Niruttara Tantra · Chapter p3

caturthaḥ paṭalaḥ
śrīdevyuvāca -
pūjā ca kathitā deva ! puraścaryā ca kīdṛśī /
kathayasva sura-śreṣṭha ! yadi sneho'sti māṃ prati //
śrīśiva uvāca
uttamā mānasī pūjā bāhyā pūjā kanīyasī /
pūjayā labhate pūjāṃ japāt siddhinaṃ saṃśayaḥ /
homena sarva-siddhiḥ syāttasmāt tritayamācaret /
vīrāṇāṃ mānasī pūjā divyānāṃ ca kuleśvari !
āsanāni ca nāḍīnāṃ saṅkataṃ śṛṇu sāmprataṃ /
etajjñānaṃ vinā devi ! puraścaryā na jāyate /
āsanaṃ prāṇa-saṃrodhaḥ pratyāhāraśca dhāraṇaṃ /
dhyānaṃ samādhiretāni yogāṅgāni bhavanti ṣaṭ /
āsanāni kuleśāni ! yāvanto jīva-jantavaḥ /
caturaśīti-lakṣāṇāṃ jantavaḥ samudāhṛtāḥ ///
āsanebhyaḥ samastebhyaḥ sāmprata dvayamucyate /
ekaṃ siddhāsanaṃ nāma dvitīyaṃ kamalāsanaṃ //
nāḍīnāṃ samūho devi ! vyaktaścāsti khagāṇḍa-vat /
tatra nāḍyaḥ samudbhūtaḥ sahasrāṇāṃ dvi-saptatiḥ //
pradhānaṃ prāṇa-vāhinyaḥ svayaṃ tattra daśa smṛtāḥ /
iḍā ca piṅgalā caiva suṣumnā caiva kotitā //
gāndhārī hasti-jihvā ca pūṣā caiva yaśasvinī /
alambuṣā kuhuścaiva śaṅkhinī ca daśa smṛtāḥ //
evaṃ nāḍī-mayaṃ cakraṃ vijñeyaṃ śakti-cakrake /
iḍāyāḥ piṅga‌lāyāśca madhyaṃ yattat suṣunnā //
iyaṃ ca triguṇā jñeyā brahma-viṣṇu-śivātmikā /
rajoguṇā dhvajākhyā ca citriṇī satva-sampadā //
tamoguṇā brahma-nāḍī kārya-bheda-krameṇa ca /
iḍāyāḥ piṅgalāyāśca etāḥ sarvāḥ prakīrtitāḥ //
etāśca prāṇa-vāhinyaḥ soma-sūryāgni-devatāḥ /
iḍā nāḍī sthitā vāme dakṣiṇe caiva piṅgalā //
suṣumnā ca tayormadhye candra-sūrya-prabhedataḥ/
vāyavaścaiva vijñeyā manaścandrātmakaṃ hṛdi //
prāṇo'pānaḥ samānaśvodāna-vyāno ca vāyavaḥ /
hṛdi prāṇo gude'pānaḥ samāno nābhi-deśataḥ //
udānaḥ kaṇṭha-deśe syād vyānaḥ sarva-śarīragaḥ /
nāgaḥ kūrmo'tha kukaro devadatto dhanañjayaḥ //
prāṇādyāḥ pañca vikhyātā nāgādyāḥ pañca vāyavaḥ /
ete nāḍī samasteṣu vartante cānya-saṃjñakāḥ //
guṇa-baddho yathā jīvaḥ prāṇāpānena karṣati /
apānaḥ karṣati prāṇaṃ prāṇāpānaṃ ca karṣati //
adha-ūrdhva-sthitāvetau yo jānāti sa yoga-vit /
haṃsa-gatiḥ prakṛtijñeyā ॐkāraḥ prakṛte guṇaḥ //
hakāreṇa bahiryāti sakāreṇa viśet punaḥ /
haṃsa iti paraṃ mantraṃ jīvo japati sarvadā //
ṣaṭ-śatāni vivā-rātrau sahasrāṇyeka-viṃśatim/
etat saṃkhyāyataṃ mantraṃ jīvo japati sarvadā //
ajapā nāma gāyatrī yogināṃ mokṣa-dāyinī /
ajapā ca dvidhā proktā vyaktā guptā krameṇa tu //
vyaktā ca dvividhā proktā hṛdi sthāne vyavasthitā /
ṭhakārākāra-guptā ca śiva-śaktiḥ prakīrtitā //
candra-bījaṃ ṭhakāraṃ ca taṃ vījaṃ śṛṇu ucyate /
ajapārtha-mayī guptā vahni-jāyā prakītitā //
asyāḥ saṅkalpa-mātreṇa puraścaraṇamucyate /
prāṇāyāma-dvi-ṣaṭkena pratyāhāraḥ sa ucyate //
pratyāhāra-sahastreṇa jānīyād dhāraṇāṃ śubhāṃ /
dhāraṇād dvādaśa proktā dhyānaṃ dhyāna-viśāradaiḥ //
dhyāna-dvādaśakaireva samādhiravadhīyatām/
yat samādheḥ paraṃ jyotiranantaṃ viśvatomukham //
asmin dṛṣṭe kriyā kācid yātāyātaṃ na vidyate /
yathā sihe gaja-vyāghraṃ vādatvaṃ ca śanaiḥ śanaiḥ //
tathaiva calito vāyuranyathā hanti sādhakaṃ /
caratāṃ cakṣurādīnāṃ viṣayeṣu yathā-kramaṃ //
pratyāhāre tathā caivaṃ pratyāhārāvirucyate /
karaṇaṃ kumbhakād devi ! samādhiśca prajāyate //
puṣpāntara-gataṃ jyotidhruvormadhye pratiṣṭhitaṃ /
taccintanaṃ kuleśāni ! yogināṃ pūjanaṃ mahat //
jyotiṣāṃ cintanaṃ caiva dhyānaṃ viṣaya-saṃkṛtiḥ /
nirguṇādika-bhāvena vīrāṇāṃ śṛṇu mūlakaṃ //
saguṇā jyotiṣāṃ mūtihṛ disthāṃ kālikāṃ smaret /
āpādaṃ śīrṣa-paryantaṃ pūjyā yatnādibhiḥ priye //
brahmāṇḍodbhava-dravyāṇi carvya-coṣyādikāni ca /
phalaṃ puṣpaṃ yathā gandhaṃ vastrālaṅkāra-bhūṣitaṃ //
tatsarvaṃ manasā deyaṃ kālikāyai punaḥ punaḥ /
giri-mānataḥ // peyaṃ jala-nidhermānaṃ dravyaṃ ca
yatneneva pradadyāttu kālikāyai punaḥ punaḥ /
iyaṃ ca mānaso pūjā kathitā vara-varṇini //
nirvāṇaṃ divya-bhāvaistu vīra-bhāvaiḥ samānatāṃ /
idaṃ tattvaṃ japānāyaṃ jñātvā puraścaraṇamācaret //
nijāmnāyaṃ vinā devi ! na kuryācca puraskriyāt /
tasmāt sarva prayatnena nijānnāyaṃ vicintayet //
uttarāmnāyoditaṃ sarvaṃ kālī-kulaṃ kuleśvari !
sarvānnāyoditaṃ tattvaṃ śrī-kulaṃ ca krameṇa tu //
uttarānnāyoditā vidyā bhairavī tripura-sundarī /
mātaṅgī paścimānnāye dakṣiṇānnāye ca tāvubhau //
dhūmā ca tvaritā caiva pūrvānnāye pratiṣṭhitā /
tripurā bagalā caiva mahā-vidyā viśeṣataḥ //
dakṣiṇāmnāyoditāḥ sarvāḥ paśubhiḥ pūjitā sadā /
kālī-kūrca vadhūrjāyā praṇavaṃ vāgbhavaṃ priye //
śūla-hastā ca yā vidyottarānnāyoditā śubhā /
dvāviṃśatyakṣarī vidyā dakṣiṇāstrāye pratiṣṭhitā //
lakṣa-dvayaṃ japed vidyāṃ divā-rātri-prabhedataḥ /
divā lakṣaḥ japed vidyāṃ haviṣyāśī sadā śuciḥ //
daśāṃśaṃ juhuyād vahnau taddaśāṃśaṃ ca tarpayet /
taddaśāṃśābhiṣekaṃ ca tīrtha-toyena pārvati //
taddaśāṃśaṃ haviṣyānnairbhojayed bhaktito dvijān /
pāśavaṃ kathitaṃ kalpaṃ śṛṇu vīraṃ tataḥ paraṃ //
naktaṃ yāma-gate devi ! sva-kulaṃ paricintayet /
ānīya kāntāṃ suśīlāṃ kula-bhaktāṃ kulārcane //
śakti-cakraṃ dvidhā kṛtvā śakti-bhāle likhet tataḥ /
tatra kāma-kalāṃ devīṃ śiva koṇe vilekhayet //
tanmadhye deva-mantraṃ tu lāñchitaṃ kamalānvitaṃ /
tatra devīṃ samāvāhya dhyātvā tatra prapūja yet //
tatastacchakti-karṇe ca ṛṣicchandaḥ samanvitaṃ /
mūla-mantraṃ tridhā kṛtvā kathayed vāma-karṇake //
adya prabhṛti devi ! tvaṃ kula devārcanaṃ kuru /
gurorājñāṃ mūdhni kṛtvā pravarttā'haṃ kulārcane //
tataḥ paścāt kulāgāre kula-cakraṃ likhet priye !
tatra pūjā kula dravyaiḥ kriyate bhakti-bhāvataḥ //
tatra cāvāhanaṃ nāsti yato devo svarūpiṇī /
pūjayitvā yathā-nyāyaṃ tattva-cintā-paro bhavet //
tattva-cintā-paro mantrī japellakṣaṃ kulākulaṃ /
daśāṃśaṃ juhuyād vahnau śrāsavaiḥ palalānvitaiḥ //
taddaśāṃśaṃ tarpaṇaṃ ca abhiṣekaṃ sudhā-palala-saṃyutaiḥ /
abhiṣekaṃ taddaśāṃśaṃ tīrtha-toyena pārvati //
kula-dravyaistaddaśāṃśaṃ bhaktito bhojayed dvijāt/
ādāvante ca madhye ca śakti māṃ bhojayet kulaṃ //
tadabhāve kuleśāni ! śakti cātraḥ prapūjayet /
tāsāṃ ca kula-cakrānte manasā ca prapūjayet //
puraścaraṇa-kāle ca yadi śakti na pūjayet /
tasya pūjā japo homo'bhicārāya ca kalpyate //
tasmāt sarva-prayatnena śaktīnāṃ pūjanaṃ caret /
puraścaraṇa-kāle ca saṃkhyā na smaritā yadi //
śaktīnāṃ hi kumārīṇāṃ dvijātīnāṃ kula-pālināṃ /
toṣaṇaṃ kula-dravyeṇa bhojayecca punaḥ punaḥ //
sampradāya-vide vidvān dadyāttu guru-dakṣiṇām /
vastrālaṅkāra-bhūṣādyairbhūṣayet kula-gurūn priye //
tatsutaṃ tatsutāṃ vāpi tatpatnoṃ vā kuleśvari !
pūjayet parayā bhaktyā mantra-siddhi labhed yataḥ //
/// iti śrīniruttara-tantre śiva-pārvatī-samvāde caturthaḥ paṭalaḥ //