નવસાહસાઙ્કચરિત · અધ્યાય 9

અથ સ્વરેણાઙ્ગણદીર્ઘિકાણાં સંવાહયન્તી કલહંસનાદમ્
તમ્ ઇત્ય્ અવન્તીશ્વરમ્ આ બભાષે સા મેકલક્ષ્માધરરાજકન્યા ॥

નાસ્ય ક્ષિતીશોપકૃતં જનસ્ય કિયત્ તયા પન્નગરાજપુત્ર્યા
યસ્યાઃ કૃતે સમ્પ્રતિ ભૂષિતેયં ભૂમિસ્ ત્વયા ભૂશશલાઞ્છનેન ॥

ઇદં નૃપ ત્વામ્ અવલોક્ય જાતં મનઃ પ્રમોદેન મમાસ્વતન્ત્રમ્
નો કસ્ય લોકત્રયસંમતાનાં ભવેત્ સતાં સઙ્ગતમ્ ઉત્સવાય ॥

અદ્યૈષ કસ્યાપિ મયા શુભસ્ય ત્વદ્દર્શનેનાનુમિતો વિપાકઃ
આતિથ્યમ્ અક્ષ્ણોઃ કથમ્ અન્યથૈવમ્ આયાન્તિ રત્નાનિ ભવદ્વિધાનિ ॥

સો વત્સ, જાતે જનકઃ કૃતાત્મા સા પુણ્યમૂર્તિજનની જગત્સુ
મહીકલાપોદ્વહનાદિપાત્રઃ પુત્રો યયોસ્ ત્વં નરલોકપાલઃ ॥

રૂપેણ તેજસ્વિતયાર્જવેન પ્રિયંવદત્વેન તવામુના ચ
દિલીપદુષ્યન્તભગીરથાદીન્ તાન્ આદિરાજાન્ ઝટિતિ સ્મરામિ ॥

સમાનભાવૈસ્ ત્રિભિર્ એવ મન્યે સમુદ્રનેમિવસુધા ધૃતેયમ્
ભુજઙ્ગમેન્દ્રેણ ચ મેરુણા ચ દોષ્ણા ચ મૌર્વીકિણશોભિના તે ॥

ત્વયિ સ્થિતે સમ્પ્રતિ જાગરૂકે જગદ્વિધેયેષુ વિધૂતચિન્તઃ
કરોતિ નેત્રે ભગવાન્ અવૈમિ સ યોગનિદ્રામુકુલે મુકુન્દઃ ॥

ન કિં ચિદ્ ઇક્ષ્વાકુકુલાવતીર્ણાદ્ રથાઙ્ગપાણેઃ પરિહીયતે તે
અજાયતામ્ભોજદૃશા વિયોગો વને યથા તસ્ય તથા તવાપિ ॥

અકૃત્રિમો ઽયં ગુણવત્સુ જાને જાત્યૈવ તે પાર્થિવ પક્ષપાતઃ
યત્ પ્રૌઢલાવણ્યસુધાસ્રવન્ત્યા તયા વિના ચેતસિ તામ્યસીવ ॥

અલં વિષાદેન ઘનાધિરૂઢા લલામભૂતા જગતો ઽખિલસ્ય
તવાઙ્કમ્ અભ્યેષ્યતિ સાચિરેણ શશિપ્રભા પાર્થિવકૈરવસ્ય ॥

ઇતો ઽદ્ય યાન્તી પુરતો મયા સા દૃષ્ટા ભુજઙ્ગાધિપતેસ્ તનૂજા
ઉદગ્રભોગૈર્ અહિભિઃ પરીતા લતેવ તન્વી હરિચન્દનસ્ય ॥

ઉદ્દણ્ડહેમામ્બુરુહાસુ ખેલદ્ એતાસુ લીલાગૃહદીર્ઘિકાસુ
સમુત્કયન્તી કલહંસયૂથમ્ આમઞ્જુના નૂપુરસિઞ્જિતેન ॥

વ્યાપારયન્તી વલિતાનનેન્દુઃ પશ્ચાદ્ દૃશૌ કેતકપત્રદીર્ઘે
ઇતસ્ તતઃ શૂન્યતયા સ્ખલન્તી સમે ઽપિ માર્ગે દદતી પદાનિ ॥

વિસ્રસ્તમાલ્યઃ શ્લથબન્ધનત્વાદ્ અંસાવકીર્ણાં કબરીં વહન્તી
કલિન્દકન્યામસૃણોર્મિનીલાં નિસ્તૃંશલેખામ્ ઇવ મન્મથસ્ય ॥

મુખં નિશાઘ્રાતમ્ ઇવારવિન્દં વિષદવીતપ્રભમ્ ઉદ્વહન્તી
વિલુમ્પતી નિઃશ્વસિતેન કાન્તિમ્ આપાટલસ્યાધરપલ્લવસ્ય ॥

ઉન્મોચયન્તીમ્ અલકાગ્રમ્ એત્ય લગ્નં ચલત્કુણ્ડલરત્નકોટૌ
કિમ્ અપ્ય્ ઉદઞ્ચદ્દશનાંશુલેખા સખીં શનૈઃ સસ્મિતમ્ આલપન્તી ॥

સુધાસિતં ક્ષૌમમ્ ઇવાસ્તૃતં તં નખાંશુરેખાવલયચ્છલેન
કૃતં દધાનોપરિ પાણિપદ્મમ્ ઉદગ્રકમ્પસ્ય કુચદ્વયસ્ય ॥

ગતાનિ સદ્યઃ શ્લથતાં સખીભિર્ વિહસ્ય સાકૂતવિલોકિતાનિ
ક્રમેણ કિં ચિત્ પ્રતિસારયન્તી વિલજ્જમાના મણિકઙ્કણાનિ ॥

અશોકપુષ્પગ્રથિતાં દધાના પ્રાલમ્બમાલામ્ અવલગ્નમધ્યા
આરોપિતજ્યેવ જગજ્જયાય સ્વચાપલેખા મકરધ્વજેન ॥

આર્દ્રવ્રણાઙ્કસ્ય કૃપાર્દ્રચિત્તા કેલીમૃગસ્ય સ્વયમ્ એવ તસ્ય
આચુમ્બતી પાણ્ડુકપોલલેખં વતંસદૂર્ધ્વાઙ્કુરમ્ અર્પયન્તી ॥

માર્ગેષુ રૂઢાસુ નિરૂઢભાવાત્ દ્વિરેફસમ્પાતસમાકુલાપિ
લતાસુ પુષ્પાવચ્છયચ્છલેન પદે પદે વત્સ વિલમ્બમાના ॥

ત્વદીયવિશ્લેષમ્ અવાપ્ય બાલા સા લક્ષ્યતે કિં ચિદ્ અનિર્વૃતેવ
ભવાદૃશામ્ એકપદે વિયોગો ન કસ્ય, રાજેન્દ્ર, મનો દુનોતિ ॥

પૃથુપ્રતાપઃ સવિતા યથૈવ યથા કલાનાં નિધિર્ ઓષધીશઃ
યથા વસન્તઃ સુમનો ઽનુકૂલસ્ તથાસિ ભૂમિઃ સ્પૃહણીયતાયાઃ ॥

ઇતિ ક્ષિતીશશ્રુતિશુક્તિપેયામ્ ઉદીર્ય વાચં વિરરામ રેવા
સ ચ સ્મિતદ્યોતિતદન્તમ્ એવમ્ ઉવાચ તાં મધ્યમલોકપાલઃ ॥

સ્થાને યદ્ આહ્લાદયસિ પ્રપન્નં પીયૂષધારામધુરૈર્ વચોભિસ્
સુધૈકસૂતિઃ સ યદાકરસ્ તે ચણ્ડીશચૂડાભરણં શશાઙ્કઃ ॥

ઋજુઃ પ્રકૃત્યાસિ પરં તદ્ અમ્બ વીચીશુ પર્યાપ્તમ્ અનાર્જવં તે
ન કેવલં સા પયસિ પ્રસક્તિર્ આલક્ષ્યતે તે બત માનસે ઽપિ ॥

યા જૂટમધ્યે ચ શશાઙ્કમૌલેર્ ઉન્નિદ્રકુન્દસ્રગ્ ઇવાવભાતિ
તામ્ અપ્યતીવ ત્રિજગત્પ્રતીક્ષ્યાં ત્રિઃસ્રોતસં પુણ્યતયાતિશેષે ॥

યા સાસ્ય શક્તિઃ પ્રસરામ્બુપઙ્કે ત્વયા વૃતા ધર્મવિહારવીથિઃ
સલીલમ્ ઉદ્ધૂલકુલાચલેયં મહી મહાસૂકરદંષ્ટ્ર એવ ॥

ભવાદૃશીનાં મહતાં નદીનામ્ અદ્ભિર્ જગત્યસ્તમિતોપસર્ગે
સુખં સદૈવાસુરજિત્ સમુદ્રે નિદ્રાતિ પર્યઙ્કિતપન્નગેન્દ્રઃ ॥

અસન્તમ્ અપ્ય્ અમ્બ મયિ પ્રસન્ના સમ્ભાવનાભારમહો નિધત્સે
અસ્ત્ય્ એવ ભક્તેષ્વ્ અતિવત્સલત્વાત્ બલાદ્ ગુણારોપણકૌતુકં તે ॥

અનેન મે કો ઽપિ હૃદિ પ્રહર્ષસ્ તવ પ્રસાદાતિશયેન જાતઃ
અનાર્દ્રતામ્ ઇન્દુમરીચિસખ્યે કિયચ્ ચિરં ચન્દ્રમણિર્ બિભર્તિ ॥

વિધાય તત્તાદૃશમ્ ઇન્દ્રજાલં સા કેન નીતા ફણિરાજકન્યા
અપશ્યતો હેતુમ્ ઇહોપપન્નં કિમ્ અપ્ય્ અહો વિસ્મયતે મનો મે ॥

અજ્ઞાનમ્ અસ્મિન્ વિષયે કિમ્ અન્યત્ મમૈતદ્ અર્હસ્ય્ અપનેતુમ્ અમ્બ
દિનાન્તસમ્મૂર્ચ્છિતમ્ અન્ધકારં નિશામુખસ્યેવ શશાઙ્કલેખા ॥

ઉક્ત્વેતિ તૂષ્ણીમ્ અભવન્ નૃસોમઃ સા સોમસૂતિઃ સરિદ્ ઇત્ય્ ઉવાચ
અત્રેતિવૃત્તં કથયામ્ય્ અશેષં નિશમ્યતાં માલવલોકપાલઃ ॥

યદૈવ સા તર્જિતચન્દ્રકાન્તિર્ અજાયતેન્દીવરપત્રનેત્રા
ચિત્રસ્થિતાનાં ગૃહદેવતાનામ્ ઇતિ સ્ફુરન્તિ સ્મ તદૈવ વાચઃ ॥

રત્નાકરત્વં, ભુજગેન્દ્ર જાતં કન્યા તવ શ્રીઃ શુભલક્ષણેયમ્
વક્ષઃસ્થલં મધ્યમલોકભર્તુર્ વિભૂષયિત્રી પુરુષોત્તમસ્ય ॥

ભુજઙ્ગવંશાર્ણવકૌમુદીયમ્ ઇયં પતાકાસ્ય રસાતલસ્ય
ઉપાગતેયં નિધનાગ્રદૂતી વજ્રાઙ્કુશસ્યાસુરપુઙ્ગવસ્ય ॥

સ્વવીર્યપર્યસ્તપુરન્દરેણ તેનાસુરેન્દ્રેણ કદર્થિતસ્ય
તેજશ્ ચિરાદ્ ઉચ્છ્વસિતં તદાભૂદ્ ઇતિ શ્રુતે ભોગભૃતાં કુલસ્ય ॥

તદ્દેહકાન્તિસ્ તિમિરં વ્યનૈષીત્ યદ્ અત્ર મોઘીકૃતરત્નદીપા
પિત્રા તદ્ અસ્યાઃ કૃતમ્ અર્થયુક્તમ્ આહ્લાદનં નામ શશિપ્રભેતિ ॥

તતઃ સુધાસૂતિકરાભિરામૈર્ ગુણૈઃ પરીતા સહજન્મભિઃ સા
શનૈઃ શનૈર્ વૃદ્ધિમ્ અવાપદ્ અત્ર રસાતલે બાલમૃણાલોકેવ ॥

