Language

ENहिગુ
Scripture Library

Natya Shastra · Chapter 23

23.1

bāhyamapyupacāraṃ tu pravakṣyāmyatha vaiśike /
iti bhāratīye nāṭyaśāstre sāmānyābhinayo nāmādhyāyo dvāviṃśaḥ
atha trayoviṃśo 'dhyāyaḥ
viśeṣayetkalāḥ sarvā yasmāttasmāttu vaiśikaḥ /
veśopacāre sādhurvā vaiśikaḥ parikīrtitaḥ

23.2

yo hi sarvakalopetaḥ sarvaśilpavicakṣaṇaḥ /
strīcittagrahaṇābhijño vaiśikaḥ sa bhavetpumān

23.3

guṇastasya tu vijñeyāḥ svaśarīrasamutthitāḥ /
āhāryāḥ sahajāścaiva trayastriṃśatsamāsataḥ

23.4

śāstravicchilpasaṃpanno rūpavān priyadarśanaḥ
vikrānto dhṛtimāṃścaiva vayoveṣakulānvitaḥ

23.5

surabhirmadhurastyāgi sahiṣṇuravikatthanaḥ
aśaṅkitaḥ priyābhāṣī caturaḥ śubhadaḥ śuciḥ

23.6

kāmopacārakuśalo dakṣiṇo deśakālavit /
adīnavākyaḥ smitavān vāgmī dakṣaḥ priyaṃvadaḥ

23.7

strīlubdhāḥ saṃvibhāgī ca śraddhadhāno dṛḍhasmṛtiḥ /
gamyāsu cāpyavisrambhī mānī ceti hi vaiśikaḥ

23.8

anuyuktaḥ śucirdakṣo dakṣiṇaḥ pratipattimān /
bhaveccitrābhidhāyī ca vayasyastasya tadguṇaḥ

23.9

vijñānaguṇasaṃpanā kathinī liṅginī tathā /
prātiveśyā sakhī dāsī kumārī kāruśilpinī

23.10

dhātrī pāṣaṇḍinī caiva tathā raṅgopajīvinī /
protsāhane 'thakuśalā madhurakathā dakṣiṇāthakālajñā

23.11

laḍahā saṃvṛtamantrā dūtī tvebhirguṇaiḥ kāryā /
tayāpyutsāhanaṃ kāryaṃ nānādarśitakāraṇam

23.12

yathoktakathanaṃ caiva tathā bhāvapradarśanam /
na jaḍaṃ rūpasampannaṃ nārthavantaṃ na cāturam

23.13

dūtaṃ vā'pyathavā dūtīṃ budhaḥ kuryātkadācana /
kulabhogadhanādhikyaiḥ kṛtvādhikavikatthanam

23.14

dūtī nivedayetkāmamarthāṃścaivānuvarṇayet /
na cākāmapravṛttāyāḥ kṛddhāyā vāpi saṅgamaḥ

23.15

nānupāyaḥ prakartavyo dūtyā hi puruṣāśrayaḥ /
utsave ratrisañcāra uddyāne mitraveśmani

23.16

dhātrigṛheṣu sakhyā vā tathā caiva nimantraṇe /
vyādhitavyapadeśena śunyāgāraniveśane

23.17

kāryaḥ samāgamo nṝṇāṃ strībhiḥ prathamasaṅgame /
evaṃ samāgamaṃ kṛtvā sopāyaṃ vidhipūrvakam

23.18

anuraktā viraktā vā liṅgākāraistu lakṣayet /
svabhāvabhāvātiśayairnārī yā madanāśrayā

23.19

karoti nibhṛtāṃ līlāṃ nityaṃ sā madanāturā /
sakhīmadhye guṇān brūte svadhanaṃ ca prayacchati

23.20

pūjayatyasya mitrāṇi dveṣṭi śatrujanaṃ sadā /
gamāgame sakhīnāṃ yā hṛṣṭā bhavati cādhikam

23.21

tuṣyatyasya kathābhistu sasnehaṃ ca nirīkṣate /
supte tu paścāt svapiti cumbitā praticumbati

23.22

uttiṣṭhatyapi pūrvaṃ ca tathā kleśasahāpi ca /
utsave muditā yā ca vyasane yā ca duḥkhitā

23.23

evaṃvidhairguṇairyuktā tvanuraktā tu sā smṛtā /
viraktāyāstu cinhāni cumbitā nābhicumbati

Original text: Nāṭyaśāstra 1-16, 18-30, 33, 35-37 · Data entry Padmakar Dadegaonkar Sowmya Krishnapur Haresh Bakshi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc