નવસાહસાઙ્કચરિત · અધ્યાય 18

તં વિષ્ટપત્રિતયકણ્ટકદૃષ્ટસારમ્ અભ્યાગતં નૃપતિમ્ ઉદ્ગતગાઢહર્ષઃ
પ્રત્યુદ્યયાવ્ અધિપતિઃ ફણિનામ્ અનર્ઘ રત્નાર્ઘપાણિરશનૈર્ અથ શઙ્ખપાલઃ ॥

આદાય સાદરફણીશ્વરદત્તમ્ અર્ઘ્યમ્ અર્ઘ્યઃ સતાં સ બહિર્ એવ નિવેશ્ય સૈન્યમ્
દેવો ઽવિશદ્ વિનયવાન્ પુરમ્ અગ્રયાયિ વિદ્યાધરાધિપરમાઙ્ગદરત્નચૂડઃ ॥

ઉત્સૃજ્ય ગીતમ્ અસમાપ્ય વિલાસલાસ્યમ્ અઙ્કાદ્ અપાસ્ય સહસા મણિવલ્લકીં ચ
અત્યુન્મનાસ્ તદવલોકનકૌતુકેન વાતાયનાન્ય્ અધિરુરોહ પુરન્ધ્રિલોકઃ ॥

ઉત્ક્ષિપ્ય વેપથુમતા કરપલ્લવેન વાતાયનાગ્રમણિમૌક્તિકલાજકાનિ
સ્મિત્વૈકયા સ વિલસન્ મકરાવચૂલ લીલાલવાઞ્ચિતવિલોચનમ્ આલુલોકે ॥

ઉદ્યદ્વિવૃત્તકરવેણિકયા નૃપેન્દૌ તસ્મિન્ સ્મરોલ્લસિતજૃમ્ભિકયા કયા ચિત્
મુક્તા મુહુર્ વિબુધસિન્ધુકલિન્દકન્યા કિર્મીરવારિલહરીસુહૃદઃ કટાક્ષાઃ ॥

વાચાલરત્નવલયા સવિલાસમ્ અસ્મિન્ નિક્ષિપ્ય કાપિ નવમૌક્તિકલાજમુષ્ટિમ્
તત્તાડિતાંસતટપાર્થિવદત્તદૃષ્ટિર્ દીર્ઘેક્ષણા કિમ્ ઇવ ન ત્રપયા ચકાર ॥

વક્ષો દધાનમ્ અમરાદ્રિશિલાવિશાલમ્ આજાનુબાહુમ્ અવલોક્ય નરેન્દ્રચન્દ્રમ્
ચિત્તોપનીતપરિરમ્ભસુખાતિસાન્દ્રમ્ અન્યા પયોધરભરે પુલકં બભાર ॥

આલોક્ય દર્પણતલે પ્રતિમાગતં તમ્ `આત્તો મયૈષઽ ઇતિ કાપિ કૃતોત્સવાભૂત્
મુગ્ધા ગતે ઽથ પુરતો ઽત્ર તદીયબિમ્બે શૂન્યાત્મદર્શવિધુરેન્દુમુખી બભૂવ ॥

ઇત્ય્ આપતન્ મદનબાણપરમ્પરાણામ્ ઉન્મીલિતાઙ્ગવલનશ્લથમેખલાનામ્
એણીદૃશાં વિચરતિ સ્મ સ રાજહંસઃ પારોલ્લસન્નવરસોર્મિષુ માનસેષુ ॥

સઙ્ગીતવેશ્મનિ ફણીશ્વરચારણાનાં ગીતેષ્વ્ અજસ્રમ્ ઇહ શુશ્રુમ યદ્ યશાંસિ
યાતઃ સ એવ નયનાતિથિતામ્ અયં નઃ પુણ્યૈર્ અહો બત નૃપો નવસાહસાઙ્કઃ ॥

કાન્તિછટાછુરિતદિક્તટ એષ દેવો જીયાજ્જગન્તિ પરમારકુલપ્રદીપઃ
ઉન્મૂલ્ય સંપ્રતિ સુરારિતમઃ સમૂલં યેનાહિવિષ્ટપતલે વિહિતઃ પ્રકાશઃ ॥

હન્તૈષ પન્નગપતેર્ અતુલપ્રતિજ્ઞા પ્રાગ્ભારસાગરસમુત્તરણૈકપોતઃ
ઉત્પાકમ્ એષ ચ ફલં ફણિરાજકન્યા ચિત્તે ચિરં કૃતપદસ્ય મનોરથસ્ય ॥

એતદ્ યશોભટકરે કનકામ્બુજં તલ્ લીલાવતંસમ્ અચિરાદ્ વિરચય્ય યેન
પ્રત્યુપ્તકલ્પતરુપલ્લવમ્ એષ પાણિમ્ આદાસ્યતે નૃપતિર્ અદ્ય શશિપ્રભાયાઃ ॥

સાન્દ્રાનુરાગપિશુનાઃ પરશુઃ પરેષામ્ આકર્ણયન્ન્ ઇતિ સઃ પૌરજનસ્ય વાચઃ
શ્રીહાટકેશ્વર ઇતિ પ્રથિતસ્ય તુઙ્ગમ્ અગ્રે દદર્શ મણિમન્દિરમ્ ઇન્દુમૌલેઃ ॥

તત્ર પ્રવિશ્ય સકૃતાનતિર્ આદિદેવમ્ આનર્ચ કલ્પવિટપિપ્રભવૈઃ પ્રસૂનૈઃ
સ્તોતું કૃતાઞ્જલિપુટઃ કુટજાવદાત દન્તાંશુપલ્લવિતવાગ્ ઉપચક્રમે ચ ॥

અન્તર્જતાપિહિતસોમસુરાપગાય પ્રચ્છન્નશરશાસનલોચનાય
તીવ્રવ્રતગ્લપિતશૈલસુતાસ્વરૂપ વિજ્ઞાનનર્મપટવે બટવે નમસ્ તે ॥

અત્યાદરાનતસુરાસુરમૌલિરત્ન નાનામરીચિખચિતાઙ્ઘ્રિસરોરુહાય
દેહાર્ધવર્તિગિરિજાવિહિતાભ્યસૂય સન્ધ્યાપ્રણામવિષમાઞ્જલયે નમસ્ તે ॥

નીરન્ધ્રસિન્ધુજલસિક્તકપાલમુક્ત રત્નાઙ્કુરસ્ય કરણીં વિધુરાતનોતિ
મૌલૌ સદૈવ ભવતો ભવભેદકર્તુર્ નિર્દગ્ધભાસ્કરમહાય નમો ઽસ્તુ તસ્મૈ ॥

કન્દર્પદર્પશમનાય કૃતાન્તહર્ત્રે કર્ત્રે શુભસ્ય ભુજગાધિપવેષ્ટનાય
ઉર્વીમરુદ્રવિનિશાકરવહ્નિતોય યાજ્યામ્બરોચ્ચવપુષે સુપુષે નમસ્ તે ॥

નીરન્ધ્રભૂતિધવલાય ગજેન્દ્રકૃત્તિ સંવીતદેહકવલીકૃતપન્નગાય
નિર્દગ્ધદાનવકુલાય વિપત્ક્ષયૈક કાર્યાય કારણનુતાય નમો ઽસ્તુ તુભ્યમ્ ॥

તે તે યમ્ એવ કિલ વાઙ્મયસાગરસ્ય પારં ગતાઃ પ્રણવમ્ આત્મવિદો વદન્તિ
તસ્મૈ સમાહિતમહર્ષિવિનિદ્રહૃદ્ય હૃત્પુણ્ડરીકવિહિતસ્થિતયે નમસ્ તે ॥

ઉત્તંસિતેન્દુશકલાય કપાલજૂટ સઙ્ઘટ્ટિતોર્મિમુખરામ્બરનિર્ઝરાય
ભસ્માઙ્ગરાગશુચયે વિકચોપવીત વ્યાલેન્દુમૌલિમણિદીધિતયે નમસ્ તે ॥

નાસ્ત્રં ન ભસ્મ ન જટા ન કપાલદામ નેન્દુઃ સિદ્ધતટિની ન ફણીન્દ્રહારઃ
નોક્ષા વિષં ન દયિતાપિ ન યત્ર રૂપમ્ અવ્યક્તમ્ ઈશ કિલ તદ્ દધતે નમસ્ તે ॥

સ્તુત્વેત્ય્ અવન્તિપતિર્ ઇન્દુકુલાવતંસં તન્મન્દિરાત્ સહચરૈઃ સહ નિર્જગામ
અન્તર્નિવેશિતહરિન્મણિવેદિ વલ્ગન્ નાગાઙ્ગનં સઃ ફણિરાજગૃહં જગામ ॥

તત્રાવતીર્ય રથતઃ સ રમાઙ્ગદાત્ત પાણિઃ સમુચ્છલિતમઙ્ગલતૂર્યઘોષે
ઉન્નિદ્રસાન્દ્રકુસુમપ્રકરાવકીર્ણ માણિક્યકુટ્ટિમતલે મસૃણમ્ વિવેશ ॥

અન્યોન્યપલ્લવિતતદ્વિજયપ્રશંસઃ પ્રાપ્તસ્થિતિર્ વિકટકાઞ્ચનવિષ્ટરેષુ
પદ્મછદાયતદૃશા દદૃશે ઽથ તસ્મિન્ન્ એકત્ર તેન મિલિતઃ ફણિરાજલોકઃ ॥

તસ્મિન્ ગતે નયનગોચરમ્ ઉદ્ધૃતારૌ બદ્ધાઞ્જલિર્ ઝટિતિ પન્નગરાજસંસત્
મન્દાકિનીવ પરિતો હરિણાવચૂડ વ્યાલોકકુડ્મલિતકાઞ્ચનપઙ્કજાભૂત્ ॥

ન્યઞ્ચચ્છિખાભરણભાસુરપદ્મરાગ રોચિછટાઘટિતતત્ફણરત્નકાન્તિઃ
રાજન્યમૌલિમણિચુમ્બિતપાદપીઠસ્ તસ્મૈ ચકાર સ મહાભિજનઃ પ્રણામમ્ ॥

પ્રત્યુપ્તરત્નમ્ અભિતઃ પ્રમદાવકીર્ણં મુક્ત્વા ચતુષ્કમ્ ઉરગેન્દ્રનિદેશિતં સ
અધ્યાસ્ત સાદરજરત્ફણિકલ્પિતાશીસ્ તન્મધ્યવર્તિકનકાસનમ્ ઉન્નતાંસઃ ॥

વત્સાં વ્રજનાય મમેતિ શનૈર્ વિસૃજ્ય નેપથ્યનીલમણિવેશ્મનિ રત્નચૂડમ્
તત્રાસનદ્વયમ્ અદાપયદ્ અસ્ય પાર્શ્વે વિદ્યાધરાધિપયશોભટયોઃ ફણીન્દ્રઃ ॥

સ્વર્ણાસને સ્વયમ્ અથાચ્છફણાતપત્ર રત્નપ્રદીપશતજર્જરિતાન્ધકારઃ
લોકત્રયૈકતિલકસ્ય સ નાતિદૂરે દેવસ્ય દારિતમહેન્દ્રરિપોર્ ન્યષીદત્ ॥

સ્થિત્વૈકતો યુવતિમઙ્ગલગીતિમ્ અત્ર શૃણ્વન્ સ વિન્ધ્યતટદૃષ્ટચરઃ કુરઙ્ગઃ
ચિત્રે નિવેશિત ઇવાથ યશોભટેન સ્મિત્વા સવિસ્મયમ્ અસૂચ્યત પાર્થિવાય ॥

અત્રાન્તરે પ્રમદલોલદૃશા નૃપેણ દૂરાદ્ અદર્શિ ફણિરાજસુતાભિયાન્તી
તન્વી શિરીશસુમનઃસુકુમારમૂર્તિર્ દેવસ્ય કાર્મુકલતેવ મનોભવસ્ય ॥

જ્યોત્સ્નાસિતામ્બરરુચિસ્નપિતાનનેન્દુર્ માત્રાચિરોદ્ગતયવાઙ્કુરકર્ણપૂરમ્
મુક્ત્વોજ્જ્વલં લલિતકૌતુકકઙ્કણં ચ વેષં વિવાહસમયોચિતમ્ ઉદ્વહન્તી ॥

સખ્યા કયાપિ લિખિતં મદનાનલૈક ધૂમાવલીવલયસંશયમ્ અર્પયન્તમ્
એકાન્તકાન્તમ્ અસિતાગરુપત્રભઙ્ગમ્ આબિભ્રતી લવલિપાણ્ડુતલે કપોલે ॥

