Narada Smriti · Chapter p19

dvividhās taskarā jñeyāḥ paradravyāpahāriṇaḥ /
prakāśāś cāprakāśāś ca tān vidyād ātmavān nṛpaḥ //

prakāśavañcakās tatra kūṭamānatulāśritāḥ /
utkoṭakāḥ sāhasikāḥ kitavāḥ paṇyayoṣitaḥ //

pratirūpakarāś caiva maṅgaloddeśavṛttayaḥ /
ity evamādayo jñeyāḥ prakāśalokavañcakāḥ //

aprakāśāś ca vijñeyā bahirabhyantarāśritāḥ /
suptān pramattāṃś ca narā muṣṇanty ākramya caiva te //

deśagrāmagṛhaghnāś ca pathighnā granthimocakāḥ /
ity evamādayo jñeyā aprakāśāś ca taskarāḥ //

tān viditvā sukuśalaiś cārais tatkarmakāribhiḥ /
anusṛtya gṛhītavyā gūḍhapraṇihitair naraiḥ //

sabhāprapāpūpaśālā veśamadyānnavikrayāḥ /
catuṣpathāś caityavṛkṣāḥ samājāḥ prekṣaṇāni ca //

śūnyāgārāṇy araṇyāni devatāyatanāni ca /
cārair vineyāny etāni cauragrahaṇatatparaiḥ //

tathaivānye praṇihitāḥ śraddheyāś citravādinaḥ /
carā hy utsāhayeyus tāṃs taskarān pūrvataskarāḥ //

annapānasamādānaiḥ samājotsavadarśanaiḥ /
tathā cauryāpadeśaiś ca kuryus teṣāṃ samāgamam //

ye tatra nopasarpanti sṛtāḥ praṇihitā api /
te 'bhisārya gṛhītavyāḥ saputrapaśubāndhavāḥ //

yāṃs tatra caurān gṛhṇīyāt tān vitāḍya viḍambya ca /
avaghuṣya ca sarvatra vadhyāś citravadhena te //

na tv ahoḍhānvitāś caurā rājñā vadhyā hy anāgamāḥ /
sahoḍhān sopakaraṇān kṣipraṃ caurān praśāsayet //

svadeśaghātino ye syus tathā panthāvarodhinaḥ /
teṣāṃ sarvasvam ādāya bhūyo nindāṃ prakalpayet //

ahoḍhān vimṛśec caurān gṛhītān pariśaṅkayā /
bhayopadhābhiś citrābhir brūyus tathā yathākṛtam //

deśaṃ kālaṃ diśaṃ jātiṃ nāma vā saṃpratiśrayam /
kṛtyaṃ karmakarā vā syuḥ praṣṭavyās te vinigrahe //

varṇasvarākārabhedāt sasaṃdigdhanivedanāt /
adeśakāladṛṣṭatvād vāsasyāpy aviśodhanāt //

asadvyayāt pūrvacauryād asatsaṃsargakāraṇāt /
leśair apy avagantavyā na hoḍhenaiva kevalam //

dasyuvṛtte yadi nare śaṅkā syāt taskare 'pi vā /
yadi spṛśyeta leśena kāryaḥ syāc chapathaḥ tataḥ //

caurāṇāṃ bhaktadā ye syus tathāgnyudakadāyakāḥ /
āvāsadā deśikadās tathaivottaradāyakāḥ //

kretāraś caiva bhāṇḍānāṃ pratigrāhiṇa eva ca /
samadaṇḍāḥ smṛtā hy ete ye ca pracchādayanti tān //

rāṣṭreṣu rāṣṭrādhikṛtāḥ sāmantāś caiva coditāḥ /
abhyāghāteṣu madhyasthā yathā caurās tathaiva te //

gocare yasya muṣyeta tena caurāḥ prayatnataḥ /
mṛgyā dāpyo 'nyathā moṣaṃ padaṃ yadi na nirgatam //

nirgate tu pade tasmin naṣṭe 'nyatra nipātite /
sāmantān mārgapālāṃś ca dikpālāṃś caiva dāpayet //

