Narada Smriti · Chapter m2

suniścitabalādhānas tv arthī svārthapracoditaḥ /
lekhayet pūrvapakṣaṃ tu kṛtakāryaviniścayaḥ //

pūrvapakṣaśrutārthas tu pratyarthī tadanantaram /
pūrvapakṣārthasaṃbandhaṃ pratipakṣaṃ niveśayet //

śvo lekhanaṃ vā sa labhet tryahaṃ saptāham eva vā /
arthī tṛtīyapāde tu yuktaṃ sadyo dhruvaṃ jayī //

mithyā saṃpratipattir vā pratyavaskandam eva vā /
prāṅnyāyavidhisādhyaṃ vā uttaraṃ syāc caturvidham //

mithyaitan nābhijānāmi tadā tatra na saṃnidhiḥ /
ajātaś cāsmi tatkāla evaṃ mithyā caturvidhā //

mithyā ca viparītaṃ ca punaḥ śabdasamāgamam /
pūrvapakṣārthasaṃbandham uttaraṃ syāc caturvidham //

bhāṣāyā uttaraṃ yāvat pratyarthī na niveśayet /
arthī tu lekhayet tāvad yāvad vastu vivakṣitam //

anyārtham arthahīnaṃ ca pramāṇāgamavarjitam /
lekhyaṃ hīnādhikaṃ bhraṣṭaṃ bhāṣādoṣās tūdāhṛtāḥ //

labdhavyaṃ yena yad yasmāt sa tat tasmād avāpnuyāt /
na tv anyo 'nyad athānyasmād ity anyārtham idaṃ tridhā //

manasāham api dhyātas tvanmitreṇeha śatruvat /
ato 'nyathā mahākṣāntyā tvam ihāvedito mayā //

dravyapramāṇahīnaṃ yat phalopāśrayavarjitam /
pramāṇavarjitaṃ nāma lekhyadoṣaṃ tad utsṛjet //

āgamavarjitaṃ doṣaṃ pūrvapāde vivarjayet /
ekasya bahubhiḥ sārdhaṃ purarāṣṭravirodhakam //

bindumātrāpadavarṇeṣv ekāvidhiṣṭayā (?) /
hīnādhikā bhaved vyarthā tāṃ yatnena vivarjayet //

bhraṣṭaṃ tu duḥsthitaṃ yat syāj jalatailādibhir hatam /
bhāṣāyāṃ tad api spaṣṭaṃ vispaṣṭārthaṃ vivarjayet //

satyā bhāṣā na bhavati yady api syāt pratiṣṭhitā /
bahiś ced bhraśyate dharmān niyatād vyavahārikāt //

gandhamādanasaṃsthasya mayāsyāsīt tad arpitam /
vyavahārikadharmasya bāhyam etan na sidhyati //

anyākṣaraniveśena anyārthagamanena ca /
ākulaṃ ca kriyādānaṃ kriyā caivākulā bhavet //

rāgādīnāṃ yad ekena kopitaḥ karaṇe vadet /
tad ādau tu likhet sarvaṃ vādinaḥ phalakādiṣu //

nirākulāvabodhāya dharmasthaiḥ suvicāritam /
tasmād anyad vyapohyaṃ syād vādinaḥ phalakādiṣu //

vādibhyām abhyanujñātaṃ śeṣaṃ ca phalake sthitam /
sasākṣikaṃ likheyus te pratipattiṃ ca vādinoḥ //

vādibhyāṃ likhitāc cheṣaṃ yat punar vādinā smṛtam /
tat pratyākalitaṃ nāma svapāde tasya likhyate //

arthinā saṃniyukto vā pratyarthiprahito 'pi vā /
yo yasyārthe vivadate tayor jayaparājayau //

yo na bhrātā na ca pitā na putro na niyogakṛt /
parārthavādī daṇḍyaḥ syād vyavahāre 'pi vibruvan //

pūrvavādaṃ parityajya yo 'nyam ālambate punaḥ /
vādasaṃkramaṇāj jñeyo hīnavādī sa vai naraḥ //

sarveṣv api vivādeṣu vākchale nāpahīyate /
paśustrībhūmyṛṇādāne śāsyo 'py arthān na hīyate //

abhiyukto 'bhiyogasya yadi kuryād apahnavam /
abhiyoktā diśed deśyaṃ pratyavaskandito na cet //

pūrvapāde hi likhitaṃ yathākṣaram aśeṣataḥ /
arthī tṛtīyapāde tu kriyayā pratipādayet //

kriyāpi dvividhā proktā mānuṣī daivikī tathā /
mānuṣī lekhyasākṣibhyāṃ dhaṭādir daivikī smṛtā //

divā kṛte kāryavidhau grāmeṣu nagareṣu vā /
saṃbhave sākṣiṇāṃ caiva divyā na bhavati kriyā //

araṇye nirjane rātrāv antarveśmani sāhase /
nyāsasyāpahnave caiva divyā saṃbhavati kriyā //

kāraṇapratipattyā ca pūrvapakṣe virodhite /
abhiyuktena vai bhāvyaṃ vijñeyaṃ pūrvapakṣavat //

palāyate ya āhūto maunī sākṣiparājitaḥ /
svayam abhyupapannaś ca avasannaś caturvidhaḥ //

anyavādī kriyādveṣī nopasthātā niruttaraḥ /
āhūtaprapalāyī ca hīnaḥ pañcavidhaḥ smṛtaḥ //

maṇayaḥ padmarāgādyā dīnārādi hiraṇmayam /
muktāvidrumaśaṅkhādyāḥ praduṣṭāḥ svāmigāminaḥ //

gandhamālyam adattaṃ tu bhūṣaṇaṃ vāsa eva vā /
pāduketi rājoktaṃ tad ākrāman vadham arhati //

paṇyamūlyaṃ bhṛtir nyāso daṇḍo yac cāvahārakam /
vṛthādānākṣikapaṇā vardhante nāvivakṣitāḥ //

mithyābhiyogino ye syur dvijānāṃ śūdrayonayaḥ /
teṣāṃ jihvāṃ samutkṛtya rājā śūle vidhāpayet //

ājñā lekhaḥ paṭṭakaḥ śāsanaṃ vā ādhiḥ pattraṃ vikrayo vā krayo vā /
rājñe kuryāt pūrvam āvedanaṃ yas tasya jñeyaḥ pūrvapakṣaḥ vidhijñaiḥ //

sākṣikadūṣaṇe kāryaṃ pūrvasākṣiviśodhanam /
śuddheṣu sākṣiṣu tataḥ paścāt sākṣyaṃ viśodhayet //

sākṣisabhyāvasannānāṃ dūṣaṇe darśanaṃ punaḥ /
svacaryāvasitānāṃ tu nāsti paunarbhavo vidhiḥ //

svayam abhyupapanno 'pi svacaryāvasito 'pi san /
kriyāvasanno 'py arheta paraṃ sabhyāvadhāraṇam //

pakṣān utsārya kāryas tu sabhyaiḥ kāryaviniścayaḥ /
anutsāritanirṇikte virodhaḥ pretya ceha ca //

sabhair eva jitaḥ paścād rājñā śāsyaḥ svaśāstrataḥ /
jayine cāpi deyaṃ syād yathāvaj jayapatrakam //

vyavahāramukhaṃ caitat pūrvam uktaṃ svayaṃbhuvā /
mukhaśuddhau hi śuddhiḥ syād vyavahārasya nānyathā //