Narasimha Purana · Chapter 13

vicitreyaṃ kathā tāta vaidikī me tvayeritā
anyāḥ puṇyāś ca me brūhi kathāḥ pāpapraṇāśinīḥ //

ahaṃ te kathayiṣyāmi purāvṛttam anuttamam
pativratāyāḥ saṃvādaṃ kasyacid brahmacāriṇaḥ //

kaśyapo nītimān nāma brāhmaṇo vedapāragaḥ
sarvaśāstrārthatattvajño vyākhyāne pariniṣṭhitaḥ //

svadharmakāryanirataḥ paradharmaparāṅmukhaḥ
ṛtukālābhigāmī ca agnihotraparāyaṇaḥ //

sāyaṃprātar mahābhāga hutvāgniṃ tarpayan dvijān
atithīn āgatān gehaṃ narasiṃhaṃ ca pujayat //

tasya patnī mahābhāgā sāvitrī nāma nāmataḥ
pativratā mahābhāgā patyuḥ priyahite ratā //

bhartuḥ śuśrūṣaṇenaiva dīrghakālam aninditā
parokṣajñānam āpannā kalyāṇī guṇasaṃmatā //

tayā saha sa dharmātmā madhyadeśe mahāmatiḥ
nandigrāme vasan dhīmān svānuṣṭhānaparāyaṇaḥ //

atha kauśaliko vipro yajñaśarmā mahāmatiḥ
tasya bhāryābhavat sādhvī rohiṇī nāma nāmataḥ //

sarvalakṣaṇasaṃpannā patiśuśrūṣaṇe ratā
sā prasūtā sutaṃ tv ekaṃ tasmād bhartur aninditā //

sa yāyāvaravṛttis tu putre jāte vicakṣaṇaḥ
jātakarma tadā cakre snātvā putrasya mantrataḥ //

dvādaśe 'hani tasyaiva devaśarmeti buddhimān
puṇyāhaṃ vācayitvā tu nāma cakre yathāvidhi //

upaniṣkramaṇaṃ caiva caturthe māsi yatnataḥ
tathānnaprāśanaṃ ṣaṣṭhe māsi cakre yathāvidhi //

saṃvatsare tataḥ pūrṇe cūḍākarma ca dharmavit
kṛtvā garbhāṣṭame varṣe vratabandhaṃ cakāra saḥ //

sopanīto yathānyāyaṃ pitrā vedam adhītavān
svīkṛte tv ekavede tu pitā svarlokam āsthitaḥ //

mātrā sahāsa duḥkhī sa pitary uparate sutaḥ
dhairyam āsthāya medhāvī sādhubhiḥ preritaḥ punaḥ //

pretakāryāṇi kṛtvā tu devaśarmā gataḥ sutaḥ
gaṅgādiṣu sutīrtheṣu snānaṃ kṛtvā yathāvidhi //

tam eva prāptavān grāmaṃ yatrāste sā pativratā
saṃprāpya viśrutaḥ so 'tha brahmacārī mahāmate //

bhikṣāṭanaṃ tu kṛtvāsau japan vedam atandritaḥ
kurvann evāgnikāryaṃ tu nandigrāme ca tasthivān //

mṛte bhartari tanmātā putre pravrajite tu sā
duḥkhād duḥkham anuprāptā niyataṃ rakṣakaṃ vinā //

atha snātvā tu nadyāṃ vai brahmacārī svakarpaṭam
kṣitau prasārya śoṣārthaṃ japann āsīta vāgyataḥ //

kāko balākā tad vastraṃ parigṛhyāśu jagmatuḥ
tau dṛṣṭvā bhartsayām_asa devaśarmā tato dvijaḥ //

viṣṭhām utsṛjya vastre tu jagmatus tasya bhartsanāt
roṣeṇa vīkṣayām_asa khe yāntau pakṣiṇau tu saḥ //

tadroṣavahninā dagdhau bhūmyāṃ nipatitau khagau
sa dṛṣṭvā tau kṣitiṃ yātau pakṣiṇau vismayaṃ gataḥ //

tapasā na mayā kaścit sadṛśo 'sti mahītale
iti matvā gato bhikṣām aṭituṃ grāmam añjasā //

aṭan brāhmaṇageheṣu brahmacārī tapaḥsmayī
praviṣṭas tad gṛhaṃ vatsa gṛhe yatra pativratā //

taṃ dṛṣṭvā yācyamānāpi tena bhikṣāṃ pativratā
vāgyatā pūrvaṃ vijñāya bhartuḥ kṛtvānuśāsanam //

kṣālayām_asa tatpādau bhūya uṣṇena vārinā
āśvāsya svapatiṃ sā tu bhikṣāṃ dātuṃ pracakrame //

tataḥ krodhena raktākṣo brahmacārī pativratām
dagdhukāmas tapovīryāt punaḥ punar udaikṣata
sāvitrī tu nirīkṣyaivaṃ hasantī sā tam abravīt //

na kāko na balākāhaṃ tvatkrodhena tu yau mṛtau
nadītīre 'dya kopātman bhikṣāṃ matto yadīcchasi //

tayaivam uktaḥ sāvitryā bhikṣām ādāya so 'grataḥ
cintayan manasā tasyāḥ śaktiṃ dūrārthavedinīm //

etyāśrame maṭhe sthāpya bhikṣāpātraṃ prayatnataḥ
pativratāyāṃ bhuktāyāṃ gṛhasthe nirgate patau //