યદ્ અર્થિતાભૂદ્ અનુબદ્ધમાનસૈઃ સુરૈશ્ ચ સિદ્ધૈશ્ ચ મહોરગૈશ્ ચ
તેષાં પુરસ્તાદ્ અકૃતવ્યવસ્થામ્ ઇત્ય્ એકદા સંસદિ પન્નગેન્દ્રઃ ॥

ગુપ્તાભિહિતો યત્ ત્રિદશારિવીરૈર્ વજ્રાઙ્કુશાખ્યસ્ય મહાસુરસ્ય
અસૂત લીલાગૃહદીર્ઘિકેહ હૈમં હરેર્ નાભિર્ ઇવારવિન્દમ્ ॥

આનીય તદ્ યો દુહિતુર્ મમાસ્યાઃ કર્ણાવતંસપ્રણયીકરોતિ
તસ્યેયમ્ ઇષ્વાસભૃતઃ કલત્રં પાર્થસ્ય પાઞ્ચાલનૃપાત્મજેવ ॥

તેનૈવમ્ ઉક્તે ચ તદા પરેષુ તમ્ અર્થમ્ અઙ્ગીકૃતવાન્ ન કો ઽપિ
વન્યદ્વિપાદ્ ઉદ્ગતદાનરાજેઃ કઃ કુમ્ભમુક્તાફલમ્ આદદીત ॥

તતઃ પ્રભૃત્યદ્ભુતરૂપરેખા સા બાલિકાભૂદ્ અવરા વરાપિ
ચિત્તે વચસ્ તત્ કુલદેવતાનાં કૃત્વાપિ તસ્યાઃ સશ્ ચ નાન્વશેત ॥

સમ્પ્રત્ય્ અવૈમિ પ્રથિતા યદાતઃ સ્વર્ગે ચ ભૂમૌ ચ ભુવસ્તલે ચ
નીતો ઽસિ નેત્રાતિથિતાં ત્વમ્ અસ્યાઃ પુણ્યેન જન્માન્તરસમ્ભૃતેન ॥

આનેતુકામેન ભવન્તમ્ અત્ર નિજં વચસ્ તન્નયતા પ્રતિષ્ઠામ્
આપ્તપ્રયત્નેન તથા સ મન્યે ફણીશ્વરેણોપકૃતઃ પ્રપઞ્ચઃ ॥

એકઃ ક્ષિતૌ સાહસિકસ્ ત્વમ્ એવ નાન્યો ઽસ્તિ રાજન્ નવસાહસાઙ્કઃ
નિસર્ગદુર્ગામ્ અપિ ભૂમિમ્ એતાં સ્વોદ્યાનવીથીમ્ ઇવ યઃ પ્રવિષ્ટઃ ॥

તદ્ અસ્ય કાર્યસ્ય પુરસ્કૃતસ્ય યતસ્વ સીમાન્તવિલોકનાય
વિગાહમાનો ઽમ્બરમ્ અર્ધમાર્ગં નિવર્તતે જાતુ કિમ્ ઉષ્ણરાશ્મિઃ ॥

ઇતો ઽસ્તિ ગવ્યૂતિશતાર્ધમાત્રં ગત્વા પુરી રત્નવતીતિ નામ્ના
વિનિર્મિતા શિલ્પિકલામયેન મયેન યા નાકજિગીષયેન ॥

તસ્યાસુરેન્દ્રસ્ય નરાધિપેન્દ્ર જગદ્દ્રુહઃ સા કિલ રાજધાની
સમેધિતસ્યાબ્જભુવા વરેણ રણેષ્વ્ અવધ્યો મરુતાં ભવેતિ ॥

સો મૌલિરત્નાનિ મહોરગાણામ્ ઉત્ખ્યાય ચોત્ખાય ચ કૌતુકેન
કરોતિ નિર્વાસિતનાયકેષુ નિજાઙ્ગનાહારલતાન્તરેષુ ॥

સો બાષ્પપર્યાકુલલોચનાનિ નિઃશ્વાસભિન્નાધરપલ્લવાનિ
કરોતિ વક્ત્રાણ્ય્ અમરાઙ્ગનાનામ્ ઉત્સન્નલીલાસ્મિતચન્દ્રિકાનિ ॥

