Padma Purana · Chapter 1.12

bhīṣma uvāca/
somavaṃśaḥ kathaṃ jātaḥ kathayātra viśārada/
tadvaṃśe keturājāno babhūvuḥ kīrtivarddhanāḥ

pulastya uvāca/
ādiṣṭo brahmaṇā pūrvamatriḥ sargavidhau purā/
anaṃtaraṃ nāma tapaḥ sṛṣṭyarthaṃ taptavānvibhuḥ

yadānaṃdakaraṃ brahma bhagavankleśanāśanaṃ/
brahmarudrendrasūryāṇāmabhyaṃtaramatīṃdriyaṃ

śāntiṃ kṛtvātmamanasā tadatriḥ saṃyame sthitaḥ/
māhātmyaṃ tapaso vāpi paramānaṃdakārakaṃ

yasmādvaṃśapatiḥ sārddhaṃ samaye tadadhiṣṭhitaḥ/
taṃ dṛṣṭvācaṣṭa somena tasmātsomobhavadvibhuḥ

atha susrāva netrābhyāṃ jalaṃ tatrātrisaṃbhavam/
dyotayadviśvamakhilaṃ jyotsnayā sacarācaram

taddiśo jagṛhustatra strīrūpeṇāsahṛcchayāḥ/
garbho bhūtvodare tāsāṃ sthitaḥ sopyatrisaṃbhavaḥ

āśāśca mumucurgarbhamaśaktā dhāraṇe tataḥ/
samādāyātha taṃ garbhamekīkṛtya caturmukhaḥ

yuvānamakarodbrahmā sarvāyudhadharaṃ naram/
syaṃdanetha sahastena vedaśaktimaye prabhuḥ

āropya lokamanayadātmīyaṃ sa pitāmahaḥ/
tato brahmarṣibhiḥ proktaṃ hyasmatsvāmībhavatvayam

ṛṣibhirdevagaṃdharvairapsarobhistathaiva ca/
stūyamānasya tasyābhūdadhikaṃ mahadaṃtaram

tejovitānādabhavadbhuvi divyauṣadhīgaṇaḥ/
taddīptiradhikā tasmādrātrau bhavati sarvadā

tenauṣadhīśaḥ somobhūddvijeṣvapi hi gaṇyate/
vedadhāmā rasaścāyaṃ yadidaṃ maṃḍalaṃ śubham

kṣīyate varddhate caiva śukle kṛṣṇe ca sarvadā/
viṃśatiṃ ca tathā sapta dakṣaḥ prācetaso dadau

rūpalāvaṇyasaṃyuktāstasmai kanyāḥ suvarcasaḥ/
tataḥ śaktisahasrāṇāṃ sahasrāṇi daśaiva tu

tapaścakāra śītāṃśurviṣṇudhyānaikatatparaḥ/
tatastuṣṭaśca bhagavāṃstasmai nārāyaṇo hariḥ

varaṃ vṛṇīṣva covāca paramātmā janārdanaḥ/
tato vavre varaṃ somaḥ śakraloke yajāmyaham

pratyakṣameva bhoktāro bhavaṃtu mama maṃdire/
rājasūye suragaṇā brahmādyā ye caturvidhāḥ

rakṣapālaḥ surosmākamāstāṃ śūladharo haraḥ/
tathetyuktaḥ samājahre rājasūyaṃ tu viṣṇunā

hotātrirbhṛguradhvaryurudgātā ca caturmukhaḥ/
brahmatvamagamattasya upadraṣṭā hariḥ svayam

sadasyāḥ sarvadevāstu rājasūyavidhiḥ smṛtaḥ/
vasavodhvaryavastadvadviśvedevāstathaiva ca

trailokyaṃ dakṣiṇā tena ṛtvigbhyaḥ pratipāditā/
somaḥ prāpyāthaduṣprāpyamaiśvaryaṃ sṛṣṭisatkṛtaṃ

saptalokaikanāthatvaṃ prāptassvatapasā tadā/
kadācidudyānagatāmapaśyadanekapuṣpābharaṇopaśobhām

bṛhannitaṃbastanabhārakhedāṃ puṣpāvabhaṃgepyatidurbalāṃgīṃ/
bhāryāṃ ca tāṃ devaguroranaṃgabāṇābhirāmāyata cārunetrāṃ

tārāṃ sa tārādhipatiḥ smarārtaḥ keśeṣu jagrāha viviktabhūmau/
sāpi smarārtā sahate na reme tadrūpakāṃtyāhṛtamānasaiva

ciraṃ vihṛtyātha jagāma tārāṃ vidhurgṛhītvā svagṛhaṃ tatopi/
na tṛptirāsītsvagṛhepi tasya tārānuraktasya sukhāgameṣu

bṛhaspatistadvirahāgnidagdhastaddhyānaniṣṭhaikamanā babhūva/
śaśāka śāpaṃ na ca dātumasmai na maṃtraśastrāgniviṣairanekaiḥ

tasyāpakartuṃ vividhairupāyairnaivābhicārairapi vāgadhīśaḥ/
sa yācayāmāsa tatastu devaṃ somaṃ svabhāryārthamanaṃgataptaḥ

sa yācyamānopi dadau na bhāryāṃ bṛhaspateḥ kāmavaśena mohitaḥ/
maheśvareṇātha caturmukhena sādhyairmarudbhiḥ saha lokapālaiḥ

dadau yadā tāṃ na kathaṃcidiṃdustadā śivaḥ krodhaparo babhūva/
yo vāmadevaprathitaḥ pṛthivyāmanekarudrārcitapādapadmaḥ

tataḥ saśiṣyo giriśaḥ pinākī bṛhaspateḥ snehavaśānubaddhaḥ/
dhanurgṛhītvājagavaṃ purārirjagāma bhūteśvarasiddhajuṣṭaḥ

yuddhāya somena viśeṣadīptastṛtīyanetrānalabhīmavaktraḥ/
sahaiva jagmuśca gaṇeśvarāṇāṃ viṃśādhikā ṣaṣṭirathogramūrtiḥ

yakṣeśvarāṇāṃ sagaṇairanekairyutonvagātsyaṃdanasaṃsthitānāṃ/
vetālayakṣoragakinnarāṇāṃ padmena caikena tathārbudānām

lakṣaistribhirdvā daśabhī rathānāṃ somopyagāttatra vivṛddhamanyuḥ/
śanaiścarāṃgārakavṛddhatejā nakṣatradaityāsurasainyayuktaḥ

jagmurbhayaṃ sapta tathaiva lokā dharāvanadvīpasamudragarbhāḥ/
sasomamevābhyagamatpinākī gṛhītadīptāstraviśālavahniḥ

athābhavadbhīṣaṇa bhīma soma sainyadvayasyātha mahāhavosau/
aśeṣasatvakṣayakṛtpravṛddhastīkṣṇapradhāno jvalanaikarūpaḥ

śastrairathānyonyamaśeṣasainyaṃ dvayorjagāmakṣayamugratīkṣṇaiḥ/
pataṃti śastrāṇi tathojvalāni svarbhūmipātālamalaṃ dahaṃti

rudraḥ krodhādbrahmaśiro mumoca somopi somāstramamoghavīryaṃ/
tayornipātena samudrabhūmyorathāṃtarikṣasya ca bhītirāsīt

tadā suyuddhaṃ jagatāṃ kṣayāya pravṛddhamālokya pitāmahopi/
tataḥ praviśyātha kathaṃcideva nivārayāmāsa suraiḥ sahaiva

akāraṇaṃ kiṃ kṣayakṛjjanānāṃ soma tvayāpīdamakāryakāryaṃ/
yasmātparastrīharaṇāya soma tvayā kṛtaṃ yuddhamatīva bhīmam

pāpagrahastvaṃ bhavitā janeṣu pāposyalaṃ vahnimukhāśināṃ tvaṃ/
bhāryāmimāmarpaya vākpatestvaṃ pramāṇayanneva madīya vācam

tatheti covāca himāṃśumālī yuddhādapākrāmadataḥ praśāṃtaḥ/
bṛhaspatistāmatha gṛhya tārāṃ hṛṣṭo jagāma svagṛhaṃ ca rudraḥ

pulastya uvāca/
tataḥ saṃvatsarasyāṃte dvādaśādityasannibhaḥ/
divyapītāmbaradharo divyābharaṇabhūṣitaḥ

tārodaraviniṣkrāntaḥ kumārassūryasannibhaḥ/
sarvārthaśāstravidvidvānhastiśāstrapravarttakaḥ

nāmayadrājaputroyaṃ viśruto rājavaidyakaḥ/
rājñaḥ somasya putratvādrājaputro budhaḥ smṛtaḥ

janānāṃ tu sa tejāṃsi sarvāṇyevākṣipadbalī/
brahmādyāstatra cājagmurdevā devarṣibhiḥ saha

bṛhaspatigṛhe sarve jātakarmotsave tadā/
papracchuste surāstārāṃ kena jātaḥ kumārakaḥ

tataḥ sā lajjitā teṣāṃ na kiṃcidavadattadā/
punaḥ punastadā pṛṣṭā lajjayaṃtī varāṃganā

somasyeti cirādāha tato gṛhṇādvidhuḥ sutaṃ/
budha ityakaronnāma prādādrājyaṃ ca bhūtale

abhiṣekaṃ tataḥ kṛtvā pradānamakarodvibhuḥ/
grahamadhyaṃ pradāyātha brahmā brahmarṣibhiryutaḥ५०

paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ tatraivāṃtaradhīyata/
ilodare ca dharmiṣṭhaṃ budhaḥ putramajījanat

aśvamedhaśataṃsāgramakarodyassvatejasā/
purūravā iti khyātaḥ sarvalokanamaskṛtaḥ

himavacchikhare ramye samārādhya pitāmahaṃ/
lokaiśvaryamagādrājansaptadvīpapatistadā

keśiprabhṛtayo daityāstadbhṛtyatvaṃ samāgatāḥ/
urvaśī yasya patnītvamagamadrūpamohitā

saptadvīpāvasumatī saśailavanakānanā/
dharmeṇa pālitā tena sarvalokahitaiṣiṇā

cāmaragrahaṇākīrtiḥ svayaṃ caivāṃgavāhikā/
brahmaprasādāddeveṃdro dadāvarddhāsanaṃ tadā

dharmārthakāmāndharmeṇa samavetobhyapālayat/
dharmārthakāmāstaṃ draṣṭumājagmuḥ kautukānvitāḥ

jijñāsavastaccaritaṃ kathaṃ paśyati naḥ samam/
bhaktyā cakre tatasteṣāmarghyapādyādikaṃ tataḥ

āsanatrayamānīya divyaṃ kanakabhūṣaṇam/
niveśyāthākarotpūjāmīṣaddharmedhikāṃ punaḥ

jagmatustau ca kāmārthāvatikopaṃ nṛpaṃ prati/
arthaḥ śāpamadāttasmai lobhāttvaṃ nāśameṣyasi

kāmopyāha tavonmādo bhavitā gaṃdhamādane/
kumāravanamāśritya viyogāccorvaśībhavāt

dharmopyāha cirāyustvaṃ dhārmikaśca bhaviṣyasi/
saṃtatistava rājeṃdra yāvadācaṃdratārakam

śataśo vṛddhimāyāti na nāśaṃ bhuvi yāsyati/
ṣaṣṭiṃ varṣāṇi conmāda ūrvaśīkāmasaṃbhavaḥ

acirādeva bhāryāpi vaśameṣyati cāpsarāḥ/
ityuktvāṃtardadhuḥ sarve rājā rājyaṃ tadānvabhūt

ahanyahani deveṃdraṃ draṣṭuṃ yāti purūravāḥ/
kadācidāruhya rathaṃ dakṣiṇāṃbaracāriṇā

sārdhaṃ śakreṇa so'paśyannīyamānāmathāṃbare/
keśinā dānaveṃdreṇa citralekhāmathorvaśīm

taṃ vinirjitya samare vividhāyudhapātanaiḥ/
purā śakropi samare yena vajrī vinirjitaḥ

mitratvamagamattena prādādiṃdrāya corvaśīṃ/
tataḥprabhṛti mitratvamagamatpākaśāsanaḥ

sarvaloketiśayitaṃ purūravasameva tam/
prāha vajrī tu saṃtuṣṭo nīyatāmiyameva ca

sā purūravasaḥ prītyai cāgāyaccaritaṃ mahat/
lakṣmīsvayaṃvaraṃnāma bharatena pravartitam

menakāṃ corvaśīṃ raṃbhāṃ nṛtyadhvamiti cādiśat/
nanarta salayaṃ tatra lakṣmīrūpeṇa corvaśī

sā purūravasaṃ dṛṣṭvā nṛtyaṃtī kāmapīḍitā/
vismṛtābhinayaṃ sarvaṃ yatpurātanacoditam

śaśāpa bharataḥ krodhādviyogāttasya bhūtale/
paṃcapaṃcāśadabdāni latābhūtā bhaviṣyasi

tatastamurvaśī gatvā bharttāramakarocciraṃ/
śāpānubhavanāṃte ca urvaśī budhasūnunā

ajījanatsutānaṣṭau nāmatastānnibodha me/
āyurdṛḍhāyurvaśyāyurbalāyurdhṛtimānvasuḥ

divyajāyuḥ śatāyuśca sarve divyabalaujasaḥ/
āyuṣo nahuṣaḥ putro vṛddhaśarmā tathaiva ca

rajirdaṃḍo viśākhaśca vīrāḥ paṃcamahārathāḥ/
rajeḥ putraśataṃ jajñe rājeyā iti viśrutaṃ

rajirārādhayāmāsa nārāyaṇamakalmaṣaṃ/
tapasā toṣito viṣṇurvaraṃ prādānmahīpateḥ

devāsuramanuṣyāṇāmabhūtsa vijayī tadā/
atha devāsuraṃ yuddhamabhūdvarṣaśatatrayam

prahlādaśakrayorbhīmaṃ na kaścidvijayī tayoḥ/
tato devāsuraiḥ pṛṣṭaḥ pṛthagdevaścaturmukhaḥ

anayorvijayī kaḥ syādrajiryatreti sobravīt/
jayāya prārthito rājā sahāyastvaṃ bhavasva naḥ

daityaiḥ prāha yadi svāmī vo bhavāmi tatastvalam/
nāsuraiḥ pratipannaṃ tatpratipannaṃ suraistadā

svāmī bhava tvamasmākaṃ balanāśaya vidviṣaḥ/
tato vināśitāḥ sarve ye vadhyā vajrapāṇinaḥ

putratvamagamattuṣṭastasyeṃdraḥ karmaṇā tataḥ/
dattveṃdrāya purā rājyaṃ jagāma tapase rajiḥ

rajiputraistadāchinnaṃ balādiṃdrasya vaiyadā/
yajñabhāgaśca rājyaṃ ca tapobalaguṇānvitaiḥ

rājyabhraṣṭastataḥ śakro rajiputranipīḍitaḥ/
prāha vācaspatiṃ dīnaḥ pīḍito'smi rajeḥ sutaiḥ

na yajñabhāgo rājyaṃ me pīḍitasya bṛhaspate/
rājyalābhāya me yatnaṃ vidhatsva dhiṣaṇādhipa

tato bṛhaspatiḥ śakramakarodbaladarpitam/
grahaśāṃtividhānena pauṣṭikena ca karmaṇā

gatvātha mohayāmāsa rajiputrānbṛhaspatiḥ/
jinadharmaṃ samāsthāya vedabāhyaṃ sa dharmavit

vedatrayīparibhraṣṭāṃścakāra dhiṣaṇādhipaḥ/
vedabāhyānparijñāya hetuvādasamanvitān

jaghāna śakro vajreṇa sarvāndharmabahiṣkṛtān/
nahuṣasya pravakṣyāmi putrānsaptaiva dhārmikān

yatiryayātiśśaryātiruttaraḥ para eva ca/
ayatirviyatiścaiva saptaite vaṃśavarddhanāḥ

yatiḥ kumārabhāvepi yogī vaikhānasobhavat/
yayātirakarodrājyaṃ dharmaikaśaraṇaḥ sadā

śarmiṣṭhā tasya bhāryābhūdduhitā vṛṣaparvaṇaḥ/
bhārgavasyātmajā caiva devayānī ca suvratā

yayāteḥ paṃcadāyādāstānpravakṣyāmi nāmataḥ/
devayānī yaduṃ putraṃ turvasuṃ cāpyajījanat

tathā druhyamaṇaṃ pūruṃ śarmiṣṭhājanayatsutān/
yaduḥ pūrūśca bharataste vai vaṃśavivarddhanāḥ

pūrorvaṃśaṃ pravakṣyāmi yatra jātosi pārthiva/
yadostu yādavā jātā yatra tau balakeśavau

bhārāvatāraṇārthāya pāṃḍavānāṃ hitāya ca/
yadoḥ putrā babhūvuśca paṃca devasutopamāḥ

sahasrajittathā jyeṣṭhaḥ kroṣṭā nīloñjiko raghuḥ/
sahasrajito dāyādaḥ śatajinnāma pārthivaḥ

śatajitaśca dāyādāstrayaḥ paramadhārmikāḥ/
haihayaśca hayaścaiva tathā tālahayaśca yaḥ१००

haihayasya tu dāyādo dharmanetraḥ pratiśrutaḥ/
dharmanetrasya kuṃtistu saṃhatastasya cātmajaḥ

saṃhatasya tu dāyādo mahiṣmānnāma pārthivaḥ/
āsīnmahiṣmataḥ putro bhadrasenaḥ pratāpavān

vārāṇasyāmabhūdrājā kathitaḥ pūrvameva hi/
bhadrasenasya putrastu durdamo nāma dhārmikaḥ

durdamasya suto bhīmo dhanako nāma vīryavān/
dhanakasya sutā hyāsancatvāro lokaviśrutāḥ

kṛtāgniḥ kṛtavīryaśca kṛtadharmā tathaiva ca/
kṛtaujāśca caturthobhūtkṛtavīryācca sorjunaḥ

jāto bāhusahasreṇa saptadvīpeśvaro nṛpaḥ/
varṣāyutaṃ tapastepe duścaraṃ pṛthivīpatiḥ

dattamārādhayāmāsa kārttavīryotrisaṃbhavam/
tasmai datto varānprādāccaturaḥ puruṣottamaḥ

pūrvaṃ bāhusahasraṃ tu sa vavre rājasattamaḥ/
adharmaṃ dhyāyamānasya bhītiścāpi nivāraṇam

yuddhena pṛthivīṃ jitvā dharmeṇāvāpya vai balam/
saṃgrāme vartamānasya vadhaścaivādhikādbhavet

eteneyaṃ vasumatī saptadvīpā sapattanā/
saptodadhi parikṣiptā kṣātreṇa vidhinā jitā

jajñe bāhusahasraṃ ca icchatastasya dhīmataḥ/
sarve yajñā mahābāhostasyāsanbhūridakṣiṇāḥ

sarve kāṃcanayūpāste sarve kāṃcanavedikāḥ/
sarve devaiśca saṃprāptā vimānasthairalaṃkṛtaiḥ

gaṃdharvairapsarobhiśca nityamevāpi sevitāḥ/
yasya yajñe jagau gāthā gaṃdhaṃrvo nāradastathā

kārttavīryasya rājarṣermahimānaṃ nirīkṣya saḥ/
na nūnaṃ kārttavīryasya gatiṃ yāsyaṃti pārthivāḥ

yajñairdānaistapobhiśca vikrameṇa śrutena ca/
saptadvīpānanucaranvegena pavanopamaḥ

paṃcāśītisahasrāṇi varṣāṇāṃ ca narādhipaḥ/
saptadvīpapṛthivyāśca cakravartī babhūva ha

sa eva paśupālobhūtkṣetrapālaḥ sa eva hi/
sa eva vṛṣṭyā parjanyo yogitvādarjunobhavat

yosau bāhusahasreṇa jyāghātakaṭhinatvacā/
bhāti raśmisahasreṇa śāradeneva bhāskaraḥ

eṣa nāma manuṣyeṣu māhiṣmatyāṃ mahādyutiḥ/
eṣa vegaṃ samudrasya prāvṛṭkāle bhajeta vai

krīḍate svasukhā ye vipratisroto mahīpatiḥ/
lalanāḥ krīḍatā tena pratibaddhormimālinī

ūrmibhrukuṭimālā sā śaṃkitābhyeti narmadā/
eṣa eva manorvaṃśe tvavagāhenmahārṇavam

kareṇoddhṛtya vegaṃ tu kāminīprīṇanena tu/
tasya bāhusahasreṇa kṣobhyamāṇe mahodadhau

bhavaṃti līnā niśceṣṭāḥ pātālasthā mahāsurāḥ/
tadūrukṣobhacakitā amṛtotpādaśaṃkitāḥ

natā niścalamūrddhāno bhavaṃti ca mahoragāḥ/
eṣa dhanvī ca cikṣepa rāvaṇaṃ prati sāyakān

eṣa dhanvī dhanurgṛhya utsiktaṃ paṃcabhiḥ śaraiḥ/
laṃkeśaṃ mohayitvā tu sabalaṃ rāvaṇaṃ balāt

nirjitya baddhvā tvānīya māhiṣmatyāmbabaṃdha tam/
tato gatohaṃ tasyāgre arjunaṃ saṃprasādayan

mumoca rājanpautraṃ me sakhyaṃ kṛtvā ca pārthivaḥ/
tasya bāhusahasrasya babhūva jyātalasvanaḥ

yugāṃtāgneḥ pravṛttasya yathā jyātalaniḥsvanaḥ/
aho balaṃ vidhervīryaṃ bhārgavaḥ sa yadācchinat

mṛdhe sahasraṃ bāhūnāṃ hematālavanaṃ yathā/
yaṃ vasiṣṭhastu saṃkruddho hyarjunaṃ śaptavānvibhuḥ

yasmādvanaṃ pradagdhaṃ te viśrutaṃ mama haihaya/
tasmātte duṣkṛtaṃ karma kṛtamanyo haniṣyati

chitvā bāhusahasraṃ te pramathya tarasā balī/
tapasvī brāhmaṇastvāṃ vai vadhiṣyati sa bhārgavaḥ

tasya rāmotha haṃtāsīnmuniśāpena dhīmataḥ/
tasya putraśataṃ tvāsītpaṃca tatra mahārathāḥ

kṛtāstrā balinaḥ śūrā dharmātmāno mahābala/
śūrasenaśca śūraśca dhṛṣṭo vai kṛṣṇa eva ca

jayaddhvajaḥ sa vai kartā avantiśca rasāpatiḥ/
jayadhvajasya putrastu tālajaṃgho mahābalaḥ

tasya putrāśśatānyeva tālajaṃghā iti smṛtāḥ/
teṣāṃ paṃcakulānyāsanhaihayānāṃ mahātmanām

vītihotrāśca saṃjātā bhojāścāvaṃtayastathā/
tuṃḍakerāśca vikrāṃtāstālajaṃghāḥ prakīrtitāḥ

vītihotrasutaścāpi anaṃto nāma vīryavān/
durjayastasya putrastu babhūvāmitrakarṣaṇaḥ

sadbhāvena mahārājaḥ prajādharmeṇa pālayan/
kārtavīryārjuno nāma rājā bāhusahasradhṛt

yena sāgaraparyaṃtā dhanuṣā nirjitā mahī/
yastasyakīrtayennāma kalyamutthāya mānavaḥ

na tasya vittanāśaḥ syānnaṣṭaṃ ca labhate punaḥ/
kārtavīryasya yo janma kathayediha dhīmataḥ/
yathā yaṣṭā yathā dātā svargaloke mahīyate

iti śrīpādmapurāṇe prathame sṛṣṭikhaṃḍe yaduvaṃśakīrtanaṃ nāma dvādaśo'dhyāyaḥ