punar āgamya tadgehaṃ tām uvāca pativratām //

prabrūhy etan mahābhāge pṛcchato me yathārthataḥ //

viprakṛṣṭārthavijñānaṃ katham āśu tavābhavat
ityuktā tena sā sādhvī sāvitrī tu pativratā //

taṃ brahmacāriṇaṃ prāha pṛcchantaṃ gṛham etya vai
śṛṇuṣvāvahito brahman yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi //

tat te 'haṃ saṃpravakṣyāmi svadharmaparibṛṃhitam
strīṇāṃ tu patiśuśrūṣā dharma eṣa paristhitaḥ //

tam evāhaṃ sadā kuryāṃ nānyam asmi mahāmate
divārātram asaṃdigdhaṃ śraddhayā paritoṣaṇam //

kurvantyā mama saṃbhūtaṃ viprakṛṣṭārthadarśanam
anyac ca te pravakṣyāmi nibodha tvaṃ yadīcchasi //

pitā yāyāvaraḥ śuddhas tasmād vedam adhītya vai
mṛte pitari kṛtvā tu pretakāryam ihāgataḥ //

utsṛjya mātaraṃ draṣṭuṃ vṛddhāṃ dīnāṃ tapasvinīm
anāthāṃ vidhavām atra nityaṃ svodaraposakaḥ //

yayā garbhe dhṛtaḥ pūrvaṃ pālito lālitas tathā
tāṃ tyaktvā vipine dharmaṃ caran vipra na lajjase //

yayā tava kṛtaṃ brahman bālye malanikṛntanam
duḥkhitāṃ tāṃ gṛhe tyaktvā kiṃ bhaved vipine 'ṭataḥ //

mātṛduḥkhena te vaktraṃ pūtigandham idaṃ bhavet
pitraiva saṃskṛto yasmāt tasmāc chaktir abhūd iyam //

pakṣī dagdhaḥ sudurbuddhe pāpātman sāṃprataṃ vṛthā
vṛthā snānaṃ vṛthā tīrthaṃ vṛthā japtaṃ vṛthā hutam //

sa jīvati vṛthā brahman yasya mātā suduḥkhitā
yo rakṣet satataṃ bhaktyā mātaraṃ mātṛvatsalaḥ //

tasyehānuṣṭhitaṃ sarvaṃ phalaṃ cāmutra ceha hi
mātuś ca vacanaṃ brahman pālitaṃ yair narottamaiḥ //

te mānyās te namaskāryā iha loke paratra ca
atas tvaṃ tatra gatvādya yatra mātā vyavasthitā //

tāṃ tvaṃ rakṣaya jīvantīṃ tadrakṣā te paraṃ tapaḥ
krodhaṃ parityajainaṃ tvaṃ dṛṣṭādṛṣṭavighātakam //

tayoḥ kuru vadhe śuddhiṃ pakṣiṇor ātmaśuddhaye
yāthātathyena kathitam etat sarvaṃ mayā tava //

brahmacārin kuruṣva tvaṃ yadīcchasi satāṃ gatim
ity uktvā virarāmātha dvijaputraṃ pativratā //

so 'pi tām āha bhūyo 'pi sāvitrīṃ tu kṣamāpayan
ajñānāt kṛtapāpasya kṣamasva varavarṇini //

mayā tavāhitaṃ yac ca kṛtaṃ krodhanirīkṣaṇam
tat kṣamasva mahābhāge hitam uktaṃ pativrate //

tatra gatvā mayā yāni karmāṇi tu śubhavrate
kāryāṇi tāni me brūhi yathā me sugatir bhavet //

tenaivaṃ uktā sāpy āha taṃ pṛcchantaṃ pativratā
yāni kāryāṇi vakṣyāmi tvayā karmāṇi me śṛṇu //

poṣyā mātā tvayā tatra niścayaṃ bhaikṣavṛttinā
atra vā tatra vā brahman prāyaścittaṃ ca pakṣiṇoḥ //

yajñaśarmasutā kanyā bhāryā tava bhaviṣyati
tāṃ gṛhṇīṣva ca dharmeṇa gate tvayi sa dāsyati //

putras te bhavitā tasyām ekaḥ saṃtativardhanaḥ
yāyāvaradhanād vṛttiḥ pitṛvat te bhaviṣyati //

punar mṛtāyāṃ bhāryāyāṃ bhavitā tvaṃ tridaṇḍakaḥ
sa yatyāśramadharmeṇa yathoktyānuṣṭhitena ca
narasiṃhaprasādena vaiṣṇavaṃ padam āpsyasi //

bhāvyam etat tu kathitaṃ mayā tava hi pṛcchataḥ
manyase nānṛtaṃ tv etat kuru sarvaṃ hi me vacaḥ //

gacchāmi mātṛrakṣārtham adyaivāhaṃ pativrate
kariṣye tvadvacaḥ sarvaṃ tatra gatvā śubhekṣaṇe //

ity uktvā gatavān brahman devaśarmā tatas tvaran
saṃrakṣya mātaraṃ yatnāt krodhamohavivarjitaḥ //

kṛtvā vivāham utpādya putraṃ vaṃśakaraṃ śubham
mṛtabhāryaś ca saṃnyasya samaloṣṭāśmakāñcanaḥ
narasiṃhaprasādena parāṃ siddhim avāptavān //

pativratāśaktir iyaṃ taveritā dharmaś ca mātuḥ parirakṣaṇaṃ param
saṃsāravṛkṣaṃ ca nihatya bandhanaṃ chitvā ca viṣṇoḥ padam eti mānavaḥ //