāmaṃ balaṃ lakṣmīrniyamaṃ dhṛtirātmajam/
saṃtoṣaṃ ca tathā tuṣṭirlobhaṃ puṣṭirasūyata

1.3.189

medhā śrutaṃ kriyā daṇḍaṃ nayaṃ vinayamave ca/
bodhaṃ buddhistathā lajjā vinayaṃ vapurātmajam

1.3.190

vyavasāyaṃ prajajñe vai kṣemaṃ śāntirasūyata/
sukhamṛddhiryaśaḥ kīrtirityete dharmasūnavaḥ

1.3.191

kāmānnaṃdī sutaṃ harṣaṃ dharmapautramasūyata/
hiṃsā bhāryātvadharmasya tasya jajñe tadānṛtaṃ

1.3.192

kanyā ca nikṛtistābhyāṃ bhayaṃ naraka eva ca/
māyā ca vedanā caiva mithunaṃ dvaṃdvameva ca

1.3.193

tayorjajñetha vai māyā mṛtyuṃ bhūtāpahāriṇam/
vedanāyāstataścāpi duḥkhaṃ jajñetha rauravāt

1.3.194

mṛtyorvyādhijarāśoka tṛṣṇākrodhāśca jajñire/
duḥkhottarāḥ smṛtā hyete sarve cādharmalakṣaṇāḥ

1.3.195

naiṣāṃ bhāryāsti putro vā te sarve hyūrddhvaretasaḥ/
raudrāṇyetāni rūpāṇi brahmaṇo nṛvarātmaja

1.3.196

nityaṃ pralayahetutvaṃ jagatosya prayāṃti vai/
rudrasargaṃ pravakṣyāmi yathā brahmā cakāra hā(?)

1.3.197

kalpādāvātmanastulyaṃ sutaṃ pradhyāyatastataḥ/
prādurāsītprabhoraṃke kumāro nīlalohitaḥ

1.3.198

rudanvai susvaraṃ sotha dravaṃśca nṛpasattama/
kiṃ rodiṣīti taṃ devo rudaṃtaṃ pratyuvāca ha

1.3.199

nāmadhehīti taṃ sotha pratyuvāca prajāpatim/
rodanādrudranāmāsi mā rodīrdhairyamāvaha

1.3.1.3.200

evamuktaḥ punassotha saptakṛtvo ruroda ha/
tatonyāni dadau tasmai saptanāmāni vai prabhuḥ २००

1.3.201

mūrttīnāṃ caivamaṣṭānāṃ sthānānyaṣṭau cakāra ha/
bhavaṃ śarvamatheśānaṃ tathā paśupatiṃ nṛpa

1.3.202

bhīmamugraṃ mahādevamuvāca sa pitāmahaḥ/
sūryo jalaṃ mahī vahnirvāyurākāśameva ca

1.3.203

dīkṣito brāhmaṇaḥ soma ityete tanavaḥ kamāt/
evaṃ prakāro rudrosau satīṃ bhāryāmaviṃdata

1.3.204

dakṣakopācca tatyāja sā satī svaṃ kalevaram/
himavadduhitā sābhūnmenāyāṃ nṛpasattama

1.3.205

upayeme punaścaiva yācitvā bhagavānbhavaḥ/
dākṣī dhātṛvidhātārau bhṛgoḥ khyātirasūyata

1.3.206

śriyaṃ ca devadevasya patnī nārāyaṇasya yā

1.3.3

/
iti śrīpādmapurāṇe prathame sṛṣṭikhaṃḍe tṛtīyodhyāyaḥ

1.3.3

iti śrīpādmapurāṇe prathame sṛṣṭikhaṃḍe tṛtīyodhyāyaḥ

Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0