Narada Smriti · Chapter v18

prakīrṇake punar jñeyā vyavahārā nṛpāśrayāḥ /
rājñām ājñāpratīghātas tatkarmakaraṇaṃ tathā //

purapradānaṃ saṃbhedaḥ prakṛtīnāṃ tathaiva ca /
pāṣaṇḍanaigamaśreṇī gaṇadharmaviparyayāḥ //

pitṛputravivādaś ca prāyaścittavyatikramaḥ /
pratigrahavilopaś ca kopa āśramiṇām api //

varṇasaṃkaradoṣaś ca tadvṛttiniyamas tathā /
na dṛṣṭaṃ yac ca pūrveṣu tat sarvaṃ syāt prakīrṇake //

rājā tv avahitaḥ sarvān āśramān paripālayet /
upāyaiḥ śāstravihitaiś caturbhiḥ prakṛtais tathā //

yo yo varṇo 'vahīyeta yo vodrekam anuvrajet /
taṃ taṃ dṛṣṭvā svato mārgāt pracyutaṃ sthāpayet pathi //

aśāstrokteṣu cānyeṣu pāpayukteṣu karmasu /
prasamīkṣyātmano rājā daṇḍaṃ daṇḍyeṣu pātayet //

śrutismṛtiviruddhaṃ ca janānām ahitaṃ ca yat /
na tat pravartayed rājā pravṛttaṃ ca nivartayet //

nyāyāpetaṃ yad anyena rājñājñānakṛtaṃ ca yat /
tad apy anyāyavihitaṃ punar nyāye niveśayet //

rājñā pravartitān dharmān yo naro nānupālayet /
daṇḍyaḥ sa pāpo vadhyaś ca lopayan rājaśāsanam //

āyudhāny āyudhīyānāṃ vāhyādīn vāhyajīvinām /
veśyāstrīṇām alaṃkāraṃ vādyātodyāni tadvidām //

yac ca yasyopakaraṇaṃ yena jīvanti kārukāḥ /
sarvasvaharaṇe 'py etān na rājā hartum arhati //

anādiś cāpy anantaś ca dvipadāṃ pṛthivīpatiḥ /
dīptimatvāc chucitvāc ca yadi na syāt pathaś cyutaḥ //

yadi rājā na sarveṣāṃ varṇānāṃ daṇḍadhāraṇam /
kuryāt patho vyapetānāṃ vinaśyeyur imāḥ prajāḥ //

brāhmaṇyaṃ brāhmaṇo jahyāt kṣatriyaḥ kṣātram utsṛjet /
svakarma jahyād vaiśyas tu śūdraḥ sarvān viśeṣayet //

rājānaś cen nābhaviṣyan pṛthivyāṃ daṇḍadhāraṇam /
śūle matsyān ivāpakṣyan durbalān balavattarāḥ //

satām anugraho nityam asatāṃ nigrahas tathā /
eṣa dharmaḥ smṛto rājñām arthaś cāmitrapīḍanāt //

na lipyate yathā vahnir dahañ chaśvad imāḥ prajāḥ /
na lipyate tathā rājā daṇḍaṃ daṇḍyeṣu pātayan //

ājñā tejaḥ pārthivānāṃ sā ca vāci pratiṣṭhitā /
te yad brūyur asat sad vā sa dharmo vyavahāriṇām //

rājā nāma caraty eṣa bhūmau sākṣāt sahasradṛk /
na tasyājñām atikramya saṃtiṣṭheran prajāḥ kvacit //

rakṣādhikārād īśatvād bhūtānugrahadarśanāt /
yad eva rājā kurute tat pramāṇam iti sthitiḥ //

nirguṇo 'pi yathā strīṇāṃ pūjya eva patiḥ sadā /
prajānāṃ viguṇo 'py evaṃ pūjya eva narādhipaḥ //

tapaḥkrītāḥ prajā rājñā prabhur āsāṃ tato nṛpaḥ /
tatas tadvacasi stheyaṃ vārtā cāsāṃ tadāśrayā //

pañca rūpāṇi rājāno dhārayanty amitaujasaḥ /
agner indrasya somasya yamasya dhanadasya ca //

kāraṇād animittaṃ vā yadā krodhavaśaṃ gataḥ /
prajā dahati bhūpālas tadāgnir abhidhīyate //

yadā tejaḥ samālambya vijigīṣur udāyudhaḥ /
abhiyāti parān rājā tadendraḥ sa udāhṛtaḥ //

vigatakrodhasaṃtāpo hṛṣṭarūpo yadā nṛpaḥ /
prajānāṃ darśanaṃ yāti soma ity ucyate tadā //

dharmāsanagataḥ śrīmān daṇḍaṃ dhatte yadā nṛpaḥ /
samaḥ sarveṣu bhūteṣu tadā vaivasvataḥ yamaḥ //

yadā tv arthiguruprājña bhṛtyādīn avanīpatiḥ /
anugṛhṇāti dānena tadā sa dhanadaḥ smṛtaḥ //

tasmāt taṃ nāvajānīyān nākrośen na viśeṣayet /
ājñāyāṃ cāsya tiṣṭheta mṛtyuḥ syāt tadvyatikramāt //

tasya vṛttiḥ prajārakṣā vṛddhaprājñopasevanam /
darśanaṃ vyavahārāṇām ātmanaś cābhirakṣaṇam //

brāhmaṇān upaseveta nityaṃ rājā samāhitaḥ /
saṃyuktaṃ brāhmaṇaiḥ kṣatraṃ mūlaṃ lokābhirakṣaṇe //

brāhmaṇasyāparīhāro rājanyāsanam agrataḥ /
prathamaṃ darśanaṃ prātaḥ sarvebhyaś cābhivādanam //

agraṃ navebhyaḥ sasyebhyo mārgadānaṃ ca gacchataḥ /
bhaikṣahetoḥ parāgāre praveśas tv anivāritaḥ //

samitpuṣpodakādāneṣv asteyaṃ saparigrahāt /
anākṣepaḥ parebhyaś ca saṃbhāṣaś ca parastriyā //

nadīṣv avetanas tāraḥ pūrvam uttaraṇaṃ tathā /
tareṣv aśulkadānaṃ ca na ced vāṇijyam asya tat //

vartamāno 'dhvani śrānto gṛhṇann anivasan svayam /
brāhmaṇo nāparādhnoti dvāv ikṣū pañca mūlakān //

nābhiśastān na patitān na dviṣo na ca nāstikāt /
na sopadhān nānimittaṃ na dātāraṃ prapīḍya ca //

arthānāṃ bhūribhāvāc ca deyatvāc ca mahātmanām /
śreyān pratigraho rājñāṃ anyeṣāṃ brāhmaṇād ṛte //

brāhmaṇaś caiva rājā ca dvāv apy etau dhṛtavratau /
naitayor antaraṃ kiṃcit prajādharmābhirakṣaṇāt //

dharmajñasya kṛtajñasya rakṣārthaṃ śāsato 'śucīn /
medhyam eva dhanaṃ prāhus tīkṣṇasyāpi mahīpateḥ //

śucīnām aśucīnāṃ ca saṃnipāto yathāmbhasām /
samudre samatāṃ yāti tadvad rājño dhanāgamaḥ //

yathā cāgnau sthitaṃ dīpte śuddhim āyāti kāñcanam /
evam evāgamā sarve śuddhim āyānti rājasu //

ya eva kaścit svadravyaṃ brāhmaṇebhyaḥ prayacchati /
tad rājñāpy anumantavyam eṣa dharmaḥ sanātanaḥ //

anyaprakārād ucitād bhūmeḥ ṣaḍbhāgasaṃjñitāt /
baliḥ sa tasya vihitaḥ prajāpālanavetanam //

śakyaṃ tat punar ādātuṃ yad abrāhmaṇasātkṛtam /
brāhmaṇāya tu yad dattaṃ na tasya haraṇaṃ punaḥ //

dānam adhyayanaṃ yajñas tasya karma trilakṣaṇam /
yājanādhyāpane vṛttis tṛtīyas tu pratigrahaḥ //

svakarmaṇi dvijas tiṣṭhed vṛttim āhārayet kṛtām /
nāsadbhyaḥ pratigṛhṇīyād varṇebhyo niyame 'sati //

aśucir vacanād yasya śucir bhavati puruṣaḥ /
śuciś caivāśuciḥ sadyaḥ kathaṃ rājā na daivatam //

vidur ya eva devatvaṃ rājño hy amitatejasaḥ /
tasya te pratigṛhṇanto na lipyante dvijātayaḥ //

loke 'smin maṅgalāny aṣṭau brāhmaṇo gaur hutāśanaḥ /
hiraṇyaṃ sarpir āditya āpo rājā tathāṣṭamaḥ //

etāni satataṃ paśyen namasyed arcayec ca tān /
pradakṣiṇaṃ ca kurvīta tathā hy āyur na hīyate //