Navasāhasāṅkacarita · Chapter 18

taṃ viṣṭapatritayakaṇṭakadṛṣṭasāram abhyāgataṃ nṛpatim udgatagāḍhaharṣaḥ
pratyudyayāv adhipatiḥ phaṇinām anargha ratnārghapāṇiraśanair atha śaṅkhapālaḥ //

ādāya sādaraphaṇīśvaradattam arghyam arghyaḥ satāṃ sa bahir eva niveśya sainyam
devo 'viśad vinayavān puram agrayāyi vidyādharādhiparamāṅgadaratnacūḍaḥ //

utsṛjya gītam asamāpya vilāsalāsyam aṅkād apāsya sahasā maṇivallakīṃ ca
atyunmanās tadavalokanakautukena vātāyanāny adhiruroha purandhrilokaḥ //

utkṣipya vepathumatā karapallavena vātāyanāgramaṇimauktikalājakāni
smitvaikayā sa vilasan makarāvacūla līlālavāñcitavilocanam āluloke //

udyadvivṛttakaraveṇikayā nṛpendau tasmin smarollasitajṛmbhikayā kayā cit
muktā muhur vibudhasindhukalindakanyā kirmīravārilaharīsuhṛdaḥ kaṭākṣāḥ //

vācālaratnavalayā savilāsam asmin nikṣipya kāpi navamauktikalājamuṣṭim
tattāḍitāṃsataṭapārthivadattadṛṣṭir dīrghekṣaṇā kim iva na trapayā cakāra //

vakṣo dadhānam amarādriśilāviśālam ājānubāhum avalokya narendracandram
cittopanītaparirambhasukhātisāndram anyā payodharabhare pulakaṃ babhāra //

ālokya darpaṇatale pratimāgataṃ tam `ātto mayaiṣa' iti kāpi kṛtotsavābhūt
mugdhā gate 'tha purato 'tra tadīyabimbe śūnyātmadarśavidhurendumukhī babhūva //

ity āpatan madanabāṇaparamparāṇām unmīlitāṅgavalanaślathamekhalānām
eṇīdṛśāṃ vicarati sma sa rājahaṃsaḥ pārollasannavarasormiṣu mānaseṣu //

saṅgītaveśmani phaṇīśvaracāraṇānāṃ gīteṣv ajasram iha śuśruma yad yaśāṃsi
yātaḥ sa eva nayanātithitām ayaṃ naḥ puṇyair aho bata nṛpo navasāhasāṅkaḥ //

kāntichaṭāchuritadiktaṭa eṣa devo jīyājjaganti paramārakulapradīpaḥ
unmūlya saṃprati surāritamaḥ samūlaṃ yenāhiviṣṭapatale vihitaḥ prakāśaḥ //

hantaiṣa pannagapater atulapratijñā prāgbhārasāgarasamuttaraṇaikapotaḥ
utpākam eṣa ca phalaṃ phaṇirājakanyā citte ciraṃ kṛtapadasya manorathasya //

etad yaśobhaṭakare kanakāmbujaṃ tal līlāvataṃsam acirād viracayya yena
pratyuptakalpatarupallavam eṣa pāṇim ādāsyate nṛpatir adya śaśiprabhāyāḥ //

sāndrānurāgapiśunāḥ paraśuḥ pareṣām ākarṇayann iti saḥ paurajanasya vācaḥ
śrīhāṭakeśvara iti prathitasya tuṅgam agre dadarśa maṇimandiram indumauleḥ //

tatra praviśya sakṛtānatir ādidevam ānarca kalpaviṭapiprabhavaiḥ prasūnaiḥ
stotuṃ kṛtāñjalipuṭaḥ kuṭajāvadāta dantāṃśupallavitavāg upacakrame ca //

antarjatāpihitasomasurāpagāya pracchannaśaraśāsanalocanāya
tīvravrataglapitaśailasutāsvarūpa vijñānanarmapaṭave baṭave namas te //

atyādarānatasurāsuramauliratna nānāmarīcikhacitāṅghrisaroruhāya
dehārdhavartigirijāvihitābhyasūya sandhyāpraṇāmaviṣamāñjalaye namas te //

nīrandhrasindhujalasiktakapālamukta ratnāṅkurasya karaṇīṃ vidhurātanoti
maulau sadaiva bhavato bhavabhedakartur nirdagdhabhāskaramahāya namo 'stu tasmai //

kandarpadarpaśamanāya kṛtāntahartre kartre śubhasya bhujagādhipaveṣṭanāya
urvīmarudraviniśākaravahnitoya yājyāmbaroccavapuṣe supuṣe namas te //

nīrandhrabhūtidhavalāya gajendrakṛtti saṃvītadehakavalīkṛtapannagāya
nirdagdhadānavakulāya vipatkṣayaika kāryāya kāraṇanutāya namo 'stu tubhyam //

te te yam eva kila vāṅmayasāgarasya pāraṃ gatāḥ praṇavam ātmavido vadanti
tasmai samāhitamaharṣivinidrahṛdya hṛtpuṇḍarīkavihitasthitaye namas te //

uttaṃsitenduśakalāya kapālajūṭa saṅghaṭṭitormimukharāmbaranirjharāya
bhasmāṅgarāgaśucaye vikacopavīta vyālendumaulimaṇidīdhitaye namas te //

nāstraṃ na bhasma na jaṭā na kapāladāma nenduḥ siddhataṭinī na phaṇīndrahāraḥ
nokṣā viṣaṃ na dayitāpi na yatra rūpam avyaktam īśa kila tad dadhate namas te //

stutvety avantipatir indukulāvataṃsaṃ tanmandirāt sahacaraiḥ saha nirjagāma
antarniveśitaharinmaṇivedi valgan nāgāṅganaṃ saḥ phaṇirājagṛhaṃ jagāma //

tatrāvatīrya rathataḥ sa ramāṅgadātta pāṇiḥ samucchalitamaṅgalatūryaghoṣe
unnidrasāndrakusumaprakarāvakīrṇa māṇikyakuṭṭimatale masṛṇam viveśa //

anyonyapallavitatadvijayapraśaṃsaḥ prāptasthitir vikaṭakāñcanaviṣṭareṣu
padmachadāyatadṛśā dadṛśe 'tha tasminn ekatra tena militaḥ phaṇirājalokaḥ //

tasmin gate nayanagocaram uddhṛtārau baddhāñjalir jhaṭiti pannagarājasaṃsat
mandākinīva parito hariṇāvacūḍa vyālokakuḍmalitakāñcanapaṅkajābhūt //

nyañcacchikhābharaṇabhāsurapadmarāga rocichaṭāghaṭitatatphaṇaratnakāntiḥ
rājanyamaulimaṇicumbitapādapīṭhas tasmai cakāra sa mahābhijanaḥ praṇāmam //

pratyuptaratnam abhitaḥ pramadāvakīrṇaṃ muktvā catuṣkam uragendranideśitaṃ sa
adhyāsta sādarajaratphaṇikalpitāśīs tanmadhyavartikanakāsanam unnatāṃsaḥ //

vatsāṃ vrajanāya mameti śanair visṛjya nepathyanīlamaṇiveśmani ratnacūḍam
tatrāsanadvayam adāpayad asya pārśve vidyādharādhipayaśobhaṭayoḥ phaṇīndraḥ //

svarṇāsane svayam athācchaphaṇātapatra ratnapradīpaśatajarjaritāndhakāraḥ
lokatrayaikatilakasya sa nātidūre devasya dāritamahendraripor nyaṣīdat //

sthitvaikato yuvatimaṅgalagītim atra śṛṇvan sa vindhyataṭadṛṣṭacaraḥ kuraṅgaḥ
citre niveśita ivātha yaśobhaṭena smitvā savismayam asūcyata pārthivāya //

atrāntare pramadaloladṛśā nṛpeṇa dūrād adarśi phaṇirājasutābhiyāntī
tanvī śirīśasumanaḥsukumāramūrtir devasya kārmukalateva manobhavasya //

jyotsnāsitāmbararucisnapitānanendur mātrācirodgatayavāṅkurakarṇapūram
muktvojjvalaṃ lalitakautukakaṅkaṇaṃ ca veṣaṃ vivāhasamayocitam udvahantī //

sakhyā kayāpi likhitaṃ madanānalaika dhūmāvalīvalayasaṃśayam arpayantam
ekāntakāntam asitāgarupatrabhaṅgam ābibhratī lavalipāṇḍutale kapole //

āttaprasādhanam anaṅgavilāsaveśma līlāvidhānam avadhir nayanotsavasya
lāvaṇyasaṃvalitam aṅgakam udvahantī śṛṅgāradugdhajaladher adhidevateva //

sā pāṭalāvidhutacāmaramāruteṣat vyānartitālakalatā sahitā sakhībhiḥ
nātisphuṭakvaṇitanūpuram ākulāni kiṃcid vilambya dadhatī trapayā padāni //

utpakṣmaṇā nirupamollasitapramoda vistāralaṅghitavilāsasaroruheṇa
sāndrasmarajvarapipāsitayā tayāpi dūrād apāyi nayanāñjalinā narendraḥ //

vrīḍāvanamramukhapadmam upāgatāyāṃ tasyāṃ pituḥ kanakaviṣṭarabhāgabhāji
mālyādikalpitayathocitasatkriyānte taṃ mālavendram iti mālyavatī jagāda //

rājan! mahītalamṛgāṅga! vilambase kim? adyāpi tūrṇam amunā svabhujārjitena
hemāmbujena viracayya vataṃsam asyāḥ pūrṇapratijñam uragādhipatiṃ vidhehi //

ukte tayety akṛta kāñcanapuṣkaraṃ tad yāvat saḥ karṇaśikhare phaṇirājaputryāḥ
tāvad vihāya mṛgarūpam udāramūrtir agre babhūva puruṣo 'sya sahemavetraḥ //

kas tvaṃ mṛgaḥ katham abhūr iti pārthivena pṛṣṭaḥ sa vismayasamutsukamānasena
ity abravīd uraganetraparamparābhir āpīyamānavapur uktim avantinātham //

kailāsaśailavasater giriśoparodhād dvārapraveśaviniṣedhakaṣāyitena
śapto 'smi kaṇvamunināyam ahaṃ pitus te śrīharṣadevanṛpateḥ pratihārapālas //

rājā phaṇīndraduhituḥ kanakāravindaṃ karṇe kariṣyati yadā navasāhasāṅkaḥ
svaṃ rūpam āpsyasi tadeti samādideśa śāpāntam eṣa vihitānunayo maharṣiḥ //

tad vāsavārivijayottham idaṃ yaśas te gatvaikapiṅgalagirer avataṃsayāmi
uktveti divyakusumair avakīrya maulau pātālamallam anilasya pathā jagāma //

tūryasvaneṣu vilasatsu paṭhatsv amandaṃ bandiṣv anīyata phaṇīndrapurodhasā ca
koṇāvasaktajalapūritaratnakumbhāṃ vediṃ tayā saha sa madhyamalokapālaḥ //

abhyudgatārcir analojjhitadhūmarāji śyāmībhavat kanakatāmarasāvataṃsām
tasyāṃ yathāvidhi sa mālavapuṣpaketuḥ kanyām aheḥ kuvalayāśva iva upayeme //

ānītayā jhaṭiti rūpam adṛṣṭapūrvam aṅgena puṣpaśarabhaṅgitaraṅgitena
bhāti sma śantanur iva tridivasravantyā pātālacandrakalayā sas tayā sametya //

nirgacchadaccharucinirbharam aṃśukena saṃchāditaṃ kim api pāṇitale dadhānaḥ
ūce tam ity adhipatiḥ phaṇinām udañcat dantāṃśuśāritaradachadaratnakāntiḥ //

yad dīyate tava na tādṛśam asti kiṃcid gehe mamātra nṛpate navasāhasāṅka !
kośapratiṣṭhitanidhānaśataṃ yatas tvām aiśvaryanirjitapurandaram āmananti //

tat sphāṭikaṃ svam iva śuddham idaṃ gṛhāṇa tvaṣṭṛprayatnaghaṭitaṃ śivaliṅgam ekam
ākāram ardhavanitāvapuṣaḥ purārer yasyāntare sukṛtino hi vilokayanti //

vyāsaḥ purā kila purāṇamuneḥ prapede tasmāt kilādikavipāṇitalaṃ jagāma
lebhe tato 'pi bhagavān kapilo maharṣiḥ sānugraheṇa mama cedam adāyi tena //

uktvety anargham atipāvanam arpitaṃ tad antaḥsphuṭaikaśivarūpam ahīśvareṇa
pūrṇendukānti sahasā nigṛhītaśatrur jagrāha piṇḍitam iva svayaśo narendraḥ //

tatrātha diktaṭapariskhalitapravṛtta sīmantinīcaṭulanūpurakāñcinādaḥ
ko 'py ucchalatpaṭahavaṃśahuḍḍukkaśaṅkha vīṇāmṛdaṅgamurajadhvanir utsavo 'bhūt //

vṛtte vadhūm atha vivāhamahotsave tām ādāya niṣpratimapauruṣavaijayantīm
anvāgatādaranivartitapannagendraḥ paryutsukaḥ svanagarīṃ sa nṛpaḥ pratasthe //

gatvātha dūram ahiviṣṭapataḥ sahelam aṃśaḥ purāṇapuruṣasya sa nirjagāma
śiprārpitena sahasā purataḥ prabhāva sīmantitāmbupaṭalena pathā sasainyaḥ //

tasyāḥ svahastamunisaṃhatikalpitārghaḥ sindhos taṭe saḥ padam ekapade cakāra
śṛṅge tadā ca bhagavān aravindabandhur bandhūkapāṭalaruciḥ kanakācalasya //

bālātapachuritaharmyaviṭaṅkavarti pārāvatātimadhuradhvanitachalena
sambhāṣaṇaṃ vidadhatīm iva pauramukta puṣpāñjaliḥ saḥ puram ujjayinīṃ viveśa //

kāntāyaśobhaṭayutaṃ kṛśatām avāptās taccintayaiva sacivās tam atha praṇemuḥ
kākutstham āhatasurārim ivānuyāntaṃ saumitriṇā janakarājatanūjayā ca //

ānandabāṣpasalilārdradṛśo 'rdhamārge sambhāṣya tān smitamukhaḥ saha tair jagāma
vidyādharoragakarāhatahemaghaṇṭā ṭāṅkārahāri bhavanaṃ tripurāntakasya //

tasmiṃś carācaraguror hariṇāvacūla cūḍāmaṇer apacitiṃ vidhivad vidhāya
sākaṃ phaṇīndrasutayāmbararodhikambu tūryasvanormi saś ca rājakulaṃ viveśa //

tatrārṇavadhvanighanotsavatūryaghoṣe sthitvā dināni katicit sa narendracandraḥ
yāti sma bhūṣitakulaḥ kularājadhānīṃ dhārām amātyakathitāmṛgayetivṛttaḥ //

udghāṭiteṣv atha vilokanakautukena vātāyaneṣu paritaḥ purasundarībhiḥ
tasmiṃś cirād viśati jīva iveśvare sā pronmīlitorunayaneva purī babhūva //

tat sādhv akārayad athādhigatapratiṣṭhaṃ tatrāccharatnaśivaliṅgam anarghaśīlaḥ
tasya prabhāvaghaṭitair vyadhur arhaṇāṃ ca vidyādharā vikacakalpataruprasūnaiḥ //

kṛtvā yathocitam akṛtrimam utsavānte satkāram āyatananiślathamauliratnau
dattāṅkapāṇir ubhayoḥ prajighāya sa atha vidyādharādhipaphaṇīndrasūtau svadeśam //

ekas tayor agamad ambaragāmisainya sīmantitābhrapaṭalaḥ śaśikāntaśailam
anyo 'py agādhajalamālavajahnukanyā viśrāṇitorusaraṇir nijarājadhānīm //

mābhūḥ kadāpi vimukhī rameṇa yad asya chandānuvṛttiratisaṃvananaṃ madasya
uktveti tām ahisutām agaman gṛhāṇi gandharvakinnaramahoragasiddhakanyāḥ //

nīlachatrāvataṃsā bhujagapatisutāpāṇḍugaṇḍasthalāntaḥ kastūrīpaṅkapatravyatikaraśabalavyāyatāṃse salīlam
devenātha svamantripravaraciradhṛtā sāhasāṅkena dīrghe rohajjyāghātarekhe puno 'pi nidadhe doṣṇi sāmrājyalakṣmīḥ //