આત્તપ્રસાધનમ્ અનઙ્ગવિલાસવેશ્મ લીલાવિધાનમ્ અવધિર્ નયનોત્સવસ્ય
લાવણ્યસંવલિતમ્ અઙ્ગકમ્ ઉદ્વહન્તી શૃઙ્ગારદુગ્ધજલધેર્ અધિદેવતેવ ॥

સા પાટલાવિધુતચામરમારુતેષત્ વ્યાનર્તિતાલકલતા સહિતા સખીભિઃ
નાતિસ્ફુટક્વણિતનૂપુરમ્ આકુલાનિ કિંચિદ્ વિલમ્બ્ય દધતી ત્રપયા પદાનિ ॥

ઉત્પક્ષ્મણા નિરુપમોલ્લસિતપ્રમોદ વિસ્તારલઙ્ઘિતવિલાસસરોરુહેણ
સાન્દ્રસ્મરજ્વરપિપાસિતયા તયાપિ દૂરાદ્ અપાયિ નયનાઞ્જલિના નરેન્દ્રઃ ॥

વ્રીડાવનમ્રમુખપદ્મમ્ ઉપાગતાયાં તસ્યાં પિતુઃ કનકવિષ્ટરભાગભાજિ
માલ્યાદિકલ્પિતયથોચિતસત્ક્રિયાન્તે તં માલવેન્દ્રમ્ ઇતિ માલ્યવતી જગાદ ॥

રાજન્! મહીતલમૃગાઙ્ગ! વિલમ્બસે કિમ્? અદ્યાપિ તૂર્ણમ્ અમુના સ્વભુજાર્જિતેન
હેમામ્બુજેન વિરચય્ય વતંસમ્ અસ્યાઃ પૂર્ણપ્રતિજ્ઞમ્ ઉરગાધિપતિં વિધેહિ ॥

ઉક્તે તયેત્ય્ અકૃત કાઞ્ચનપુષ્કરં તદ્ યાવત્ સઃ કર્ણશિખરે ફણિરાજપુત્ર્યાઃ
તાવદ્ વિહાય મૃગરૂપમ્ ઉદારમૂર્તિર્ અગ્રે બભૂવ પુરુષો ઽસ્ય સહેમવેત્રઃ ॥

કસ્ ત્વં મૃગઃ કથમ્ અભૂર્ ઇતિ પાર્થિવેન પૃષ્ટઃ સ વિસ્મયસમુત્સુકમાનસેન
ઇત્ય્ અબ્રવીદ્ ઉરગનેત્રપરમ્પરાભિર્ આપીયમાનવપુર્ ઉક્તિમ્ અવન્તિનાથમ્ ॥

કૈલાસશૈલવસતેર્ ગિરિશોપરોધાદ્ દ્વારપ્રવેશવિનિષેધકષાયિતેન
શપ્તો ઽસ્મિ કણ્વમુનિનાયમ્ અહં પિતુસ્ તે શ્રીહર્ષદેવનૃપતેઃ પ્રતિહારપાલસ્ ॥

રાજા ફણીન્દ્રદુહિતુઃ કનકારવિન્દં કર્ણે કરિષ્યતિ યદા નવસાહસાઙ્કઃ
સ્વં રૂપમ્ આપ્સ્યસિ તદેતિ સમાદિદેશ શાપાન્તમ્ એષ વિહિતાનુનયો મહર્ષિઃ ॥

તદ્ વાસવારિવિજયોત્થમ્ ઇદં યશસ્ તે ગત્વૈકપિઙ્ગલગિરેર્ અવતંસયામિ
ઉક્ત્વેતિ દિવ્યકુસુમૈર્ અવકીર્ય મૌલૌ પાતાલમલ્લમ્ અનિલસ્ય પથા જગામ ॥

તૂર્યસ્વનેષુ વિલસત્સુ પઠત્સ્વ્ અમન્દં બન્દિષ્વ્ અનીયત ફણીન્દ્રપુરોધસા ચ
કોણાવસક્તજલપૂરિતરત્નકુમ્ભાં વેદિં તયા સહ સ મધ્યમલોકપાલઃ ॥

અભ્યુદ્ગતાર્ચિર્ અનલોજ્ઝિતધૂમરાજિ શ્યામીભવત્ કનકતામરસાવતંસામ્
તસ્યાં યથાવિધિ સ માલવપુષ્પકેતુઃ કન્યામ્ અહેઃ કુવલયાશ્વ ઇવ ઉપયેમે ॥

આનીતયા ઝટિતિ રૂપમ્ અદૃષ્ટપૂર્વમ્ અઙ્ગેન પુષ્પશરભઙ્ગિતરઙ્ગિતેન
ભાતિ સ્મ શન્તનુર્ ઇવ ત્રિદિવસ્રવન્ત્યા પાતાલચન્દ્રકલયા સસ્ તયા સમેત્ય ॥

નિર્ગચ્છદચ્છરુચિનિર્ભરમ્ અંશુકેન સંછાદિતં કિમ્ અપિ પાણિતલે દધાનઃ
ઊચે તમ્ ઇત્ય્ અધિપતિઃ ફણિનામ્ ઉદઞ્ચત્ દન્તાંશુશારિતરદછદરત્નકાન્તિઃ ॥

યદ્ દીયતે તવ ન તાદૃશમ્ અસ્તિ કિંચિદ્ ગેહે મમાત્ર નૃપતે નવસાહસાઙ્ક !
કોશપ્રતિષ્ઠિતનિધાનશતં યતસ્ ત્વામ્ ઐશ્વર્યનિર્જિતપુરન્દરમ્ આમનન્તિ ॥

તત્ સ્ફાટિકં સ્વમ્ ઇવ શુદ્ધમ્ ઇદં ગૃહાણ ત્વષ્ટૃપ્રયત્નઘટિતં શિવલિઙ્ગમ્ એકમ્
આકારમ્ અર્ધવનિતાવપુષઃ પુરારેર્ યસ્યાન્તરે સુકૃતિનો હિ વિલોકયન્તિ ॥

વ્યાસઃ પુરા કિલ પુરાણમુનેઃ પ્રપેદે તસ્માત્ કિલાદિકવિપાણિતલં જગામ
લેભે તતો ઽપિ ભગવાન્ કપિલો મહર્ષિઃ સાનુગ્રહેણ મમ ચેદમ્ અદાયિ તેન ॥

ઉક્ત્વેત્ય્ અનર્ઘમ્ અતિપાવનમ્ અર્પિતં તદ્ અન્તઃસ્ફુટૈકશિવરૂપમ્ અહીશ્વરેણ
પૂર્ણેન્દુકાન્તિ સહસા નિગૃહીતશત્રુર્ જગ્રાહ પિણ્ડિતમ્ ઇવ સ્વયશો નરેન્દ્રઃ ॥

તત્રાથ દિક્તટપરિસ્ખલિતપ્રવૃત્ત સીમન્તિનીચટુલનૂપુરકાઞ્ચિનાદઃ
કો ઽપ્ય્ ઉચ્છલત્પટહવંશહુડ્ડુક્કશઙ્ખ વીણામૃદઙ્ગમુરજધ્વનિર્ ઉત્સવો ઽભૂત્ ॥

વૃત્તે વધૂમ્ અથ વિવાહમહોત્સવે તામ્ આદાય નિષ્પ્રતિમપૌરુષવૈજયન્તીમ્
અન્વાગતાદરનિવર્તિતપન્નગેન્દ્રઃ પર્યુત્સુકઃ સ્વનગરીં સ નૃપઃ પ્રતસ્થે ॥

ગત્વાથ દૂરમ્ અહિવિષ્ટપતઃ સહેલમ્ અંશઃ પુરાણપુરુષસ્ય સ નિર્જગામ
શિપ્રાર્પિતેન સહસા પુરતઃ પ્રભાવ સીમન્તિતામ્બુપટલેન પથા સસૈન્યઃ ॥

તસ્યાઃ સ્વહસ્તમુનિસંહતિકલ્પિતાર્ઘઃ સિન્ધોસ્ તટે સઃ પદમ્ એકપદે ચકાર
શૃઙ્ગે તદા ચ ભગવાન્ અરવિન્દબન્ધુર્ બન્ધૂકપાટલરુચિઃ કનકાચલસ્ય ॥

બાલાતપછુરિતહર્મ્યવિટઙ્કવર્તિ પારાવતાતિમધુરધ્વનિતછલેન
સમ્ભાષણં વિદધતીમ્ ઇવ પૌરમુક્ત પુષ્પાઞ્જલિઃ સઃ પુરમ્ ઉજ્જયિનીં વિવેશ ॥

કાન્તાયશોભટયુતં કૃશતામ્ અવાપ્તાસ્ તચ્ચિન્તયૈવ સચિવાસ્ તમ્ અથ પ્રણેમુઃ
કાકુત્સ્થમ્ આહતસુરારિમ્ ઇવાનુયાન્તં સૌમિત્રિણા જનકરાજતનૂજયા ચ ॥

આનન્દબાષ્પસલિલાર્દ્રદૃશો ઽર્ધમાર્ગે સમ્ભાષ્ય તાન્ સ્મિતમુખઃ સહ તૈર્ જગામ
વિદ્યાધરોરગકરાહતહેમઘણ્ટા ટાઙ્કારહારિ ભવનં ત્રિપુરાન્તકસ્ય ॥

તસ્મિંશ્ ચરાચરગુરોર્ હરિણાવચૂલ ચૂડામણેર્ અપચિતિં વિધિવદ્ વિધાય
સાકં ફણીન્દ્રસુતયામ્બરરોધિકમ્બુ તૂર્યસ્વનોર્મિ સશ્ ચ રાજકુલં વિવેશ ॥

તત્રાર્ણવધ્વનિઘનોત્સવતૂર્યઘોષે સ્થિત્વા દિનાનિ કતિચિત્ સ નરેન્દ્રચન્દ્રઃ
યાતિ સ્મ ભૂષિતકુલઃ કુલરાજધાનીં ધારામ્ અમાત્યકથિતામૃગયેતિવૃત્તઃ ॥

ઉદ્ઘાટિતેષ્વ્ અથ વિલોકનકૌતુકેન વાતાયનેષુ પરિતઃ પુરસુન્દરીભિઃ
તસ્મિંશ્ ચિરાદ્ વિશતિ જીવ ઇવેશ્વરે સા પ્રોન્મીલિતોરુનયનેવ પુરી બભૂવ ॥

તત્ સાધ્વ્ અકારયદ્ અથાધિગતપ્રતિષ્ઠં તત્રાચ્છરત્નશિવલિઙ્ગમ્ અનર્ઘશીલઃ
તસ્ય પ્રભાવઘટિતૈર્ વ્યધુર્ અર્હણાં ચ વિદ્યાધરા વિકચકલ્પતરુપ્રસૂનૈઃ ॥

કૃત્વા યથોચિતમ્ અકૃત્રિમમ્ ઉત્સવાન્તે સત્કારમ્ આયતનનિશ્લથમૌલિરત્નૌ
દત્તાઙ્કપાણિર્ ઉભયોઃ પ્રજિઘાય સ અથ વિદ્યાધરાધિપફણીન્દ્રસૂતૌ સ્વદેશમ્ ॥

એકસ્ તયોર્ અગમદ્ અમ્બરગામિસૈન્ય સીમન્તિતાભ્રપટલઃ શશિકાન્તશૈલમ્
અન્યો ઽપ્ય્ અગાધજલમાલવજહ્નુકન્યા વિશ્રાણિતોરુસરણિર્ નિજરાજધાનીમ્ ॥

માભૂઃ કદાપિ વિમુખી રમેણ યદ્ અસ્ય છન્દાનુવૃત્તિરતિસંવનનં મદસ્ય
ઉક્ત્વેતિ તામ્ અહિસુતામ્ અગમન્ ગૃહાણિ ગન્ધર્વકિન્નરમહોરગસિદ્ધકન્યાઃ ॥

નીલછત્રાવતંસા ભુજગપતિસુતાપાણ્ડુગણ્ડસ્થલાન્તઃ કસ્તૂરીપઙ્કપત્રવ્યતિકરશબલવ્યાયતાંસે સલીલમ્
દેવેનાથ સ્વમન્ત્રિપ્રવરચિરધૃતા સાહસાઙ્કેન દીર્ઘે રોહજ્જ્યાઘાતરેખે પુનો ઽપિ નિદધે દોષ્ણિ સામ્રાજ્યલક્ષ્મીઃ ॥