Narasimha Purana · Chapter 52

iti śrutvā priyāvārtāṃ vāyuputreṇa kīrtitām
rāmo gatvā samudrāntaṃ vānaraiḥ saha vistṛtaiḥ //

sāgarasya taṭe ramye tālīvanavirājite
sugrīvo jāmbavāṃś cātha vānarair atiharṣitaiḥ //

saṃkhyātītair vṛtaḥ śrīmān nakṣatrair iva candramāḥ
anujena ca dhīreṇa vīkṣya tasthau saritpatim //

rāvaṇenātha laṅkāyāṃ sa sūktau bhartsito 'nujaḥ
vibhīṣaṇo mahābuddhiḥ śāstrajñair mantribhiḥ saha //

narasiṃhe mahādeve śrīdhare bhaktavatsale
evaṃ rāme 'calāṃ bhaktim āgatya vinayāt tadā //

kṛtāñjalir uvācedaṃ rāmam akliṣṭakāriṇam
rāma rāma mahābāho devadeva janārdana //

vibhīṣaṇo 'smi māṃ rakṣa ahaṃ te śaraṇaṃ gataḥ
ity uktvā nipapātātha prāñjalī rāmapādayoḥ //

viditārtho 'tha rāmas tu tam utthāpya mahāmatim
samudratoyais taṃ vīram abhiṣicya vibhīṣaṇam //

laṅkārājyaṃ tavaiveti proktaḥ saṃbhāṣya tasthivān
tato vibhīṣaṇenoktaṃ tvaṃ viṣṇur bhuvaneśvaraḥ //

abdhir dadātu mārgaṃ te deva taṃ yācayāmahe
ityukto vānaraiḥ sārdhaṃ śiśye tatra sa rāghavaḥ //

supte rāme gataṃ tatra trirātram amitadyutau
tataḥ kruddho jagannātho rāmo rājīvalocanaḥ //

saṃśoṣaṇam apāṃ kartum astram āgneyam ādade
tadotthāya vacaḥ prāhaḥ lakṣmaṇaś ca ruṣānvitam //

krodhas te layakartā hi enaṃ jahi mahamate
bhūtānāṃ rakṣaṇārthāya avatāras tvayā kṛtaḥ //

kṣantavyaṃ devadeveśa ity uktvā dhṛtavān śaram
tato rātritraye yāte kruddhaṃ rāmam avekṣya saḥ //

āgneyāstrāc ca saṃtrastaḥ sāgaro 'bhyetya mūrtimān
āha rāmaṃ mahādevaṃ rakṣa mām apakāriṇam //

mārgo datto mayā te 'dya kuśalaḥ setukarmaṇi
nalas ca kathito vīras tena kāraya rāghava //

yāvadiṣṭaṃ tu vistīrṇaṃ setubandhanam uttamam
tato nalamukhair anyair vānarair amitaujasaiḥ //

bandhayitvā mahāsetuṃ tena gatvā sa rāghavaḥ
suvelākhyaṃ giriṃ prāptaḥ sthito 'sau vānarair vṛtaḥ //

harmyasthalasthitaṃ duṣṭaṃ rāvaṇaṃ vīkṣya cāṅgadaḥ
rāmādeśād athotplutya dūtakarmasu tatparaḥ //

prādāt pādapraharaṃ tu roṣād rāvaṇamūrdhani
vismitaṃ taiḥ suragaṇair vīkṣitaḥ so 'tivīryavān //

sādhayitvā pratijñāṃ tāṃ suvelaṃ punar āgataḥ
tato vānarasenābhiḥ saṃkhyātītābhir acyutaḥ //

rurodha rāvaṇapurīṃ laṅkāṃ tatra pratāpavān
rāmaḥ samantād ālokya prāha lakṣmaṇam antike //

tīrṇo 'rṇavaḥ kavaliteva kapīśvarasya senābhaṭair jhaṭiti rākṣasarājadhānī
yat pauruṣocitam ihāṅkuritaṃ mayā tad daivasya vaśyam aparaṃ dhanuṣo 'tha vāsya //

yāval lalāṭaśikharaṃ bhrukuṭir na yāti yāvan na kārmukaśikhām adhirohati jyā
tāvan niśācarapateḥ paṭim ānametu trailokyamūlavibhujeṣu bhujeṣu darpaḥ //

pitā te yad vālī balini daśakaṇṭhe kalitavān na śaktās tad vaktuṃ vayam api mudā tena pulakaḥ
sa eva tvaṃ vyāvartayasi tanujatvena pitṛtāṃ tataḥ kiṃ vaktavyaṃ tilakayati sṛṣṭārthapadavīm //

kiṃ prākāravihāratoraṇavatīṃ laṅkām ihaivānaye kiṃ vā sainyam ahaṃ drutaṃ raghupate tatraiva saṃpādaye
atyalpaṃ kulaparvatair aviralair badhnāmi vā sāgaraṃ devādeśaya kiṃ karomi sakalaṃ dordaṇḍasādhyaṃ mama //

ajñānād athavādhipatyarabhasā vāsmatparokṣe hṛtā sīteyaṃ pravimucyatām iti vaco gatvā daśāsyaṃ vada
no cel lakṣmaṇamuktamārgaṇagaṇacchedocchalacchoṇitac chatracchannadigantam antakapurīṃ putrair vṛto yāsyasi //

saṃdhau vā vigrahe vāpi mayi dūte daśānanī
akṣatā vā kṣatā vāpi kṣitipīṭhe luṭhiṣyati //

tadā śrīrāmacandreṇa praśasya prahito 'ṅgadaḥ
uktipratyukticāturyaiḥ parājityāgato ripum //

rāghavasya balaṃ jñātvā cārais tadanujasya ca
vānarāṇāṃ ca bhīto 'pi nirbhīr iva daśānanaḥ //

laṅkāpurasya rakṣārtham ādideśa sa rākṣasān
ādiśya sarvato dikṣu putrān āha daśānanaḥ //

dhūmrākṣaṃ dhūmrapānaṃ ca rākṣasā yāta me purīm
pāśair badhnīta tau martyau amitrāntakavīryavān
kumbhakarṇo 'pi madbhrātā turyanādaiḥ prabodhitaḥ //

rākṣasāś caiva saṃdiṣṭā rāvaṇena mahābalāḥ
tasyājñāṃ śirasādāya yuyudhur vānaraiḥ saha //

yudhyamānā yathāśaktyā koṭisaṃkhyās tu rākṣasāḥ
vānarair nidhanaṃ prāptāḥ punar anyān yathādiśat //

pūrvadvāre daśagrīvo rākṣasān amitaujasaḥ
te cāpi yudhya haribhir nīlādyair nidhanaṃ gatāḥ //

atha dakṣiṇadigbhāge rāvaṇena niyojitāḥ
te sarve vānaravarair dāritās tu yamaṃ gatāḥ //

paścime 'ṅgadamukhyaiś ca vānarair atigarvitaiḥ
rākṣasāḥ parvatākārāḥ prāpitā yamasādanam //

taduttare tu digbhāge rāvaṇena niveśitāḥ
petus te rākṣasāḥ krūrā maindādyair vānarair hatāḥ //

tato vānarasaṃghās tu laṅkāprākāram ucchritam
utplutyābhyantarasthāṃś ca rākṣasān baladarpitān //

hatvā śīghraṃ punaḥ prāptāḥ svasenām eva vānarāḥ
evaṃ hateṣu sarveṣu rākṣaseṣu daśānanaḥ //

rodamānāsu tatstrīṣu nirgataḥ krodhamūrcchitaḥ
dvāre sa paścime vīro rākṣasair bahubhir vṛtaḥ //

kvāsau rāmeti ca vadan dhanuṣpāṇiḥ pratāpavān
rathasthaḥ śaravarṣaṃ ca visṛjan vānareṣu saḥ //

tatas tadbāṇachinnāṅgā vānarā dudruvus tadā
palāyamānāṃs tān dṛṣṭvā vānarān rāghavas tadā //

kasmāt tu vānarā bhagnāḥ kim eṣāṃ bhayam āgatam
iti rāmavacaḥ śrutvā prāha vākyaṃ vibhīṣaṇaḥ //

śṛṇu rājan mahābāho rāvaṇo nirgato 'dhunā
tadbāṇachinnā harayaḥ palāyante mahāmate //

ityukto rāghavas tena dhanur udyamya roṣitaḥ
jyāghoṣatalaghoṣābhyāṃ pūrayām_asa khaṃ diśaḥ //

yuyudhe rāvaṇenātha rāmaḥ kamalalocanaḥ
sugrīvo jāmbavāṃś caiva hanumān aṅgadas tathā //

vibhīṣaṇo vānarāś ca lakṣmaṇaś cāpi vīryavān
upetya rāvaṇīṃ senāṃ varṣantīṃ sarvasāyakān //

hastyaśvarathasaṃyuktāṃ te nijaghnur mahābalāḥ
rāmarāvaṇayor yuddham abhūt tatrāpi bhīṣaṇam //

rāvaṇena visṛṣṭāni śastrāstrāṇi ca yāni vai
tāni chittvātha śastrais tu rāghavaś ca mahābalaḥ //

śareṇa sārathiṃ hatvā daśabhiś ca mahāhayān
rāvaṇasya dhanus chittvā bhallenaikena rāghavaḥ //

mukuṭaṃ pañcadaśabhiś chittvā tanmastakaṃ punaḥ
suvarṇapuṅkhair daśabhiḥ śarair vivyādha vīryavān //

tadā daśāsyo vyathito rāmabāṇair bhṛśaṃ tadā
viveśa mantribhir nītaḥ svapurīṃ devamardakaḥ //

bodhitas tūryanādais tu gajayūthakramaiḥ śanaiḥ
punaḥ prākāram ullaṅghya kumbhakarṇo vinirgataḥ //

uttuṅgasthūladeho 'sa bhīmadṛṣṭir mahābalaḥ
vānarān bhakṣayan duṣṭo vicacāra kṣudhānvitaḥ //

taṃ dṛṣṭvotpatya sugrīvaḥ śūlenorasy atāḍayat
karṇadvayaṃ karābhyāṃ tu *cchittvā vakreṇa nāsikām //

sarvato yudhyamānāṃś ca rakṣonāthān raṇe 'dhikān
rāghavo ghātayitvā tu vānarendraiḥ samantataḥ //

cakarta viśikhais tīkṣṇaiḥ kumbhakarṇasya kandharām
vijityendrajitaṃ sākṣād garuḍenāgatena saḥ //

rāmo lakṣmaṇasaṃyuktaḥ śuśubhe vānarair vṛtaḥ
vyarthaṃ gate cendrajiti kumbhakarṇe nipātite //

laṅkānāthas tataḥ kruddhaḥ putraṃ triśirasaṃ punaḥ
atikāyamahākāyau devāntakanarāntakau //

yūyaṃ hatvā tu putrādyā tau narau yudhi nighnata
tān niyujya daśagrīvaḥ putrān evaṃ punar bravīt //

mahodaramahāpāśvau sārdham etair mahābalaiḥ
saṃgrāme 'smin ripūn hantuṃ yuvāṃ vrajatam udyatau //

dṛṣṭvā tān āgatāṃś caiva yudhyamānān raṇe ripūn
anayal lakṣmaṇaḥ ṣaḍbhiḥ śarais tīkṣṇair yamālayam //

vānarāṇāṃ samūhaś ca śiṣṭāṃś ca rajanīcarān
sugrīveṇa hataḥ kumbho rākṣaso baladarpitaḥ //

nikumbho vāyuputreṇa nihato devakaṇṭakaḥ
virūpākṣaṃ yudhyamānāṃ gadayā tu vibhīṣaṇaḥ //

bhīmamaindau ca śvapatiṃ vānarendrau nijaghnatuḥ
aṅgado jāmbavāṃś cātha harayo 'nyān niśācarān //

yudhyamanas tu samare mahālakṣaṃ mahācalam
jaghāna rāmo 'tha raṇe bāṇavṛṣṭikaraṃ nṛpa //

indrajin mantralabdhaṃ tu ratham āruhya vai punaḥ
vānareṣu ca sareṣu śaravarṣaṃ vavarṣa saḥ //

rātrau tadbāṇabhinnaṃ tu balaṃ sarvaṃ ca rāghavam
niśceṣṭam akhilaṃ dṛṣṭvā jāmbavat preritas tadā //

vīryād auṣadham ānīya hanūmān mārutātmajaḥ
bhūmyāṃ śayānam utthāpya rāmaṃ harigaṇāṃs tathā //

tair eva vānaraiḥ sārdhaṃ jvalitolkākarair niśi
dāhayām_asa laṅkāṃ tāṃ hastyaśvaratharakṣasām //

varṣantaṃ śarajālāni sarvadikṣu ghano yathā
sa bhrātrā meghanādaṃ taṃ ghātayām_asa rāghavaḥ //

ghātiteṣv atha rakṣassu putramitrādibandhuṣu
kāriteṣv atha vighneṣu homajapyādikarmaṇām //

tataḥ kruddho daśagrīvo laṅkādvāre vinirgataḥ
kvāsau rāma iti brūte mānuṣas tāpasākṛtiḥ //

yoddhā kapibalīty uccair vyāharad rākṣasādhipaḥ
vegavadbhir vinītaiś ca aśvaiś citrarathe sthitaḥ //

athāyāntaṃ tu taṃ dṛṣṭvā rāmaḥ prāha daśānanam
rāmo 'ham atra duṣṭātmann ehi rāvaṇa māṃ prati //

ityukte lakṣmaṇaḥ prāha rāmaṃ rājīvalocanam
anena rākṣasā yotsye tvaṃ tiṣṭheti mahābalaḥ //

tatas tu lakṣmaṇo gatvā rurodha śaravṛṣṭibhiḥ
viṃśadbāhuvisṛṣṭais tu śastrāstrair lakṣmaṇaṃ yudhi //

rurodha sa daśagrīvaḥ tayor yuddham abhūn mahat
devā vyomni vimānasthā vīkṣya tasthur mahāhavam //

tato rāvaṇaśastrāṇi *cchittvā svais tīkṣṇasāyakaiḥ
lakṣmaṇaḥ sārathiṃ hatvā tasyāśvān api bhallakaiḥ //

rāvaṇasya dhanuś chittvā dhvajaṃ ca niśitaiḥ śaraiḥ
vakṣaḥsthalaṃ mahāvīryo vivyādha paravīrahā //

tato rathān nipatyādhaḥ kṣipraṃ rākṣasanāyakaḥ
śaktiṃ jagrāha kupito ghaṇṭānādavinādinīm //

agnijvālājvalajjihvāṃ maholkāsadṛśadyutim
dṛḍhamuṣṭyā tu nikṣiptā śaktiḥ sā lakṣmaṇorasi //

vidāryāntaḥpraviṣṭātha devās trastās tato 'mbare
lakṣmaṇaṃ patitaṃ dṛṣṭvā rudadbhir vānareśvaraiḥ //

duḥkhitaḥ śīghram āgamya tatpārśvaṃ prāha rāghavaḥ
kva gato hanumān vīro mitro me pavanātmajaḥ //

yadi jīvati me bhrātā kathaṃcit patito bhuvi
ityukte hanumān rājan vīro vikhyātapauruṣaḥ //

baddhvāñjaliṃ babhāṣedaṃ dehy anujñāṃ sthito 'smi bhoḥ
rāmaḥ prāha mahāvīra viśalyakaraṇī mama //

anujaṃ virujaṃ śīghraṃ kuru mitra mahābala
tato vegāt samutpatya gatvā droṇagiriṃ kapiḥ //

baddhvā ca śighram ānīya lakṣmaṇaṃ nīrujaṃ kṣaṇāt
cakāra devadeveśāṃ paśyatāṃ rāghavasya ca //

tataḥ kruddho jagannātho rāmaḥ kamalalocanaḥ
rāvaṇasya balaṃ śiṣṭaṃ hastyaśvaratharākṣasam //

hatvā kṣaṇena rāmas tu taccharīraṃ tu sāyakaiḥ
tīkṣṇair jarjaritaṃ kṛtvā tasthivān vānarair vṛtaḥ //

astaceṣṭo daśagrīvaḥ saṃjñāṃ prāpya śanaiḥ punaḥ
utthāya rāvaṇaḥ kruddhaḥ siṃhanādaṃ nanāda ca //

tannādaśravaṇair vyomni vitrasto devatāgaṇaḥ
etasminn eva kale tu rāmaṃ prāpya mahāmuniḥ //

rāvaṇe baddhavairas tu agastyo vai jayapradam
ādityahṛdayaṃ nāma mantraṃ prādāj jayapradam //

rāmo 'pi japtvā tanmantram agastyoktaṃ jayapradam
taddattaṃ vaiṣṇavaṃ cāpam atulaṃ sadguṇaṃ dṛḍham //

pūjayitvā tad ādāya sajyaṃ kṛtvā mahābalaḥ
sauvarṇapuṅkhais tīkṣṇais tu śarair marmavidāraṇaiḥ //

yuyudhe rākṣasendreṇa raghunāthaḥ pratāpavān
tayos tu yudhyatos tatra bhīmaśaktyor mahāmate //

parasparavisṛṣṭas tu vyomni saṃvarddhito 'nalaḥ
samutthito nṛpaśreṣṭha rāmarāvaṇayor yudhi //

saṃgare vartamāne tu rāmo dāśarathis tadā
padātir yuyudhe vīro rāmo 'nuktaparākramaḥ //

sahasrāśvayutaṃ divyaṃ rathaṃ mātalim eva ca
preṣayām_asa devendro mahāntaṃ lokaviśrutam //

rāmas tam ratham āruhya pūjyamānaḥ surottamaiḥ
mātulyuktopadeśas tu rāmacandraḥ pratāpavān //

brahmadattavaraṃ duṣṭaṃ brahmāstreṇa daśānanam
jaghāna vairiṇaṃ krūraṃ rāmadevaḥ pratāpavān //

rāmeṇa nihate tatra rāvaṇe sagaṇe ripau
indrādyā devatāḥ sarvāḥ parasparam athābruvan //

rāmo bhūtvā harir yasmād asmākaṃ vairiṇaṃ raṇe
anyair avadhyam apy enaṃ jaghāna yudhi rāvaṇam //

tasmāt taṃ rāmanāmānam anantam aparājitam
pūjayāmo 'vatīryainam ity uktvā te divaukasaḥ //

nānāvimānaiḥ śrīmadbhir avatīrya mahītale
rudrendravasucandrādyā vidhātāraṃ sanātanam //

viṣṇuṃ jiṣṇuṃ jaganmūrtiṃ sānujaṃ rāmam avyayam
taṃ pūjayitvā vidhivat parivāryopatasthire //

rāmo 'yaṃ dṛśyatāṃ devā lakṣmaṇo 'yaṃ vyavasthitaḥ
sugrīvo raviputro 'yaṃ vāyuputro 'yam āsthitaḥ //

aṅgadādyā ime sarve ity ūcus te divaukasaḥ
gandhāmoditadikpālā bhramarālipadānugā //

devastrīkaranirmuktā rāmamūrdhani śobhitā
papāta puṣpavṛṣṭis tu lakṣmaṇasya ca mūrdhani //

tato brahmā samāgatya haṃsayānena rāghavam
amoghākhyena stotreṇa stutvā rāmam avocata //

tvaṃ viṣṇur ādir bhūtānām ananto jñānadṛk prabhuḥ
tvam eva śāśvataṃ brahma vedānte viditaṃ param //

tvayā yad adya nihato rāvaṇo lokarāvaṇaḥ
tadāśru sarvalokānāṃ devānāṃ karma sādhitam //

ityukte padmayonau tu śaṃkaraḥ pritim āsthitaḥ
praṇamya rāmaṃ tasmai taṃ bhūyo daśarathaṃ nṛpam //

darśayitvā gato devaḥ sītā suddheti kīrtayan
tato bāhubalaprāptaṃ vimānaṃ puṣpakaṃ śubham //

pūtām āropya sītāṃ tām ādiṣṭaḥ pavanātmajaḥ
tatas tu jānakīṃ devīṃ viśokāṃ bhūṣaṇānvitām //

vanditāṃ vānarendrais tu sārdhaṃ bhrātā mahābalaḥ
pratiṣṭhāpya mahādevaṃ setumadhye sa rāghavaḥ //

labdhavān paramaṃ bhaktiṃ śive śaṃbhor anugrahāt
rāmeśvara iti khyāto mahādevaḥ pinākadhṛk //

tasya darśanamātreṇa sarvahatyāṃ vyapohati
rāmas tīrṇapratijño 'sau bharatāsaktamānasaḥ //

tato 'yodhyāṃ purīṃ divyāṃ gatvā tasyāṃ dvijottamaiḥ
abhiṣikto vasiṣṭhādyair bharatena prasāditaḥ
akarod dharmato rājyaṃ ciraṃ rāmaḥ pratāpavān //

yajñādikaṃ karma nijaṃ ca kṛtvā paurais tu rāmo divam āruroha
rājan mayā te kathitaṃ samāsato rāmasya bhūmyāṃ caritaṃ mahātmanaḥ
idaṃ subhaktyā paṭhatāṃ ca śṛṇvatāṃ dadāti rāmaḥ svapadaṃ jagatpatiḥ //