Nārāyaṇīya · Chapter 12.323

tato 'tīte mahākalpe utpanne 'ṅgirasaḥ sute
babhūvur nirvṛtā devā jāte devapurohite //

bṛhad brahma mahac ceti śabdāḥ paryāyavācakāḥ
ebhiḥ samanvito rājan guṇair vidvān bṛhaspatiḥ //

tasya śiṣyo babhūvāgryo rājoparicaro vasuḥ
adhītavāṃs tadā śāstraṃ samyak citraśikhaṇḍijam //

sa rājā bhāvitaḥ pūrvaṃ daivena vidhinā vasuḥ
pālayām āsa pṛthivīṃ divam ākhaṇḍalo yathā //

tasya yajño mahān āsīd aśvamedho mahātmanaḥ
bṛhaspatir upādhyāyas tatra hotā babhūva ha //

prajāpatisutāś cātra sadasyās tv abhavaṃs trayaḥ
ekataś ca dvitaś caiva tritaś caiva mahar2ṣayaḥ //

dhanuṣākṣo 'tha raibhyaś ca arvāvasuparāvasū
ṛṣir medhātithiś caiva tāṇḍyaś caiva mahān ṛṣiḥ //

ṛṣiḥ śaktir mahābhāgas tathā vedaśirāś ca yaḥ
kapilaś ca ṛṣiśreṣṭhaḥ śālihotrapitāmahaḥ //

ādyaḥ kaṭhas taittiriś ca vaiśaṃpāyanapūrvajaḥ
kaṇvo 'tha devahotraś ca ete ṣoḍaśa kīrtitāḥ
saṃbhṛtāḥ sarvasaṃbhārās tasmin rājan mahākratau //

na tatra paśughāto 'bhūt sa rājaivaṃ sthito 'bhavat
ahiṃsraḥ śucir akṣudro nirāśīḥ karmasaṃstutaḥ
āraṇyakapadodgītā bhāgās tatropakalpitāḥ //

prītas tato 'sya bhagavān devadevaḥ purātanaḥ
sākṣāt taṃ darśayām āsa so 'dṛśyo 'nyena kenacit //

svayaṃ bhāgam upāghrāya puroḍāśaṃ gṛhītavān
adṛśyena hṛto bhāgo devena harimedhasā //

bṛhaspatis tataḥ kruddhaḥ sruvam udyamya vegitaḥ
ākāśaṃ ghnan sruvaḥ pātai roṣād aśrūṇy avartayat //

uvāca coparicaraṃ mayā bhāgo 'yam udyataḥ
grāhyaḥ svayaṃ hi devena matpratyakṣaṃ na saṃśayaḥ //

udyatā yajñabhāgā hi sākṣāt prāptāḥ surair iha
kimartham iha na prāpto darśanaṃ sa harir vibhuḥ //

tataḥ sa taṃ samuddhūtaṃ bhūmipālo mahān vasuḥ
prasādayām āsa muniṃ sadasyās te ca sarvaśaḥ //

ūcuś cainam asaṃbhrāntā na roṣaṃ kartum arhasi

naiṣa dharmaḥ kṛtayuge yas tvaṃ roṣam acīkṛthāḥ //

aroṣaṇo hy asau devo yasya bhāgo 'yam udyataḥ
na sa śakyas tvayā draṣṭum asmābhir vā bṛhaspate
yasya prasādaṃ kurute sa vai taṃ draṣṭum arhati //

ekatadvitatritā ūcuḥ: vayaṃ hi brahmaṇaḥ putrā mānasāḥ parikīrtitāḥ
gatā niḥśreyasārthaṃ hi kadācid diśam uttarām //

taptvā varṣasahasrāṇi catvāri tapa uttamam
ekapādasthitāḥ samyak kāṣṭhabhūtāḥ samāhitāḥ //

meror uttarabhāge tu kṣīrodasyānukūlataḥ
sa deśo yatra nas taptaṃ tapaḥ paramadāruṇam
kathaṃ paśyemahi vayaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ tv iti //

tato vratasyāvabhṛthe vāg uvācā-śarīriṇī

sutaptaṃ vas tapo viprāḥ prasannenāntarātmanā //

yūyaṃ jijñāsavo bhaktāḥ kathaṃ drakṣyatha taṃ prabhum
kṣīrodadher uttarataḥ śvetadvīpo mahāprabhaḥ //

tatra nārāyaṇaparā mānavāś candravarcasaḥ
ekāntabhāvopagatās te bhaktāḥ puruṣottamam //

te sahasrārciṣaṃ devaṃ praviśanti sanātanam
atīndriyā nirāhārā aniṣpandāḥ sugandhinaḥ //

ekāntinas te puruṣāḥ śvetadvīpanivāsinaḥ
gacchadhvaṃ tatra munayas tatrātmā me prakāśitaḥ //

atha śrutvā vayaṃ sarve vācaṃ tām aśarīriṇīm
yathākhyātena mārgeṇa taṃ deśaṃ pratipedire //

prāpya śvetaṃ mahādvīpaṃ taccittās taddidṛkṣavaḥ

tato no dṛṣṭiviṣayas tadā pratihato 'bhavat //

na ca paśyāma puruṣaṃ tattejohṛtadarśanāḥ
tato naḥ prādur abhavad vijñānaṃ devayogajam //

na kilā-taptatapasā śakyate draṣṭum añjasā
tataḥ punar varṣaśataṃ taptvā tātkālikaṃ mahat //

vratāvasāne suśubhān narān dadṛśire vayam
śvetāṃś candrapratīkāśān sarvalakṣaṇalakṣitān //

nityāñjalikṛtān brahma japataḥ prāgudaṅmukhān
mānaso nāma sa japo japyate tair mahātmabhiḥ
tenaikāgramanastvena prīto bhavati vai hariḥ //

yā bhaven muniśārdūla bhāḥ sūryasya yugakṣaye
ekaikasya prabhā tādṛk sābhavan mānavasya ha //

tejonivāsaḥ sa dvīpa iti vai menire vayam
na tatrābhyadhikaḥ kaścit sarve te samatejasaḥ_1 //

atha sūryasahasrasya prabhāṃ yugapadutthitām
sahasā dṛṣṭavantaḥ sma punar eva bṛhaspate //

sahitāś cābhyadhāvanta tatas te mānavā drutam
kṛtāñjalipuṭāḥ hṛṣṭā nama ity eva vādinaḥ //

tato 'bhivadatāṃ teṣām aśrauṣma vipulaṃ dhvanim
baliḥ kilopahriyate tasya devasya tair naraiḥ //

vayaṃ tu tejasā tasya sahasā hṛtacetasaḥ
na kiṃcid api paśyāmo hatadṛṣṭibalendriyāḥ //

ekas tu śabdo 'virataḥ śruto 'smābhir udīritaḥ

jitaṃ te puṇḍarīkākṣa namas te viśvabhāvana //

namas te 'stu hṛṣīkeśa mahāpuruṣapūrvaja
iti śabdaḥ śruto 'smābhiḥ śikṣā-kṣarasamīritaḥ //

etasminn antare vāyuḥ sarvagandhavahaḥ śuciḥ
divyāny uvāha puṣpāṇi karmaṇyāś cauṣadhīs tathā //

tair iṣṭaḥ_2 pañcakālajñair harir ekāntibhir naraiḥ
nūnaṃ tatrāgato devo yathā tair vāg udīritā

vayaṃ tv enaṃ na paśyāmo mohitās tasya māyayā //

mārute saṃnivṛtte ca balau ca pratipādite
cintāvyākulitātmāno jātāḥ smo 'ṅgirasāṃ vara //

mānavānāṃ sahasreṣu teṣu vai śuddhayoniṣu
asmān na kaścin manasā cakṣuṣā vāpy apūjayat //

te 'pi svasthā munigaṇā ekabhāvam anuvratāḥ
nāsmāsu dadhire bhāvaṃ brahmabhāvam anuṣṭhitāḥ //

tato 'smān supariśrāntāṃs tapasā cāpi karśitān
uvāca khasthaṃ kimapi bhūtaṃ tatrā-śarīrakam //

dṛṣṭā vaḥ puruṣāḥ śvetāḥ sarvendriyavarjitāḥ
dṛṣṭo bhavati deveśa ebhir dṛṣṭair dvijottamāḥ //

gacchadhvaṃ munayaḥ sarve yathāgatam ito 'cirāt
na sa śakyo abhaktena draṣṭuṃ devaḥ kathaṃcana //

kāmaṃ kālena mahatā ekāntitvaṃ samāgataiḥ
śakyo draṣṭuṃ sa bhagavān prabhāmaṇḍaladurdṛśaḥ //

mahat kāryaṃ tu kartavyaṃ yuṣmābhir dvijasattamāḥ
itaḥ kṛtayuge 'tīte viparyāsaṃ gate_1 'pi ca //

vaivasvate 'ntare viprāḥ prāpte tretāyuge tataḥ
surāṇāṃ kāryasiddhyarthaṃ sahāyā vai bhaviṣyatha //

tatas tad adbhutaṃ vākyaṃ niśamyaivaṃ sma somapa_1
tasya prasādāt prāptāḥ smo deśam īpsitam añjasā //

evaṃ sutapasā caiva havyakavyais tathaiva ca
devo 'smābhir na dṛṣṭaḥ sa kathaṃ tvaṃ draṣṭum arhasi
nārāyaṇo mahad bhūtaṃ viśvasṛg ghavyakavyabhuk //

evam ekatavākyena dvitatritamatena ca
anunītaḥ sadasyaiś ca bṛhaspatir udāradhīḥ
samānīya tato yajñaṃ daivataṃ samapūjayat //

samāptayajño rājāpi prajāḥ pālitavān vasuḥ
brahmaśāpād divo bhraṣṭaḥ praviveśa mahīṃ tataḥ //

antarbhūmigataś caiva satataṃ dharmavatsalaḥ
nārāyaṇaparo bhūtvā nārāyaṇapadaṃ jagau //

tasyaiva ca prasādena punar evotthitas tu saḥ
mahītalād gataḥ sthānaṃ brahmaṇaḥ samanantaram
parāṃ gatim anuprāpta iti naiṣṭhikam añjasā //