નરસિંહપુરાણ · અધ્યાય 63

સત્યમ્ ઉક્તં ત્વયા બ્રહ્મન્ વૈદિકઃ પરમો વિધિઃ
વિષ્ણોર્ દેવાતિદેવસ્ય પૂજનં પ્રતિ મે ઽધુના ॥

અનેન વિધિના બ્રહ્મન્ પૂજ્યતે મધુસૂદનઃ
વેદજ્ઞૈર્ એવ નાન્યૈસ્ તુ તસ્માત્ સર્વહિતં વદ ॥

અષ્ટાક્ષરેણ દેવેશં નરસિંહમ્ અનામયમ્
ગન્ધપુષ્પાદિભિર્ નિત્યમ્ અર્ચયેદ્ અચ્યુતં નરઃ ॥

રાજન્ન્ અષ્ટાક્ષરો મન્ત્રઃ સર્વપાપહરઃ પરઃ
સમસ્તયજ્ઞફલદઃ સર્વશાન્તિકરઃ શુભઃ ॥

ગન્ધપુષ્પાદિસકલમ્ અનેન વૈ નિવેદયેત્
અનેનાભ્યર્ચિતો દેવઃ પ્રીતો ભવતિ તત્ક્ષણાત્ ॥

કિં તસ્ય બહુભિર્ મન્ત્રૈઃ કિં તસ્ય બહુભિર્ વ્રતૈઃ
ઓં નમો નારાયણાયેતિ મન્ત્રઃ સર્વાર્થસાધકઃ ॥

ઇમં મન્ત્રં જપેદ્ યસ્ તુ શુચિર્ ભૂત્વા સમાહિતઃ
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુસાયુજ્યમ્ આપ્નુયાત્ ॥

સર્વતીર્થફલં હ્ય્ એતત્ સર્વતીર્થવરં નૃપ
હરેર્ અર્ચનમ્ અવ્યગ્રં સર્વયજ્ઞફલં નૃપ ॥

તસ્માત્ કુરુ નૃપશ્રેષ્ઠ પ્રતિમાદિષુ ચાર્ચનમ્ દાનાનિ વિપ્રમુખેભ્યઃ પ્રયચ્છ વિધિના નૃપ
એવં કૃતે નૃપશ્રેષ્ઠ નરસિંહપ્રસાદતઃ પ્રાપ્નોતિ વૈષ્ણવં તેજો યત્ કાઙ્ક્ષન્તિ મુમુક્ષવઃ ॥

પુરા પુરંદરો રાજન્ સ્ત્રીત્વં પ્રાપ્તો ઽપધર્મતઃ
તૃણબિન્દુમુનેઃ શાપાન્ મુક્તો હ્ય્ અષ્ટાક્ષરાજ્ જપાત્ ॥

એતત્ કથય ભૂદેવ દેવેન્દ્રસ્યાઘમોચનમ્
કો ઽપધર્મઃ કથં સ્ત્રીત્વં પ્રાપ્તો મે વદ કારણમ્ ॥

રાજેન્દ્ર મહદ્ આખ્યાનં શૃણુ કૌતૂહલાન્વિતમ્
વિષ્ણુભક્તિપ્રજનનં શૃણ્વતાં પઠતામ્ ઇદમ્ ॥

પુરા પુરંદરસ્યૈવ દેવરાજ્યં પ્રકુર્વતઃ
વૈરાગ્યસ્યાપિ જનનં સંભૂતં બાહ્યવસ્તુષુ ॥

ઇન્દ્રસ્ તદાભૂદ્ વિષમસ્વભાવો રાજ્યેષુ ભોગેષ્વ્ અપિ સો ઽપ્ય્ અચિન્તયત્
ધ્રુવં વિરાગીકૃતમાનસાનાં સ્વર્ગસ્ય રાજ્યં ન ચ કિંચિદ્ એવ ॥

રાજ્યસ્ય સારં વિષયેષુ ભોગો ભોગસ્ય ચાન્તે ન ચ કિંચિદ્ અસ્તિ
વિમૃશ્ય ચૈતન્ મુનયો ઽપ્ય્ અજસ્રં મોક્ષાધિકારં પરિચિન્તયન્તિ ॥

સદૈવ ભોગાય તપઃપ્રવૃત્તિર્ ભોગાવસાને હિ તપો વિનષ્ટમ્
મૈત્ર્યાદિસંયોગપરાઙ્મુખાનાં વિમુક્તિભાજાં ન તપો ન ભોગઃ ॥

વિમૃશ્ય ચૈતત્ સ સુરાધિનાથો વિમાનમ્ આરુહ્ય સકિઙ્કિણીકમ્
નૂનં હરારાધનકારણેન કૈલાસમ્ અભ્યેતિ વિમુક્તિકામઃ ॥

સ એકદા માનસમ્ આગતઃ સન્ સંવીક્ષ્ય તાં યક્ષપતેશ્ ચ કાન્તામ્
સમર્ચયન્તીં ગિરિજાઙ્ઘ્રિયુગ્મં ધ્વજામ્ ઇવાનઙ્ગમહારથસ્ય ॥

પ્રધાનજામ્બૂનદશુદ્ધવર્ણાં કર્ણાન્તસંલગ્નમનોજ્ઞનેત્રામ્
સુસૂક્ષ્મવસ્ત્રાન્તરદૃશ્યગાત્રાં નીહારમધ્યાદ્ ઇવ ચન્દ્રલેખામ્ ॥

તાં વીક્ષ્ય વીક્ષણસહસ્રભરેણ કામં કામાઙ્ગમોહિતમતિર્ ન યયૌ તદાનીમ્
દૂરાધ્વગં સ્વગૃહમ્ એત્ય સુસંચિતાર્થસ્ તસ્થૌ તદા સુરપતિર્ વિષયાભિલાષી ॥

પૂર્વં વરં સ્યાત્ સુકુલે ઽપિ જન્મ તતો હિ સર્વાઙ્ગશરીરરૂપમ્
તતો ધનં દુર્લભમ્ એવ પશ્ચાદ્ ધનાધિપત્યં સુકૃતેન લભ્યમ્ ॥

સ્વર્ગાધિપત્યં ચ મયા પ્રલબ્ધં તથાપિ ભોગાય ન ચાસ્તિ ભાગ્યમ્
યઃ સ્વં પરિત્યજ્ય વિમુક્તિકામસ્ તિષ્ઠામિ મે દુર્મતિર્ અસ્તિ ચિત્તે ॥

મોક્ષો ઽમુના યદ્ય્ અપિ મોહનીયો મોક્ષે ઽપિ કિં કારણમ્ અસ્તિ રાજ્યે
ક્ષેત્રં સુપક્વં પરિહૃત્ય દ્વારે કિં નામ ચારણ્યકૃષિં કરોતિ ॥

સંસારદુઃખોપહતા નરા યે કર્તું સમર્થા ન ચ કિંચિદ્ એવ
અકર્મિણો ભાગ્યવિવર્જિતાશ્ ચ વાઞ્છન્તિ તે મોક્ષપથં વિમૂઢાઃ ॥

એતદ્ વિમૃશ્ય બહુધા મતિમાન્ પ્રવીરો રૂપેણ મોહિતમના ધનદાઙ્ગનાયાઃ
સર્વાધિર્ આકુલમતિઃ પરિમુક્તધૈર્યઃ સસ્માર મારમ્ અમરાધિપચક્રવર્તી ॥

સમાગતો ઽસૌ પરિમન્દમન્દં કામો ઽતિકામાકુલચિત્તવૃત્તિઃ
પુરા મહેશેન કૃતાઙ્ગનાશો ધૈર્યાલ્ લયં ગચ્છતિ કો વિશઙ્કઃ ॥

આદિશ્યતાં નાથ યદ્ અસ્તિ કાર્યં કો નામ તે સંપ્રતિ શત્રુભૂતઃ
શીઘ્રં સમાદેશય મા વિલમ્બં તસ્યાપદં સંપ્રતિ ભો દિશામિ ॥

શ્રુત્વા તદા તસ્ય વચો અભિરામં મનોગતં તત્ પરમં તુતોષ
નિષ્પન્નમ્ અર્થં સહસૈવ મત્વા જગાદ વાક્યં સ વિહસ્ય વીરઃ ॥

રુદ્રો ઽપિ યેનાર્ધશરીરમાત્રશ્ ચક્રે ઽપ્ય્ અનઙ્ગત્વમ્ ઉપાગતેન
સોઢું સમર્થો ઽથ પરો ઽપિ લોકે કો નામ તે માર શરાભિઘાતમ્ ॥

એકાગ્રચિત્તા ગિરિજાર્ચને ઽપિ યા મોહયત્ય્ એવ મમાત્ર ચિત્તમ્
એતામ્ અનઙ્ગાયતલોચનાખ્યાં મદઙ્ગસઙ્ગૈકરસાં વિધેહિ ॥

સ એવમ્ ઉક્તઃ સુરવલ્લભેન સ્વકાર્યભાવાધિકગૌરવેણ
સંધાય બાણં કુસુમાયુધો ઽપિ સસ્માર મારઃ પરિમોહનં સુધીઃ ॥

સંમોહિતા પુષ્પશરેણ બાલા કામેન કામં મદવિહ્વલાઙ્ગી
વિહાય પૂજાં હસતે સુરેશં કઃ કામકોદણ્ડરવં સહેત ॥

વિલોલનેત્રે અયિ કાસિ બાલે સુરાધિપો વાક્યમ્ ઇદં જગાદ
સંમોહયન્તીવ મનાંસિ પુંસાં કસ્યેહ કાન્તા વદ પુણ્યભાજઃ ॥

ઉક્તાપિ બાલા મદવિહ્વલાઙ્ગી રોમાઞ્ચસંસ્વેદસકમ્પગાત્રા
કૃતાકુલા કામશિલીમુખેન સગદ્ગદં વાક્યમ્ ઉવાચ મન્દમ્ ॥

કાન્તા ધનેશસ્ય ચ યક્ષકન્યા પ્રાપ્તા ચ ગૌરીચરણાર્ચનાય
પ્રબ્રૂહિ કાર્યં ચ તવાસ્તિ નાથ કસ્ ત્વં વદેસ્ તિષ્ઠસિ કામરૂપઃ ॥

સા ત્વં સમાગચ્છ ભજસ્વ માં ચિરાન્ મદઙ્ગસઙ્ગોત્સુકતાં વ્રજાશુ
ત્વયા વિના જીવિતમ્ અપ્ય્ અનલ્પં સ્વર્ગસ્ય રાજ્યં મમ નિષ્ફલં સ્યાત્ ॥

ઉક્તા ચ સૈવં મધુરં ચ તેન કન્દર્પસંતાપિતચારુદેહા
વિમાનમ્ આરુહ્ય ચલત્પતાકં સુરેશકણ્ઠગ્રહણં ચકાર ॥

જગામ શીઘ્રં સ હિ નાકનાથઃ સાકં તયા મન્દરકન્દરાસુ
અદૃષ્ટદેવાસુરસંચરાસુ વિચિત્રરત્નાઙ્કુરભાસુરાસુ ॥

રેમે તયા સાકમ્ ઉદારવીર્યશ્ ચિત્રં સુરૈશ્વર્યગતાદરો ઽપિ
સ્વયં ચ યસ્યા લઘુપુષ્પશય્યાં ચકાર ચાતુર્યનિધિઃ સકામઃ ॥

જાતઃ કૃતાર્થો ઽમરવૃન્દનાથઃ સકામભોગેષુ સદા વિદગ્ધઃ
મોક્ષાધિકં સ્નેહરસાતિમૃષ્ટં પરાઙ્ગનાલિઙ્ગનસઙ્ગસૌખ્યમ્ ॥

અથાગતા યક્ષપતેઃ સમીપં નાર્યો ઽનુવર્જ્યૈવ ચ ચિત્રસેનામ્
સસંભ્રમાઃ સંભ્રમખિન્નગાત્રાઃ સગદ્ગદં પ્રોચુર્ અસાહસજ્ઞાઃ ॥

નૂનં સમાકર્ણય યક્ષનાથ વિમાનમ્ આરોપ્ય જગામ કશ્ચિત્
સંવીક્ષમાણઃ કકુભો ઽપિ કાન્તાં વિગૃહ્ય વેગાદ્ ઇહ સો ઽપિ તસ્કરઃ ॥

વચો નિશમ્યાથ ધનાધિનાથો વિષોપમં જાતમષીનિભાનનઃ
જગાદ ભૂયો ન ચ કિંચિદ્ એવ બભૂવ વૈ વૃક્ષ ઇવાગ્નિદગ્ધઃ ॥

વિજ્ઞાપિતાર્થો વરકન્યકાભિર્ યશ્ ચિત્રસેનાસહચારિણીભિઃ
મોહાપનોદાય મતિં દધાનઃ સ કણ્ઠકુબ્જો ઽપિ સમાજગામ ॥

શ્રુત્વાગતં વીક્ષ્ય સ રાજરાજ ઉન્મીલિતાક્ષો વચનં જગાદ
વિનિઃશ્વસન્ ગાઢસકમ્પગાત્રઃ સ્વસ્થં મનો ઽપ્ય્ આશુ વિધાય દીનઃ ॥

તદ્ યૌવનં યદ્ યુવતીવિનોદો ધનં તુ ચૈતત્ સ્વજનોપયોગિ
તં જીવિતં યત્ ક્રિયતે સુધર્મસ્ તદ્ આધિપત્યં યદિ નષ્ટવિગ્રહમ્ ॥

ધિઙ્ મે ધનં જીવિતમ્ અત્યનલ્પં રાજ્યં બૃહત્ સંપ્રતિ ગુહ્યકાનામ્
વિશામિ ચાગ્નિં ન ચ વેદ કશ્ચિત્ પરાભવો ઽસ્તીતિ ચ કો મૃતાનામ્ ॥

પાર્શ્વે સ્થિતસ્યાપિ ચ જીવિતો મે ગતા તડાગં ગિરિજાર્ચનાય
હૃતા ચ કેનાપિ વયં ન વિદ્મો ધ્રુવં ન તસ્યાસ્તિ ભયં ચ મૃત્યોઃ ॥

જગાદ વાક્યં સ ચ કણ્ઠકુબ્જો મોહાપનોદાય વિભોઃ સ મન્ત્રી
આકર્ણ્યતાં નાથ ન ચાસ્તિ યોગ્યઃ કાન્તાવિયોગે નિજદેહઘાતઃ ॥

એકા પુરા રામવધૂર્ હૃતા ચ નિશાચરેણાપિ મૃતો ન સો ઽપિ
અનેકશઃ સન્તિ તવાત્ર નાર્યઃ કો નામ ચિત્તે ક્રિયતે વિષાદઃ ॥

વિમુચ્ય શોકં કુરુ વિક્રમે મતિં ધૈર્યં સમાલમ્બય યક્ષરાજ
ભૃશં ન જલ્પન્તિ રુદન્તિ સાધવઃ પરાભવં બાહ્યકૃતં સહન્તે ॥

કૃતં હિ કાર્યં ગુરુ દર્શયન્તિ સહાયવાન્ વિત્તપ કાતરો ઽસિ કિમ્
સહાયકાર્યં કુરુતે હિ સંપ્રતિ સ્વયં હિ યસ્યાવરજો વિભીષણઃ ॥

વિભીષણો મે પ્રતિપક્ષભૂતો દાયાદભાવં ન વિમુઞ્ચતીતિ
ધ્રુવં પ્રસન્ના ન ભવન્તિ દુર્જનાઃ કૃતોપકારા હરિવજ્રનિષ્ઠુરાઃ ॥

ન ચોપકારૈર્ ન ગુણૈર્ ન સૌહૃદૈઃ પ્રસાદમ્ આયાતિ મનો હિ ગોત્રિણઃ
ઉવાચ વાક્યં સ ચ કણ્ઠકુબ્જો યુક્તં ત્વયોક્તં ચ ધનાધિનાથ ॥

પરસ્પરં ઘ્નન્તિ ચ તે વિરુદ્ધાસ્ તથાપિ લોકે ન પરાભવો ઽસ્તિ
પરાભવં નાન્યકૃતં સહન્તે નોષ્ણં જલં જ્વાલયતે તૃણાનિ ॥

તસ્માત્ સમાગચ્છ ધનાધિનાથ પાર્શ્વં ન વેગેન વિભીષણસ્ય
સ્વબાહુવીર્યાર્જિતવિત્તભોગિનાં સ્વબન્ધુવર્ગેષુ હિ કો વિરોધઃ ॥

ઇત્યુક્તઃ સ તદા તેન કણ્ઠકુબ્જેન મન્ત્રિણા
વિભીષણસ્ય સામીપ્યં જગામાશુ વિચારયન્ ॥

તતો લઙ્કાધિપઃ શ્રુત્વા બાન્ધવં પૂર્વજં તદા
પ્રાપ્તં પ્રત્યાજગામાશુ વિનયેન સમન્વિતઃ ॥

તતો વિભીષણો દૃષ્ટ્વા તદા દીનં ચ બાન્ધવમ્
સંતપ્તમાનસો ભૂપ જગાદેદં વચો મહત્ ॥

કથં દીનો ઽસિ યક્ષેશ કિં કષ્ટં તવ ચેતસિ
નિવેદયાધુનાસ્માકં નિશ્ચયાન્ માર્જયામિ તત્ ॥

તદૈકાન્તં સમાસાદ્ય કથયામ્_અસ વેદનામ્ ॥

ગૃહીતા કિં સ્વયં યાતા નિહતા કેનચિદ્ દ્વિષા ॥

ભ્રાતઃ કાન્તાં ન પશ્યામિ ચિત્રસેનાં મનોરમામ્
એતદ્ બન્ધો મહત્ કષ્ટં મમ નારીસમુદ્ભવમ્ ॥

પ્રાણાન્ વૈ ઘાતયિષ્યામિ અનાસાદ્ય ચ વલ્લભામ્ ॥

આનયિષ્યામિ તે કાન્તાં યત્ર તત્ર સ્થિતાં વિભો ॥

કઃ સમર્થો ઽધુનાસ્માકં હર્તું નાથ તૃણસ્ય ચ
તતો વિભીષણસ્ તત્ર નાડીજઙ્ઘાં નિશાચરીમ્ ॥

ભૃશં સંજલ્પયામ્_અસ નાનામાયાગરીયસીમ્
ધનદસ્ય ચ યા કાન્તા ચિત્રસેનાવિધાનતઃ ॥

સા ચ કેન હૃતા લોકે મનસે સરસિ સ્થિતા
તાં ચ જાનીહિ સંવીક્ષ્ય દેવરાજાદિવેશ્મસુ ॥

તતો નિશાચરી ભૂપ કૃત્વા માયામયં વપુઃ
જગામ ત્રિદિવં શીઘ્રં દેવરાજાદિવેશ્મસુ ॥

યયા દૃષ્ટ્યા ક્ષણં દૃષ્ટો મોહં યાસ્યતિ ચોપલઃ
યસ્યાઃ સમં ધ્રુવં રૂપં વિદ્યતે ન ચરાચરે ॥

એતસ્મિન્ન્ એવ કાલે ચ દેવરાજો ઽપિ ભૂપતે
સંપ્રાપ્તો મન્દરાચ્ છીઘ્રં પ્રેરિતશ્ ચિત્રસેનયા ॥

ગ્રહીતું દિવ્યપુષ્પાણિ નન્દનપ્રભવાણિ ચ
તત્ર પશ્યન્ સ તાં તન્વીં નિજસ્થાને સભાગતામ્ ॥

અતીવરૂપસંપન્નાં ગીતગાનપરાયણામ્
તાં વીક્ષ્ય દેવરાજો ઽપિ સ કામવશગો ઽભવત્ ॥

તતઃ સંપ્રેરયામ્_અસ દેવવૈદ્યૌ સુરાધિપઃ
તસ્યાઃ પાર્શ્વે સમાનેતું ધ્રુવં ચાન્તઃપુરે તદા ॥

દેવવૈદ્યૌ તદાગત્ય જલ્પતશ્ ચાગ્રતઃ સ્થિતૌ
આગચ્છ ભવ તન્વઙ્ગિ દેવરાજસમીપગા ॥

ઇત્યુક્તા સા તદા તાભ્યાં જગાદ મધુરાક્ષરમ્ ॥

દેવરાજઃ સ્વયં યન્ મે પાર્શ્વં ચાત્રાગમિષ્યતિ ॥

તસ્ય વાચ્યં ચ કર્તવ્યં નાન્યથા સર્વથા મયા
તૌ તદા વાસવં ગત્વા ઊચતુર્ વચનં શુભમ્ ॥

સમાદેશય તન્વઙ્ગિ કિં કર્તવ્યં મયાધુના
સર્વદા દાસભૂતસ્ તે યાચસે તદ્ દદામ્ય્ અહમ્ ॥

યાચિતં યદિ મે નાથ દાસ્યસીતિ ન સંશયઃ
તતો ઽહં વશગા દેવ ભવિષ્યામિ ન સંશયઃ ॥

અદ્ય ત્વં દર્શયાસ્માકં સર્વઃ કાન્તાપરિગ્રહઃ
મમ રૂપસમા રામા કાન્તા તે ચાસ્તિ વા ન વા ॥

તયા ચોક્તે ચ વચને સ ભૂયો વાસવો ઽવદત્
દર્શયિષ્યામિ સર્વં તે દેવિ કાન્તાપરિગ્રહમ્ ॥

સ સર્વં દર્શયામ્_અસ વાસવો ઽન્તઃપુરં તદા
તતો જગાદ ભૂયઃ સ કિંચિદ્ ગૂઢં મમ સ્થિતમ્ ॥

વિમુચ્યૈકાં ચ યુવતીં સર્વં તે દર્શિતં મયા ॥

સા રામા મન્દરે ચાસ્તિ અવિજ્ઞાતા સુરાસુરૈઃ ॥

તાં ચ તે દર્શયિષ્યામિ નાખ્યેયં કસ્યચિત્ ત્વયા
તતઃ સ દેવરાજો ઽપિ તયા સાર્ધં ચ ભૂપતે ॥

ગચ્છન્ન્ એવામ્બરે ભૂપ મન્દરં પ્રતિ ભૂધરમ્
તસ્ય વૈ ગચ્છમાનસ્ય વિમાનેનાર્કવર્ચસા ॥

દર્શનં નારદસ્યાપિ તસ્ય જાતં તદામ્બરે
તં વીક્ષ્ય નારદં વીરો લજ્જમાનો ઽપિ વાસવઃ ॥

નમસ્કૃત્ય જગાદોચ્ચૈઃ ક્વ યાસ્યસિ મહામુને
તતઃ કૃતાશીઃ સ મુનિર્ અવદત્ ત્રિદેવેશ્વરમ્ ॥

ગચ્છામિ માનસે સ્નાતું દેવરાજ સુખી ભવ
નાડીજઙ્ઘે ઽસ્તિ કુશલં રાક્ષસાનાં મહાત્મનામ્ ॥

વિભીષણો ઽપિ તે ભ્રાતા સુખી તિષ્ઠતિ સર્વદા
એવમ્ ઉક્તા ચ મુનિના સા કૃષ્ણવદનાભવત્ ॥

વિસ્મિતો દેવરાજો ઽપિ છલિતો દુષ્ટયાનયા
નારદો ઽપિ ગતઃ સ્નાતું કૈલાસે માનસં સરઃ ॥

ઇન્દ્રસ્ તાં હન્તુકામો ઽપિ આગચ્છન્ મન્દરાચલમ્
યત્રાશ્રમો ઽસ્તિ વૈ નૂનં તૃણબિન્દોર્ મહાત્મનઃ ॥

ક્ષણં વિશ્રમ્ય તત્રૈવ ધૃત્વા કેશેષુ રાક્ષસીમ્
હન્તુમ્ ઇચ્છતિ દેવેશો નાડીજઙ્ઘાં નિશાચરીમ્ ॥

તાવત્ તત્ર સમાયાતસ્ તૃણબિન્દુર્ નિજાશ્રમાત્
ધૃતા ક્રન્દતિ સા રાજન્ન્ ઇન્દ્રેણાપિ નિશાચરી ॥

મા માં રક્ષતિ પુણ્યાત્મા હન્યમાનાં ચ સાંપ્રતમ્
તદાગત્ય મુનિશ્રેષ્ઠસ્ તૃણબિન્દુર્ મહાતપાઃ ॥

જગાદ પુરતઃ સ્થિત્વા મુઞ્ચેમાં મહિલાં વને
જલ્પત્ય્ એવં મુનૌ તસ્મિન્ મહેન્દ્રેણ નિશાચરી ॥

વજ્રેણ નિહતા ભૂયઃ કોપયુક્તેન ચેતસા
સ ચુકોપ મુનિશ્રેષ્ઠઃ પ્રેક્ષમાણો મુહુર્ મુહુઃ ॥

યદ્ એષા યુવતી દુષ્ટ નિહતા મે તપોવને
તતસ્ ત્વં મમ શાપેન નિશ્ચયાત્ સ્ત્રી ભવિષ્યસિ ॥

એષા નાથ મહાદુષ્ટા રાક્ષસી નિહતા મયા
અહં સ્વામી સુરાણાં ચ શાપં મા દેહિ મે ઽધુના ॥

નૂનં તપોવને ઽસ્માકં દુષ્ટાસ્ તિષ્ઠન્તિ સાધવઃ
મમાત્ર તપસો ભાવાન્ ન નિઘ્નન્તિ પરસ્પરમ્ ॥

ઇત્યુક્તો હિ તદા ચેન્દ્રઃ પ્રાપ્તઃ સ્ત્રીત્વં ન સંશયઃ
જગામ ત્રિદિવં ભૂપ હતશક્તિપરાક્રમઃ ॥

નાસીનો હિ ભવત્ય્ એવ સર્વદા દેવસંસદિ
દેવા દુઃખં સમાપન્ના દૃષ્ટ્વા સ્ત્રીત્વં ગતં હરિમ્ ॥

તતો દેવગણાઃ સર્વે વાસવેન સમન્વિતાઃ
જગ્મુશ્ ચ બ્રહ્મસદનં તથા દીના શચી તદા ॥

બ્રહ્મા ભગ્નસમાધિશ્ ચ તાવત્ તત્રૈવ સંસ્થિતાઃ
દેવા ઊચુશ્ ચ તે સર્વે વાસવેન સમન્વિતાઃ ॥

તૃણબિન્દોર્ મુનેઃ શાપાદ્ યાતઃ સ્ત્રીત્વં સુરાધિપઃ
સ મુનિઃ કોપવાન્ બ્રહ્મન્ નૈવ ગચ્છત્ય્ અનુગ્રહમ્ ॥

સ્વકર્મણોપયાતો સૌ સ્ત્રીત્વં સ્ત્રીવધકારણાત્ ॥

ચકાર દુર્નયં દેવા દેવરાજો ઽપિ દુર્મદઃ
જહાર ચિત્રસેનાં ચ સુગુપ્તાં ધનદાઙ્ગનામ્ ॥

તથા જઘાન યુવતીં તૃણબિન્દોસ્ તપોવને
તેન કર્મવિપાકેન સ્ત્રીભાવં વાસવો ગતઃ ॥

યદ્ અસૌ કૃતવાઞ્ શંભોર્ દુર્નયં નાથ દુર્મતિઃ
તત્ સર્વં સાધયિષ્યામો વયં શચ્યા સમન્વિતાઃ ॥

કાન્તા ધનાધિનાથસ્ય ગૂઢા તિષ્ઠતિ યા વિભો
તાં ચ તસ્મૈ પ્રદાસ્યામઃ સર્વે કૃત્વા પરાં મતિમ્ ॥

ત્રયોદશ્યાં ચતુર્દશ્યાં દેવરાજઃ શચીયુતઃ
નન્દને ચાર્ચનં કર્તા સર્વદા યક્ષરક્ષસામ્ ॥

તતઃ શચી તદા ગૂઢં ચિત્રસેનાં વિગૃહ્ય ચ
મુમોચ યક્ષભવનં પ્રિયકષ્ટાનુવર્તિનીમ્ ॥

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે દૂતો ઽકાલે લઙ્કાં સમાગતઃ
ધનેશં કથયામ્_અસ ચિત્રસેનાસમાગમમ્ ॥

શચ્યા સાકં સમાયાતા તવ કાન્તા ધનાધિપ
સખીં સ્વામ્ અતુલાં પ્રાપ્ય ચરિતાર્થા બભૂવ સા ॥

ધનેશો ઽપિ કૃતાર્થો ઽભૂજ્ જગામ નિજવેશ્મનિ
પતિહીના યથા નારી નાથહીનં યથા બલમ્
ગોકુલં કૃષ્ણહીનં તુ તથેન્દ્રેણામરાવતી ॥

જપઃ ક્રિયા તપો દાનં જ્ઞાનં તીર્થં ચ વૈ પ્રભો
વાસવસ્ય સમાખ્યાહિ યતઃ સ્ત્રીત્વાદ્ વિમુચ્યતે ॥

નિહન્તું ન મુનેઃ શાપં સમર્થો ઽહં ન શંકરઃ
તીર્થં ચાન્યન્ ન પશ્યામિ મુક્ત્વૈકં વિષ્ણુપૂજનમ્ ॥

અષ્ટાક્ષરેણ મન્ત્રેણ પૂજનં ચ તથા જપમ્
કરોતુ વિધિવચ્ છક્રઃ સ્ત્રીત્વાદ્ યેન ચ મુચ્યતે ॥

એકાગ્રમનસા શક્ર સ્નાત્વા શ્રદ્ધાસમન્વિતઃ
ઓં નમો નરાયણાયેતિ જપ ત્વમ્ આત્મશુદ્ધયે ॥

લક્ષદ્વયે કૃતે જાપ્યે સ્ત્રીભાવાન્ મુચ્યસે હરે
ઇતિ શ્રુત્વા તથાકાર્ષીદ્ બ્રહ્મોક્તં વચનં હરિઃ
સ્ત્રીભાવાચ્ ચ વિનિર્મુક્તસ્ તદા વિષ્ણોઃ પ્રસાદતઃ ॥

ઇતિ તે કથિતં સર્વં વિષ્ણુમાહાત્મ્યમ્ ઉત્તમમ્
મયા ભૃગુનિયુક્તેન કુરુ સર્વમ્ અતન્દ્રિતઃ ॥

શૃણ્વન્તિ યે વિષ્ણુકથામ્ અકલ્મષા વીર્યં હિ વિષ્ણો ઽખિલકારણસ્ય
તે મુક્તપાપાઃ પરદારગામિનો વિશન્તિ વિષ્ણોઃ પરમં પદં ધ્રુવમ્ ॥

ઇતિ સમ્બોધિતસ્ તેન માર્કણ્ડેયેન પાર્થિવઃ
નરસિંહં સમારાધ્ય પ્રાપ્તવાન્ વૈષ્ણવં પદમ્ ॥

એતત્ તે કથિતં સર્વં ભરદ્વાજ મુને મયા
સહસ્રાનીકચરિતં કિમ્ અન્યત્ કથયામિ તે ॥

કથામ્ ઇમાં યસ્ તુ શૃણોતિ માનવઃ પુરાતનીં સર્વવિમુક્તિદાં ચ
સંપ્રાપ્ય સ જ્ઞાનમ્ અતીવ નિર્મલં તેનૈવ વિષ્ણું પ્રતિપદ્યતે જનઃ ॥