પદ્મ પુરાણ · અધ્યાય 1.12

ભીષ્મ ઉવાચ।
સોમવંશઃ કથં જાતઃ કથયાત્ર વિશારદ।
તદ્વંશે કેતુરાજાનો બભૂવુઃ કીર્તિવર્દ્ધનાઃ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
આદિષ્ટો બ્રહ્મણા પૂર્વમત્રિઃ સર્ગવિધૌ પુરા।
અનંતરં નામ તપઃ સૃષ્ટ્યર્થં તપ્તવાન્વિભુઃ

યદાનંદકરં બ્રહ્મ ભગવન્ક્લેશનાશનં।
બ્રહ્મરુદ્રેન્દ્રસૂર્યાણામભ્યંતરમતીંદ્રિયં

શાન્તિં કૃત્વાત્મમનસા તદત્રિઃ સંયમે સ્થિતઃ।
માહાત્મ્યં તપસો વાપિ પરમાનંદકારકં

યસ્માદ્વંશપતિઃ સાર્દ્ધં સમયે તદધિષ્ઠિતઃ।
તં દૃષ્ટ્વાચષ્ટ સોમેન તસ્માત્સોમોભવદ્વિભુઃ

અથ સુસ્રાવ નેત્રાભ્યાં જલં તત્રાત્રિસંભવમ્।
દ્યોતયદ્વિશ્વમખિલં જ્યોત્સ્નયા સચરાચરમ્

તદ્દિશો જગૃહુસ્તત્ર સ્ત્રીરૂપેણાસહૃચ્છયાઃ।
ગર્ભો ભૂત્વોદરે તાસાં સ્થિતઃ સોપ્યત્રિસંભવઃ

આશાશ્ચ મુમુચુર્ગર્ભમશક્તા ધારણે તતઃ।
સમાદાયાથ તં ગર્ભમેકીકૃત્ય ચતુર્મુખઃ

યુવાનમકરોદ્બ્રહ્મા સર્વાયુધધરં નરમ્।
સ્યંદનેથ સહસ્તેન વેદશક્તિમયે પ્રભુઃ

આરોપ્ય લોકમનયદાત્મીયં સ પિતામહઃ।
તતો બ્રહ્મર્ષિભિઃ પ્રોક્તં હ્યસ્મત્સ્વામીભવત્વયમ્

ઋષિભિર્દેવગંધર્વૈરપ્સરોભિસ્તથૈવ ચ।
સ્તૂયમાનસ્ય તસ્યાભૂદધિકં મહદંતરમ્

તેજોવિતાનાદભવદ્ભુવિ દિવ્યૌષધીગણઃ।
તદ્દીપ્તિરધિકા તસ્માદ્રાત્રૌ ભવતિ સર્વદા

તેનૌષધીશઃ સોમોભૂદ્દ્વિજેષ્વપિ હિ ગણ્યતે।
વેદધામા રસશ્ચાયં યદિદં મંડલં શુભમ્

ક્ષીયતે વર્દ્ધતે ચૈવ શુક્લે કૃષ્ણે ચ સર્વદા।
વિંશતિં ચ તથા સપ્ત દક્ષઃ પ્રાચેતસો દદૌ

રૂપલાવણ્યસંયુક્તાસ્તસ્મૈ કન્યાઃ સુવર્ચસઃ।
તતઃ શક્તિસહસ્રાણાં સહસ્રાણિ દશૈવ તુ

તપશ્ચકાર શીતાંશુર્વિષ્ણુધ્યાનૈકતત્પરઃ।
તતસ્તુષ્ટશ્ચ ભગવાંસ્તસ્મૈ નારાયણો હરિઃ

વરં વૃણીષ્વ ચોવાચ પરમાત્મા જનાર્દનઃ।
તતો વવ્રે વરં સોમઃ શક્રલોકે યજામ્યહમ્

પ્રત્યક્ષમેવ ભોક્તારો ભવંતુ મમ મંદિરે।
રાજસૂયે સુરગણા બ્રહ્માદ્યા યે ચતુર્વિધાઃ

રક્ષપાલઃ સુરોસ્માકમાસ્તાં શૂલધરો હરઃ।
તથેત્યુક્તઃ સમાજહ્રે રાજસૂયં તુ વિષ્ણુના

હોતાત્રિર્ભૃગુરધ્વર્યુરુદ્ગાતા ચ ચતુર્મુખઃ।
બ્રહ્મત્વમગમત્તસ્ય ઉપદ્રષ્ટા હરિઃ સ્વયમ્

સદસ્યાઃ સર્વદેવાસ્તુ રાજસૂયવિધિઃ સ્મૃતઃ।
વસવોધ્વર્યવસ્તદ્વદ્વિશ્વેદેવાસ્તથૈવ ચ

ત્રૈલોક્યં દક્ષિણા તેન ઋત્વિગ્ભ્યઃ પ્રતિપાદિતા।
સોમઃ પ્રાપ્યાથદુષ્પ્રાપ્યમૈશ્વર્યં સૃષ્ટિસત્કૃતં

સપ્તલોકૈકનાથત્વં પ્રાપ્તસ્સ્વતપસા તદા।
કદાચિદુદ્યાનગતામપશ્યદનેકપુષ્પાભરણોપશોભામ્

બૃહન્નિતંબસ્તનભારખેદાં પુષ્પાવભંગેપ્યતિદુર્બલાંગીં।
ભાર્યાં ચ તાં દેવગુરોરનંગબાણાભિરામાયત ચારુનેત્રાં

તારાં સ તારાધિપતિઃ સ્મરાર્તઃ કેશેષુ જગ્રાહ વિવિક્તભૂમૌ।
સાપિ સ્મરાર્તા સહતે ન રેમે તદ્રૂપકાંત્યાહૃતમાનસૈવ

ચિરં વિહૃત્યાથ જગામ તારાં વિધુર્ગૃહીત્વા સ્વગૃહં તતોપિ।
ન તૃપ્તિરાસીત્સ્વગૃહેપિ તસ્ય તારાનુરક્તસ્ય સુખાગમેષુ

બૃહસ્પતિસ્તદ્વિરહાગ્નિદગ્ધસ્તદ્ધ્યાનનિષ્ઠૈકમના બભૂવ।
શશાક શાપં ન ચ દાતુમસ્મૈ ન મંત્રશસ્ત્રાગ્નિવિષૈરનેકૈઃ

તસ્યાપકર્તું વિવિધૈરુપાયૈર્નૈવાભિચારૈરપિ વાગધીશઃ।
સ યાચયામાસ તતસ્તુ દેવં સોમં સ્વભાર્યાર્થમનંગતપ્તઃ

સ યાચ્યમાનોપિ દદૌ ન ભાર્યાં બૃહસ્પતેઃ કામવશેન મોહિતઃ।
મહેશ્વરેણાથ ચતુર્મુખેન સાધ્યૈર્મરુદ્ભિઃ સહ લોકપાલૈઃ

દદૌ યદા તાં ન કથંચિદિંદુસ્તદા શિવઃ ક્રોધપરો બભૂવ।
યો વામદેવપ્રથિતઃ પૃથિવ્યામનેકરુદ્રાર્ચિતપાદપદ્મઃ

તતઃ સશિષ્યો ગિરિશઃ પિનાકી બૃહસ્પતેઃ સ્નેહવશાનુબદ્ધઃ।
ધનુર્ગૃહીત્વાજગવં પુરારિર્જગામ ભૂતેશ્વરસિદ્ધજુષ્ટઃ

યુદ્ધાય સોમેન વિશેષદીપ્તસ્તૃતીયનેત્રાનલભીમવક્ત્રઃ।
સહૈવ જગ્મુશ્ચ ગણેશ્વરાણાં વિંશાધિકા ષષ્ટિરથોગ્રમૂર્તિઃ

યક્ષેશ્વરાણાં સગણૈરનેકૈર્યુતોન્વગાત્સ્યંદનસંસ્થિતાનાં।
વેતાલયક્ષોરગકિન્નરાણાં પદ્મેન ચૈકેન તથાર્બુદાનામ્

લક્ષૈસ્ત્રિભિર્દ્વા દશભી રથાનાં સોમોપ્યગાત્તત્ર વિવૃદ્ધમન્યુઃ।
શનૈશ્ચરાંગારકવૃદ્ધતેજા નક્ષત્રદૈત્યાસુરસૈન્યયુક્તઃ

જગ્મુર્ભયં સપ્ત તથૈવ લોકા ધરાવનદ્વીપસમુદ્રગર્ભાઃ।
સસોમમેવાભ્યગમત્પિનાકી ગૃહીતદીપ્તાસ્ત્રવિશાલવહ્નિઃ

અથાભવદ્ભીષણ ભીમ સોમ સૈન્યદ્વયસ્યાથ મહાહવોસૌ।
અશેષસત્વક્ષયકૃત્પ્રવૃદ્ધસ્તીક્ષ્ણપ્રધાનો જ્વલનૈકરૂપઃ

શસ્ત્રૈરથાન્યોન્યમશેષસૈન્યં દ્વયોર્જગામક્ષયમુગ્રતીક્ષ્ણૈઃ।
પતંતિ શસ્ત્રાણિ તથોજ્વલાનિ સ્વર્ભૂમિપાતાલમલં દહંતિ

રુદ્રઃ ક્રોધાદ્બ્રહ્મશિરો મુમોચ સોમોપિ સોમાસ્ત્રમમોઘવીર્યં।
તયોર્નિપાતેન સમુદ્રભૂમ્યોરથાંતરિક્ષસ્ય ચ ભીતિરાસીત્

તદા સુયુદ્ધં જગતાં ક્ષયાય પ્રવૃદ્ધમાલોક્ય પિતામહોપિ।
તતઃ પ્રવિશ્યાથ કથંચિદેવ નિવારયામાસ સુરૈઃ સહૈવ

અકારણં કિં ક્ષયકૃજ્જનાનાં સોમ ત્વયાપીદમકાર્યકાર્યં।
યસ્માત્પરસ્ત્રીહરણાય સોમ ત્વયા કૃતં યુદ્ધમતીવ ભીમમ્

પાપગ્રહસ્ત્વં ભવિતા જનેષુ પાપોસ્યલં વહ્નિમુખાશિનાં ત્વં।
ભાર્યામિમામર્પય વાક્પતેસ્ત્વં પ્રમાણયન્નેવ મદીય વાચમ્

તથેતિ ચોવાચ હિમાંશુમાલી યુદ્ધાદપાક્રામદતઃ પ્રશાંતઃ।
બૃહસ્પતિસ્તામથ ગૃહ્ય તારાં હૃષ્ટો જગામ સ્વગૃહં ચ રુદ્રઃ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ।
તતઃ સંવત્સરસ્યાંતે દ્વાદશાદિત્યસન્નિભઃ।
દિવ્યપીતામ્બરધરો દિવ્યાભરણભૂષિતઃ

તારોદરવિનિષ્ક્રાન્તઃ કુમારસ્સૂર્યસન્નિભઃ।
સર્વાર્થશાસ્ત્રવિદ્વિદ્વાન્હસ્તિશાસ્ત્રપ્રવર્ત્તકઃ

નામયદ્રાજપુત્રોયં વિશ્રુતો રાજવૈદ્યકઃ।
રાજ્ઞઃ સોમસ્ય પુત્રત્વાદ્રાજપુત્રો બુધઃ સ્મૃતઃ

જનાનાં તુ સ તેજાંસિ સર્વાણ્યેવાક્ષિપદ્બલી।
બ્રહ્માદ્યાસ્તત્ર ચાજગ્મુર્દેવા દેવર્ષિભિઃ સહ

બૃહસ્પતિગૃહે સર્વે જાતકર્મોત્સવે તદા।
પપ્રચ્છુસ્તે સુરાસ્તારાં કેન જાતઃ કુમારકઃ

તતઃ સા લજ્જિતા તેષાં ન કિંચિદવદત્તદા।
પુનઃ પુનસ્તદા પૃષ્ટા લજ્જયંતી વરાંગના

સોમસ્યેતિ ચિરાદાહ તતો ગૃહ્ણાદ્વિધુઃ સુતં।
બુધ ઇત્યકરોન્નામ પ્રાદાદ્રાજ્યં ચ ભૂતલે

અભિષેકં તતઃ કૃત્વા પ્રદાનમકરોદ્વિભુઃ।
ગ્રહમધ્યં પ્રદાયાથ બ્રહ્મા બ્રહ્મર્ષિભિર્યુતઃ૫૦

પશ્યતાં સર્વભૂતાનાં તત્રૈવાંતરધીયત।
ઇલોદરે ચ ધર્મિષ્ઠં બુધઃ પુત્રમજીજનત્

અશ્વમેધશતંસાગ્રમકરોદ્યસ્સ્વતેજસા।
પુરૂરવા ઇતિ ખ્યાતઃ સર્વલોકનમસ્કૃતઃ

હિમવચ્છિખરે રમ્યે સમારાધ્ય પિતામહં।
લોકૈશ્વર્યમગાદ્રાજન્સપ્તદ્વીપપતિસ્તદા

કેશિપ્રભૃતયો દૈત્યાસ્તદ્ભૃત્યત્વં સમાગતાઃ।
ઉર્વશી યસ્ય પત્નીત્વમગમદ્રૂપમોહિતા

સપ્તદ્વીપાવસુમતી સશૈલવનકાનના।
ધર્મેણ પાલિતા તેન સર્વલોકહિતૈષિણા

ચામરગ્રહણાકીર્તિઃ સ્વયં ચૈવાંગવાહિકા।
બ્રહ્મપ્રસાદાદ્દેવેંદ્રો દદાવર્દ્ધાસનં તદા

ધર્માર્થકામાન્ધર્મેણ સમવેતોભ્યપાલયત્।
ધર્માર્થકામાસ્તં દ્રષ્ટુમાજગ્મુઃ કૌતુકાન્વિતાઃ

જિજ્ઞાસવસ્તચ્ચરિતં કથં પશ્યતિ નઃ સમમ્।
ભક્ત્યા ચક્રે તતસ્તેષામર્ઘ્યપાદ્યાદિકં તતઃ

આસનત્રયમાનીય દિવ્યં કનકભૂષણમ્।
નિવેશ્યાથાકરોત્પૂજામીષદ્ધર્મેધિકાં પુનઃ

જગ્મતુસ્તૌ ચ કામાર્થાવતિકોપં નૃપં પ્રતિ।
અર્થઃ શાપમદાત્તસ્મૈ લોભાત્ત્વં નાશમેષ્યસિ

કામોપ્યાહ તવોન્માદો ભવિતા ગંધમાદને।
કુમારવનમાશ્રિત્ય વિયોગાચ્ચોર્વશીભવાત્

ધર્મોપ્યાહ ચિરાયુસ્ત્વં ધાર્મિકશ્ચ ભવિષ્યસિ।
સંતતિસ્તવ રાજેંદ્ર યાવદાચંદ્રતારકમ્

શતશો વૃદ્ધિમાયાતિ ન નાશં ભુવિ યાસ્યતિ।
ષષ્ટિં વર્ષાણિ ચોન્માદ ઊર્વશીકામસંભવઃ

અચિરાદેવ ભાર્યાપિ વશમેષ્યતિ ચાપ્સરાઃ।
ઇત્યુક્ત્વાંતર્દધુઃ સર્વે રાજા રાજ્યં તદાન્વભૂત્

અહન્યહનિ દેવેંદ્રં દ્રષ્ટું યાતિ પુરૂરવાઃ।
કદાચિદારુહ્ય રથં દક્ષિણાંબરચારિણા

સાર્ધં શક્રેણ સોઽપશ્યન્નીયમાનામથાંબરે।
કેશિના દાનવેંદ્રેણ ચિત્રલેખામથોર્વશીમ્

તં વિનિર્જિત્ય સમરે વિવિધાયુધપાતનૈઃ।
પુરા શક્રોપિ સમરે યેન વજ્રી વિનિર્જિતઃ

મિત્રત્વમગમત્તેન પ્રાદાદિંદ્રાય ચોર્વશીં।
તતઃપ્રભૃતિ મિત્રત્વમગમત્પાકશાસનઃ

સર્વલોકેતિશયિતં પુરૂરવસમેવ તમ્।
પ્રાહ વજ્રી તુ સંતુષ્ટો નીયતામિયમેવ ચ

સા પુરૂરવસઃ પ્રીત્યૈ ચાગાયચ્ચરિતં મહત્।
લક્ષ્મીસ્વયંવરંનામ ભરતેન પ્રવર્તિતમ્

મેનકાં ચોર્વશીં રંભાં નૃત્યધ્વમિતિ ચાદિશત્।
નનર્ત સલયં તત્ર લક્ષ્મીરૂપેણ ચોર્વશી

સા પુરૂરવસં દૃષ્ટ્વા નૃત્યંતી કામપીડિતા।
વિસ્મૃતાભિનયં સર્વં યત્પુરાતનચોદિતમ્

શશાપ ભરતઃ ક્રોધાદ્વિયોગાત્તસ્ય ભૂતલે।
પંચપંચાશદબ્દાનિ લતાભૂતા ભવિષ્યસિ

તતસ્તમુર્વશી ગત્વા ભર્ત્તારમકરોચ્ચિરં।
શાપાનુભવનાંતે ચ ઉર્વશી બુધસૂનુના

અજીજનત્સુતાનષ્ટૌ નામતસ્તાન્નિબોધ મે।
આયુર્દૃઢાયુર્વશ્યાયુર્બલાયુર્ધૃતિમાન્વસુઃ

દિવ્યજાયુઃ શતાયુશ્ચ સર્વે દિવ્યબલૌજસઃ।
આયુષો નહુષઃ પુત્રો વૃદ્ધશર્મા તથૈવ ચ

રજિર્દંડો વિશાખશ્ચ વીરાઃ પંચમહારથાઃ।
રજેઃ પુત્રશતં જજ્ઞે રાજેયા ઇતિ વિશ્રુતં

રજિરારાધયામાસ નારાયણમકલ્મષં।
તપસા તોષિતો વિષ્ણુર્વરં પ્રાદાન્મહીપતેઃ

દેવાસુરમનુષ્યાણામભૂત્સ વિજયી તદા।
અથ દેવાસુરં યુદ્ધમભૂદ્વર્ષશતત્રયમ્

પ્રહ્લાદશક્રયોર્ભીમં ન કશ્ચિદ્વિજયી તયોઃ।
તતો દેવાસુરૈઃ પૃષ્ટઃ પૃથગ્દેવશ્ચતુર્મુખઃ

અનયોર્વિજયી કઃ સ્યાદ્રજિર્યત્રેતિ સોબ્રવીત્।
જયાય પ્રાર્થિતો રાજા સહાયસ્ત્વં ભવસ્વ નઃ

દૈત્યૈઃ પ્રાહ યદિ સ્વામી વો ભવામિ તતસ્ત્વલમ્।
નાસુરૈઃ પ્રતિપન્નં તત્પ્રતિપન્નં સુરૈસ્તદા

સ્વામી ભવ ત્વમસ્માકં બલનાશય વિદ્વિષઃ।
તતો વિનાશિતાઃ સર્વે યે વધ્યા વજ્રપાણિનઃ

પુત્રત્વમગમત્તુષ્ટસ્તસ્યેંદ્રઃ કર્મણા તતઃ।
દત્ત્વેંદ્રાય પુરા રાજ્યં જગામ તપસે રજિઃ

રજિપુત્રૈસ્તદાછિન્નં બલાદિંદ્રસ્ય વૈયદા।
યજ્ઞભાગશ્ચ રાજ્યં ચ તપોબલગુણાન્વિતૈઃ

રાજ્યભ્રષ્ટસ્તતઃ શક્રો રજિપુત્રનિપીડિતઃ।
પ્રાહ વાચસ્પતિં દીનઃ પીડિતોઽસ્મિ રજેઃ સુતૈઃ

ન યજ્ઞભાગો રાજ્યં મે પીડિતસ્ય બૃહસ્પતે।
રાજ્યલાભાય મે યત્નં વિધત્સ્વ ધિષણાધિપ

તતો બૃહસ્પતિઃ શક્રમકરોદ્બલદર્પિતમ્।
ગ્રહશાંતિવિધાનેન પૌષ્ટિકેન ચ કર્મણા

ગત્વાથ મોહયામાસ રજિપુત્રાન્બૃહસ્પતિઃ।
જિનધર્મં સમાસ્થાય વેદબાહ્યં સ ધર્મવિત્

વેદત્રયીપરિભ્રષ્ટાંશ્ચકાર ધિષણાધિપઃ।
વેદબાહ્યાન્પરિજ્ઞાય હેતુવાદસમન્વિતાન્

જઘાન શક્રો વજ્રેણ સર્વાન્ધર્મબહિષ્કૃતાન્।
નહુષસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ પુત્રાન્સપ્તૈવ ધાર્મિકાન્

યતિર્યયાતિશ્શર્યાતિરુત્તરઃ પર એવ ચ।
અયતિર્વિયતિશ્ચૈવ સપ્તૈતે વંશવર્દ્ધનાઃ

યતિઃ કુમારભાવેપિ યોગી વૈખાનસોભવત્।
યયાતિરકરોદ્રાજ્યં ધર્મૈકશરણઃ સદા

શર્મિષ્ઠા તસ્ય ભાર્યાભૂદ્દુહિતા વૃષપર્વણઃ।
ભાર્ગવસ્યાત્મજા ચૈવ દેવયાની ચ સુવ્રતા

યયાતેઃ પંચદાયાદાસ્તાન્પ્રવક્ષ્યામિ નામતઃ।
દેવયાની યદું પુત્રં તુર્વસું ચાપ્યજીજનત્

તથા દ્રુહ્યમણં પૂરું શર્મિષ્ઠાજનયત્સુતાન્।
યદુઃ પૂરૂશ્ચ ભરતસ્તે વૈ વંશવિવર્દ્ધનાઃ

પૂરોર્વંશં પ્રવક્ષ્યામિ યત્ર જાતોસિ પાર્થિવ।
યદોસ્તુ યાદવા જાતા યત્ર તૌ બલકેશવૌ

ભારાવતારણાર્થાય પાંડવાનાં હિતાય ચ।
યદોઃ પુત્રા બભૂવુશ્ચ પંચ દેવસુતોપમાઃ

સહસ્રજિત્તથા જ્યેષ્ઠઃ ક્રોષ્ટા નીલોઞ્જિકો રઘુઃ।
સહસ્રજિતો દાયાદઃ શતજિન્નામ પાર્થિવઃ

શતજિતશ્ચ દાયાદાસ્ત્રયઃ પરમધાર્મિકાઃ।
હૈહયશ્ચ હયશ્ચૈવ તથા તાલહયશ્ચ યઃ૧૦૦

હૈહયસ્ય તુ દાયાદો ધર્મનેત્રઃ પ્રતિશ્રુતઃ।
ધર્મનેત્રસ્ય કુંતિસ્તુ સંહતસ્તસ્ય ચાત્મજઃ

સંહતસ્ય તુ દાયાદો મહિષ્માન્નામ પાર્થિવઃ।
આસીન્મહિષ્મતઃ પુત્રો ભદ્રસેનઃ પ્રતાપવાન્

વારાણસ્યામભૂદ્રાજા કથિતઃ પૂર્વમેવ હિ।
ભદ્રસેનસ્ય પુત્રસ્તુ દુર્દમો નામ ધાર્મિકઃ

દુર્દમસ્ય સુતો ભીમો ધનકો નામ વીર્યવાન્।
ધનકસ્ય સુતા હ્યાસન્ચત્વારો લોકવિશ્રુતાઃ

કૃતાગ્નિઃ કૃતવીર્યશ્ચ કૃતધર્મા તથૈવ ચ।
કૃતૌજાશ્ચ ચતુર્થોભૂત્કૃતવીર્યાચ્ચ સોર્જુનઃ

જાતો બાહુસહસ્રેણ સપ્તદ્વીપેશ્વરો નૃપઃ।
વર્ષાયુતં તપસ્તેપે દુશ્ચરં પૃથિવીપતિઃ

દત્તમારાધયામાસ કાર્ત્તવીર્યોત્રિસંભવમ્।
તસ્મૈ દત્તો વરાન્પ્રાદાચ્ચતુરઃ પુરુષોત્તમઃ

પૂર્વં બાહુસહસ્રં તુ સ વવ્રે રાજસત્તમઃ।
અધર્મં ધ્યાયમાનસ્ય ભીતિશ્ચાપિ નિવારણમ્

યુદ્ધેન પૃથિવીં જિત્વા ધર્મેણાવાપ્ય વૈ બલમ્।
સંગ્રામે વર્તમાનસ્ય વધશ્ચૈવાધિકાદ્ભવેત્

એતેનેયં વસુમતી સપ્તદ્વીપા સપત્તના।
સપ્તોદધિ પરિક્ષિપ્તા ક્ષાત્રેણ વિધિના જિતા

જજ્ઞે બાહુસહસ્રં ચ ઇચ્છતસ્તસ્ય ધીમતઃ।
સર્વે યજ્ઞા મહાબાહોસ્તસ્યાસન્ભૂરિદક્ષિણાઃ

સર્વે કાંચનયૂપાસ્તે સર્વે કાંચનવેદિકાઃ।
સર્વે દેવૈશ્ચ સંપ્રાપ્તા વિમાનસ્થૈરલંકૃતૈઃ

ગંધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ નિત્યમેવાપિ સેવિતાઃ।
યસ્ય યજ્ઞે જગૌ ગાથા ગંધંર્વો નારદસ્તથા

કાર્ત્તવીર્યસ્ય રાજર્ષેર્મહિમાનં નિરીક્ષ્ય સઃ।
ન નૂનં કાર્ત્તવીર્યસ્ય ગતિં યાસ્યંતિ પાર્થિવાઃ

યજ્ઞૈર્દાનૈસ્તપોભિશ્ચ વિક્રમેણ શ્રુતેન ચ।
સપ્તદ્વીપાનનુચરન્વેગેન પવનોપમઃ

પંચાશીતિસહસ્રાણિ વર્ષાણાં ચ નરાધિપઃ।
સપ્તદ્વીપપૃથિવ્યાશ્ચ ચક્રવર્તી બભૂવ હ

સ એવ પશુપાલોભૂત્ક્ષેત્રપાલઃ સ એવ હિ।
સ એવ વૃષ્ટ્યા પર્જન્યો યોગિત્વાદર્જુનોભવત્

યોસૌ બાહુસહસ્રેણ જ્યાઘાતકઠિનત્વચા।
ભાતિ રશ્મિસહસ્રેણ શારદેનેવ ભાસ્કરઃ

એષ નામ મનુષ્યેષુ માહિષ્મત્યાં મહાદ્યુતિઃ।
એષ વેગં સમુદ્રસ્ય પ્રાવૃટ્કાલે ભજેત વૈ

ક્રીડતે સ્વસુખા યે વિપ્રતિસ્રોતો મહીપતિઃ।
લલનાઃ ક્રીડતા તેન પ્રતિબદ્ધોર્મિમાલિની

ઊર્મિભ્રુકુટિમાલા સા શંકિતાભ્યેતિ નર્મદા।
એષ એવ મનોર્વંશે ત્વવગાહેન્મહાર્ણવમ્

કરેણોદ્ધૃત્ય વેગં તુ કામિનીપ્રીણનેન તુ।
તસ્ય બાહુસહસ્રેણ ક્ષોભ્યમાણે મહોદધૌ

ભવંતિ લીના નિશ્ચેષ્ટાઃ પાતાલસ્થા મહાસુરાઃ।
તદૂરુક્ષોભચકિતા અમૃતોત્પાદશંકિતાઃ

નતા નિશ્ચલમૂર્દ્ધાનો ભવંતિ ચ મહોરગાઃ।
એષ ધન્વી ચ ચિક્ષેપ રાવણં પ્રતિ સાયકાન્

એષ ધન્વી ધનુર્ગૃહ્ય ઉત્સિક્તં પંચભિઃ શરૈઃ।
લંકેશં મોહયિત્વા તુ સબલં રાવણં બલાત્

નિર્જિત્ય બદ્ધ્વા ત્વાનીય માહિષ્મત્યામ્બબંધ તમ્।
તતો ગતોહં તસ્યાગ્રે અર્જુનં સંપ્રસાદયન્

મુમોચ રાજન્પૌત્રં મે સખ્યં કૃત્વા ચ પાર્થિવઃ।
તસ્ય બાહુસહસ્રસ્ય બભૂવ જ્યાતલસ્વનઃ

યુગાંતાગ્નેઃ પ્રવૃત્તસ્ય યથા જ્યાતલનિઃસ્વનઃ।
અહો બલં વિધેર્વીર્યં ભાર્ગવઃ સ યદાચ્છિનત્

મૃધે સહસ્રં બાહૂનાં હેમતાલવનં યથા।
યં વસિષ્ઠસ્તુ સંક્રુદ્ધો હ્યર્જુનં શપ્તવાન્વિભુઃ

યસ્માદ્વનં પ્રદગ્ધં તે વિશ્રુતં મમ હૈહય।
તસ્માત્તે દુષ્કૃતં કર્મ કૃતમન્યો હનિષ્યતિ

છિત્વા બાહુસહસ્રં તે પ્રમથ્ય તરસા બલી।
તપસ્વી બ્રાહ્મણસ્ત્વાં વૈ વધિષ્યતિ સ ભાર્ગવઃ

તસ્ય રામોથ હંતાસીન્મુનિશાપેન ધીમતઃ।
તસ્ય પુત્રશતં ત્વાસીત્પંચ તત્ર મહારથાઃ

કૃતાસ્ત્રા બલિનઃ શૂરા ધર્માત્માનો મહાબલ।
શૂરસેનશ્ચ શૂરશ્ચ ધૃષ્ટો વૈ કૃષ્ણ એવ ચ

જયદ્ધ્વજઃ સ વૈ કર્તા અવન્તિશ્ચ રસાપતિઃ।
જયધ્વજસ્ય પુત્રસ્તુ તાલજંઘો મહાબલઃ

તસ્ય પુત્રાશ્શતાન્યેવ તાલજંઘા ઇતિ સ્મૃતાઃ।
તેષાં પંચકુલાન્યાસન્હૈહયાનાં મહાત્મનામ્

વીતિહોત્રાશ્ચ સંજાતા ભોજાશ્ચાવંતયસ્તથા।
તુંડકેરાશ્ચ વિક્રાંતાસ્તાલજંઘાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

વીતિહોત્રસુતશ્ચાપિ અનંતો નામ વીર્યવાન્।
દુર્જયસ્તસ્ય પુત્રસ્તુ બભૂવામિત્રકર્ષણઃ

સદ્ભાવેન મહારાજઃ પ્રજાધર્મેણ પાલયન્।
કાર્તવીર્યાર્જુનો નામ રાજા બાહુસહસ્રધૃત્

યેન સાગરપર્યંતા ધનુષા નિર્જિતા મહી।
યસ્તસ્યકીર્તયેન્નામ કલ્યમુત્થાય માનવઃ

ન તસ્ય વિત્તનાશઃ સ્યાન્નષ્ટં ચ લભતે પુનઃ।
કાર્તવીર્યસ્ય યો જન્મ કથયેદિહ ધીમતઃ।
યથા યષ્ટા યથા દાતા સ્વર્ગલોકે મહીયતે

ઇતિ શ્રીપાદ્મપુરાણે પ્રથમે સૃષ્ટિખંડે યદુવંશકીર્તનં નામ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