કૃતાઙ્ગદઃ કમ્બલકાલિયાભ્યાં યજ્ઞોપવીતીકૃતશઙ્ખચૂડઃ
સસ્ તક્ષકાપાદિતકણ્ઠભૂષો બિભર્તિ લીલામ્ અશિવઃ શિવસ્ય ॥

આસ્તાં કિમ્ અન્યૈઃ ફણિભિઃ સશ્ ચિન્ત્યસ્ તસ્યાપિ શેષસ્ય ચ વાસુકેશ્ ચ
રાહુર્ યથા વિશ્વભયૈકહેતુસ્ તારાધિપસ્યાહિમદીધિતેશ્ ચ ॥

ખગેન્દ્રભઙ્ગેન તથા તથા ચ ન સર્પયજ્ઞે જનમેજયસ્ય
નિધાનમ્ આતઙ્કપરમ્પરાણાં જાતો યથા સમ્પ્રતિ નાગલોકઃ ॥

હરેસ્ ત્વમ્ અંશો ઽત્ર કૃતાવતારસ્ તસ્યાસુરેન્દ્રસ્ય નિબર્હણાય
અવૈમિ લોકત્રયકણ્ટકસ્ય લઙ્કાધિપસ્યેવ સ મૈથિલીશઃ ॥

શ્રીકણ્ઠવૈકુણ્ઠપુરન્દરાદ્યૈર્ ઉપેક્ષિતં યત્ ત્રિદશૈર્ અશક્ત્યા
કૃતસ્ય તસ્યાસ્ય ભરં વિસોઢું સમ્ભાવ્યસે મે નૃપતે ત્વમ્ એવ ॥

કિમ્ અન્યદ્ ઉત્તિષ્ઠ ગૃહાણ યાત્રાં વજ્રાઙ્કુશં પ્રત્યમિતપ્રતાપ
તચ્ ચાવતંસીકુરુ હેમપદ્મમ્ આનીય, ભૂશક્ર, શશિપ્રભાયાઃ ॥

સા તે સમાપ્તાદ્ભુતસાહસસ્ય વત્સાઙ્કમ્ અભ્યેતુ ફણીન્દ્રકન્યા
સીતા યથા દશરથેઃ સલીલમ્ આરોપિતત્ર્યમ્બકકાર્મુકસ્ય ॥

અગાધપાતાલતલોદ્ગતાનિ વિનિદ્રકુન્દચ્છદસુન્દરાનિ
લોકદ્વયે સમ્પ્રતિ તે યશાંસિ આકલ્પપલ્લવીફલવચ્ ચરન્તુ ॥

પ્રસાદમ્ આપ્તેન ચિરાદ્ વિલીને તસ્મિન્ સુરારાતિઘનોપરોધે
મુખેન્દુના પન્નગસુન્દરીણાં પુનઃ સમાગચ્છતુ પત્રલેખા ॥

આસીત્ પુરસ્તાત્ ત્રિપુરાવભઙ્ગે યન્ મણ્ડલં બાલમૃગાઙ્કમૌલેઃ
મહાસુરૈર્ ભાવિનિ સામ્પરાયે તવાસ્તુ તત્ સંયુગજામદગ્ન્ય ॥

પન્થાઃ શિવો ઽયં પુરતો ઽત્ર ગન્તા વઙ્કુર્મુનિર્ લોચનગોચરં તે
ઉપાચરેસ્ તં ચ તથાવિધાનાં ભક્તિં હિ ગાં કામદુહામ્ ઉશન્તિ ॥

ઇત્ય્ ઉદીર્ય મણિકાન્તિકન્દલીઃ કલ્પિતં ત્રિદશચાપમ્ અસ્ય સા
આ મુમોચ નિજકણ્કણં ભુજે જ્યાકિણાઙ્કકઠિણીકૃતત્વચિ ॥

અવદદ્ અથ સઃ સાહસોન્મુખસ્ તામ્ ઇહ હિ વયં વચસિ સ્થિતાસ્ તવેતિ
તડિદ્ ઇવ ન ચિરાદ્ ઉદીરિતાશીઃ સરિદ્ અપિ સાસ્ય પુરસ્ તિરોબભૂવ ॥