Narada Purana · Chapter 1.57

iti śrībṛhanna.pūrva.bṛhadupākhyāne dvitīyapāde ṣaṭpañcāśattamo 'dhyāyaḥ
sanandana uvāca
vaidikaṃ laukikaṃ cāpi chando dvividhamucyate /
mātrāvarṇavibhedena taccāpi dvividhaṃ punaḥ

mayau rasau tajau bhanau gururlaghurapidvija /
kāraṇaṃ chandasi proktāśchandaḥśāstraviśāradaiḥ

sarvago magaṇaḥ prokto mukhalo yagaṇaḥ smṛtaḥ /
madhyalo ragaṇaśvaiva prāntyagaḥ sagaṇo mataḥ

tagaṇoṃ'talaghuḥ khyāto madhyago jo bhaādigaḥ /
trilaghurnagaṇaḥ proktastrikā varṇagaṇā mune

caturlāstu gaṇāḥ pañca proktā āryādisaṃmatāḥ /
saṃyogaśca visargaścānusvāro laghutaḥ paraḥ

laghordīrghatvamākhyāti dīrgho go lo laghurmataḥ /
pādaścaturthabhāgaḥ syādvicchedoyatirucyate

samamarddhasamaṃ vṛttaṃ viṣamaṃ cāpi nārada /
tulyalakṣaṇataḥ pādacatuṣke samamucyate

āditrike dvicaturthe samamarddhasamaṃ tatam /
lakṣma bhinnaṃ yasya pādacatuṣke viṣamaṃ hi tat

ekākṣarātsamārabhya varṇaikaikasya vṛddhitaḥ /
ṣaḍviṃśatyakṣaraṃ yāvatpādastāvatpṛthak pṛthak

tatparaṃ caṇḍavṛṣṭyādidaṇḍakāḥ parikalpitāḥ /
tribhiḥ ṣaḍbhiḥ padairgāthāḥ śṛṇu saṃjñā yathottaram

uktātyuktā tathā madhyā pratiṣṭānyā supūrvikā /
gāyatryuṣṇiganuṣṭaṣṭapca bṛhatī paṅktireva ca

triṣṭupca jagatī caiva tathātijagatī matā /
śakkarī sātipūrvā ca aṣṭyatyaṣṭī tataḥ smṛte

dhṛtiśca vidhṛtiścaiva kṛtiḥ prakṛtirākṛtiḥ /
vikṛtiḥ saṃkṛtiścaiva tathātikṛtirutkṛtiḥ

ityetāśchandasāṃ saṃjñāḥ prastārādbhedabhāgikāḥ /
pāde sarvagurau pūrvīllaghuṃ sthāpya guroradhaḥ

yathopari tathā śeṣamagre prāravannyasedapi /
eṣa prastāra udito yāvatsarvalaghurbhavet

naṣṭāṅkārddhe same laḥ syādvipam saiva sorddhagaḥ /
uddiṣṭe dviguṇānādyādaṅgānsaṃmolya lasthitān

kṛtvā sekānvadaitsaṃkhyāmiti prāhuḥ purāvidaḥ /
vaṇānsekānvṛttabhavānuttarādharataḥ sthitān

ekādikramataścaikānuparyyupari vinyaset /
upāntyato nivarteta tyajannekaikamūrddhataḥ

uparyādyādgurorevamekadvyādilagakriyā /
lagakriyāṅkasaṃdohe bhavetsaṃkhyāvimiśrite

uddiṣṭāṅkasamāhāraḥ saiko vā janayedimām /
saṃkhyaiva dviguṇaikonā sadbhiradhvā prakīrtitaḥ

ityetatkiñcidākhyātaṃ lakṣaṇaṃ chandasāṃ nune /
prastāroktaprabhedānāṃ nāmānāṃstyaṃ pragāhate