Padma Purana · Chapter 1.16

bhīṣma uvāca/
yadetatkathitaṃ brahmaṃstīrthamāhātmyamuttamam/
kamalasyābhipātena tīrthaṃ jātaṃ dharātale

tatrasthena bhagavatā viṣṇunā śaṃkareṇa ca/
yatkṛtaṃ muniśārdūla tatsarvaṃ parikīrttaya

kathaṃ yajño hi devena vibhunā tatra kāritaḥ/
ke sadasyā ṛtvijaśca brāhmaṇāḥ ke samāgatāḥ

ke bhāgāstasya yajñasya kiṃ dravyaṃ kā cadakṣiṇā/
kā vedī kiṃ pramāṇaṃ ca kṛtaṃ tatra viraṃcinā

yo yājyaḥ sarvadevānāṃ vedaiḥ sarvatra paṭhyate/
kaṃ ca kāmamabhidhyāyanvedhā yajñaṃ cakāra ha

yathāsau devadeveśo hyajaraścāmaraśca ha/
tathā caivākṣayaḥ svargastasya devasya dṛśyate

anyeṣāṃ caiva devānāṃ dattaḥ svargo mahātmanā/
agnihotrārthamutpannā vedā oṣadhayastathā

ye cānye paśavo bhūmau sarve te yajñakāraṇāt/
sṛṣṭā bhagavatānena ityeṣā vaidikī śrutiḥ

tadatra kautukaṃ mahyaṃ śrutvedaṃ tava bhāṣitam/
yaṃ kāmamadhikṛtyaikaṃ yatphalaṃ yāṃ ca bhāvanāṃ

kṛtaścānena vai yajñaḥ sarvaṃ śaṃsitumarhasi/
śatarūpā ca yā nārī sāvitrī sā tvihocyate

bhāryā sā brahmaṇaḥ proktāḥ ṛṣīṇāṃ jananī ca sā/
pulastyādyānmunīnsapta dakṣādyāṃstu prajāpatīn

svāyaṃbhuvādīṃśca manūnsāvitrī samajījanat/
dharmapatnīṃ tu tāṃ brahmā putriṇīṃ brahmaṇaḥ priyaḥ

pativratāṃ mahābhāgāṃ suvratāṃ cāruhāsinīṃ/
kathaṃ satīṃ parityajya bhāryāmanyāmaviṃdata

kiṃ nāmnī kiṃ samācārā kasya sā tanayā vibhoḥ/
kva sā dṛṣṭā hi devena kena cāsya pradarśitā

kiṃ rūpā sā tu deveśī dṛṣṭā cittavimohinī/
yāṃ tu dṛṣṭvā sa deveśaḥ kāmasya vaśameyivān

varṇato rūpataścaiva sāvitryāstvadhikā mune/
yā mohitavatī devaṃ sarvalokeśvaraṃ vibhum

yathā gṛhītavāndevo nārīṃ tāṃ lokasuṃdarīṃ/
yathā pravṛtto yajñosau tathā sarvaṃ prakīrtaya

tāṃ dṛṣṭvā brahmaṇaḥ pārśve sāvitrī kiṃ cakāra ha/
sāvitryāṃ tu tadā brahmā kāṃ tu vṛttimavarttata

sannidhau kāni vākyāni sāvitrī brahmaṇā tadā/
uktāpyuktavatī bhūyaḥ sarvaṃ śaṃsitumarhasi

kiṃ kṛtaṃ tatra yuṣmābhiḥ kopo vātha kṣamāpi vā/
yatkṛtaṃ tatra yaddṛṣṭaṃ yattavoktaṃ mayā tviha

vistareṇeha sarvāṇi karmāṇi parameṣṭhinaḥ/
śrotumicchāmyaśeṣeṇa vidheryajñavidhiṃ paraṃ

karmaṇāmānupūrvyaṃ ca prāraṃbho hotrameva ca/
hoturbhakṣo yathā'cāpi prathamā kasya kāritā

kathaṃ ca bhagavānviṣṇuḥ sāhāyyaṃ kena kīdṛśaṃ/
amarairvā kṛtaṃ yacca tadbhavānvaktumarhati

devalokaṃ parityajya kathaṃ martyamupāgataḥ/
gārhapatyaṃ ca vidhinā anvāhāryaṃ ca dakṣiṇam

agnimāhavanīyaṃ ca vedīṃ caiva tathā sruvam/
prokṣaṇīyaṃ srucaṃ caiva āvabhṛthyaṃ tathaiva ca

agnīṃstrīṃśca yathā cakre havyabhāgavahānhi vai/
havyādāṃśca surāṃścakre kavyādāṃśca pitṝnapi

bhāgārthaṃ yajñavidhinā ye yajñā yajñakarmaṇi/
yūpānsamitkuśaṃ somaṃ pavitraṃ paridhīnapi

yajñiyāni ca dravyāṇi yathā brahmā cakāra ha/
vibabhrāja purā yaśca pārameṣṭhyena karmaṇā

kṣaṇā nimeṣāḥ kāṣṭhāśca kalāstraikālyameva ca/
muhūrtāstithayo māsā dinaṃ saṃvatsarastathā

ṛtavaḥ kālayogāśca pramāṇaṃ trividhaṃ purā/
āyuḥ kṣetrāṇyapacayaṃ lakṣaṇaṃ rūpasauṣṭhavam

trayo varṇāstrayo lokāstraividyaṃ pāvakāstrayaḥ/
traikālyaṃ trīṇi karmāṇi trayo varṇāstrayo guṇāḥ

sṛṣṭā lokāḥ parāḥ sraṣṭrā ye cānyenalpacetasā/
yā gatirdharmayuktānāṃ yā gatiḥ pāpakarmaṇāṃ

cāturvarṇyasya prabhavaścāturvarṇyasya rakṣitā/
caturvidyasya yo vettā caturāśramasaṃśrayaḥ

yaḥ paraṃ śrūyate jyotiryaḥ paraṃ śrūyate tapaḥ/
yaḥ paraṃ parataḥ prāha paraṃ yaḥ paramātmavān

seturyo lokasetūnāṃ medhyo yo medhyakarmaṇām/
vedyo yo vedaviduṣāṃ yaḥ prabhuḥ prabhavātmanām

asubhūtaśca bhūtānāmagnibhūtognivarcasām/
manuṣyāṇāṃ manobhūtastapobhūtastapasvinām

vinayo nayavṛttīnāṃ tejastejasvināmapi/
ityetatsarvamakhilānsṛjanlokapitāmahaḥ

yajñādgatiṃ kāmanvaicchatkathaṃ yajñe matiḥ kṛtā/
eṣa me saṃśayo brahmanneṣa me saṃśayaḥ paraḥ

āścaryaḥ paramo brahmā devairdaityaiśca paṭhyate/
karmaṇāścaryabhūtopi tattvataḥ sa ihocyate

pulastya uvāca/
praśnabhāro mahāneṣa tvayokto brahmaṇaśca yaḥ/
yathāśakti tu vakṣyāmi śrūyatāṃ tatparaṃ yaśaḥ

sahasrāsyaṃ sahasrākṣaṃ sahasracaraṇaṃ ca yam/
sahasraśravaṇaṃ caiva sahasrakaramavyayam

sahasrajihvaṃ sāhasraṃ sahasraparamaṃ prabhuṃ/
sahasradaṃ sahasrādiṃ sahasrabhujamavyayam

havanaṃ savanaṃ caiva havyaṃ hotārameva ca/
pātrāṇi ca pavitrāṇi vedīṃ dīkṣāṃ caruṃ sruvam

sruksomamavabhṛccaiva prokṣaṇīṃ dakṣiṇā dhanam/
addhvaryuṃ sāmagaṃ vipraṃ sadasyānsadanaṃ sadaḥ

yūpaṃ samitkuśaṃ darvī camasolūkhalāni ca/
prāgvaṃśaṃ yajñabhūmiṃ ca hotāraṃ bandhanaṃ ca yat

hrasvānyatipramāṇāni pramāṇasthāvarāṇi ca/
prāyaścittāni vājāśca sthaṃḍilāni kuśāstathā

maṃtraṃ yajñaṃ ca havanaṃ vahnibhāgaṃ bhavaṃ ca yaṃ/
agrebhujaṃ homabhujaṃ śubhārciṣamudāyudhaṃ

āhurvedavido viprā yo yajñaḥ śāśvataḥ prabhuḥ/
yāṃ pṛcchasi mahārāja puṇyāṃ divyāmimāṃ kathāṃ

yadarthaṃ bhagavānbrahmā bhūmau yajñamathākarot/
hitārthaṃ suramartyānāṃ lokānāṃ prabhavāya ca

brahmātha kapilaścaiva parameṣṭhī tathaiva ca/
devāḥ saptarṣayaścaiva tryaṃbakaśca mahāyaśāḥ५०

sanatkumāraśca mahānubhāvo manurmahātmā bhagavānprajāpatiḥ/
purāṇadevotha tathā pracakre pradīptavaiśvānaratulyatejāḥ

purā kamalajātasya svapatastasya koṭare/
puṣkare yatra saṃbhūtā devā ṛṣigaṇāstathā

eṣa pauṣkarako nāma prādurbhāvo mahātmanaḥ/
purāṇaṃ kathyate yatra vedasmṛtisusaṃhitaṃ

varāhastu śrutimukhaḥ prādurbhūto viriṃcinaḥ/
sahāyārthaṃ suraśreṣṭho vārāhaṃ rūpamāsthitaḥ

vistīrṇaṃ puṣkare kṛtvā tīrthaṃ kokāmukhaṃ hi tat/
vedapādo yūpadaṃṣṭraḥ kratuhastaścitīmukhaḥ

agnijihvo darbharomā brahmaśīrṣo mahātapāḥ/
ahorātrekṣaṇo divyo vedāṃgaḥ śrutibhūṣaṇaḥ

ājyanāsaḥ sruvatuṃḍaḥ sāmaghoṣasvano mahān/
satyadharmamayaḥ śrīmānkarmavikramasatkṛtaḥ

prāyaścittanakho dhīraḥ paśujānurmakhākṛtiḥ/
udgātrāṃtro homaliṃgo phalabījamahauṣadhiḥ

vāyvaṃtarātmā maṃtrāsthirāpasphiksomaśoṇitaḥ/
vedaskaṃdho havirgaṃdho havyakavyātivegavān

prāgvaṃśakāyo dyutimānnānādīkṣābhirarcitaḥ/
dakṣiṇāhṛdayo yogī mahāsatramayo mahān

upākarmeṣṭiruciraḥ pravargyāvartabhūṣaṇaḥ/
chāyāpatnīsahāyo vai maṇiśṛṃgamivocchritaḥ

sarvalokahitātmā yo daṃṣṭrayābhyujjahāragām/
tataḥ svasthānamānīya pṛthivīṃ pṛthivīdharaḥ

tato jagāma nirvāṇaṃ pṛthivīdhāraṇāddhariḥ/
evamādivarāheṇa dhṛtvā brahmahitārthinā

uddhṛtā puṣkare pṛthvī sāgarāṃbugatā purā/
vṛtaḥ śamadamābhyāṃ yo divye kokāmukhe sthitaḥ

ādityairvasubhiḥ sādhyairmarudbhirdaivataiḥ saha/
rudrairviśvasahāyaiśca yakṣarākṣasakinnaraiḥ

digbhirvidigbhiḥ pṛthivī nadībhiḥ saha sāgaraiḥ/
carācaraguruḥ śrīmānbrahmā brahmavidāṃvaraḥ

uvāca vacanaṃ kokāmukhaṃ tīrthaṃ tvayā vibho/
pālanīyaṃ sadā gopyaṃ rakṣā kāryā makhe tviha

evaṃ kariṣye bhagavaṃstadā brahmāṇamuktavān/
uvāca taṃ punarbrahmā viṣṇuṃ devaṃ puraḥ sthitam

tvaṃ hi me paramo devastvaṃ hi me paramo guruḥ/
tvaṃ hi me paramaṃ dhāma śakrādīnāṃ surottama

utphullāmalapadmākṣa śatrupakṣa kṣayāvaha/
yathā yajñena me dhvaṃso dānavaiśca vidhīyate

tathā tvayā vidhātavyaṃ praṇatasya namostu te/
viṣṇuruvāca/
bhayaṃ tyajasva deveśa kṣayaṃ neṣyāmi dānavān

ye cānte vighnakartāro yātudhānāstathā'surāḥ/
ghātayiṣyāmyahaṃ sarvānsvasti tiṣṭha pitāmaha

evamuktvā sthitastatra sāhāyyena kṛtakṣaṇaḥ/
pravavuśca śivā vātāḥ prasannāśca diśo daśa

suprabhāṇi ca jyotīṃṣi caṃdraṃ cakruḥ pradakṣiṇam/
na vigrahaṃ grahāścakruḥ praseduścāpi siṃdhavaḥ

nīrajaskā bhūmirāsītsakalā hlādadāstvapaḥ/
jagmuḥ svamārgaṃ sarito nāpi cukṣubhurarṇavāḥ

āsanśubhānīṃdriyāṇi narāṇāmaṃtarātmanām/
maharṣayo vītaśokā vedānuccairavācayan

yajñe tasminhaviḥ pāke śivā āsaṃśca pāvakāḥ/
pravṛttadharmasadvṛttā lokā muditamānasāḥ

viṣṇoḥ satyapratijñasya śrutvārinidhanā giraḥ/
tato devāḥ samāyātā dānavā rākṣasaissaha

bhūtapretapiśācāśca sarve tatrāgatāḥ kramāt/
gaṃdharvāpsarasaścaiva nāgā vidyādharāgaṇāḥ

vānaspatyāścauṣadhayo yaccehedyacca nehati/
brahmādeśānmārutena ānītāḥ sarvato diśaḥ

yajñaparvatamāsādya dakṣiṇāmabhitodiśam/
surā uttarataḥ sarve maryādāparvate sthitāḥ

gaṃdharvāpsarasaścaiva munayo vedapāragāḥ/
paścimāṃ diśamāsthāya sthitāstatra mahākratau

sarve devanikāyāśca dānavāścāsurāgaṇāḥ/
amarṣaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā suprītāste parasparam

ṛṣīnparyacaransarve śuśrūṣanbrāhmaṇāṃstathā/
ṛṣayo brahmarṣayaśca dvijā devarṣayastathā

rājarṣayo mukhyatamāssamāyātāḥ samaṃtataḥ/
katamaśca suropyatra kratau yājyo bhaviṣyati

paśavaḥ pakṣiṇaścaiva tatra yātā didṛkṣavaḥ/
brāhmaṇā bhoktukāmāśca sarve varṇānupūrvaśaḥ

svayaṃ ca varuṇo ratnaṃ dakṣaścānnaṃ svayaṃ dadau/
āgatyavaruṇolokātpakvaṃcānnaṃsvatopacat

vāyurbhakṣavikārāṃśca rasapācī divākaraḥ/
annapācanakṛtsomo matidātā bṛhaspatiḥ

dhanadānaṃ dhanādhyakṣo vastrāṇi vividhāni ca/
sarasvatī nadādhyakṣo gaṃgādevī sanarmadā

yāścānyāḥ saritaḥ puṇyāḥ kūpāścaiva jalāśayāḥ/
palvalāni taṭākāni kuṃḍāni vividhāni ca

prasravāṇi ca mukhyāni devakhātānyanekaśaḥ/
jalāśayāni sarvāṇi samudrāḥ saptasaṃkhyakāḥ

lavaṇekṣusurāsarpirdadhidugdhajalaiḥ samam/
saptalokāḥ sapātālāḥ saptadvīpāḥ sapattanāḥ

vṛkṣā vallyaḥ satṛṇāni śākāni ca phalāni ca/
pṛthivīvāyurākāśamāpojyotiśca paṃcamam

savigrahāṇi bhūtāni dharmaśāstrāṇi yāni ca/
vedabhāṣyāṇi sūtrāṇi brahmaṇā nirmitaṃ ca yat

amūrtaṃ mūrtamatyantaṃ mūrtadṛśyaṃ tathākhilam/
evaṃ kṛte tathāsmiṃstu yajñe paitāmahe tadā

devānāṃ saṃnidhau tatra ṛṣibhiśca samāgame/
brahmaṇo dakṣiṇe pārśve sthito viṣṇuḥ sanātanaḥ

vāmapārśve sthito rudraḥ pinākī varadaḥ prabhuḥ/
ṛtvijāṃ cāpi varaṇaṃ kṛtaṃ tatra mahātmanā

bhṛgurhotāvṛtastatra pulastyodhvaryyusattamaḥ/
tatrodgātā marīcistu brahmā vai nāradaḥ kṛtaḥ

sanatkumārādayo ye sadasyāstatra te bhavan/
prajāpatayo dakṣādyā varṇā brāhmaṇapūrvakāḥ

brahmaṇaśca samīpe tu kṛtā ṛtvigvikalpanā/
vastrairābharaṇairyuktāḥ kṛtā vaiśravaṇena te१००

aṃgulīyaiḥ sakaṭakairmakuṭairbhūṣitā dvijāḥ/
catvāro dvau daśānye ca ta ṣoḍaśartvijaḥ

brahmaṇā pūjitāḥ sarve praṇipātapuraḥsaram/
anugrāhyo bhavadbhistu sarvairasminkratāviha

patnī mamaiṣā sāvitrī yūyaṃ me śaraṇaṃdvijāḥ/
viśvakarmāṇamāhūya brahmaṇaḥ śīrṣamuṃḍanaṃ

yajñe tu vihitaṃ tasya kāritaṃ dvijasattamaiḥ/
ātaseyāni vastrāṇi daṃpatyarthe tathā dvijaiḥ

brahmaghoṣeṇa te viprā nādayānāstriviṣṭapam/
pālayaṃto jagaccedaṃ kṣatriyāḥ sāyudhāḥ sthitāḥ

bhakṣyaprakārānvividhinvaiśyāstatra pracakrire/
rasabāhulyayuktaṃ ca bhakṣyaṃ bhojyaṃ kṛtaṃ tataḥ

aśrutaṃ prāgadṛṣṭaṃ ca dṛṣṭvā tuṣṭaḥ prajāpatiḥ/
prāgvāṭeti dadau nāma vaiśyānāṃ sṛṣṭikṛdvibhuḥ

dvijānāṃ pādaśuśrūṣā śūdraiḥ kāryā sadā tviha/
pādaprakṣālanaṃ bhojyamucchiṣṭasya pramārjanaṃ

tepi cakrustadā tatra tebhyo bhūyaḥ pitāmahaḥ/
śūśrūṣārthaṃ mayā yūyaṃ turīye tu pade kṛtāḥ

dvijānāṃ kṣatrabandhūnāṃ bandhūnāṃ ca bhavadvidhaiḥ/
tribhyaśśuśrūṣaṇā kāryetyuktvā brahmā tathā'karot

dvārādhyakṣaṃ tathā śakraṃ varuṇaṃ rasadāyakam/
vittapradaṃ vaiśravaṇaṃ pavanaṃ gaṃdhadāyinam

udyotakāriṇaṃ sūryaṃ prabhutve mādhavaḥ sthitaḥ/
somaḥ somapradasteṣāṃ vāmapakṣa pathāśritaḥ

susatkṛtā ca patnī sā savitrī ca varāṃganā/
adhvaryuṇā samāhūtā ehi devi tvarānvitā

utthitāścāgnayaḥ sarve dīkṣākāla upāgataḥ/
vyagrā sā kāryakaraṇe strīsvabhāvena nāgatā

ihavai na kṛtaṃ kiṃciddvāre vai maṃḍanaṃ mayā/
bhittyāṃ vaicitrakarmāṇi svastikaṃ prāṃgaṇena tu

prakṣālanaṃ ca bhāṃḍānāṃ na kṛtaṃ kimapi tviha/
lakṣmīradyāpi nāyātā patnīnārāyaṇasya yā

agneḥ patnī tathā svāhā dhūmrorṇā tu yamasya tu/
vāruṇī vai tathā gaurī vāyorvai suprabhā tathā

ṛddhirvaiśravaṇī bhāryā śambhorgaurī jagatpriyā/
medhā śraddhā vibhūtiśca anasūyā dhṛtiḥ kṣamā

gaṃgā sarasvatī caiva nādyā yātāśca kanyakāḥ/
iṃdrāṇī caṃdrapatnī tu rohiṇī śaśinaḥ priyāḥ

aruṃdhatī vasiṣṭhasya saptarṣīṇāṃ ca yāḥ striyaḥ/
anasūyātripatnī ca tathānyāḥ pramadā iha

vadhvo duhitaraścaiva sakhyo bhaginikāstathā/
nādyāgatāstu tāḥ sarvā ahaṃ tāvatsthitā ciraṃ

nāhamekākinī yāsye yāvannāyāṃti tā striyaḥ/
brūhi gatvā viraṃciṃ tu tiṣṭha tāvanmuhūrtakam

sarvābhiḥ sahitā cāhamāgacchāmi tvarānvitā/
sarvaiḥ parivṛtaḥ śobhāṃ devaiḥ saha mahāmate

bhavānprāpnoti paramāṃ tathāhaṃ tu na saṃśayaḥ/
vadamānāṃ tathādhvaryustyaktvā brahmāṇamāgataḥ

sāvitrī vyākulā deva prasaktā gṛhakarmāṇi/
sakhyo nābhyāgatā yāvattāvannāgamanaṃ mama

evamuktosmi vai deva kālaścāpyativarttate/
yattedya rucitaṃ tāvattatkuruṣva pitāmaha

evamuktastadā brahmā kiṃcitkopasamanvitaḥ/
patnīṃ cānyāṃ madarthe vai śīghraṃ śakra ihānaya

yathā pravartate yajñaḥ kālahīno na jāyate/
tathā śīghraṃ vidhitsva tvaṃ nārīṃ kāṃcidupānaya

yāvadyajñasamāptirme varṇe tvāṃ mā kṛthā manaḥ/
bhūyopi tāṃ pramokṣyāmi samāptau tu kratoriha

evamuktastadā śakro gatvā sarvaṃ dharātalaṃ/
striyo dṛṣṭāśca yāstena sarvāḥ paraparigrahāḥ

ābhīrakanyā rūpāḍhyā sunāsā cārulocanā/
na devī na ca gaṃdharvī nāsurī na ca pannagī

na cāsti tādṛśī kanyā yādṛśī sā varāṃganā/
dadarśa tāṃ sucārvaṃgīṃ śriyaṃ devīmivāparām

saṃkṣipantīṃ manovṛtti vibhavaṃ rūpasaṃpadā/
yadyattu vastusauṃdaryādviśiṣṭaṃ labhyate kvacit

tattaccharīrasaṃlagnaṃ tanvaṃgyā dadṛśe varam/
tāṃ dṛṣṭvā ciṃtayāmāsa yadyeṣā kanyakā bhavet

tanmattaḥ kṛtapuṇyonyo na devo bhuvi vidyate/
yoṣidratnamidaṃ seyaṃ sadbhāgyāyāṃ pitāmahaḥ

sarāgo yadi vā syāttu saphalastveṣa me śramaḥ/
nīlābhra kanakāṃbhoja vidrumābhāṃ dadarśa tāṃ

tviṣaṃ saṃbibhratīmaṃgaiḥ keśagaṃḍe kṣaṇādharaiḥ/
manmathāśokavṛkṣasya prodbhinnāṃ kalikāmiva

pradagdhahṛcchayenaiva netravahniśikhotkaraiḥ/
dhātrā kathaṃ hi sā sṛṣṭā pratirūpamapaśyatā

kalpitā cetsvayaṃ budhyā naipuṇyasya gatiḥ parā/
uttuṃgāgrāvimau sṛṣṭau yanme saṃpaśyataḥ sukhaṃ

payodharau nāticitraṃ kasya saṃjāyate hṛdi/
rāgopahatadehoyamadharo yadyapi sphuṭam

tathāpi sevamānasya nirvāṇaṃ saṃprayacchati/
vahadbhirapi kauṭilyamalakaiḥ sukhamarpyate

doṣopi guṇavadbhāti bhūrisauṃdaryamāśritaḥ/
netrayorbhūṣitāvaṃtā vākarṇābhyāśamāgatau

kāraṇādbhāvacaitanyaṃ pravadaṃti hi tadvidaḥ/
karṇayorbhūṣaṇe netre netrayoḥ śravaṇāvimau

kuṃḍalāṃjanayoratra nāvakāśosti kaścana/
na tadyuktaṃ kaṭākṣāṇāṃ yaddvidhākaraṇaṃ hṛdi

tavasaṃbaṃdhinoye'tra kathaṃ te duḥkhabhāginaḥ/
sarvasuṃdaratāmeti vikāraḥ prākṛtairguṇaiḥ

vṛddhe kṣaṇaśatānāṃ tu dṛṣṭameṣā mayā dhanam/
dhātrā kauśalyasīmeyaṃ rūpotpattau sudarśitā

karotyeṣā mano nṝṇāṃ sasnehaṃ kṛtivibhramaiḥ/
evaṃ vimṛśatastasya tadrūpāpahṛtatviṣaḥ

niraṃtarodgataiśchannamabhavatpulakairvapuḥ/
tāṃ vīkṣya navahemābhāṃ padmapatrāyatekṣaṇām

devānāmatha yakṣāṇāṃ gaṃdharvoragarakṣasām/
nānā dṛṣṭā mayā nāryo nedṛśī rūpasaṃpadā१५०

trailokyāṃtargataṃ yadyadvastutattatpradhānataḥ/
samādāya vidhātrāsyāḥ kṛtā rūpasya saṃsthitiḥ

iṃdra uvāca/
kāsi kasya kutaśca tvamāgatā subhru kathyatām/
ekākinī kimarthaṃ ca vīthīmadhyeṣu tiṣṭhasi

yānyetānyaṃgasaṃsthāni bhūṣaṇāni bibharṣi ca/
naitāni tava bhūṣāyai tvameteṣāṃ hi bhūṣaṇam

na devī na ca gaṃdharvī nāsurī na ca pannagī/
kinnarī dṛṣṭapūrvā vā yādṛśī tvaṃ sulocane

uktā mayāpi bahuśaḥ kasmāddatse hi nottaram/
trapānvitā tu sā kanyā śakraṃ provāca vepatī

gopakanyā tvahaṃ vīra vikrīṇāmīha gorasam/
navanītamidaṃ śuddhaṃ dadhi cedaṃ vimaṃḍakam

dadhnā caivātra takreṇa rasenāpi paraṃtapa/
arthī yenāsi tadbrūhi pragṛhṇīṣva yathepsitam

evamuktastadā śakro gṛhītvā tāṃ kare dṛḍham/
anayattāṃ viśālākṣīṃ yatra brahmā vyavasthitaḥ

nīyamānā tu sā tena krośaṃtī pitṛmātarau/
hā tāta mātarhā bhrātarnayatyeṣa naro balāt

yadi vāsti mayā kāryaṃ pitaraṃ me prayācaya/
sa dāsyati hi māṃ nūnaṃ bhavataḥ satyamucyate

kā hi nābhilaṣetkanyā bhartāṃraṃ bhaktivatsalam/
nādeyamapi te kiṃcitpiturme dharmavatsala

prasādaye taṃ śirasā māṃ sa tuṣṭaḥ pradāsyati/
pituścittamavijñāya yadyātmānaṃ dadāmi te

dharmo hi vipulo naśyettena tvāṃ na prasādaye/
bhaviṣyāmi vaśe tubhyaṃ yadi tātaḥ pradāsyati

itthamābhāṣyamāṇastu tadā śakro'nayacca tām/
brahmaṇaḥ purataḥ sthāpya prāhāsyārthe mayā'bale

ānītāsi viśālākṣi mā śuco varavarṇini/
gopakanyāmasau dṛṣṭvā gauravarṇāṃ mahādyutim

kamalāmeva tāṃ mene puṃḍarīkanibhekṣaṇām/
taptakāṃcanasadbhitti sadṛśā pīnavakṣasam

mattebhahastavṛttoruṃ raktottuṃga nakhatviṣaṃ/
taṃ dṛṣṭvā'manyatātmānaṃ sāpi manmanathacaram

tatprāptihetu ka dhiyā gatacitteva lakṣyate/
prabhutvamātmano dāne gopakanyāpyamanyata

yadyeṣa māṃ surūpatvādicchatyādātumāgrahāt/
nāsti sīmaṃtinī kācinmatto dhanyatarā bhuvi

anenāhaṃ samānītā yaccakṣurgocaraṃ gatā/
asya tyāge bhavenmṛtyuratyāge jīvitaṃ sukham

bhaveyamapamānācca dhigrūpā duḥkhadāyinī/
dṛśyate cakṣuṣānena yāpi yoṣitprasādataḥ

sāpi dhanyā na saṃdehaḥ kiṃ punaryāṃ pariṣvajet/
jagadrūpamaśeṣaṃ hi pṛthaksaṃcāramāśritam

lāvaṇyaṃ tadihaikasthaṃ darśitaṃ viśvayoninā/
asyopamā smaraḥ sādhvī manmathasya tviṣopamā

tiraskṛtastu śokoyaṃ pitā mātā na kāraṇam/
yadi māṃ naiṣa ādatte svalpaṃ mayi na bhāṣate

asyānusmaraṇānmṛtyuḥ prabhaviṣyati śokajaḥ/
anāgasi ca patnyāṃ tu kṣipraṃ yāteyamīdṛśī

kucayormaṇiśobhāyai śuddhāmbuja samadyutiḥ/
mukhamasya prapaśyaṃtyā mano me dhyānamāgatam

asyāṃgasparśasaṃyogānna cettvaṃ bahu manyase/
spṛśannaṭasi tarhi na tvaṃ śarīraṃ vitathaṃ param

athavāsya na doṣosti yadṛcchācārako hyasi/
muṣitaḥ smara nūnaṃ tvaṃ saṃrakṣa svāṃ priyāṃ ratim

tvattopi dṛśyate yena rūpeṇāyaṃ smarādhikaḥ/
mamānena manoratna sarvasvaṃ ca hṛtaṃ dṛḍham

śobhā yā dṛśyate vaktre sā kutaḥ śaśalakṣmaṇi/
nopamā sakalaṃ kasya niṣkalaṃkena śasyate

samānabhāvatāṃ yāti paṃkajaṃ nāsya netrayoḥ/
kopamā jalaśaṃkhena prāptā śravaṇaśaṃṅkhayoḥ

vidrumopyadharasyāsya labhate nopamāṃ dhruvam/
ātmasthamamṛtaṃ hyeṣa saṃsravaṃśceṣṭate dhruvam

yadi kiṃcicchubhaṃ karma janmāṃtaraśataiḥ kṛtam/
tatprasādātpunarbhartā bhavatveṣa mamepsitaḥ

evaṃ ciṃtāparādhīnā yāvatsā gopakanyakā/
tāvadbrahmā hariṃ prāha yajñārthaṃ satvaraṃ vacaḥ

devī caiṣā mahābhāgā gāyatrī nāmataḥ prabho/
evamukte tadā viṣṇurbrahmāṇaṃ proktavānidam

tadenāmudvahasvādya mayā dattāṃ jagatprabho/
gāṃdharveṇa vivāhena vikalpaṃ mā kṛthāściram

amuṃ gṛhāṇa devādya asyāḥ pāṇimanākulam/
gāṃdherveṇa vivāhena upayeme pitāmahaḥ

tāmavāpya tadā brahmā jagādāddhvaryusattamam/
kṛtā patnī mayā hyeṣā sadane me niveśaya

mṛgaśṛṃgadharā bālā kṣaumavastrāvaguṃṭhitā/
patnīśālāṃ tadā nītā ṛtvigbhirvedapāragaiḥ

auduṃberaṇa daṃḍena prāvṛto mṛgacarmaṇā/
mahādhvare tadā brahmā dhāmnā svenaiva śobhate

prārabdhaṃ ca tato hotraṃ brāhmaṇairvedapāragaiḥ/
bhṛguṇā sahitaiḥ karma vedoktaṃ taiḥ kṛtaṃ tadā/
tathā yugasahasraṃ tu sa yajñaḥ puṣkare'bhavat

iti śrīpādmapurāṇe prathame sṛṣṭikhaṃḍe gāyatrīsaṃgrahonāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