Navasāhasāṅkacarita · Chapter 10
atha mekalācalasutātirohitau atimātravismayarasārdramānasaḥ
daśanacchavicchuritapāṭalādharaḥ sa ramāṅgadaṃ nṛpatir ity avocat //
adhirohati svayam acintitāpy aho śubhasampadaṅkam aparāṅmukhe vidhau
savapur vilocanapathaṃ yadāvayor amṛtāṃśusūtir iyam āpadāpagā //
idam indrajālam iti me samutthitām matim etad arpitam udārayā tayā
vikasanmarīciracitendrakārmukaṃ karavarti ratnavalayaṃ vilumpati //
ayi mekalādritanayāpuraḥkṛte kriyate kim atra vada kṛtyavastuni
tava yat sadā nayarahasyavedino na dhiyaś caranty anayapāṃsule pathi //
iti pārthivena kathite dadhan manāk pulakena cumbitakapolam ānanam
idam āttanītipatham ādade vacaḥ smitapuṣpitādharadalo ramāṅgadaḥ //
iha kiṃ pratisphurati me tavāgrato nayaśāstranīranidhipāradṛśvanaḥ
avalīḍhaviśvatamasaḥ puro raver na hi jātu dipakaśikhā prakāśate //
viṣaye 'tra maunam ucitaṃ hi mādṛśām avaśas tathāpi kathayāmi kiṃ cana
kṣitipālamaulimaṇiveṇikātithes tava kena śāsanam idaṃ vilaṅghyate //
prathamaṃ hi maṇḍalam akhaṇḍaśāktibhir vijigīṣubhiḥ svam abhitaḥ prasādhyate
paramaṇḍale tad anu nītipāragair avanīpurandara, karaḥ prasāryate //
tad apāsyam evam avitarkitotthite paripanthinām iha vidheyavastuni
yadi nābhaviṣyad abhimānaśālinas tava rājyam uddhṛtasamastakaṇṭakam //
śrutaśaktisaṅkalitamantraniścayair upalabdhaṣaḍguṇavivekavartmabhiḥ
tadupāyatattvam adhigamya dhūḥ kṣites tava mantribhir nṛpa durudvahohyate //
atisāndrakāñcanamarīcipiṅgalaṃ digupāhitapracurapatraśobhinaḥ
tava kośam utsṛjati na kṣaṇaṃ ramā paramāravaṃśasarasīsaroruha //
priyakīrtayo jayapavitritāśayās tarasā tṛṇīkṛtajagattrayā yudhi
jagatīviśeṣaka tavānujīvino nivasanty avantiviṣaye sahasraśaḥ //
pṛthivībhṛtaḥ prathitavikrameṇa ye gamitās tvayā vaśam upāyasampadā
nayavartmagāḥ kṣitipate tavānyathā na bhavanti bhāvisamarābhiśaṅkayā //
apakartum atra samaye tavāttabhīr manasāpi hūṇanṛpatir na vāñchati
ibhakumbhabhittidalanodyame harer na kapiḥ kadā cana saṭāṃ vikaṛṣati //
asikāntijālajaṭilāgrabāhunā raṇasīmni nātha nihateṣu bhartṛṣu
bhavatātra vāgaḍavadhūjanaḥ kṛto ratisandhivigrahakathāparāṅmukhaḥ //
adhunāpi deva muralāṅganājanais vijayapraśastir iva likhyate tava
galadañjanāśrupṛṣatāvalicchalāl lasadindupāṇḍuṣu kapolabhittiṣu //
rabhasād apāsya maṇikaṅkaṇāvalīḥ kanakāravindakatakeṣu te 'sinā
na kim arpitāni nṛpa lāṭayoṣitā sphaṭikākṣasūtravalayāni pāṇiṣu //
nayanāmbubhiḥ snapitadhūsarādharāḥ pratibaddharūkṣamalinaikaveṇayaḥ
nihitā na kiṃ mahati śokasāgare jagatīndra kosalapateḥ purandhrayaḥ //
uditena vairitimiradruhābhitas tava nātha vikramamayūkhamālinā
gamitāḥ prabhāvalayaśūnyatāṃ jhaṭity aparāntapārthivavadhūmukhendavaḥ //
ativelam uttaradigantavartinā samaraśramābhyuditagharmabindunā
śaradindunirmalam apāyi bhūbhṛtām asipatrapātrapatitaṃ tvayā yaśaḥ //
nijarandhragopanapaṭīyasābhitaḥ pararandhradṛṣṭipaṭucāracakṣuṣā
nayabhinnasāhasabhuvā bhuvastale bhavatā samaṃ kathaya ko viruddhyate //
naradeva daivam adhikṛtya yā vipat nipataty avantiviṣaye kathaṃ cana
śikhimuktamantrahaviṣā vihanyate tava sā vasiṣṭhamahasā purodhasā //
nṛpa vāsarāṇi nirupaplavāḥ prajāḥ sukham ātmakarmaṇi ratā nayanti yat
vijayaṃ jayaikasuhṛdo 'sya sarvadā nanu kārmukasya tava tadvijṛmbhitam //
iti kiṃ cid eva na tava svamaṇḍale nṛpa cintyam asty uditaśaktisampadaḥ
adhunā tu nītinihitena cetasā phaṇilokakṛtyam idam eva cintyatām //
prabhuśāktir udyamaparatvam arpita trijagaccamatkṛtir ahaṅkṛtiś ca sā
asurasya tasya kathitā narendra te nagarī ca mekalanagendrakanyayā //
abhigamya eva sas tavādhunā ripur marutām udāranijakāryasiddhaye
śrutilagnagandhagajabṛṃhitaḥ kṣaṇaṃ nṛpa kesarī kathaya kiṃ vilambate //
navasāhasāṅka, na tavāsurād ahaṃ kalayāmi samprati kim apy atādṛśam
vidhutiḥ kadā cana vibho na bhūbhṛtaḥ kalaviṅkapakṣapavanena śāṅkyate //
bhavatā yadoccalita eṣa dakṣiṇaś caraṇas tadaiva suravairiyoṣitām
vigalanti deva nayanodabindavaḥ śaradindupāṇḍuni kapolamaṇḍale //
vijayaikasadmani guṇaḥ śarāsane tava yāvad atra na nṛpādhirohati
tuhinacchaṭādhavalacāmarasmitā vilasanti tāvad asurālaye śriyaḥ //
kanakāravindam aravindalocana praṇayena naiva saḥ samarpayiṣyati
suranirjayārjitamadāvṛte 'ntaraṃ labhate na sāma kila tādṛśaṃ hṛdi //
bhavataḥ kuto 'pi nṛpa yāvad āgamaṃ na sa vetti tāvad abhiyoktum arhasi
sahasānyathā rahasi mantribodhitaḥ paritaḥ svadurghaṭane yatiṣyate //
kṛtanūtanārgalakapāṭasaṃpuṭāṃ subhaṭair udāyudhakarair adhiṣṭhitām
paritaḥ sukhātaparikhāṃ punaḥ purīṃ racitaikadurgam apathāṃ vidhāsyati //
valite 'pi kiṃ cana dhanuḥparigrahe bhuvanatrayaprathitasāhase tvayi
api jāyate dhṛtiviparyayo harer asureṣu kaiva gaṇanā tapasviṣu //
niyataṃ, narendra, vidatphaṇāmaṇi sphuradaṃśusūtritanavātapaṃ nabhaḥ
suravairivīryadṛḍhamatsaraṃ puraḥ phaṇisainyam ājibhuvi te bhaviṣyati //
adhunaiva te 'tra nijatāṃ vrajanti vā subhaṭāḥ svayaṃ vidhivaśena ke cana
kapayaḥ purā raghupater yathā vane hanumatpataṅgatanayāṅgadādayaḥ //
yad udīritaś ca purukutsakāntayā saritāsi vaṅkumunidarśanaṃ prati
pratibhāti kiṃ cana mamaiva tatra te kim u nirmukheṅgitavidas tadiṅgitam //
athavaika eva vibhur asy arer vadhe nanu dhāma tat sphurati śārṅgiṇas tvayi
uditakrudhas tripuradāhaḍambare śaratām avāpa kila yat pinākinaḥ //
avalokayāmi śakunaṃ yathā tathā tad avaimi pakṣmaladṛśaḥ sabhāntare
na cirād upoḍḥapulakena pāṇinā kanakāravindam avataṃsayiṣyasi //
tvam ihaiva nātha maṇidhāmni tiṣṭha vā na hi nāma tādṛśam idaṃ prayojanam
asuraṃ nihatya sahasaiva tatkṣaṇād aham ānayāmi tapanīyapaṅkajam //
vijayī yad asmi smareṣu jitvarāḥ prabhavanti tatra tava pādapāṃsavaḥ
aruṇo yad andhatamasaṃ niṣedhati sphuritaṃ narādhipa tad arkatejasām //
masṛṇoktipallavitanītivikrama kramam ity udīrya virate ramāṅgade
saḥ sarasvatīmukhararatnanūpura dhvanipeśalaṃ nṛpatir ādade vacaḥ //
tvadṛte mukhāt sukhanirastasaṃśaya prasareyaṃ bhāratī ullasati kasya bhāratī
śaśalakṣmaṇaḥ paramakharvaśarvarī timirachiducchalati kāntikandali //
tava vedmi pauruṣam ahaṃ tvayā vinā na vapuḥsthitiṃ kva cana kartum utsahe
dhanuṣīva dīrghaguṇasaṅgate yatas tvayi me dṛḍhapraṇayavāsitaṃ manaḥ //
gamane tad ehi sahitau yatāvahe jhaṭiti triviṣṭaparipoḥ purīṃ prati
apade yad udyamakathāvirodhinī na hi siddhaye bhavati dīrghasūtratā //
iti pārśvavartinam udīrya maunavān abhavat sa mālavakuraṅgalāñchanaḥ
tvarayāvatīrya saś ca ratnapañjarāt purataḥ śuko 'sya puna ity abhāṣata //
śṛṇu śaṅkhacūḍaśucivaṃśabhūr ahaṃ nṛpa, ratnacūḍa iti nāgarakaḥ
udapādi kaṇvamuniśiṣyaśāpataḥ śukatā mameyam animīlitasmṛtiḥ //
praṇayoktibhir munir atha prasedivān iti me saḥ śāpatimirāvadhiṃ vyadhāt
vaśināṃ ruṣo matiṣu nāsate ciraṃ jalavipuṣaś ca, nṛpa, sasyasūciṣu //
tvam aphalgu neṣyasi śaśiprabhāntikaṃ navasāhasāṅkanṛpater yadā vacaḥ
niyataṃ bhaviṣyati tadā kumāra te śukarūparūpaparivartanotsavaḥ //
tad anaṅgaṣaṣṭhaśaraṃ saṃdiśa svayaṃ śanakaiḥ kim apy uragabālikāṃ prati
hṛdi yan nidhāya sahasaiva yāmy ahaṃ phaṇinām anamramaṇitoraṇāṃ purīm //
ayi maunam etad avanīndra, mucyatāṃ drutam ucyatāṃ ca kim iyaṃ mayi trapā
pṛthag asmi deva na hi te paricchadāt ucitaṃ na tan mayi rahasyagopanam //
iti valgu jalpati śuke 'tha vismayād api vismayaṃ param avāpa pārthivaḥ
avadac ca pañjaram ivāsya kalpayan daśanāṃśubhiḥ sphaṭikasūcikomalaiḥ //
vipadaṃ vilokya tava duḥsahām imām ayi ratnacūḍa mama dūyate manaḥ
patitaṃ kukūladahane na kasya vā mṛdumālatīmukulamālyamādhaye //
ghaṭitaṃ vidher idam ajaryam āvayor na ramāṅgadān mama sakhe 'tiricyase
idam ārya tat tvayi vimuktayantraṇo nanu saṃdiśāmi hariṇīdṛśāṃ prati //
virate 'pi meghatimire natāṅgi me na gatāsi locanapathaṃ yadā tadā
phaṇilokabhūmim atidurgamām imām aviśaṃ tava anupadam eva sudnari //
nagarīṃ tvadāttahṛdayo 'pi bhoginām aham āgato na mṛgadīrghalocane
śrutayendusūtisaritānyato hṛtaḥ sahasaiva hemaśatapatravārtayā //
atipāṭalādharam avāñcitaṃ hriyā smitakāntimat stimitaratnakuṇḍalam
tadapāṅgasaṅkalitalocanotpalaṃ phaṇilokakaumudi mukhaṃ smarāmi te //
dvitaye dvayena sahasojjhitas tadā śaśisūtisindhupulinodare śaraḥ
jagadekavibhramabhvā bhuvastale sutanu tvayā mayi ca puṣpadhanvanā //
dhṛtam ūrmihastanivahena revayā nanu phenakānti karabhoru me patat
viṣaye dṛśor upadaśaṃ manaḥśilā likhitaikahaṃsamithunaṃ tavāṃśukam //
maṇikāntiluptatimire rasātale bhavatīm ihānusaratā tanūdari
avalokitāny atha mayā padāni te sahasā suvarṇasikatāṅkite pathi //
sarale jaṭhity uditakārśyadorlatā gailtāni ratnavalayāni te mayā
katham apy udaśrupṛṣataṃ pade pade cakitena candramukhi vīkṣitāni ca //
manasā kim ālikhati kiṃ samācaraty adhunā kim induvadanā ca vakti sā
iti me 'padiśya bhavatīṃ pravṛttayā hṛdayaṃ saśalyam iva hanta cintayā //
paritāpavatyaviralocchalatprabhā tuhinacchaṭābhir asitābjalocane
śaradindudīdhitikalāpasundaras tava hāra eṣa hṛdi siñcatīva mām //
kathaya priye nihitasāndracandana dravaśītalojjvalakarā kucadvaye
mama hārayaṣṭir api sā sakhīva kiṃ madanābhitāpam apaṭūkaroti te //
kṣaṇam apy aho patasi me śucismite na samutsukasya tava vismṛteḥ pathi
jhaṭiti praviśya hṛdaye mamātra kiṃ likhitāsi padmamukhi puṣpaketunā //
samudvahantī sravadañjanāśru ghorotkaraśyāmitakaṅkaṇena
karāravindena mukhendubimbam āpāṇḍurakṣāmakapolabhitti //
nave nave paṅkajinīpalāśa mṛṇālahārādisanāthapārśve
pravālalīlāstaraṇe niṣaṇṇā siṃhāsane manmathapārthivasya //
bālapravālāṅkurapāṭalasya lāvaṇyaratnākarakaustubhasya
udūṣmaṇā niḥśvasitena kāntiṃ kadarthayantī daśanacchadasya //
analpasaṅkalpavikalpajāla viloḍanair na svam api smarantī
sasādhvasenāvirataṃ mayā tvam utprekṣyase pannagarājaputri //
brūmaḥ kiyan naya kathaṃ cana kālam alpam atrābjapatranayane nayane nimīlya
hemāmbujaṃ taruṇi tat tarasāpahṛtya devadviṣo 'yam aham āgata ity avehi //
bhadraitad vraja ratnacūḍanibiḍapremārdram asmadvacas tasyās tatra kuraṅgaśāvakadṛśaḥ karṇāvataṃsīkuru
śāpānte bata vismariṣyasi bhrātas tad ekaṃ kim apy ādāya svayam eva tatprativacaḥ pārśvaṃ mamābhyeṣyasi //
iti nṛpateḥ svānte kṛtvā manomṛgavāgurāṃ giram udakamannistriṃśābhe nabhasy aśanaiḥ śukaḥ
ciravinihitāṃ dṛṣṭiṃ tasmān nivartya tathotsuko jhaṭiti gamane devo 'py asīt saḥ sāhasalāñchanaḥ //
Original text: Navasāhasāṅkacarita · Edition: Vamanasastri Islampurakara, Bombay : Govt. Central Book Depot (Bombay Sanskrit Series, 53) · Data entry Somadeva Vasudeva · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0