Language

ENहिગુ
Scripture Library

Nyāyasudhā a subcommentary on Mādhva's Anuvyākhāna, a commentary on Bādarāyaṇa's Brahmasūtra, integrated version · Chapter 3.1

3.1.1

*8,648*
NYĀYASUDHĀ:
tatra caturthapāde /
tādṛśāḥ tacchabdavācyāḥ /
nirṇayasya siddhāntasya /
tādṛśāścetkathaṃ nirṇayaṃ kuryurityata uktam- sunirṇītāstviti //
tādṛśārthā iti śeṣaḥ /
kuta etadityata uktam- svayamiti //
svayameveti sambandhaḥ /
// iti śrīmatpūrṇapramatibhagavatpādasukṛteranuvyākhyānasya praguṇajayatīrthākhyayatinā /
kṛtāyāṃ ṭīkāyāṃ viṣamapadavākyārthavivṛtau dvitīye 'dhyāye 'smiṃścaramacaraṇaḥ paryavasitaḥ //
// iti śrīmannyāyasudhāyāṃ dvitīyādhyāyasya caturthaḥ pādaḥ //
Adhyaya 3, Pada 1
*9,1*
// atha śrīmannyāyasudhāyāṃ tṛtīyādhyāyasya prathamaḥ pādaḥ //
kṛpitāhiphaṇacchāyāsamīkṛtyāparaṃ sukham /
sevante yatpadaṃ dhīrāstaṃ bhajevallabhaṃ śriyaḥ //
sādhanavicāro 'yamadhyāyaḥ /
vairāgyārthe gatyādinirūpaṇā prathamapāda ityadhyāyapādapratipādyaṃ bhāṣya eva sphuṭam /
saṅgatiṃ tu lāghavāyaikīkṛtyopari vakṣyāma ityāśayavāṃstṛtīyā(dhyāya)dyapādādhikaraṇapūvarpakṣasiddhāntayuktīḥ saṅgraheṇāha- svābhāviketi //
svābhāvikānyathānāmasahābhāvānyathoktayaḥ /
aviśeṣo viśeṣau ca sahabhāvo vimiśratā

3.1.2

viruddhoktiḥ sahasthānaṃ vaiyarthyaṃ cānyathāgatiḥ /
yuktayaḥ pūrvapakṣasya guṇādhikyārthatobhavau

3.1.3

upapattirdvirūpatvamādhikyamanurūpatā /
yogyatā prabalatvaṃ ca vibhāgaḥ kāraṇābhavaḥ /
kḷptiranyāgatiścaiva siddhāntasyaiva sādhakāḥ

3.1.27

NYĀYASUDHĀ:
sādhakā iti vakṣyamāṇaṃ pūrvapakṣasyetyatrāpi sambaddhayate /
pūrvapakṣasya siddhāntasyeti jātāvekavacanam /
sādhakā iti chāndaso nirdeśaḥ /
yadvā yuktayaḥ pūrvapakṣasyetyatra sādhakā iti nyakṛṣṭate /
pūrvapakṣasambandhino yuktaya ityevārthaḥ /
siddhāntasyaiva sādhakā ityatra tu nyāyā iti śeṣaḥ /
*9,10*
atra sūtram yoneḥ śarīramiti /
tadvayākhyātaṃ bhāṣye /
svargādavāggato jīvo vṛṣṭidvārā vrīhyādibījeṣu saṅkrānto retasmi(caṃpu)kpuruṣaṃ praviśya saha retasā mātryonidvāreṇa jaṭharaṃ praviṣyaḥ kalalabṛdbudādikrameṇotpannaṃ śarīramāpnotīti prasiddham /
tatkiṃ tathyamutātathyamiti sandehaḥ /
na tathyamiti pūrvaḥ pakṣaḥ /
kutaḥ /
"dehaṃ garbhasthitaṃ kvāpi praviśetsvargato gataḥ'; ityādivacanāt /
māndhātṛdroṇadrupadakṛpākādīnāmitihāsapurāṇeṣu vinaiva bījādisambandhena jananadarśanācca /
anyathāsiddhe cārthe na bahukalpanā yuktā /
ataste vairāgyajanakā(yaivār)thamevādhyātmavidāṃ vādāḥ'; iti /
tathyamiti siddhāntaḥ /
kasmāt /
"memegho bhūtvā varṣati /
ta(dya) iha vrīhiyavā oṣa(dhivanaspataya)dhayastilāmāṣā iti jāyante /
yo yo hyannamatti /
yo vā retaḥ siñcati tadrūpādbhūya eva bhavati /
tadya iha ramaṇīyacaraṇā abhyāśo ha yatte ramaṇīyāṃ yonimāpadyante'; ityādiśruteḥ /
na cādṛṣṭe 'rthenyathāsiddhiravakāśavatī /
naca vacanāntaraliṅgadaśarnavirodhaḥ /
kvacid bījādisambandhābhāvasyāpi vidyāmānatvena tadviṣayatvāt /
yathoktam /
"divaḥ sthāsnūn gacchati'; /
"sthāvarāṇi divaḥ prāptaḥ'; iti śrutismṛtibhyāmiti /
tadidamayuktaṃ vyākhyānam /
utsūtratvāt /
yadyapyatra yoniśabdo bījādyupalakṣaṇaḥ śakyo vyākhyātuṃ tathāpi tatsambandhaniyama eva sūtre pratīyate /
natu kvācitkastadabhāvo 'pi /
yadi ca kvacid bījādisambandhābhāvaḥ syāttadā'kasmikatvaṃ syādityata āha- bījeti //
yoneḥ śarīram

3.1.4

bījāpūruṣayonīnāṃ saṅgātiniyamojkhitim /
athaśabdena bhagavānāha ... // MAnuv_3,1.4a-c //
*9,11*
NYĀYASUDHĀ:
bījaśabdena vrīhyādikaṃ retaścocyate /
saṅgatiniyamojkhitiṃ sambandhātiniyamābhāvam /
ayamarthaḥ /
retaḥsiṇyogo 'theti pūrvasūtrādathaśabdo 'trāpyanuvartate /
sa ca prakṛtādarthādarthāntare vartate /
tathāca yoneḥ śarīramāpadyate /
kvacittadabhāvenāpītyathaśabdena bhagavānsūtrakāro bījādisamba(ndhe ni)ndhaniyamābhāvaṃ sūtritavānityato notsūtratvaparyanuyogo yukta iti /
yaduktamevaṃ satyākasmikatvaprasaṅga iti tatpariharati- kāraṇataśceti //
... kāraṇataśca tām

Original text: Nyāyasudhā a subcommentary on Mādhva's Anuvyākhāna, a commentary on Bādarāyaṇa's Brahmasūtra, integrated version · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc