Narada Purana · Chapter 1.58
iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne dvitīyapāde saṅkṣiptacchandovarṇanaṃ nāma saptapañcāśattamo 'dhyāyaḥ
nārada uvāca
anūcānaprasaṃgena vedāṅgānyakhilāni ca /
śrutāni tvanmukhāṃbhojātsamāsavyāsayogataḥ
śukotpattiṃ samācakṣva vistareṇa mahāmate /
sanandana uvāca
meruśṛṅge kila purā karṇikāravanāyate
vijahāra mahodevo bhaumaibhūtagaṇaivṛtaḥ /
śailarājasutā caiva devī tatrābhavatpurā
tatra divyaṃ tapastepe kṛṣṇadvaipāyanaḥ prabhuḥ /
yogenātmānamāviśya yogadharmaparāyaṇaḥ
dhārayansa tapastepe putrārthaṃ sunisaṃttamaḥ /
agnerbhūmestathā vāyorantarikṣasya cābhitaḥ
vīryeṇa saṃmataḥ putro mama bhūyāditi sma ha /
saṃkalpenātha so 'nena duṣprāpamakagṛtātmabhiḥ
varayāmāsa deveśamāsthitastapa uttamam /
atiṣṭanmārutāhāraḥ śataṃ kila samāḥ prabhuḥ
ārādhayanmahādevaṃ bahurūpamumāpatim /
tatra brahmarṣayaścaiva sarve devarṣayastathā
lokapālāśca sādhyāśca vasubhiścāṣṭabhiḥ saha /
ādityāścaiva rudrāśca divākaraniśākarau
viśvā vasuśca gandharvaḥ siddhāścāpsarāsāṃgaṇāḥ /
tatra rudro mahādevaḥ karṇikāramayīṃ śubhām
dhārayānaḥ srajaṃ bhāti śāradīva niśākaraḥ /
tasnin divye vane ramye devadevarṣisaṃkule
āsthitaḥ paramaṃ yogaṃ vyāsaḥ putrārthamudyataḥ /
na cāsya hīyate varṇo na glānirupajāyate
trayāṇāmapilokānāṃ tadadbhutamivābhavat /
jaṭāśca tejasā tasya vaiśvānaraśikhopamāḥ
prajvalantyaḥ sma dṛśyante yuktasyāmitatejasaḥ /
evaṃ vidhena tapasā tasya bhaktyā ca nārada
maheśvaraḥ prasannātmā cakāra manasā matim /
uvāca cainaṃ bhagavāṃstryaṃbakaḥ prahasanniva
yathā hyagniyathā vāyuryathā bhūmiryathā jalam /
yathā khe ca tathā śuddho bhaviṣyati sutastaṃva
tadbhāvabhāgī tadbuddhistadātmā tadupāśrayaḥ /
tejasā tasya lokāṃstrīnyaśaḥ prāpsyati kevalam
evaṃ labdhvā varaṃ devo vyāsaḥ satyavatīsutaḥ /
araṇiṃ tvatha saṃgṛhya mamanthāgnicikīrṣayā
atha rūpaṃ paraṃ vipra bibhratīṃ svena tejasā /
ghṛtācīṃ nāmāpsarasaṃ dadarśa bhagavānnṛṣiḥ
sa tāmapsarasaṃ dṛṣṭvā sahasā kāmamohitaḥ /
abhavadbhagavānvyāso vane tasminmunīśvara
sā tu kṛtvā tadā vyāsaṃ kāmasaṃvignamānasam /
śukībhūyā mahāramyā ghṛtācī samupāgamat
sa tāmapsarasaṃ dṛṣṭvā rūpeṇānyenasaṃvṛtām /
smararājenānugataḥ sarvagātrātigena ha
sa tu mahatā nigṛhṇan hṛcchayaṃ muniḥ /
na śaśāka niyantuṃ taṃ vyāsaḥ pravisṛtaṃ manaḥ
bhāvitvāñcaiva bhāvyasya ghṛtācyā vapuṣā /
hṛtam yatnānniyacchataścāpi mune etañcikīrṣayā
araṇyāmeva sahasā tasya śukramavāpatat /
śukre nirmathyamāne 'syāṃ śuko jajñe mahātapāḥ
paramarṣirmahāyogī araṇīgarbhasaṃbhavaḥ /
yathaiva hi samiddho 'gnirbhāti havyamupāttavān
tathā rūpaḥ śuko jajñe prajvalanniva tejasā /
bibhrañcitraṃ ca viprendra rūpavarṇamanuttamam
taṃ gaṅgāṃ saritāṃ śreṣṭhāṃ merupṛṣṭhe svarūpiṇīm /
abhyetya snāpayāmāsa vāriṇā svena nārada
kṛṣṇājinaṃ cāntarikṣācchukārthe bhuvyavāpatat /
jagīyanta ca gandharvā nanṛtuñcāpsarogaṇāḥ
devadundubhayaścaiva prāvādyanta mahāsvanāḥ /
viśvāvasuśca gandharvastathā tuṃburunāradau
hāhāhūhūśca gandharvauṃ tuṣṭuvuḥ śukasaṃbhavam /
tatra śakrapurogāśca lokapālāḥ samāgatāḥ
devā devarṣathayaścaṭaiva tathā brahmarṣayo 'pi ca /
divyāni sarvapuṣpāṇi pravavarṣa ca mārutaḥ
jaṅgamaṃ sthāvaraṃ caiva prahṛṣṭamabhavajjagat /
taṃ mahātmā svayaṃ prītyā devyā saha mahādyutiḥ
jātamātraṃ muneḥ putraṃ vidhinopānayattadā /
tasya deveśvaraḥ śakto divyamadbhutadarśanam
dadau kamaṇḍaluṃ prītyā devā vāsāṃsi cābhitaḥ /
haṃsāśca śatapatrāśca sārasāśca sahasraśaḥ
pradakṣiṇamavartanta śukāścāṣāśca nārada /
āraṇe yastadā divyaṃ prāpya janma mahāmuniḥ
tatraivovāsa medhāvī vratacārī samāhitaḥ /
utpannamātraṃ taṃ vedāḥ sarahasyāḥ sasaṃgrahāḥ
upatasthurmuniśreṣṭhaṃ yathāsya pitaraṃ tathā /
bṛhaspatiṃ sa vavre ca vedavedāṅgabhāṣyavit
upādhyāyaṃ dvijaśreṣṭha dharmamevānucintayan /
so 'dhītya vedānakhilānsarahasyānsasaṃgrahān
itihāsaṃ ca kārtsnyena vedaśāstrāṇi cābhitaḥ /
gurave dakṣiṇāṃ dattvā samāvṛtto mahāmuniḥ
ugraṃ tapaḥ samārebhe brahmacārī samāhitāḥ /
devatānāmṛṣīṇāṃ ca bālye 'pi sumahātapāḥ
saṃmatraṇīyo janyaśca jñānena tapasā tathā /
na tvasya ramate buddhi rāśrameṣu munīśvara
triṣu gārhasthyamūleṣu mokṣadharmānudarśinaḥ /
sa mokṣamanucintyaiva śukaḥ pitaramabhyagāt
prāhābhivādya ca tadā śreyor'thī vinayānvitaḥ /
mokṣadharmeṣu kuśalo bhagavān prabravītu me
yathaiva manasaḥ śāntiḥ paramā saṃbhavenmune /
śṛtvā putrasya vacanaṃ paramarṣiruvāca tam
adhīṣva mokṣaśāstraṃ vai dharmāṃśca vividhānapi /
piturnideśājjagrāha śuko brahmavidāṃ varaḥ
yogaśāstraṃ ca nikhilaṃ kāpilaṃ caiva nārada /
śataṃ brāhmyā śriyā yuktaṃ brahmatulyaparākramam
mene putraṃ yathā vyāso mokṣaśāstraviśāradam /
uvāca gaccheti tadā janakaṃ mithileśvaram
sa te vakṣyati mokṣārthaṃ nikhilena narādhipaḥ /
piturniyogādagamajjanakaṃ methakhilaṃ nṛpam
praṣṭuṃ dharmasya niṣṭāṃ vai mokṣasya ca parāyaṇam /
uktaśca mānuṣeṇa tvaṃ tathā gacchetyavismitaḥ
na prabhāveṇa gantavyamantarikṣacareṇa vai /
ārjavenaiva gantavyaṃ na sukhāya kṣaṇāttvayā
na draṣṭavyā viśeṣā hi viśeṣā hi prasaṃginaḥ /
ahṝṅkāro na kartavyo yājye tasminnarādhipe
sthātavyaṃ vasathe tasya sa te chetsyati saṃśayam /
sa dharmakuśalo rājā mokṣaśāstraviśāradaḥ
yathā yathā ca te brūyāttatkāryamaviśaṅkayā /
evamuktaḥ sa dharmātmā jagāma mithilāṃ muniḥ
pabhdyāṃ śaktontarikṣeṇa krāntuṃ bhūmiṃ sasāgarām /
sagirīṃ ścāpyatikramya bhārataṃ varṣamāsadat
sa deśānvividhānsphītānatikramya mahāmuniḥ /
videhānvai samāsādya janakena samāgamat
rājadvāraṃ samāsādya dvārapālairnivāritaḥ //ṭa
tasthau tatra mahāyogī kṣutpipāsādivarjitaḥ
ātape glānirahito dhyānayuktaśca nārada /
teṣāṃ tu dvārapālānāmekastatra vyavasthitaḥ
madhyaṅgatamivādityaṃ dṛṣṭvā śukamavasthitam /
jūjayitvā yathānyāyamabhivādya kṛtāñjaliḥ
prāveśayattataḥ kakṣaāṃ dvitīyāṃ rājaveśmanaḥ /
tatrāntaḥpurasaṃbaddhaṃ mahaccaitragthopamam
suvibhaktajalākrīḍaṃ ramyaṃ puṣpitapādapam /
darśayitvāsane sthāpya rājānaṃ ca vyajijñapat
śrutvā rājā śukaṃ prāptaṃ vārastrīḥ sa nyayuṅkta ca /
sevāyai tasya bhāvasya jñānāya munisatama
taṃ cārukeśyaḥ śuśreṇyastaruṇyaḥ priyadarśanāḥ /
sūkṣmaraktāṃbaradharāstaptakāñcanabhūṣaṇāḥ
saṃlāpālāpakuśālā bhāvajñāḥ sarvakovidāḥ /
paraṃ pañcāśatastasya pādyādīni vyakalpayan
deśa kālopapannena sādhvannenāpyatarpayan /
tasya bhuktavatastāta tāstataḥ purakānanam
suramyaṃ darśayāmāsurekaikatvena nārada /
krīḍantyaśca hasaṃtyaśca gāyantyaścaiva tāḥ śukam
udārasatvaṃ satvajñāḥsarvāḥ paryyacaraṃstadā /
āraṇeyastu śuddhātmā jitakrodho jitendriyaḥ
dhyānastha eva satataṃ na hṛṣyati na kupyati /
pādaśaucaṃ tu kṛtvā vai śukaḥ saṃdhyāmupāsya ca
niṣasādāsane puṇye tamevārthaṃ vyacintayat /
pūrvarātre tu tatrāsau bhūtvā dhyānaparāyaṇaḥ
madhyarātre yathānyāyyaṃ nidrāmāhārayatprabhuḥ /
tataḥ prātaḥ samutthāya kṛtvā śaucamanantaram
strībhiḥ parivṛtto dhīmāndhyānamevānvapadyata /
anena vidhinā tatra tadahaḥśeṣamapyuta
tāṃ ca rātriṃ nṛpakule vartayāmāsa nārada
Original text: Nāradapurāṇa (or Nāradīyapurāṇa) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0