Narasimha Purana · Chapter 63

satyam uktaṃ tvayā brahman vaidikaḥ paramo vidhiḥ
viṣṇor devātidevasya pūjanaṃ prati me 'dhunā //

anena vidhinā brahman pūjyate madhusūdanaḥ
vedajñair eva nānyais tu tasmāt sarvahitaṃ vada //

aṣṭākṣareṇa deveśaṃ narasiṃham anāmayam
gandhapuṣpādibhir nityam arcayed acyutaṃ naraḥ //

rājann aṣṭākṣaro mantraḥ sarvapāpaharaḥ paraḥ
samastayajñaphaladaḥ sarvaśāntikaraḥ śubhaḥ //

gandhapuṣpādisakalam anena vai nivedayet
anenābhyarcito devaḥ prīto bhavati tatkṣaṇāt //

kiṃ tasya bahubhir mantraiḥ kiṃ tasya bahubhir vrataiḥ
oṃ namo nārāyaṇāyeti mantraḥ sarvārthasādhakaḥ //

imaṃ mantraṃ japed yas tu śucir bhūtvā samāhitaḥ
sarvapāpavinirmukto viṣṇusāyujyam āpnuyāt //

sarvatīrthaphalaṃ hy etat sarvatīrthavaraṃ nṛpa
harer arcanam avyagraṃ sarvayajñaphalaṃ nṛpa //

tasmāt kuru nṛpaśreṣṭha pratimādiṣu cārcanam dānāni vipramukhebhyaḥ prayaccha vidhinā nṛpa
evaṃ kṛte nṛpaśreṣṭha narasiṃhaprasādataḥ prāpnoti vaiṣṇavaṃ tejo yat kāṅkṣanti mumukṣavaḥ //

purā puraṃdaro rājan strītvaṃ prāpto 'padharmataḥ
tṛṇabindumuneḥ śāpān mukto hy aṣṭākṣarāj japāt //

etat kathaya bhūdeva devendrasyāghamocanam
ko 'padharmaḥ kathaṃ strītvaṃ prāpto me vada kāraṇam //

rājendra mahad ākhyānaṃ śṛṇu kautūhalānvitam
viṣṇubhaktiprajananaṃ śṛṇvatāṃ paṭhatām idam //

purā puraṃdarasyaiva devarājyaṃ prakurvataḥ
vairāgyasyāpi jananaṃ saṃbhūtaṃ bāhyavastuṣu //

indras tadābhūd viṣamasvabhāvo rājyeṣu bhogeṣv api so 'py acintayat
dhruvaṃ virāgīkṛtamānasānāṃ svargasya rājyaṃ na ca kiṃcid eva //

rājyasya sāraṃ viṣayeṣu bhogo bhogasya cānte na ca kiṃcid asti
vimṛśya caitan munayo 'py ajasraṃ mokṣādhikāraṃ paricintayanti //

sadaiva bhogāya tapaḥpravṛttir bhogāvasāne hi tapo vinaṣṭam
maitryādisaṃyogaparāṅmukhānāṃ vimuktibhājāṃ na tapo na bhogaḥ //

vimṛśya caitat sa surādhinātho vimānam āruhya sakiṅkiṇīkam
nūnaṃ harārādhanakāraṇena kailāsam abhyeti vimuktikāmaḥ //

sa ekadā mānasam āgataḥ san saṃvīkṣya tāṃ yakṣapateś ca kāntām
samarcayantīṃ girijāṅghriyugmaṃ dhvajām ivānaṅgamahārathasya //

pradhānajāmbūnadaśuddhavarṇāṃ karṇāntasaṃlagnamanojñanetrām
susūkṣmavastrāntaradṛśyagātrāṃ nīhāramadhyād iva candralekhām //

tāṃ vīkṣya vīkṣaṇasahasrabhareṇa kāmaṃ kāmāṅgamohitamatir na yayau tadānīm
dūrādhvagaṃ svagṛham etya susaṃcitārthas tasthau tadā surapatir viṣayābhilāṣī //

