Language

ENहिગુ
Scripture Library

Padma Purana · Chapter 1.2

1.2.1

sūta uvāca/
namasye sarvalokānāṃ viśvasya jagataḥ patim/
ya imaṃ kurute bhāvaṃ sṛṣṭirūpaṃ pradhānavit

1.2.2

lokakṛllokatatvajño yogamāsthāya yogavit/
asṛjatsarvabhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca

1.2.3

tamajaṃ viśvakarmāṇaṃ citpatiṃ lokasākṣiṇam/
purāṇākhyānajijñāsurvrajāmi śaraṇaṃ vibhum

1.2.4

brahmaviṣṇugirīśebhyo namaskṛtvā samāhitaḥ/
iṃdrāya lokapālebhyaḥ savitre ca samādhinā

1.2.5

munīnāṃ ca variṣṭhāya vasiṣṭhāya mahātmane/
tadvaktrebhātatapase jātūkarṇyāya cākṣuṣe

1.2.6

tasmai bhagavate natvā vedavyāsāya vedhase/
puruṣāya purāṇāya bhṛguvākyānuvartine

1.2.7

tasmādahamupāśrauṣaṃ purāṇaṃ brahmavādinaḥ/
sarvajñātsarvalokeṣu pūjitāddīptatejasaḥ

1.2.8

avyaktaṃ kāraṇaṃ yattannityaṃ sadasadātmakam/
mahadādiviśeṣāṃtaṃ sṛjatīti viniścayaḥ

1.2.9

aṇḍe hiraṇmaye pūrvaṃ brahmaṇaḥ sūtiruttamā/
aṃḍasyāvaraṇaṃ cādbhirapāmapi ca tejasā

1.2.10

vāyunā tasya vāyoḥ khāttadbhūtādita āvṛtam/
bhūtādirmahatā cāpi avyaktenāvṛto mahān

1.2.11

prādurbhāvaśca lokānāmaṃḍa evopavarṇitaḥ/
nadīnāṃ parvatānāṃ ca prādurbhāvonuvarṇyate

1.2.12

manvaṃtarāṇāṃ saṃkṣepātkalpānāṃ copavarṇanam/
brahmavṛkṣalaya brahmaprajāsargopavarṇanam

1.2.13

kalpānāṃ saṃcaraścaiva jagataḥ sthāpanaṃ tathā/
śayanaṃ ca harerapsu pṛthivyuddharaṇaṃ punaḥ

1.2.14

daśadhā janmasaṃcāro bhṛguśāpena keśave/
sanniveśo yugādīnāṃ sarvāśramavibhājanam

1.2.15

svargasthānavibhāgaśca martyānāṃ svargacāriṇāṃ/
paśūnāṃ pakṣiṇāṃ caiva saṃbhavaḥ parikīrttitaḥ

1.2.16

tathā nirvacanaṃ kalpaṃ svādhyāyasya parigrahaḥ/
pratisargāḥ punaḥ proktā brahmaṇo buddhipūrvakāḥ

1.2.17

trayonye'buddhipūrvāste tathā lokānakalpayat/
brahmaṇo vadanebhyaśca bhṛgvādīnāṃ samudbhavaḥ

1.2.18

kalpayoraṃtaraṃ proktaṃ pratisaṃdhiśca sargayoḥ/
bhṛgvādīnāmṛṣīṇāṃ ca prajāsargopavarṇanam

1.2.19

vasiṣṭhasya ca brahmarṣerbrahmattvaṃ parikīrttitam/
svāyaṃbhuvasya ca manostataścāpyanukīrtanam

1.2.20

ukto nābhervisargaśca rajasaśca mahātmanaḥ/
dvīpānāṃ ca samudrāṇāṃ parvatānāṃ ca kīrtanam

1.2.21

dvīpabhedasamudrāṇāmantarbhāvaśca saptasu/
kīrtyante yojanāgreṇa ye ca tatra nivāsinaḥ

1.2.22

tadīyāni ca varṣāṇi nadībhiḥ parvataiḥ saha/
jaṃbūdvīpādayo dvīpāḥ samudraiḥ saptabhirvṛtāḥ

1.2.23

aṃḍasyāṃtastvimelokāḥ saptadvīpā ca medinī/
sūryācaṃdramasoścāro grahāṇāṃ jyotiṣāṃ tathā

1.2.24

kīrtyate dhruvasāmarthyātprajānāṃ ca śubhāśubham/
brahmaṇā nirmitaḥ sauraḥ syaṃdanorthavaśātsvayam

1.2.25

kalpito bhagavāṃstena prasarpati divākaraḥ/
sūryādīnāṃ syaṃdanānāṃ dhruvādeva pravarttanaṃ

1.2.26

kalpitaḥ śiṃśumāraśca yasya pucche dhruvaḥ sthitaḥ/
saṃbhavāṃte ca saṃhāraḥ saṃhārāṃte ca saṃbhavaḥ

1.2.27

devatānāmṛṣīṇāṃ ca manoḥ pitṛgaṇasya ca/
na śakyaṃ vistarādvaktumityuktaṃ ca samāsataḥ

1.2.28

atītānāgatānāṃ vai samaṃ svāyaṃbhuvena tu/
manvaṃtareṣu devānāṃ prajeśānāṃ ca kīrtanam

1.2.29

naimittikaḥ prākṛtikastathaivātyaṃtikaḥ smṛtaḥ/
trividhaḥ sarvabhūtānāṃ kalpitaḥ pratisaṃcaraḥ

1.2.30

anāvṛṣṭirbhāskarācca ghoraḥ saṃvarttakānalaḥ/
meghāścaikārṇavā ye tu tathā rātrirmahātmanaḥ

1.2.31

saṃdhyālakṣaṇamuddiṣṭaṃ tathā brāhmaṃ viśeṣataḥ/
bhūtānāṃ cāpi lokānāṃ saptānāmanuvarṇanam

1.2.32

saṃkīrtyaṃ te mayā cātra pāpānāṃ rauravādayaḥ/
sarveṣāmeva satvānāṃ pariṇāmavinirṇayaḥ

1.2.33

brahmaṇaḥ pratisargaśca sarvasaṃhāravarṇanam/
kalpekalpe ca bhūtānāṃ mahatāmapi saṃkṣayaḥ

1.2.34

susaṃkhyāya ca buddhvā vai brahmaṇaścāpyanityatām/
daurātmyaṃ caiva bhogānāṃ saṃsārasya ca kaṣṭatām

1.2.35

durllabhatvaṃ ca mokṣasya vairāgyāddoṣadarśanam/
vyaktāvyaktaṃ parityajya satvaṃ brahmaṇi saṃsthitam

1.2.36

nānātva darśanātsusthastatastadabhivarttate/
tatastāpatrayātīto virūpākhyo niraṃjanaḥ

1.2.37

ānaṃdaṃ brahmaṇaḥ prāpto na bibheti kutaścana/
iti kṛtya samuddeśaḥ pramāṇasyopavarṇitaḥ

1.2.38

kīrtyaṃte jagato yatra sargapralayavikriyāḥ/
pravṛttiścāpi bhūtānāṃ nivṛttīnāṃ phalāni ca

1.2.39

prādurbhāvo vasiṣṭhasya śakterjanma tathaiva ca/
saudāsānnigrahastasya viśvāmitrakṛtena ca

1.2.40

parāśarasya cotpattiradṛśyantyāṃ yathā vibhoḥ/
jajñe pitṝṇāṃ kanyāyāṃ vyāsaścāpi yathā muniḥ

1.2.41

śukasya ca yathā janma putrasya saha dhīmataḥ/
parāśarasya vidveṣo viśvāmitrakṛto yathā

1.2.42

vasiṣṭhasaṃbhṛtaścāgnirviśvāmitrajighāṃsayā/
saṃdhānahetorvibhunā jīrṇaḥ kaṇvena dhīmatā

1.2.43

devena viprā viprāṇāṃ viśvāmitrahitaiṣiṇā/
ekaṃ vedaṃ catuḥpādaṃ caturdhā punarīśvaraḥ

1.2.44

yathā bibheda bhagavān vyāsaḥ sarveṣvanugrahāt/
tasya śiṣyapraśiṣyaiśca śākhābhedāḥ punaḥ kṛtāḥ

1.2.45

prayāge munivaryaiśca yathā pṛṣṭaḥ svayaṃ prabhuḥ/
kṛṣṇena cānuśiṣṭāste munayo dharmakāṃkṣiṇaḥ

1.2.46

etatsarvaṃ yathātatvamākhyātaṃ dvijasattamāḥ/
munīnāṃ dharmanityānāṃ lokataṃtramanuttamam

1.2.47

brahmaṇā yatpurā proktaṃ pulastyāya mahātmane/
pulastyenātha bhīṣmāya gaṃgādvāre prabhāṣitam

1.2.48

dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ sarvvapāpapraṇāśanam/
kīrtanaṃ śravaṇaṃ cāsya dhāraṇaṃ ca viśeṣataḥ

1.2.49

sūtenānukrameṇedaṃ purāṇaṃ saṃprakāśitam/
brāhmaṇeṣu purā yacca brahmaṇoktaṃ savistaram

1.2.1.2.50

pādamasya vidansamyagyodhīyīta jiteṃdriyaḥ/
tenādhītaṃ purāṇaṃ syātsarvaṃ nāstyatra saṃśayaḥ५०

1.2.51

yo vidyāccaturo vedānsāṃgopaniṣado dvijaḥ/
purāṇaṃ ca vijānāti yaḥ sa tasmādvicakṣaṇaḥ

1.2.52

itihāsapurāṇābhyāṃ vedaṃ samupabṛṃhayet/
bibhetyalpaśrutādvedo māmayaṃ pratariṣyati

1.2.53

adhītya caikamadhyāyaṃ svayaṃ proktaṃ svayaṃbhuvā/
āpadaḥ prāpya mucyeta yatheṣṭāṃ prāpnuyādgatim

1.2.54

purā paraṃparāṃ vakti purāṇaṃ tena vai smṛtam/
niruktimasya yo veda sarvapāpaiḥ pramucyate

1.2.55

ṛṣayohyabruvansūtaṃ kathaṃ bhīṣmeṇa saṅgataḥ/
brahmaṇo mānasaḥ putraḥ pulastyo bhagavānṛṣiḥ

1.2.56

durlabhaṃ darśanaṃ yasya naraiḥ pāpasamanvitaiḥ/
atyāścaryamidaṃ sūta kṣatriyeṇa kathaṃ muniḥ

1.2.57

ārādhito bṛhadbhūtastanno vada mahāmate/
kīdṛśaṃ vā tapastena ko vānyo niyamaḥ kṛtaḥ

1.2.58

yena tuṣṭo munirbrāhmastathā tena prabhāṣitaḥ/
parvaṃ vāpyatha parvārdhaṃ samagraṃ vā prabhāṣitam

1.2.59

yasminsthāne yathādṛṣṭaḥ pulastyo bhagavānṛṣiḥ/
tanno vada mahābhāga kalyāḥ sma śravaṇe vayam

1.2.60

sūta uvāca/
yatra gaṃgā mahābhāgā sādhūnāṃ hitakāriṇī/
vibhidya parvataṃ vegānniḥsṛtā lokapāvanī

1.2.61

gaṃgādvāre mahātīrthe bhīṣmaḥ pitṛparāyaṇaḥ/
śuśrūṣuḥ suciraṃ kālaṃ mahatāṃ niyame sthitaḥ

1.2.62

yāvadvarṣaśataṃ sāgraṃ parameṇa samādhinā/
dhyāyamānaḥ paraṃ brahma trikālaṃ snānamācarat

1.2.63

pitṝndevāṃstarpayataḥ svādhyāyena mahātmanaḥ/
ātmānaṃ karṣataścāsya tuṣṭo devaḥ pitāmahaḥ

1.2.64

uvāca tanayaṃ brahmā pulastyamṛṣisattamam/
sa tvaṃ devavrataṃ bhīṣmaṃ vīraṃ kurukulodbhavam

1.2.65

tapasaḥ saṃnivarttasva kāraṇaṃ cāsya kīrttaya/
pitṝnbhaktyā mahābhāgo dhyāyamānassamāsthitaḥ

1.2.66

yo hyasya manasaḥ kāmastaṃ saṃpādayamāciram/
pitāmahavacaḥ śrutvā pulastyo munisattamaḥ

1.2.67

gaṃgādvāramathāgatya bhīṣmaṃ vacanamabravīt/
varaṃ varaya bhadraṃ te yatte manasi varttate

1.2.68

tuṣṭaste tapasā vīra sākṣāddevaḥ pitāmahaḥ/
brahmaṇā preṣitastehaṃ varāndāsyāmi kāṃkṣitān

1.2.69

bhīṣmopi tadvacaḥ śrutvā manaḥśrotrasukhāvaham/
unmīlya nayane dṛṣṭvā pulastyaṃ purataḥ sthitam

1.2.70

aṣṭāṃgapraṇipātena natvā taṃ munisattamam/
uvāca praṇato bhūtvā sarvāṃgāliṃgitāvaniḥ

1.2.71

adya me saphalaṃ janma dinaṃ cedaṃ suśobhanam/
bhavataścaraṇau dṛṣṭau jagadvaṃdyau mayā tviha

1.2.72

tapasaśca phalaṃ prāptaṃ yaddṛṣṭobhagavānmayā/
varaprado viśeṣeṇa saṃprāptaśca nadītaṭe

1.2.73

iyaṃ brasī mayā klaptā āsyatāṃ sukhadā kṛtā/
arghyapātre tu pālāśe dūrvākṣatasumaiḥ kuśaiḥ

1.2.74

sarṣapaiśca dadhikṣaudrairyavaiśca payasā saha/
aṣṭāṃgo hyeṣa nirddiṣṭo hyargho hi munibhiḥ purā

1.2.75

śrutvaitadvacanaṃ tasya bhīṣmasyāmitatejasaḥ/
upaviṣṭo brahmasutaḥ pulastyo bhagavānṛṣiḥ

1.2.76

viṣṭaraṃ sahapādyena arghapātraṃ mudānvitaḥ/
jujoṣa bhagavānprītaḥ sadācāreṇa tena tu

1.2.77

pulastya uvāca/
satyavāndānaśīlosi satyasaṃdhirnareśvaraḥ/
hrīmānmaitraḥ kṣamāśīlo vikrāṃtaḥ śatruśāsane

1.2.78

dharmajñastvaṃ kṛtajñastvaṃ dayāvānpriyabhāṣitā/
mānyamānayitā vijño brahmaṇyaḥ sādhuvatsalaḥ

1.2.79

tuṣṭastehaṃ sadā vatsa praṇipātaparasya vai/
prabrūhi tvaṃ mahābhāga kathanaṃ te vadāmyaham

1.2.80

bhīṣma uvāca/
bhagavanbhagavānbrahmā kasminkāle sthito vibhuḥ/
sṛṣṭiṃ cakāra vai pūrvaṃ devādīnāṃ vadasva me

1.2.81

sthitiṃ vā bhagavānviṣṇuḥ kathaṃ rudrastu nirmitaḥ/
kathaṃ vā ṛṣayo devāssṛṣṭāstena mahātmanā

1.2.82

kathaṃ pṛthvī kathaṃ vyoma kathaṃ ceme tu sāgarāḥ/
kathaṃ dvīpāḥ parvatāśca grāmāraṇyapurāṇi ca

1.2.83

munīnprajāpatīṃścaiva saptarṣīnpravarānapi/
varṇānvāyuṃ purāsthānaṃ gaṃdharvānyakṣarākṣasān

1.2.84

tīrthāni sarito vātha sūryādīngrahatārakān/
yathā sasarja bhagavāṃstathā me tvaṃ vadasva ha

1.2.85

pulastya uvāca/
paraḥ parāṇāṃ paramaḥ paramātmā pitāmahaḥ/
rūpavarṇādirahito viśeṣaṇa vivarjitaḥ

1.2.86

apakṣayavināśābhyāṃ pariṇāmarddhijanmabhiḥ/
guṇairvivarjitaḥ sarvaiḥ sa bhātīti hi kevalam

1.2.87

sarvatrāsau samaścāpi vasannanupamo mataḥ/
bhāvayanbrahmarūpeṇa vidvadbhiḥ paripaṭhyate

1.2.88

taṃ guhyaṃ paramaṃ nityamajamakṣayamavyayam/
tathā puruṣarūpeṇa kālarūpeṇa saṃsthitam

1.2.89

taṃ natvāhaṃ pravakṣyāmi yathā sṛṣṭiṃ cakāra ha/
pūrvaṃ tu padmaśayanādutthāya jagataḥprabhuḥ

1.2.90

guṇavyaṃjanasaṃbhūtaḥ sargakāle narādhipa/
sātviko rājasaścaiva tāmasaśca tridhā mahān

1.2.91

pradhānatatvena samaṃ tathā bījādibhirvṛtaḥ/
vaikārikastaijasaśca bhūtādiścaiva tāmasaḥ

1.2.92

trividhoyamahaṃkāro mahattattvādajāyata/
bhūteṃdriyāṇāṃ paṃcānāṃ tathā karmendriyaiḥ saha

1.2.93

pṛthivyāpastathātejo vāyurākāśameva ca/
ekaikaśaḥ svarūpeṇa kathayāmi yathottaram

1.2.94

śabdamātramathākāśaṃ bhūtādiḥ khaṃ samāvṛṇot/
athākāśaṃ vikurvāṇaṃ sparśamātraṃ sasarja ha

1.2.95

balavāneṣa vai vāyustasya sparśo guṇo mataḥ/
ākāśaṃ śabdamātraṃ tu sparśamātraṃ samāvṛṇot

1.2.96

tato vāyurvikurvāṇo rūpamātraṃ sasarja ha/
jyotīrūpantu tadvāyustadrūpaguṇamucyate

1.2.97

sparśarūpastu vai vāyū rūpamātraṃ samāvṛṇot/
jyotiścāpi vikurvāṇaṃ rasamātraṃ sasarja ha

1.2.98

saṃbhavaṃti tatoṃbhāṃsi rūpamātraṃ samāvṛṇot/
vikurvāṇāni cāṃbhāṃsi gaṃdhamātraṃ sasarjire

1.2.99

saṃghāto jāyate tasmāttasya gaṃdho mato guṇaḥ/
taijasānīndriyāṇyāhurdevā vaikārikā daśa

1.2.1.2.100

ekādaśammanaścātra devā vaikārikāḥ smṛtāḥ/
tvakcakṣurnāsikā jihvā śrotramatra ca paṃcamam१००

1.2.101

eteṣāṃ tu mataṃ kṛtyaṃ śabdādi grahaṇaṃ punaḥ/
vākpāṇipādapāyūni copasthaṃ tatra pañcamam

1.2.102

visargaśilpagatyuktirguṇā eṣāṃ viparyayāt/
ākāśa vāyu tejāṃsi salilaṃ pṛthivī tathā

1.2.103

śabdādibhirguṇairvīra yuktānītyuttarottaraiḥ/
śāṃtā ghorāśca mūḍhāśca viśeṣāstena te smṛtāḥ

1.2.104

nānāvīryāḥ pṛthagbhūtāstataste saṃhatiṃ vinā/
nāśaknuvanprajāḥ sraṣṭumasamāgamya kṛtsnaśaḥ

1.2.105

sametyānyonyasaṃyogātparasparasamāśrayāt/
ekasaṃghātalakṣāśca saṃprāpyaikyamaśeṣataḥ

1.2.106

puruṣādhiṣṭhitatvācca vyaktānugrahaṇe tathā/
mahadādayo viśeṣāṃtā hyaṃḍamutpādayaṃti vai

1.2.107

tatkrameṇa vivṛttaṃ tu jalabudbudavatsamam/
tatrāvyaktasvarūposau vyaktarūpī janārdanaḥ

1.2.108

brahmābrahmasvarūpeṇa svayameva vyavasthitaḥ/
merurulbamabhūttasya jarāyuśca mahīdharāḥ

1.2.109

garbhodakaṃ samudrāśca tasyāsaṃśca mahātmanaḥ/
tatra dvīpāssamudrāśca sajyotirlokasaṃgrahaḥ

1.2.110

tasminnaṃḍe'bhavanvīra sadevāsuramānuṣāḥ/
vāri vahnyanilākāśairvṛtairbhūtādinā bahiḥ

1.2.111

vṛtaṃ daśaguṇairaṃḍaṃ bhūtādirmahatā tathā/
avyaktenāvṛto rājaṃstaiḥ sarvaiḥ sahito mahān

1.2.112

ebhirāvaraṇaiḥ sarvaiḥ sarvabhūtaiśca saṃyutam/
nārikelaphalaṃ yadvadbījaṃ bāhyadalairiva

1.2.113

brahmā svayaṃ ca jagato visṛṣṭau saṃpravarttate/
sṛṣṭiṃ ca pātyanuyugaṃ yāvatkalpavikalpanā

1.2.114

sa saṃjñāṃ yāti bhagavāneka eva janārdanaḥ/
satvabhugguṇavāndevo hyaprameya parākramaḥ

1.2.115

tamodrekaṃ ca kalpāṃte rūpaṃ raudraṃ karoti ca/
rājeṃdrākhilabhūtāni bhakṣayatyatibhīṣaṇaḥ

1.2.116

bhakṣayitvā ca bhūtāni jagatyekārṇavīkṛte/
nāgaparyaṃkaśayane śete sarvasvarūpadhṛk

1.2.117

prabuddhaśca punaḥ sṛṣṭiṃ prakaroti ca rūpadhṛk/
sṛṣṭisthityaṃtakaraṇādbrahmaviṣṇuśivātmakaḥ

1.2.118

sraṣṭā sṛjati cātmānaṃ viṣṇuḥ pālyaṃ ca pāti ca/
upasaṃhriyate cāpi saṃharttā ca svayaṃ prabhuḥ

1.2.119

pṛthivyāpastathā tejo vāyurākāśameva ca/
sa eva sarvabhūteśo viśvarūpo yatovyayaḥ

1.2.120

sargādikaṃ tatosyaiva bhūtasthamupakārakam/
sa eva sṛjyaḥ sa ca sargakarttā sa eva pālyaṃ pratipālyate yataḥ/
brahmādyavasthābhiraśeṣamūrttirbrahmā variṣṭho varado vareṇyaḥ

1.2.2

/
iti śrīpadmapurāṇe prathame sṛṣṭikhaṃḍe purāṇāvatāre dvitīyo'dhyāyaḥ

Original text: padmapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc