Narada Smriti · Chapter v13

vibhāgo 'rthasya pitryasya putrair yatra prakalpyate /
dāyabhāga iti proktaṃ tad vivādapadaṃ budhaiḥ //

pitary ūrdhvaṃ mṛte putrā vibhajeyur dhanaṃ pituḥ /
mātur duhitaro 'bhāve duhitāraṃ tadanvayaḥ //

mātur nivṛtte rajasi prattāsu bhaginīṣu ca /
niraṣṭe vāpy amaraṇe pitary uparataspṛhe //

pitaiva vā svayaṃ putrān vibhajed vayasi sthitaḥ /
jyeṣṭhaṃ śreṣṭhavibhāgena yathā vāsya matir bhavet //

bibhṛyād vecchataḥ sarvāñ jyeṣṭho bhrātā yathā pitā /
bhrātā śaktaḥ kaniṣṭho vā śaktyapekṣaḥ kule kriyā //

śauryabhāryādhane hitvā yac ca vidyādhanaṃ bhavet /
trīṇy etāny avibhājyāni prasādo yaś ca paitṛkaḥ //

mātrā ca svadhanaṃ dattaṃ yasmai syāt prītipūrvakam /
tasyāpy eṣa vidhir dṛṣṭo mātāpīṣṭe yathā pitā //

adhyagnyadhyāvahanikaṃ bhartṛdāyas tathaiva ca /
bhrātṛmātṛpitṛbhyaś ca ṣaḍvidhaṃ strīdhanaṃ smṛtam //

strīdhanaṃ tadapatyānāṃ bhartṛgāmy aprajāsu ca /
brāhmādiṣu catuḥṣv āhuḥ pitṛgāmītareṣu tu //

kuṭumbaṃ bibhṛyād bhrātur yo vidyām adhigacchataḥ /
bhāgaṃ vidyādhanāt tasmāt sa labhetāśruto 'pi san //

vaidyo 'vaidyāya nākāmo dadyād aṃśaṃ svato dhanāt /
pitṛdravyaṃ tad āśritya na cet tena tad āhṛtam //

dvāv āṃśau pratipadyeta vibhajann ātmanaḥ pitā /
samāṃśabhāginī mātā putrāṇāṃ syān mṛte patau //

jyeṣṭhāyāṃśo 'dhiko deyaḥ jyeṣṭhāya tu varaḥ smṛtaḥ /
samāṃśabhājaḥ śeṣāḥ syur aprattā bhaginī tathā //

kṣetrajeṣv api putreṣu tadvaj jāteṣu dharmataḥ /
varṇāvareṣv aṃśahānir ūḍhājāteṣv anukramāt //

pitraiva tu vibhaktā ye hīnādhikasamair dhanaiḥ /
teṣāṃ sa eva dharmaḥ syāt sarvasya hi pitā prabhuḥ //

kānīnaś ca sahoḍhaś ca gūḍhāyāṃ yaś ca jāyate /
teṣāṃ voḍhāpitā jñeyas te ca bhāgaharāḥ smṛtāḥ //

ajñātapitṛko yaś ca kānīno 'nūḍhamātṛkaḥ /
mātāmahāya dadyāt sa piṇḍaṃ rikthaṃ hareta ca //

jātā ye tv aniyuktāyām ekena bahubhis tathā /
arikthabhājas te sarve bījinām eva te sutāḥ //

dadyus te bījine piṇḍaṃ mātā cec chulkato hṛtā /
aśulkopagatāyāṃ tu piṇḍadā voḍhur eva te //

pitṛdviṭ patitaḥ paṇḍo yaś ca syād aupapātikaḥ /
aurasā api naite 'ṃśaṃ labheran kṣetrajāḥ kutaḥ //

dīrghatīvrāmayagrastā jaḍonmattāndhapaṅgavaḥ /
bhartavyāḥ syuḥ kule caite tatputrās tv aṃśabhāginaḥ //

dvirāmuṣyāyaṇā dadyur dvābhyāṃ piṇḍodake pṛthak /
rikthād ardhāṃśam ādadyur bījikṣetrikayos tathā //

saṃsṛṣṭināṃ tu yo bhāgas teṣām eva sa iṣyate /
ato 'nyathāṃśabhājo hi nirbījiṣv itarān iyāt //

bhrātām aprajaḥ preyāt kaścic cet pravrajet tu vā /
vibhajeyur dhanaṃ tasya śeṣās tu strīdhanaṃ vinā //

bharaṇam cāsya kurvīran strīṇām ā jīvitakṣayāt /
rakṣanti śayyāṃ bhartuś ced ācchindyur itarāsu tu //

syād yasya duhitā tasyāḥ pitraṃśo bharaṇe mataḥ /
ā saṃskārād bhajed enāṃ parato bibhṛyāt patiḥ //

mṛte bhartary aputrāyāḥ patipakṣaḥ prabhuḥ striyāḥ /
viniyogātmarakṣāsu bharaṇe ca sa īśvaraḥ //

parikṣīṇe patikule nirmaṇuṣye nirāśraye /
tatsapiṇḍeṣu vāsatsu pitṛpakṣaḥ prabhuḥ striyāḥ //

pakṣadvayāvasāne tu rājā bhartā smṛtaḥ striyāḥ /
sa tasyā bharaṇaṃ kuryān nigṛhṇīyāt pathaś cyutām //

svātantryād vipraṇaśyanti kule jātā api striyaḥ /
asvātantryam atas tāsāṃ prajāpatir akalpayat //

pitā rakṣati kaumāre bhartā rakṣati yauvane /
putrā rakṣanti vaidhavye na strī svātantryam arhati //

yac chiṣṭaṃ pitṛdāyebhyo dattva rṇaṃ paitṛkaṃ ca yat /
bhrātṛbhis tad vibhaktavyam ṛṇī na syād yathā pitā //

yeṣāṃ ca na kṛtāḥ pitrā saṃskāravidhayaḥ kramāt /
kartavyā bhrātṛbhis teṣāṃ paitṛkād eva te dhanāt //

avidyamāne pitrye 'rthe svāṃśād uddhṛtya vā punaḥ /
avaśyakāryāḥ saṃskārā bhrātaraṃ pūrvasaṃskṛtaiḥ //

kuṭumbārtheṣu codyuktas tatkāryaṃ kurute ca yaḥ /
sa bhrātṛbhir bṛṃhaṇīyo grāsāchādanavāhanaiḥ //

vibhāgadharmasaṃdehe dāyādānāṃ vinirṇaye /
jñātibhir bhāgalekhyaiś ca pṛthakkāryapravartanāt //

bhrātām avibhaktānām eko dharmaḥ pravartate /
vibhāge sati dharmo 'pi bhaved eṣāṃ pṛthak pṛthak //

dānagrahaṇapaśvanna gṛhakṣetraparigrahāḥ /
vibhaktānāṃ pṛthag jñeyāḥ pākadharmāgamavyayāḥ //

sākṣitvaṃ prātibhāvyaṃ ca dānaṃ grahaṇam eva ca /
vibhaktā bhrātaraḥ kūryur nāvibhaktā parasparam //

yeṣām etāḥ kriyā loke pravartante svarikthinām /
vibhaktān avagaccheyur lekhyam apy antareṇa tān //

yady ekajātā bahavaḥ pṛthagdharmāḥ pṛthakkriyāḥ /
pṛthakkarmaguṇopetā na te kṛtyeṣu saṃmatāḥ //

svān bhāgān yadi dadyus te vikrīṇīrann athāpi vā /
kuryur yatheṣṭaṃ tat sarvam īśante svadhanasya te //

aurasaḥ kṣetrajaś caiva putrikāputra eva ca /
kānīnaś ca sahoḍhaś ca gūḍhotpannas tathaiva ca //

paunarbhavo 'paviddhaś ca labdhaḥ krītaḥ kṛtas tathā /
svayaṃ copagataḥ putrā dvādaśaita udāhṛtāḥ //

teṣāṃ ṣaḍ bandhudāyādāḥ ṣaḍ adāyādabāndhavāḥ /
pūrvaḥ pūrvaḥ smṛtaḥ śreyāj jaghanyo yo ya uttaraḥ //

kramād dhy ete prapadyeran mṛte pitari taddhanam /
jyāyaso jyāyaso 'bhāve jaghanyas tad avāpnuyāt //

putrābhāve tu duhitā tulyasaṃtānadarśanāt /
putraś ca duhitā coktau pituḥ saṃtānakārakau //

abhāve tu duhitṝṇāṃ sakulyā bāndhavās tataḥ /
tataḥ sajātyāḥ sarveṣām abhāve rājagāmi tat //

anyatra brāhmaṇāt kiṃtu rājā dharmaparāyaṇaḥ /
sa strīṇāṃ jīvanaṃ dadyād eṣa dāyavidhiḥ smṛtaḥ //