gṛhe vai muṣite rājā cauragrāhāṃs tu dāpayet /
ārakṣakān rāṣṭrikāṃś ca yadi cauro na labhyate //

yadi vā dāpyamānānāṃ tasmin moṣe tu saṃśayaḥ /
muṣitaḥ śapathaṃ śāpyo moṣe vaiśodhyakāraṇāt //

acaure dāpite moṣaṃ cauryavaiśodhyakāraṇāt /
caure labdhe labheyus te dviguṇaṃ pratipāditāḥ //

caurahṛtaṃ prayatnena sarūpaṃ pratipādayet /
tadabhāve tu mūlyaṃ syād daṇḍaṃ dāpyaś ca tatsamam //

kāṣṭhakāṇḍatṛṇādīnāṃ mṛnmayānāṃ tathaiva ca /
veṇuvaiṇavabhāṇḍānāṃ vetrasnāyvasthicarmaṇām //

śākaharitamūlānāṃ haraṇe phalapuṣpayoḥ /
gorasekṣuvikārāṇāṃ tathā lavaṇatailayoḥ //

pakvānnānāṃ kṛtānnānāṃ madyānām āmiṣasya ca /
sarveṣām alpamūlyānāṃ mūlyāt pañcaguṇo damaḥ //

tulādharimameyānāṃ gaṇimānāṃ ca sarvaśaḥ /
ebhyas tūtkṛṣṭamūlyānāṃ mūlyād daśaguṇo damaḥ //

dhānyaṃ daśabhyaḥ kumbhebhyo harato 'bhyadhikaṃ vadhaḥ /
nyūnaṃ tv ekādaśaguṇaṃ daṇḍaṃ dāpyo 'bravīn manuḥ //

suvarṇarajatādīnām uttamānāṃ ca vāsasām /
ratnānāṃ caiva mukhyānāṃ śatād abhyadhikaṃ vadhaḥ //

puruṣaṃ harataḥ pātyo daṇḍa uttamasāhasaḥ /
sarvasvaṃ strīṃ tu harataḥ kanyāṃ tu harato vadhaḥ //

mahāpaśūn stenayato daṇḍa uttamasāhasaḥ /
madhyamo madhyamapaśuṃ pūrvaḥ kṣudrapaśuṃ haran //

caturviṃśāvaraḥ pūrvaḥ paraḥ ṣaṇṇavatir bhavet /
śatāni pañca tu paro madhyamo dviśatāvaraḥ //

sahasraṃ tūttamo jñeyaḥ paraḥ pañcaśatāvaraḥ /
trividhaḥ sāhaseṣv eva daṇḍaḥ proktaḥ svayaṃbhuvā //

prathame granthibhedānām aṅgulyaṅguṣṭhayor vadhaḥ /
dvitīye caiva taccheṣaṃ daṇḍaḥ pūrvaś ca sāhasaḥ //

goṣu brāhmaṇasaṃsthāsu sthūrāyāś chedanaṃ bhavet /
dāsīṃ tu harato nityam ardhapādavikartanam //

yena yena viśeṣeṇa stenāṅgena viceṣṭate /
tat tad evāsya chettavyaṃ tan manor anuśāsanam //

garīyasi garīyāṃsam agarīyasi vā punaḥ /
stene nipātayed daṇḍaṃ na yathā prathame tathā //

daśa sthānāni daṇḍasya manuḥ svāyaṃbhuvo 'bravīt /
triṣu varṇeṣu yāni syur brāhmaṇo rakṣitaḥ sadā //

upastham udaraṃ jihvā hastau pādau ca pañcamam /
cakṣur nāsā ca karṇau ca dhanaṃ dehas tathaiva ca //

aparādhaṃ parijñāya deśakālau ca tattvataḥ /
sārānubandhāv ālokya daṇḍān etān prakalpayet //

na mitrakāraṇād rājñā vipulād vā dhanāgamāt /
utsraṣṭavyaḥ sāhasikas tyaktātmā manur abravīt //

yāvān avadhyasya vadhe tāvān vadhyasya mokṣaṇe /
bhavaty adharmo nṛpater dharmas tu viniyacchataḥ //

na jātu brāhmaṇaṃ hanyāt sarvapāpeṣv api sthitam /
nirvāsaṃ kārayet kāmam iti dharmo vyavasthitaḥ //

sarvasvaṃ vā hared rājā caturthaṃ vāvaśeṣayet /
bhṛtyebhyo 'nusmaran dharmaṃ prājāpatyam iti sthitiḥ //

brāhmaṇasyāparādhe tu catuḥsv aṅko vidhīyate /
gurutalpe surāpāne steye brāhmaṇahiṃsane //

gurutalpe bhagaḥ kāryaḥ surāpāne dhvajaḥ smṛtaḥ /
steye tu śvapadaṃ kṛtvā śikhipittena kūṭayet //

viśirāḥ puruṣaḥ kāryo lalāṭe bhrūṇaghātinaḥ /
asaṃbhāṣyaś ca kartavyas tan manor anuśāsanam //

rājā stenena gantavyo muktakeśena dhāvatā /
ācakṣāṇena tatsteyam evaṃ kartāsmi śādhi mām //

anenā bhavati stenaḥ svakarmapratipādanāt /
rājānaṃ tat spṛśed ena utsṛjantaṃ sakilbiṣam //

rājabhir dhṛtadaṇḍās tu kṛtvā pāpāni mānavāḥ /
nirmalāḥ svargam āyānti santaḥ sukṛtino yathā //

śāsanād vā vimokṣād vā steno mucyate kilbiṣāt /
aśāsanāt tu tad rājā stenasyāpnoti kilbiṣam //

gurur ātmavatāṃ śāstā śāstā rājā durātmanām /
atha pracchannapāpānāṃ śāstā vaivasvato yamaḥ //

aṣṭāpādyaṃ tu śūdrasya steye bhavati kilbiṣam /
dvir aṣṭāpādyaṃ vaiśyasya dvātriṃśat kṣatriyasya tu //

brāhmaṇasya catuḥṣaṣṭīty evaṃ svāyaṃbhuvo 'bravīt /
tatrāpi ca viśeṣeṇa vidvatsv abhyadhikaṃ bhavet //

śārīraś cārthadaṇḍaś ca daṇḍas tu dvividhaḥ smṛtaḥ /
śārīrā daśadhā proktā arthadaṇḍās tv anekadhā //

kākaṇyādis tv arthadaṇḍaḥ sarvasvāntas tathaiva ca /
śārīras tv avarodhādir jīvitāntas tathaiva ca //

kākaṇyādis tu yo daṇḍaḥ sa tu māṣāparaḥ smṛtaḥ /
māṣāvarādyo yaḥ proktaḥ kārṣāpaṇaparas tu saḥ //

kārṣāpaṇāparādyas tu catuḥkārṣāpaṇaḥ paraḥ /
dvyavaro 'ṣṭāparaś cānyas tryavaro dvādaśottaraḥ //

kārṣāpaṇādyā ye proktāḥ sarve te syuś caturguṇāḥ /
evam anye tu vijñeyāḥ prāk ca te pūrvasāhasāt //

kārṣāpaṇo dakṣiṇasyāṃ diśi raupyaḥ pravartate /
paṇair nibaddhaḥ pūrvasyāṃ ṣoḍaśaiva paṇāḥ sa tu //

māṣo viṃśatibhāgas tu jñeyaḥ kārṣāpaṇasya tu /
kākaṇī tu caturbhāgo māṣasya ca paṇasya ca //

pāñcanadyāḥ pradeśe tu saṃjñā yā vyāvahārikī /
kārṣāpaṇapramāṇaṃ tu nibaddham iha vai tayā //

kārṣāpaṇo 'ṇḍikā jñeyāś catasras tās tu dhānakaḥ /
taddvādaśa suvarṇasya dīnāraś citrakaḥ smṛtaḥ //

vārttāṃ trayīṃ cāpy atha daṇḍanītim rājānuvartet saṃtatāpramattaḥ /
hanyād upāyair nipuṇair gṛhītān pure ca rāṣṭre nigṛhṇīyāt pāpān //