Padma Purana · Chapter 1.10

pulastya uvāca/
ekoddiṣṭaṃ tato vakṣye yaduktaṃ brahmaṇā purā/
mṛte putrairyathākāryamāśaucaṃ ca pituryadi

daśāhaṃ śāvamāśaucaṃ brāhmaṇasya vidhīyate/
kṣatriyeṣu daśa dve ca pakṣaṃ vaiśyeṣu caiva hi

śūdreṣu māsamāśaucaṃ sapiṃḍeṣu vidhīyate/
naiśamācūḍamāśaucaṃ trirātraṃ parataḥ smṛtam

jananepyevameva syātsarvavarṇeṣu sarvadā/
asthisaṃcayanādūrdhvamaṅgasparśo vidhīyate

pretāya piṃḍadānaṃ tu dvādaśāhaṃ samācaret/
pātheyaṃ tasya tatproktaṃ yataḥ prītikaraṃ mahat

yasmātpretapuraṃ preto dvādaśāhena nīyate/
gṛhe putrakalatraṃ ca dvādaśāhaṃ prapaśyati

tasmānnidheyamākāśe daśarātraṃ payastathā/
sarvadāhopaśāṃtyarthamadhvaśramavināśanam

tatastvekādaśāhepi dvijānekādaśaiva tu/
gotrādisūtakāṃte ca bhojayenmanujo dvijān

dvitīyehni punastadvadekoddiṣṭaṃ samācaret/
nāvāhanāgnaukaraṇaṃ daivahīnaṃ vidhānataḥ

ekaṃ pavitramekorgha ekaḥ piṃḍo vidhīyate/
upatiṣṭhatāmiti vadeddeyaṃ paścāttilodakaṃ

svāsti brūyādviprakare visarge cābhiramyatām/
śeṣaṃ pūrvavadatrāpi kāryaṃ vedavido viduḥ

anena vidhinā sarvamanumāsaṃ samācaret/
sūtakāṃte dvitīyehni śayyāṃ dadyādvilakṣaṇām

kāṃcanaṃ puruṣaṃ tadvatphalavastrasamanvitam/
prapūjya dvijadāṃpatyaṃ nānābharaṇabhūṣitam

upaveśya tu śayyāyāṃ madhuparkaṃ tato dadet/
rajatasya tu pātreṇa dadhidugdhasamanvitam

asthilālāṭikaṃ gṛhya sūkṣmaṃ kṛtvā vimiśrayet/
pāyayedidvajadāṃpatyaṃ pitṛbhaktyā samanvitaḥ

eṣa eva vidhirdṛṣṭaḥ pārvatīyairdvijotamaiḥ/
tena duṣṭā tu sā śayyā na grāhyā dvijasattamaiḥ

gṛhītāyāṃ tu tasyāṃ hi punaḥ saṃskāramarhati/
vede caiva purāṇe ca śayyā sarvatra garhitā

grahītārastu jāyante sarve narakagāminaḥ/
grathitāṃ vasujālena śayyāṃ dāṃpatyasevitām

ye spṛśaṃti na jānaṃtaḥ sarve narakagāminaḥ/
navaśrāddhena bhoktavyaṃ bhuktvā cāṃdrāyaṇaṃ caret

pitṛbhaktyā tu putrāṇāṃ kāryameva sadā bhavet/
vṛṣotsargaṃ ca kurvīta deyā ca kapilā śubhā

udakuṃbhaśca dātavyo bhakṣyabhojyaphalānvitaḥ/
yāvadabdaṃ naraśreṣṭha satilodakapūrvakam

tataḥ saṃvatsare pūrṇe sapiṃḍīkaraṇaṃ bhavet/
sapiṃḍīkaraṇādūrddhvaṃ pretaḥ pārvaṇabhugyataḥ

vṛddhipūrveṣu kāryeṣu gṛhasthasya bhavettataḥ/
sapiṃḍīkaraṇaṃ śrāddhaṃ devapūrvaṃ niyojayet

pitṝnāvāhayettatra pṛthakpretaṃ vinirdiśet/
gaṃdhodakatilairyuktaṃ kuryātpātracatuṣṭayam

arghyārthaṃ pitṛpātreṣu pretapātraṃ prasecayet/
tadvatsaṃkalpya caturaḥ piṃḍānpitṛparastadā

ye samānā iti dvābhyāmannaṃ tu vibhajettridhā/
anena vidhinā cārghyaṃ pūrvameva pradāpayet

tataḥ pitṛtvamāpannassa caturthastadā tvanu/
agniṣvāttādi madhye tu prāpnotyamṛtamuttamam

sapiṇḍīkaraṇādūrdhvaṃ pṛthaktasmai na dīyate/
pitṛṣveva ca dātavyaṃ tatpiṃḍaṃ yeṣu saṃsthitam

tataḥ prabhṛti saṃkrāntāvuparāgādi parvasu/
tripiṃḍamācarecchrāddhamekoddiṣṭaṃ mṛtehani

ekoddiṣṭaṃ parityajya mṛtāhe yaḥ samācaret/
sa daivaṃ pitṛhā sa syāttathā bhrātṛvināśakaḥ

mṛtāhe pārvaṇaṃ kurvannadho yāti sa mānavaḥ/
saṃpṛkte svargatī bhāve pretamokṣo yato bhavet

āmaśrāddhaṃ tadā kuryādvidhijñaḥ śrāddhadastataḥ/
tenāgnaukaraṇaṃ kuryātpiṃḍāṃstenaiva nirvapet

tribhiḥ sapiṃḍīkaraṇaṃ māsaikye tritaye tathā/
yadā prāpsyati kālena tadā mucyeta baṃdhanāt

muktopi lepabhāgitvaṃ prāpnoti kuśamārjanāt/
lepabhājaścaturthādyāstrayaḥ syuḥ piṃḍabhāginaḥ

piṇḍadaḥ saptamasteṣāṃ sapiṃḍāḥ saptapūruṣāḥ/
bhīṣma uvāca/
kathaṃ havyāni deyāni kavyāni ca janairiha

gṛhṇaṃti pitṛloke vā prāyaḥ ke kairnigadyate/
yadi martye dvijo bhuṃkte hūyate yadi vānale

śubhāśubhātmakāḥ pretāstadannaṃ bhuṃjate katham/
pulastya uvāca/
vasusvarūpāḥ pitaro rudrāścaiva pitāmahāḥ

prapitāmahāstathādityā ityeṣā vaidikī śrutiḥ/
nāmagotraṃ pitṝṇāṃ tu prāpakaṃ havyakavyayoḥ

śrāddhasya mantratastatvamupalabhyeta bhaktitaḥ/
agniṣvāttādayasteṣāmādhipatye vyavasthitāḥ

nāmagotrāstadā deśā bhavaṃtyudbhavatāmapi/
prāṇinaḥ prīṇayatyetadarhaṇaṃ samupāgataṃ

divyo yadi pitā mātā guruḥ karmānuyogataḥ/
tasyānnamamṛtaṃ bhūtvā divyattvepyanugacchati

daityatve bhogarūpeṇa paśutvepi tṛṇaṃ bhavet/
śrāddhānnaṃ vāyurūpeṇa nāgatvepyupatiṣṭhati

pānaṃ bhavati yakṣatve rākṣasatve tathāmiṣaṃ/
dānavatve tathā pānaṃ pretatve rudhirodakam

manuṣyatvennapānādi nānābhogavatāṃ bhavet/
ratiśaktistriyaḥ kānte'nyeṣāṃ bhojanaśaktitā

dānaśaktiḥ sa vibhavā rūpamārogyameva ca/
śrāddhapuṣpamidaṃ proktaṃ phalaṃ brahmasamāgamaḥ

āyuḥ putrāndhanaṃ vidyāṃ svargaṃ mokṣaṃ sukhāni ca/
prayacchanti tathā rājyaṃ prītāḥ pitṛgaṇā nṛpa

śrūyate ca purā mokṣaṃ prāptāḥ kauśikasūnavaḥ/
paṃcabhirjanmasaṃbaṃdhaiḥ prāptā brahmaparaṃ padam

bhīṣma uvāca/
kathaṃ kauśikadāyādāḥ prāptā yogamanuttamam/
paṃcabhirjanmasaṃbandhaiḥ kathaṃ karmakṣayo bhavet

pulastya uvāca/
kauśiko nāma dharmātmā kurukṣetre mahānṛṣiḥ/
nāmataḥ karmatastasya putrāṇāṃ tannibodha me

svasṛpaḥ krodhano hiṃsraḥ piśunaḥ kavireva ca/
vāgduṣṭaḥ pitṛvartī ca gargaśiṣyāstadābhavan५०

pitaryuparate teṣāmabhūddurbhikṣamulbaṇaṃ/
anāvṛṣṭiśca mahatī sarvalokabhayaṃkarī

gargādeśādvane dogdhrīṃ rakṣaṃti ca tapodhanāḥ/
khādāmaḥ kapilāmetāṃ vayaṃ kṣutpīḍitā bhṛśaṃ

iti ciṃtayatāṃ pāpaṃ laghuḥ prāha tadānujaḥ/
yadyavaśyamiyaṃ vadhyā śrāddharūpeṇa yojyatāṃ

śrāddhe niyojyamānāyāṃ pāpaṃ naśyati no dhruvaṃ/
evaṃ kurvityanujñātaḥ pitṛvartī tadānujaiḥ

cakre samāhitaḥ śrāddhamupayujyātha tāṃ punaḥ/
dvau daive bhrātaro kṛtvā pitrye trīṃścāparānkramāt

tathaikamatithiṃ kṛtvā śrāddhadaḥ svayameva tu/
cakāra maṃtravacchrāddhaṃ smaranpitṛparāyaṇaḥ

tadā gatvā viśaṃkāste gurave ca nyavedayan/
vyāghreṇa nihatā dhenurvatsoyaṃ pratigṛhyatāṃ

evaṃ sā bhakṣitā dhenuḥ saptabhistaistapodhanaiḥ/
vaidikaṃ balamāśritya krūre karmaṇi nirbhayāḥ

tataḥ kāle praṇaṣṭāste vyādhā daśa purebhavan/
jātismaratvaṃ prāptāste pitṛbhāvena bhāvitāḥ

tatra vijñāya vairāgyaṃ prāṇānutsṛjya dharmataḥ/
lokairavīkṣyamāṇāste tīrthāṃtenaśanena tu

saṃjātā mṛgarūpāste sapta kālaṃjare girau/
prāptavijñānayogāste tatyajustāṃ nijāṃ tanum

mamruḥ prapatanenātha jātavairāgyamānasāḥ/
mānase cakravrākāste saṃjātāḥ saptayoginaḥ

nāmataḥ karmataḥ sarve sumanāḥ kusumovasuḥ/
cittadarśī sudarśī ca jñātā jñānasya pāragaḥ

jyeṣṭhānuraktāḥ śreṣṭhāste saptaite yogapāvanāḥ/
yogabhraṣṭāstrayasteṣāṃ babhūvuścalacetasaḥ

dṛṣṭvā vibhrājamānaṃ tamaṇuhaṃ strībhiranvitam/
krīḍaṃtaṃ vividhairbhogairmahābalaparākramam

pañcālānvayasaṃbhūtaṃ prabhūtabalavāhanam/
rājyakāmobhavattvekasteṣāṃ madhye jalaukasām

pitṛvartī ca yo vipraḥ śrāddhakṛtpitṛvatsalaḥ/
aparau maṃtriṇau dṛṣṭvā prabhūtabalavāhanau

maṃtritve cakratuścecchāmasminmartyau dvijottamau/
vibhrājaputrastvekobhūdbrahmadatta iti smṛtaḥ

maṃtriputrau tathā caiva puṃḍarīkasubālakau/
brahmadattobhiṣiktastu kāṃpilye nagarottame

paṃcālarājo vikrāṃtaḥ śrāddhakṛtpitṛvatsalaḥ/
yogavitsarvajaṃtūnāṃ cittavettābhavattadā

tasya rājñobhavadbhāryā sudevasyātmajā tadā/
sannatirnāma vikhyātā kapilāyābhavatpurā

pitṛkārye niyuktatvādabhavadbrahmavādinī/
tayā cakāra sahitaḥ sa rājyaṃ rājanaṃdanaḥ

kadācidgataudyānaṃ tayā saha sa pārthivaḥ/
dadarśa kīṭamithunamanaṃgakalahānvitam

pipīlikāmadhovaktrāṃ purataḥ kīṭakāmukaḥ/
paṃcabāṇābhitaptāṃgaḥ sagadgadamuvāca ha

na tvayā sadṛśī loke kāminī vidyate kvacit/
madhye kṣīṇātijaghanā bṛhadvaktrātigāminī

suvarṇavarṇasadṛśī sadvaktrā cāruhāsinī/
ālakṣyate ca vadanaṃ guḍaśarkaravatsalaṃ

bhokṣyase mayi bhukte tvaṃ snāsi snāte tathā mayi/
proṣite mayi dīnā tvaṃ kruddhe ca bhayacaṃcalā

kimarthaṃ vada kalyāṇi sadādhovadanāsthitā/
sā tamāha jvalatkopā kimālapasi re śaṭha

tvayā modakacūrṇaṃ tu māṃ vihāyāpi bhakṣitam/
prādāstvaṃ tadatikramya māmanyasyai samanmathaḥ

pipīlaka uvāca/
tvatsādṛśyānmayā dattamanyasyai varavarṇini/
tadekamaparādhaṃ me kṣaṃtumarhasi bhāmini

naivaṃ punaḥ kariṣyāmi tyaja kopaṃ ca sustani/
spṛśāmi pādau satyena praṇatasya prasīda me

ruṣṭāyāṃ tvayi suśroṇi mṛtyurme purato bhavet/
tuṣṭāyāṃ tvayi vāmoru pūrṇāḥ sarvamanorathāḥ

pūrṇacaṃdropamaṃ vaktraṃ svādemṛtarasopamam/
nirbharaṃ piba suśroṇi kāmāsaktasya me sadā

etanmatvā śubhe kāryā sarvadā tu kṛpā mayi/
iti sā vacanaṃ śrutvā prasannā cābhavattataḥ

ātmānamarpayāmāsa mohanāya pipīlikā/
brahmadattopi tatsarvaṃ jñātvā sasmayamāhasat

sarvasatvarutajñānī prabhāvātpūrvakarmaṇaḥ/
bhīṣma uvāca/
kathaṃ sarvarutajñobhūdbrahmadatto narādhipaḥ

taccāpi cābhavatkutra cakravākacatuṣṭayaṃ/
tanme kathaya sarvajña kule kasya ca suvratam

pulastya uvāca/
tasminneva pure jātāścakravākā atho nṛpa

vṛddhadvijasya dāyādā viprā jātismarā budhāḥ/
dhṛtimāṃstattvadarśī ca vidyāvarṇastapodhikaḥ

nāmataḥ karmataścaiva sudaridrasya te sutāḥ/
tapase buddhirabhavatteṣāṃ vai dvijajanmanāṃ

yāsyāmaḥ paramāṃ siddhimūcuste dvijasattamāḥ/
tatteṣāṃ vacanaṃ śrutvā sudaridro mahātapāḥ

uvāca dīnayā vācā kimetaditi putrakāḥ/
adharma eṣa vaḥ putrā pitā tānityuvāca ha

vṛddhaṃ pitaramutsṛjya daridraṃ vanavāsinam/
kva nu dharmotra bhavitā māṃ tyaktvā gatimeva ca

ūcuste kalpitā vṛttistava tāta vacaśśṛṇu/
vratametatpurā rājñaḥ sa te dāsyati puṣkalaṃ

dhanaṃ grāma sahasrāṇi prabhāte paṭhatastava/
kurukṣetre tu ye viprā vyādhā daśapure tu ye

kālaṃjare mṛgā bhūtāścakravākāstu mānase/
ityuktvā pitaraṃ jagmuste vanaṃ tapase punaḥ

vṛddhopi sa dvijo rājanjagāma svārthasiddhaye/
aṇuho nāma vaibhrājaḥ pañcālādhipatiḥ purā

putrārthī devadeveśaṃ padmayoniṃ pitāmaham/
ārādhayāmāsa vibhuṃ tīvravrataparāyaṇaḥ

tataḥ kālena mahatā tuṣṭastasya pitāmahaḥ/
varaṃ varaya bhadraṃ te hṛdayebhīpsitaṃ nṛpa

aṇuha uvāca/
putraṃ me dehi deveśa mahābalaparākramam/
pāragaṃ sarvavidyānāṃ dhārmikaṃ yogināṃ varam१००

sarvasatvarutajñaṃ me dehi yoginamātmajam/
evamastviti viśvātmā tamāha parameśvaraḥ

paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ tatraivāṃtaradhīyata/
tataḥ sa tasya putrobhūdbrahmadattaḥ pratāpavān

sarvasatvānukaṃpī ca sarvasatvabalādhikaḥ/
sarvasatvarutajñaśca sarvasatveśvareśvaraḥ

atha satvena yogātmā sa pipīlakamāgataḥ/
yatra tatkīṭamithunaṃ ramamāṇamavasthitam

tataḥ sā sannatirdṛṣṭvā prahasaṃtaṃ suvismitaṃ/
kimapyāśaṃkamānā sā tamapṛcchannareśvaram

sannatiruvāca/
akasmādatihāsoyaṃ kimarthamabhavannṛpa/
hāsyahetuṃ na jānāmi yadakāle kṛtaṃ tvayā

avadadrājaputrosau taṃ pipīlikabhāṣitam/
rāgavadvirasotpannametaddhāsyaṃ varānane

na cānyatkāraṇaṃ kiṃciddhāsyahetuḥ śucismite/
na sāmanyatataṃ devī prāhālīkamidaṃ tava

ahameveha hasitā na jīviṣye tvayādhunā/
kathaṃ pipīlikālāpaṃ martyo vetti surādṛte

tasmāttvayāhamevādya hasitā kimataḥ param/
tato niruttaro rājā jijñāsustadvaco hareḥ

āsthāya niyamaṃ tasthau saptarātramakalmaṣaḥ/
svapnānte prāha taṃ brahmā prabhāte paryaṭanpuram

vṛddhadvijottamādvākyaṃ sarvaṃ jñāsyati te priyā/
ityuktvāṃtardadhe brahmā prabhāte ca nṛpaḥ purāt

nirgacchanmantrisahitaḥ sabhāryo vṛddhamagrataḥ/
gadaṃtaṃ vipramāyāṃtaṃ vṛddhaṃ ca sa dadarśa ha

brāhmaṇa uvāca/
ye vipramukhyāḥ kurujāṃgaleṣu dāśāstathā dāśapure mṛgāśca/
kālaṃjare sapta ca cakravākā ye mānase tetra vasaṃti siddhāḥ

ityākarṇya vacastasya sa papāta śucānvitaḥ/
jātismaratvamagamattau ca maṃtrivarātmajau

kāmaśāstrapraṇetā tu bābhravyaḥ sa tu bālakaḥ/
paṃcāla iti lokeṣu viśrutaḥ sarvaśāstravit

puṃḍarīkopi dharmātmā vedaśāstrapravartakaḥ/
bhūtvā jātismarau śokātpatitāvagratastathā

hā vayaṃ karmavibhraṣṭāḥ kāmataḥ karmabaṃdhanāt/
evaṃ vilapya bahuśastrayaste yogapāragāḥ

vismayācchrāddhamāhāmyamabhinaṃdya punaḥ punaḥ/
sa tu tasmai dhanaṃ dattvā prabhūtagrāmasaṃyutam

visṛjya brāhmaṇaṃ taṃ ca vṛddhaṃ dhanamadānvitam/
ātmīyaṃ nṛpatiḥ putraṃ nṛpalakṣaṇasaṃyutam

viṣvaksenābhidhānaṃ ca rājārājyebhyaṣecayat/
mānase salile sarve tataste yogināṃ varāḥ

brahmadattādayastasminpitṛbhaktā vimatsarāḥ/
sannatiścābhavaddhṛṣṭā mayaiva tava darśitam

rājanyogaphalaṃ sarvaṃ yadetadabhilakṣyate/
tatheti prāha rājāpi purastādabhinaṃdayan

tvatprasādādidaṃ sarvaṃ mayaivaṃ prāpyate phalam

tataste yogamāsthāya sarva eva vanaukasaḥ/
brahmaraṃdhreṇa paramaṃ padamāpustapobalāt

evamāyurdhanaṃ vidyāṃ svargamokṣasukhāni ca/
prayacchaṃti sutaṃ rājyaṃ nṛṇāṃ tuṣṭāḥ pitāmahāḥ

idaṃ ca pitṛmāhātmyaṃ brahmadattasya vai nṛpa/
dvijebhyaḥ śrāvayedvidvānśṛṇoti paṭhatepi vā/
kalpakoṭiśataṃ sāgraṃ brahmaloke mahīyate

iti śrīpādmapurāṇe prathame sṛṣṭikhaṃḍe pitṛmāhātmyakathanaṃnāma daśamo'dhyāyaḥ