Language

ENहिગુ
Scripture Library

Narada Purana · Chapter 1.61

1.61.1

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge dvitīyapāde bṛhadupākhyāne ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ
sanatkumāra uvāca
aśokaṃ śokanāśārthaṃ śāstraṃ śāntikaraṃ śivam /
niśamya labhyate buddhirlabdhāyāṃ sukhamedhate

1.61.2

harṣasthānasahasrāṇi śokasthānaśatāni ca /
divase divase mūḍhamāviśanti na paṇḍitam

1.61.3

aniṣṭasaṃpraṃyogāśca viprayogātpriyasya ca /
manuṣyā mānasairduḥkhairyujyante ye 'lpabuddhayaḥ

1.61.4

dravyeṣu samatīteṣu ye guṇāstenna cindayet /
tānanādriyamāṇaśca snehabandhādvimucyate

1.61.5

doṣadarśī bhavettatra yatra rāgaḥ pravarttate /
aniṣṭabuddhitāṃ yacchettataḥ kṣipraṃ virājate

1.61.6

nārtho na dharmo na yaśo yo 'tītamanuśocati /
asyābhāvena yujyetaṃ tañcāsya tu nivartate

1.61.7

guṇairbhūtāni yujyante tathaiva ca na yujyate /
sarvāṇi naitadekasya śokasthānaṃ hi vidyate

1.61.8

mṛtaṃ vā yadi vā naṣṭaṃ yo 'tītamanuśocati /
duḥkhena labhate duḥkhaṃ mahānarthe prapadyate

1.61.9

duḥkhopaghāte śārīre mānase cāpyupasthite /
yasminna śakyate kartuṃ yatnastannānurcitayet

1.61.10

bhaiṣajyametaddaḥkhasya yadetannānucintayet /
cintyamānaṃ hi na vyeti bhūyaścābhipravarddhate

1.61.11

prajñayā mānasaṃ duḥkhaṃ hanyācchārīramauṣadhaiḥ /
etadvijñāya sāmarthyaṃ na vānyaiḥ samatāmiyāt

1.61.12

anityaṃ jīvitaṃ rūpaṃ yauvanaṃ dravyasañcayaḥ /
ārogyaṃ priyasaṃvāsaṃ na mṛdhyetpaṇḍitaḥ kvacit

1.61.13

nājñānaprabhavaṃ duḥkhamekaṃ śocitumarhati /
aśocanpratikurvīta yadi paśyedupakramam

1.61.14

sukhātpriyataraṃ duḥkhaṃ jīvite nātra saṃśayaḥ /
jarāmaraṇaduḥkhebhyaḥ priyamātmānamuddharet

1.61.15

bhajanti hi śārīrāṇi rogāḥ śarīramānasāḥ /
sāyakā iva tīkṣṇāgrāḥ prayuktā dṛḍhadhanvibhiḥ

1.61.16

vyādhitasya cikitsābhistrasyato jīvitaiṣiṇaḥ /
āmayasya vināśāya śarīramanukṛṣyate

1.61.17

sraṃsaṃti na nivartante srotāṃsi saritāmiva /
āyurādāya martyānāṃ rātryahāni punaḥpunaḥ

1.61.18

apayantyayamatyantaṃ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ /
jātaṃ martyaṃ jarayati nimiṣaṃ nāvatiṣṭate

1.61.19

sukhaduḥkhābhibhūtānāmajaro jarayatyasūn /
ādityo hyastamabhyeti punaḥ punarudeti ca

1.61.20

adṛṣṭapūrvānādāya bhāvānapariśaṅkitān /
iṣṭāniṣṭā manuṣyāṇāṃ mataṃ gacchanti rātrayaḥ

1.61.21

yo yadicchedyathākāmaṃ kāmānāṃ tattadāpnuyāt /
yadi syānna parādhīnaṃ puruṣasya kriyāphalam

1.61.22

saṃyatāścaiva takṣāśca matimantaśca mānavāḥ /
dṛśyante niṣphalāḥ saṃtaḥ prahīnāśca svakarmabhiḥ

1.61.23

apare niṣphalāḥ santo nirguṇāḥ puruṣādhamāḥ /
āśābhiraṇyasaṃyuktā dṛśyante sarvakāminaḥ

1.61.24

bhūtānāmaparaḥ kaściddhiṃsāyāṃ satatotthitaḥ /
vañcanāyāṃ ca lokeṣu sasukheṣveva jīyate

1.61.25

aceṣṭamānamāsīnaṃ śrīḥ kañcidupatiṣṭati /
kaścitkarmāṇi kurute na prāpyamadhigacchati

1.61.26

aparādhānsamācṣṭuṃ puruṣasya svabhāvataḥ /
śukramanyatra saṃbhūtaṃ punaranyatra gacchati

1.61.27

tasya yonau prasaktasya garbho bhavati mānavaḥ /
āmrapuṣpopamā yasya nivṛttirupalabhyate

1.61.28

keṣāñcitputrakāmānāmanusantānamicchatām /
siddhau prayatamānānāṃ naivāṇḍamupajāyate

1.61.29

garbhādudvijamānānāṃ kruddhādaśīviṣādiva /
āyuṣmān jāyate putraḥ kathaṃ pretaḥ piteva saḥ

1.61.30

devāniṣṭvā tapastaptvā kṛpaṇaiḥ putrahetubhiḥ /
daśamāsānparidhṛtā jāyate kulapāṃsanāḥ

1.61.31

apare dhanadhānyāni bhogāṃśca pitṛsaṃcitān /
vimalānabhijāyante labdhvā taireva maṅgalaiḥ

1.61.32

anyonya samabhipretya maithunasya samāgame /
upadravaivādṛṣṭo yonau garbhaḥ prapadyate

1.61.33

snigdhatvādindriyārtheṣu mohānmaraṇamapriyam /
parityajati yo duḥkhaṃ sukhamapyubhayaṃ naraḥ

1.61.34

atyeti brahma so 'tyantaṃ sukhamapyaśnute param /
duḥkhamarthā hi tyajyante pālane ca na te sukhāḥ

1.61.35

śrutvaiva nādhigamanaṃ nāśameṣāṃ na cintayet /
anyāmanyāṃ dhanāvasthāṃ prāpya vaiśeṣikā narāḥ

1.61.36

atṛptā yānti vidhvaṃsaṃ santoṣaṃ yānti paṇḍitāḥ /
sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ

1.61.37

saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ hi jīvitam /
anto nāsti pipāsāyāstuṣṭistu paramaṃ sukham

1.61.38

tasmātsaṃtoṣameveha dhanaṃ śaṃsanti paṇḍitāḥ /
nimeṣamātramapi hi yo 'dhigacchanna tiṣṭati

1.61.39

saśarīreṣvanityeṣu nityaṃ kimanucintayet /
bhūteṣu bhāvaṃ saṃcintya ye buddhyā tamasaḥ param

1.61.40

na śocanti gatādhvānaḥ paśyanti paramāṃ gatim /
saṃcinvannekamevainaṃ kāmānāvitṛptakam

1.61.41

vyāghra paśumivāsādya mṛtyurādāya gacchati /
athāpyupāyaṃ saṃpaśyedduḥkhasyāsya vimokṣaṇe

1.61.42

aśocannārabhennaiva yuktaścāvyasanī bhavet /
śabde sparśe rase rūpe gandhe ca paramaṃ tathā

1.61.43

nopabhogātparaṃ kiñciddhanino vādhanasya vā /
vāksaṃprayogādbhṛtānāṃ nāsti duḥkhamanāmayam

1.61.44

viprayogaśca sarvasya na vācā na ca vidyayā /
praṇayaṃ parisaṃhṛtya saṃstuteṣvitareṣu ca

1.61.45

vicaredasamunnaddhaḥ sa sukhī sa ca paṇḍitaḥ /
adhyātmagatamālīno nirapekṣo nirāmiṣaḥ

1.61.46

ātmanaiva sahāyena caścaretsa sukhī bhavet /
sukhaduḥkhaviparyāso yadā samupapadyate

1.61.47

nainaṃ prajñā suniyataṃ trāyate nāpi pauruṣam /
svabhāvādyatnamātiṣṭhedyatnavānnāvasīdati

1.61.48

upadrava ivāniṣṭo yoniṃ garbhaḥ prapadyate /
tāni pūrvaśarīrāṇi nityamekaṃ śarīriṇam

1.61.49

prāṇināṃ prāṇasaṃrodhe māṃsaśleṣmaviceṣṭitam /
nirdagdhaṃ paradehena paradeṃhaṃ balābalam

1.61.50

vinaśyati vināśānte nāvi nāvamivācalām /
saṃgatyā jaṭhare nyastaṃ retobindumacetanam

1.61.51

kena yatnena jīvantaṃ garbhaṃ tvamiha paśyasi /
annapānāni jīryante yatra bhakṣyāśca bhakṣitāḥ

1.61.52

tasminnevodare garbhaḥ kiṃ nānnamiva jīryati /
garbhe mūtrapurīṣāṇāṃ svabhāvaniyatā gatiḥ

1.61.53

dhāraṇe vā visarge ca na kartuṃ vidyate 'vaśaḥ /
prabhavantyudare garbhā jāyamānāstathāpare

1.61.54

āgamena mahānyeṣāṃ vināśa upapadyate /
etasmādyonisaṃbandhādyo jīvanparimucyate

1.61.55

pūjāṃ na labhate kāñcitpunarddhandveṣu majjati /
garbhasya saha jātasya saptamīmīdṛśīṃ daśām

1.61.56

prāpnuvanti tataḥ pañca na bhavanti śatāyuṣaḥ /
nābhyutthāne manuṣyāṇāṃ yogāḥ syurnātra saṃśayaḥ

1.61.57

vyādhibhiśca vivadhyante vyāghraiḥ kṣudramṛgā iva /
vyādhibhirbhakṣyamāṇānāṃ tyajatāṃ vipulandhanam

1.61.58

vedanā nāpakarṣanti yatamānāścikitsakāḥ

1.61.59

te cāpi vividhā vaidyāḥ kuśalā saṃmatauṣadhāḥ /
vyādhibhiḥ parikṛṣyante mṛgā jyāghrairivārditāḥ

1.61.60

te pibanti kaṣāyāṃśca sarpīṣi vividhāni ca /
dṛśyante jarayā bhagnā nāgairnāgā ivottamāḥ

1.61.61

kairvā bhuvi cikitsyenta rogārttā mṛgapakṣiṇaḥ /
śvāpadāśca daridrāśca prāyo nārtā bhavanti te

1.61.62

ghorānapi durādharṣānnṛpatīnugratejasa /
ākramya roga ādatte paśūnpaśupaco yathā

1.61.63

iti lokamanākrandaṃ mohaśokapariplutam /
srotasā mahasā kṣipraṃ hriyamāṇaṃ balīyasā

1.61.64

na dhanena na rājyena nogreṇa tapasā tathā /
svabhāvā hyativartante ye nirmuktāḥ śarīriṣu

1.61.65

uparyapari lokasya sarvo bhavitumicchati /
yatate ca yathāśakti na ca tadvartate tathā

1.61.66

na mriyerannajīryeransarve syuḥ sārvakāmikāḥ /
nāpriyaṃ pratipadyerannutthānasya phalaṃ prati

1.61.67

aiśvaryamadamattāśca mānānmayamadena ca /
apramattāḥ śaṭhāḥ krūrā vikrāntāḥ paryupāsate

1.61.68

śokāḥ pratinivartante keṣāñcidasamīkṣatām /
svaṃ svaṃ ca punaranyeṣāṃ na kañcidatigacchati

1.61.69

mahañca phalavaiṣamyaṃ dṛśyate karmasaṃdhiṣu /
vahṝnti śibikāmanye yāntyanye śibikāruhaḥ

1.61.70

sarveṣāmṛddhikāmānāmanye rathapuraḥ sarāḥ /
manujāśca gataśrīkāḥ śataśo vividhāḥ striyāḥ

1.61.71

dvandvārāmeṣu bhūteṣu gacchantyekaikaśo narāḥ /
idamanyatparaṃ paśya nātra mohaṃ kariṣyasi

1.61.72

dharmaṃ cāpi tyajā dharmaṃ tyaja satyānṛtāṃ dhiyam /
sarvaṃ tyaktvā svarūpasthaḥ sukhī bhava nirāmayaḥ

1.61.73

etatte paramaṃ guhyamākhyātamṛṣisattama /
yena devāḥ parityajya bhartyalokaṃ divaṃ gatāḥ

1.61.74

sanandana uvāca
ityuktvā vyāsatanayaṃ samāpṛcchya mahāmuniḥ /
sanatkumāraḥ prayayau pūjitastena sādaram

1.61.75

śuko 'pi yogināṃ śreṣṭhaḥ samyagjñātvā hyavasthitam /
brahmaṇaḥ padamanveṣṭumutsukaḥ pitaraṃ yayau

1.61.76

tataḥ pitrā samāgamya praṇamya ca mahāmuniḥ /
śukaḥ pradakṣiṇīkṛtya yayau kailāsaparvatam

1.61.77

vyāsastadvirahāddūnaḥ putrasnehasamāvṛtaḥ /
kṣaṇaikaṃ sthīyatāṃ putra iti ca krośa durmanāḥ

1.61.78

nirapekṣaḥ śuko bhūtvā niḥsneho muktabandhanaḥ /
mokṣamevānusaṃcitya gata eva paraṃ padam

Original text: Nāradapurāṇa (or Nāradīyapurāṇa) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc