Navasāhasāṅkacarita · Chapter 9

atha svareṇāṅgaṇadīrghikāṇāṃ saṃvāhayantī kalahaṃsanādam
tam ity avantīśvaram ā babhāṣe sā mekalakṣmādhararājakanyā //

nāsya kṣitīśopakṛtaṃ janasya kiyat tayā pannagarājaputryā
yasyāḥ kṛte samprati bhūṣiteyaṃ bhūmis tvayā bhūśaśalāñchanena //

idaṃ nṛpa tvām avalokya jātaṃ manaḥ pramodena mamāsvatantram
no kasya lokatrayasaṃmatānāṃ bhavet satāṃ saṅgatam utsavāya //

adyaiṣa kasyāpi mayā śubhasya tvaddarśanenānumito vipākaḥ
ātithyam akṣṇoḥ katham anyathaivam āyānti ratnāni bhavadvidhāni //

so vatsa, jāte janakaḥ kṛtātmā sā puṇyamūrtijananī jagatsu
mahīkalāpodvahanādipātraḥ putro yayos tvaṃ naralokapālaḥ //

rūpeṇa tejasvitayārjavena priyaṃvadatvena tavāmunā ca
dilīpaduṣyantabhagīrathādīn tān ādirājān jhaṭiti smarāmi //

samānabhāvais tribhir eva manye samudranemivasudhā dhṛteyam
bhujaṅgamendreṇa ca meruṇā ca doṣṇā ca maurvīkiṇaśobhinā te //

tvayi sthite samprati jāgarūke jagadvidheyeṣu vidhūtacintaḥ
karoti netre bhagavān avaimi sa yoganidrāmukule mukundaḥ //

na kiṃ cid ikṣvākukulāvatīrṇād rathāṅgapāṇeḥ parihīyate te
ajāyatāmbhojadṛśā viyogo vane yathā tasya tathā tavāpi //

akṛtrimo 'yaṃ guṇavatsu jāne jātyaiva te pārthiva pakṣapātaḥ
yat prauḍhalāvaṇyasudhāsravantyā tayā vinā cetasi tāmyasīva //

alaṃ viṣādena ghanādhirūḍhā lalāmabhūtā jagato 'khilasya
tavāṅkam abhyeṣyati sācireṇa śaśiprabhā pārthivakairavasya //

ito 'dya yāntī purato mayā sā dṛṣṭā bhujaṅgādhipates tanūjā
udagrabhogair ahibhiḥ parītā lateva tanvī haricandanasya //

uddaṇḍahemāmburuhāsu khelad etāsu līlāgṛhadīrghikāsu
samutkayantī kalahaṃsayūtham āmañjunā nūpurasiñjitena //

vyāpārayantī valitānanenduḥ paścād dṛśau ketakapatradīrghe
itas tataḥ śūnyatayā skhalantī same 'pi mārge dadatī padāni //

visrastamālyaḥ ślathabandhanatvād aṃsāvakīrṇāṃ kabarīṃ vahantī
kalindakanyāmasṛṇorminīlāṃ nistṛṃśalekhām iva manmathasya //

mukhaṃ niśāghrātam ivāravindaṃ viṣadavītaprabham udvahantī
vilumpatī niḥśvasitena kāntim āpāṭalasyādharapallavasya //

unmocayantīm alakāgram etya lagnaṃ calatkuṇḍalaratnakoṭau
kim apy udañcaddaśanāṃśulekhā sakhīṃ śanaiḥ sasmitam ālapantī //

sudhāsitaṃ kṣaumam ivāstṛtaṃ taṃ nakhāṃśurekhāvalayacchalena
kṛtaṃ dadhānopari pāṇipadmam udagrakampasya kucadvayasya //

gatāni sadyaḥ ślathatāṃ sakhībhir vihasya sākūtavilokitāni
krameṇa kiṃ cit pratisārayantī vilajjamānā maṇikaṅkaṇāni //

aśokapuṣpagrathitāṃ dadhānā prālambamālām avalagnamadhyā
āropitajyeva jagajjayāya svacāpalekhā makaradhvajena //

ārdravraṇāṅkasya kṛpārdracittā kelīmṛgasya svayam eva tasya
ācumbatī pāṇḍukapolalekhaṃ vataṃsadūrdhvāṅkuram arpayantī //

mārgeṣu rūḍhāsu nirūḍhabhāvāt dvirephasampātasamākulāpi
latāsu puṣpāvacchayacchalena pade pade vatsa vilambamānā //

tvadīyaviśleṣam avāpya bālā sā lakṣyate kiṃ cid anirvṛteva
bhavādṛśām ekapade viyogo na kasya, rājendra, mano dunoti //

pṛthupratāpaḥ savitā yathaiva yathā kalānāṃ nidhir oṣadhīśaḥ
yathā vasantaḥ sumano 'nukūlas tathāsi bhūmiḥ spṛhaṇīyatāyāḥ //

iti kṣitīśaśrutiśuktipeyām udīrya vācaṃ virarāma revā
sa ca smitadyotitadantam evam uvāca tāṃ madhyamalokapālaḥ //

sthāne yad āhlādayasi prapannaṃ pīyūṣadhārāmadhurair vacobhis
sudhaikasūtiḥ sa yadākaras te caṇḍīśacūḍābharaṇaṃ śaśāṅkaḥ //

ṛjuḥ prakṛtyāsi paraṃ tad amba vīcīśu paryāptam anārjavaṃ te
na kevalaṃ sā payasi prasaktir ālakṣyate te bata mānase 'pi //

yā jūṭamadhye ca śaśāṅkamauler unnidrakundasrag ivāvabhāti
tām apyatīva trijagatpratīkṣyāṃ triḥsrotasaṃ puṇyatayātiśeṣe //

yā sāsya śaktiḥ prasarāmbupaṅke tvayā vṛtā dharmavihāravīthiḥ
salīlam uddhūlakulācaleyaṃ mahī mahāsūkaradaṃṣṭra eva //

bhavādṛśīnāṃ mahatāṃ nadīnām adbhir jagatyastamitopasarge
sukhaṃ sadaivāsurajit samudre nidrāti paryaṅkitapannagendraḥ //

asantam apy amba mayi prasannā sambhāvanābhāramaho nidhatse
asty eva bhakteṣv ativatsalatvāt balād guṇāropaṇakautukaṃ te //

anena me ko 'pi hṛdi praharṣas tava prasādātiśayena jātaḥ
anārdratām indumarīcisakhye kiyac ciraṃ candramaṇir bibharti //

vidhāya tattādṛśam indrajālaṃ sā kena nītā phaṇirājakanyā
apaśyato hetum ihopapannaṃ kim apy aho vismayate mano me //

ajñānam asmin viṣaye kim anyat mamaitad arhasy apanetum amba
dināntasammūrcchitam andhakāraṃ niśāmukhasyeva śaśāṅkalekhā //

uktveti tūṣṇīm abhavan nṛsomaḥ sā somasūtiḥ sarid ity uvāca
atretivṛttaṃ kathayāmy aśeṣaṃ niśamyatāṃ mālavalokapālaḥ //

yadaiva sā tarjitacandrakāntir ajāyatendīvarapatranetrā
citrasthitānāṃ gṛhadevatānām iti sphuranti sma tadaiva vācaḥ //

ratnākaratvaṃ, bhujagendra jātaṃ kanyā tava śrīḥ śubhalakṣaṇeyam
vakṣaḥsthalaṃ madhyamalokabhartur vibhūṣayitrī puruṣottamasya //

bhujaṅgavaṃśārṇavakaumudīyam iyaṃ patākāsya rasātalasya
upāgateyaṃ nidhanāgradūtī vajrāṅkuśasyāsurapuṅgavasya //

svavīryaparyastapurandareṇa tenāsurendreṇa kadarthitasya
tejaś cirād ucchvasitaṃ tadābhūd iti śrute bhogabhṛtāṃ kulasya //

taddehakāntis timiraṃ vyanaiṣīt yad atra moghīkṛtaratnadīpā
pitrā tad asyāḥ kṛtam arthayuktam āhlādanaṃ nāma śaśiprabheti //

tataḥ sudhāsūtikarābhirāmair guṇaiḥ parītā sahajanmabhiḥ sā
śanaiḥ śanair vṛddhim avāpad atra rasātale bālamṛṇālokeva //

yad arthitābhūd anubaddhamānasaiḥ suraiś ca siddhaiś ca mahoragaiś ca
teṣāṃ purastād akṛtavyavasthām ity ekadā saṃsadi pannagendraḥ //

guptābhihito yat tridaśārivīrair vajrāṅkuśākhyasya mahāsurasya
asūta līlāgṛhadīrghikeha haimaṃ harer nābhir ivāravindam //

ānīya tad yo duhitur mamāsyāḥ karṇāvataṃsapraṇayīkaroti
tasyeyam iṣvāsabhṛtaḥ kalatraṃ pārthasya pāñcālanṛpātmajeva //

tenaivam ukte ca tadā pareṣu tam artham aṅgīkṛtavān na ko 'pi
vanyadvipād udgatadānarājeḥ kaḥ kumbhamuktāphalam ādadīta //

tataḥ prabhṛtyadbhutarūparekhā sā bālikābhūd avarā varāpi
citte vacas tat kuladevatānāṃ kṛtvāpi tasyāḥ saś ca nānvaśeta //

sampraty avaimi prathitā yadātaḥ svarge ca bhūmau ca bhuvastale ca
nīto 'si netrātithitāṃ tvam asyāḥ puṇyena janmāntarasambhṛtena //

ānetukāmena bhavantam atra nijaṃ vacas tannayatā pratiṣṭhām
āptaprayatnena tathā sa manye phaṇīśvareṇopakṛtaḥ prapañcaḥ //

ekaḥ kṣitau sāhasikas tvam eva nānyo 'sti rājan navasāhasāṅkaḥ
nisargadurgām api bhūmim etāṃ svodyānavīthīm iva yaḥ praviṣṭaḥ //

tad asya kāryasya puraskṛtasya yatasva sīmāntavilokanāya
vigāhamāno 'mbaram ardhamārgaṃ nivartate jātu kim uṣṇarāśmiḥ //

ito 'sti gavyūtiśatārdhamātraṃ gatvā purī ratnavatīti nāmnā
vinirmitā śilpikalāmayena mayena yā nākajigīṣayena //

tasyāsurendrasya narādhipendra jagaddruhaḥ sā kila rājadhānī
samedhitasyābjabhuvā vareṇa raṇeṣv avadhyo marutāṃ bhaveti //

so mauliratnāni mahoragāṇām utkhyāya cotkhāya ca kautukena
karoti nirvāsitanāyakeṣu nijāṅganāhāralatāntareṣu //

so bāṣpaparyākulalocanāni niḥśvāsabhinnādharapallavāni
karoti vaktrāṇy amarāṅganānām utsannalīlāsmitacandrikāni //

kṛtāṅgadaḥ kambalakāliyābhyāṃ yajñopavītīkṛtaśaṅkhacūḍaḥ
sas takṣakāpāditakaṇṭhabhūṣo bibharti līlām aśivaḥ śivasya //

āstāṃ kim anyaiḥ phaṇibhiḥ saś cintyas tasyāpi śeṣasya ca vāsukeś ca
rāhur yathā viśvabhayaikahetus tārādhipasyāhimadīdhiteś ca //

khagendrabhaṅgena tathā tathā ca na sarpayajñe janamejayasya
nidhānam ātaṅkaparamparāṇāṃ jāto yathā samprati nāgalokaḥ //

hares tvam aṃśo 'tra kṛtāvatāras tasyāsurendrasya nibarhaṇāya
avaimi lokatrayakaṇṭakasya laṅkādhipasyeva sa maithilīśaḥ //

śrīkaṇṭhavaikuṇṭhapurandarādyair upekṣitaṃ yat tridaśair aśaktyā
kṛtasya tasyāsya bharaṃ visoḍhuṃ sambhāvyase me nṛpate tvam eva //

kim anyad uttiṣṭha gṛhāṇa yātrāṃ vajrāṅkuśaṃ pratyamitapratāpa
tac cāvataṃsīkuru hemapadmam ānīya, bhūśakra, śaśiprabhāyāḥ //

sā te samāptādbhutasāhasasya vatsāṅkam abhyetu phaṇīndrakanyā
sītā yathā daśaratheḥ salīlam āropitatryambakakārmukasya //

agādhapātālatalodgatāni vinidrakundacchadasundarāni
lokadvaye samprati te yaśāṃsi ākalpapallavīphalavac carantu //

prasādam āptena cirād vilīne tasmin surārātighanoparodhe
mukhendunā pannagasundarīṇāṃ punaḥ samāgacchatu patralekhā //

āsīt purastāt tripurāvabhaṅge yan maṇḍalaṃ bālamṛgāṅkamauleḥ
mahāsurair bhāvini sāmparāye tavāstu tat saṃyugajāmadagnya //

panthāḥ śivo 'yaṃ purato 'tra gantā vaṅkurmunir locanagocaraṃ te
upācares taṃ ca tathāvidhānāṃ bhaktiṃ hi gāṃ kāmaduhām uśanti //

ity udīrya maṇikāntikandalīḥ kalpitaṃ tridaśacāpam asya sā
ā mumoca nijakaṇkaṇaṃ bhuje jyākiṇāṅkakaṭhiṇīkṛtatvaci //

avadad atha saḥ sāhasonmukhas tām iha hi vayaṃ vacasi sthitās taveti
taḍid iva na cirād udīritāśīḥ sarid api sāsya puras tirobabhūva //