pūrvaṃ varaṃ syāt sukule 'pi janma tato hi sarvāṅgaśarīrarūpam
tato dhanaṃ durlabham eva paścād dhanādhipatyaṃ sukṛtena labhyam //

svargādhipatyaṃ ca mayā pralabdhaṃ tathāpi bhogāya na cāsti bhāgyam
yaḥ svaṃ parityajya vimuktikāmas tiṣṭhāmi me durmatir asti citte //

mokṣo 'munā yady api mohanīyo mokṣe 'pi kiṃ kāraṇam asti rājye
kṣetraṃ supakvaṃ parihṛtya dvāre kiṃ nāma cāraṇyakṛṣiṃ karoti //

saṃsāraduḥkhopahatā narā ye kartuṃ samarthā na ca kiṃcid eva
akarmiṇo bhāgyavivarjitāś ca vāñchanti te mokṣapathaṃ vimūḍhāḥ //

etad vimṛśya bahudhā matimān pravīro rūpeṇa mohitamanā dhanadāṅganāyāḥ
sarvādhir ākulamatiḥ parimuktadhairyaḥ sasmāra māram amarādhipacakravartī //

samāgato 'sau parimandamandaṃ kāmo 'tikāmākulacittavṛttiḥ
purā maheśena kṛtāṅganāśo dhairyāl layaṃ gacchati ko viśaṅkaḥ //

ādiśyatāṃ nātha yad asti kāryaṃ ko nāma te saṃprati śatrubhūtaḥ
śīghraṃ samādeśaya mā vilambaṃ tasyāpadaṃ saṃprati bho diśāmi //

śrutvā tadā tasya vaco abhirāmaṃ manogataṃ tat paramaṃ tutoṣa
niṣpannam arthaṃ sahasaiva matvā jagāda vākyaṃ sa vihasya vīraḥ //

rudro 'pi yenārdhaśarīramātraś cakre 'py anaṅgatvam upāgatena
soḍhuṃ samartho 'tha paro 'pi loke ko nāma te māra śarābhighātam //

ekāgracittā girijārcane 'pi yā mohayaty eva mamātra cittam
etām anaṅgāyatalocanākhyāṃ madaṅgasaṅgaikarasāṃ vidhehi //

sa evam uktaḥ suravallabhena svakāryabhāvādhikagauraveṇa
saṃdhāya bāṇaṃ kusumāyudho 'pi sasmāra māraḥ parimohanaṃ sudhīḥ //

saṃmohitā puṣpaśareṇa bālā kāmena kāmaṃ madavihvalāṅgī
vihāya pūjāṃ hasate sureśaṃ kaḥ kāmakodaṇḍaravaṃ saheta //

vilolanetre ayi kāsi bāle surādhipo vākyam idaṃ jagāda
saṃmohayantīva manāṃsi puṃsāṃ kasyeha kāntā vada puṇyabhājaḥ //

uktāpi bālā madavihvalāṅgī romāñcasaṃsvedasakampagātrā
kṛtākulā kāmaśilīmukhena sagadgadaṃ vākyam uvāca mandam //

kāntā dhaneśasya ca yakṣakanyā prāptā ca gaurīcaraṇārcanāya
prabrūhi kāryaṃ ca tavāsti nātha kas tvaṃ vades tiṣṭhasi kāmarūpaḥ //

sā tvaṃ samāgaccha bhajasva māṃ cirān madaṅgasaṅgotsukatāṃ vrajāśu
tvayā vinā jīvitam apy analpaṃ svargasya rājyaṃ mama niṣphalaṃ syāt //

uktā ca saivaṃ madhuraṃ ca tena kandarpasaṃtāpitacārudehā
vimānam āruhya calatpatākaṃ sureśakaṇṭhagrahaṇaṃ cakāra //

jagāma śīghraṃ sa hi nākanāthaḥ sākaṃ tayā mandarakandarāsu
adṛṣṭadevāsurasaṃcarāsu vicitraratnāṅkurabhāsurāsu //

reme tayā sākam udāravīryaś citraṃ suraiśvaryagatādaro 'pi
svayaṃ ca yasyā laghupuṣpaśayyāṃ cakāra cāturyanidhiḥ sakāmaḥ //

jātaḥ kṛtārtho 'maravṛndanāthaḥ sakāmabhogeṣu sadā vidagdhaḥ
mokṣādhikaṃ sneharasātimṛṣṭaṃ parāṅganāliṅganasaṅgasaukhyam //

athāgatā yakṣapateḥ samīpaṃ nāryo 'nuvarjyaiva ca citrasenām
sasaṃbhramāḥ saṃbhramakhinnagātrāḥ sagadgadaṃ procur asāhasajñāḥ //

nūnaṃ samākarṇaya yakṣanātha vimānam āropya jagāma kaścit
saṃvīkṣamāṇaḥ kakubho 'pi kāntāṃ vigṛhya vegād iha so 'pi taskaraḥ //

vaco niśamyātha dhanādhinātho viṣopamaṃ jātamaṣīnibhānanaḥ
jagāda bhūyo na ca kiṃcid eva babhūva vai vṛkṣa ivāgnidagdhaḥ //

vijñāpitārtho varakanyakābhir yaś citrasenāsahacāriṇībhiḥ
mohāpanodāya matiṃ dadhānaḥ sa kaṇṭhakubjo 'pi samājagāma //

śrutvāgataṃ vīkṣya sa rājarāja unmīlitākṣo vacanaṃ jagāda
viniḥśvasan gāḍhasakampagātraḥ svasthaṃ mano 'py āśu vidhāya dīnaḥ //

tad yauvanaṃ yad yuvatīvinodo dhanaṃ tu caitat svajanopayogi
taṃ jīvitaṃ yat kriyate sudharmas tad ādhipatyaṃ yadi naṣṭavigraham //

dhiṅ me dhanaṃ jīvitam atyanalpaṃ rājyaṃ bṛhat saṃprati guhyakānām
viśāmi cāgniṃ na ca veda kaścit parābhavo 'stīti ca ko mṛtānām //

pārśve sthitasyāpi ca jīvito me gatā taḍāgaṃ girijārcanāya
hṛtā ca kenāpi vayaṃ na vidmo dhruvaṃ na tasyāsti bhayaṃ ca mṛtyoḥ //

jagāda vākyaṃ sa ca kaṇṭhakubjo mohāpanodāya vibhoḥ sa mantrī
ākarṇyatāṃ nātha na cāsti yogyaḥ kāntāviyoge nijadehaghātaḥ //

ekā purā rāmavadhūr hṛtā ca niśācareṇāpi mṛto na so 'pi
anekaśaḥ santi tavātra nāryaḥ ko nāma citte kriyate viṣādaḥ //

vimucya śokaṃ kuru vikrame matiṃ dhairyaṃ samālambaya yakṣarāja
bhṛśaṃ na jalpanti rudanti sādhavaḥ parābhavaṃ bāhyakṛtaṃ sahante //

kṛtaṃ hi kāryaṃ guru darśayanti sahāyavān vittapa kātaro 'si kim
sahāyakāryaṃ kurute hi saṃprati svayaṃ hi yasyāvarajo vibhīṣaṇaḥ //

vibhīṣaṇo me pratipakṣabhūto dāyādabhāvaṃ na vimuñcatīti
dhruvaṃ prasannā na bhavanti durjanāḥ kṛtopakārā harivajraniṣṭhurāḥ //

na copakārair na guṇair na sauhṛdaiḥ prasādam āyāti mano hi gotriṇaḥ
uvāca vākyaṃ sa ca kaṇṭhakubjo yuktaṃ tvayoktaṃ ca dhanādhinātha //

parasparaṃ ghnanti ca te viruddhās tathāpi loke na parābhavo 'sti
parābhavaṃ nānyakṛtaṃ sahante noṣṇaṃ jalaṃ jvālayate tṛṇāni //

tasmāt samāgaccha dhanādhinātha pārśvaṃ na vegena vibhīṣaṇasya
svabāhuvīryārjitavittabhogināṃ svabandhuvargeṣu hi ko virodhaḥ //

ityuktaḥ sa tadā tena kaṇṭhakubjena mantriṇā
vibhīṣaṇasya sāmīpyaṃ jagāmāśu vicārayan //

tato laṅkādhipaḥ śrutvā bāndhavaṃ pūrvajaṃ tadā
prāptaṃ pratyājagāmāśu vinayena samanvitaḥ //

tato vibhīṣaṇo dṛṣṭvā tadā dīnaṃ ca bāndhavam
saṃtaptamānaso bhūpa jagādedaṃ vaco mahat //

kathaṃ dīno 'si yakṣeśa kiṃ kaṣṭaṃ tava cetasi
nivedayādhunāsmākaṃ niścayān mārjayāmi tat //

tadaikāntaṃ samāsādya kathayām_asa vedanām //

gṛhītā kiṃ svayaṃ yātā nihatā kenacid dviṣā //

bhrātaḥ kāntāṃ na paśyāmi citrasenāṃ manoramām
etad bandho mahat kaṣṭaṃ mama nārīsamudbhavam //

prāṇān vai ghātayiṣyāmi anāsādya ca vallabhām //

ānayiṣyāmi te kāntāṃ yatra tatra sthitāṃ vibho //

kaḥ samartho 'dhunāsmākaṃ hartuṃ nātha tṛṇasya ca
tato vibhīṣaṇas tatra nāḍījaṅghāṃ niśācarīm //

bhṛśaṃ saṃjalpayām_asa nānāmāyāgarīyasīm
dhanadasya ca yā kāntā citrasenāvidhānataḥ //

sā ca kena hṛtā loke manase sarasi sthitā
tāṃ ca jānīhi saṃvīkṣya devarājādiveśmasu //

tato niśācarī bhūpa kṛtvā māyāmayaṃ vapuḥ
jagāma tridivaṃ śīghraṃ devarājādiveśmasu //

yayā dṛṣṭyā kṣaṇaṃ dṛṣṭo mohaṃ yāsyati copalaḥ
yasyāḥ samaṃ dhruvaṃ rūpaṃ vidyate na carācare //

etasminn eva kāle ca devarājo 'pi bhūpate
saṃprāpto mandarāc chīghraṃ preritaś citrasenayā //

grahītuṃ divyapuṣpāṇi nandanaprabhavāṇi ca
tatra paśyan sa tāṃ tanvīṃ nijasthāne sabhāgatām //

atīvarūpasaṃpannāṃ gītagānaparāyaṇām
tāṃ vīkṣya devarājo 'pi sa kāmavaśago 'bhavat //

tataḥ saṃprerayām_asa devavaidyau surādhipaḥ
tasyāḥ pārśve samānetuṃ dhruvaṃ cāntaḥpure tadā //

devavaidyau tadāgatya jalpataś cāgrataḥ sthitau
āgaccha bhava tanvaṅgi devarājasamīpagā //

ityuktā sā tadā tābhyāṃ jagāda madhurākṣaram //

devarājaḥ svayaṃ yan me pārśvaṃ cātrāgamiṣyati //

tasya vācyaṃ ca kartavyaṃ nānyathā sarvathā mayā
tau tadā vāsavaṃ gatvā ūcatur vacanaṃ śubham //

samādeśaya tanvaṅgi kiṃ kartavyaṃ mayādhunā
sarvadā dāsabhūtas te yācase tad dadāmy aham //

yācitaṃ yadi me nātha dāsyasīti na saṃśayaḥ
tato 'haṃ vaśagā deva bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ //

adya tvaṃ darśayāsmākaṃ sarvaḥ kāntāparigrahaḥ
mama rūpasamā rāmā kāntā te cāsti vā na vā //

tayā cokte ca vacane sa bhūyo vāsavo 'vadat
darśayiṣyāmi sarvaṃ te devi kāntāparigraham //

sa sarvaṃ darśayām_asa vāsavo 'ntaḥpuraṃ tadā
tato jagāda bhūyaḥ sa kiṃcid gūḍhaṃ mama sthitam //

vimucyaikāṃ ca yuvatīṃ sarvaṃ te darśitaṃ mayā //

sā rāmā mandare cāsti avijñātā surāsuraiḥ //

tāṃ ca te darśayiṣyāmi nākhyeyaṃ kasyacit tvayā
tataḥ sa devarājo 'pi tayā sārdhaṃ ca bhūpate //

gacchann evāmbare bhūpa mandaraṃ prati bhūdharam
tasya vai gacchamānasya vimānenārkavarcasā //

darśanaṃ nāradasyāpi tasya jātaṃ tadāmbare
taṃ vīkṣya nāradaṃ vīro lajjamāno 'pi vāsavaḥ //

namaskṛtya jagādoccaiḥ kva yāsyasi mahāmune
tataḥ kṛtāśīḥ sa munir avadat trideveśvaram //

gacchāmi mānase snātuṃ devarāja sukhī bhava
nāḍījaṅghe 'sti kuśalaṃ rākṣasānāṃ mahātmanām //

vibhīṣaṇo 'pi te bhrātā sukhī tiṣṭhati sarvadā
evam uktā ca muninā sā kṛṣṇavadanābhavat //

vismito devarājo 'pi chalito duṣṭayānayā
nārado 'pi gataḥ snātuṃ kailāse mānasaṃ saraḥ //

indras tāṃ hantukāmo 'pi āgacchan mandarācalam
yatrāśramo 'sti vai nūnaṃ tṛṇabindor mahātmanaḥ //

kṣaṇaṃ viśramya tatraiva dhṛtvā keśeṣu rākṣasīm
hantum icchati deveśo nāḍījaṅghāṃ niśācarīm //

tāvat tatra samāyātas tṛṇabindur nijāśramāt
dhṛtā krandati sā rājann indreṇāpi niśācarī //

mā māṃ rakṣati puṇyātmā hanyamānāṃ ca sāṃpratam
tadāgatya muniśreṣṭhas tṛṇabindur mahātapāḥ //

jagāda purataḥ sthitvā muñcemāṃ mahilāṃ vane
jalpaty evaṃ munau tasmin mahendreṇa niśācarī //

vajreṇa nihatā bhūyaḥ kopayuktena cetasā
sa cukopa muniśreṣṭhaḥ prekṣamāṇo muhur muhuḥ //

yad eṣā yuvatī duṣṭa nihatā me tapovane
tatas tvaṃ mama śāpena niścayāt strī bhaviṣyasi //

eṣā nātha mahāduṣṭā rākṣasī nihatā mayā
ahaṃ svāmī surāṇāṃ ca śāpaṃ mā dehi me 'dhunā //

nūnaṃ tapovane 'smākaṃ duṣṭās tiṣṭhanti sādhavaḥ
mamātra tapaso bhāvān na nighnanti parasparam //

ityukto hi tadā cendraḥ prāptaḥ strītvaṃ na saṃśayaḥ
jagāma tridivaṃ bhūpa hataśaktiparākramaḥ //

nāsīno hi bhavaty eva sarvadā devasaṃsadi
devā duḥkhaṃ samāpannā dṛṣṭvā strītvaṃ gataṃ harim //

tato devagaṇāḥ sarve vāsavena samanvitāḥ
jagmuś ca brahmasadanaṃ tathā dīnā śacī tadā //

brahmā bhagnasamādhiś ca tāvat tatraiva saṃsthitāḥ
devā ūcuś ca te sarve vāsavena samanvitāḥ //

tṛṇabindor muneḥ śāpād yātaḥ strītvaṃ surādhipaḥ
sa muniḥ kopavān brahman naiva gacchaty anugraham //

svakarmaṇopayāto sau strītvaṃ strīvadhakāraṇāt //

cakāra durnayaṃ devā devarājo 'pi durmadaḥ
jahāra citrasenāṃ ca suguptāṃ dhanadāṅganām //

tathā jaghāna yuvatīṃ tṛṇabindos tapovane
tena karmavipākena strībhāvaṃ vāsavo gataḥ //

yad asau kṛtavāñ śaṃbhor durnayaṃ nātha durmatiḥ
tat sarvaṃ sādhayiṣyāmo vayaṃ śacyā samanvitāḥ //

kāntā dhanādhināthasya gūḍhā tiṣṭhati yā vibho
tāṃ ca tasmai pradāsyāmaḥ sarve kṛtvā parāṃ matim //

trayodaśyāṃ caturdaśyāṃ devarājaḥ śacīyutaḥ
nandane cārcanaṃ kartā sarvadā yakṣarakṣasām //

tataḥ śacī tadā gūḍhaṃ citrasenāṃ vigṛhya ca
mumoca yakṣabhavanaṃ priyakaṣṭānuvartinīm //

etasminn antare dūto 'kāle laṅkāṃ samāgataḥ
dhaneśaṃ kathayām_asa citrasenāsamāgamam //

śacyā sākaṃ samāyātā tava kāntā dhanādhipa
sakhīṃ svām atulāṃ prāpya caritārthā babhūva sā //

dhaneśo 'pi kṛtārtho 'bhūj jagāma nijaveśmani
patihīnā yathā nārī nāthahīnaṃ yathā balam
gokulaṃ kṛṣṇahīnaṃ tu tathendreṇāmarāvatī //

japaḥ kriyā tapo dānaṃ jñānaṃ tīrthaṃ ca vai prabho
vāsavasya samākhyāhi yataḥ strītvād vimucyate //

nihantuṃ na muneḥ śāpaṃ samartho 'haṃ na śaṃkaraḥ
tīrthaṃ cānyan na paśyāmi muktvaikaṃ viṣṇupūjanam //

aṣṭākṣareṇa mantreṇa pūjanaṃ ca tathā japam
karotu vidhivac chakraḥ strītvād yena ca mucyate //

ekāgramanasā śakra snātvā śraddhāsamanvitaḥ
oṃ namo narāyaṇāyeti japa tvam ātmaśuddhaye //

lakṣadvaye kṛte jāpye strībhāvān mucyase hare
iti śrutvā tathākārṣīd brahmoktaṃ vacanaṃ hariḥ
strībhāvāc ca vinirmuktas tadā viṣṇoḥ prasādataḥ //

iti te kathitaṃ sarvaṃ viṣṇumāhātmyam uttamam
mayā bhṛguniyuktena kuru sarvam atandritaḥ //

śṛṇvanti ye viṣṇukathām akalmaṣā vīryaṃ hi viṣṇo 'khilakāraṇasya
te muktapāpāḥ paradāragāmino viśanti viṣṇoḥ paramaṃ padaṃ dhruvam //

iti sambodhitas tena mārkaṇḍeyena pārthivaḥ
narasiṃhaṃ samārādhya prāptavān vaiṣṇavaṃ padam //

etat te kathitaṃ sarvaṃ bharadvāja mune mayā
sahasrānīkacaritaṃ kim anyat kathayāmi te //

kathām imāṃ yas tu śṛṇoti mānavaḥ purātanīṃ sarvavimuktidāṃ ca
saṃprāpya sa jñānam atīva nirmalaṃ tenaiva viṣṇuṃ pratipadyate janaḥ //