Narada Purana · Chapter 1.30
iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge prathamapāde tithyādinirṇayo nāma ekonatriṃśo 'dhyāyaḥ
sanaka uvāca
prāyaścittavidhiṃ vakṣye śṛṇu nārada sāṃpratam /
prāyaścittaviśuddhātmā sarvakarmaphalaṃ labhet
prāyaścittavihīnaistu yatkarma kriyate mune /
tatsarvaṃ niṣphalaṃ proktaṃ rākṣasaiḥ parisevitam
kāmakrodhavihīnaiśca dharmaśāstraviśāradaiḥ /
praṣṭavyā brāhmaṇā dharmaṃ sarvadharmaphalecchubhiḥ
prāyaścittāni cīrṇāni nārāyaṇaparāṅmukhaiḥ /
na niṣpunanti viprendra surābhāṇḍamivāpagāḥ
brahmahā ca surāpī ca steyī ca gurutalpagaḥ /
mahāpātakinanastvete tatsaṃsargī ca pañcamaḥ
yastu saṃvatsaraṃ hyataiḥ śayanāsanabhojanaiḥ /
saṃvasetsaha taṃ vidyātpatitaṃ sarvakarmasu
ajñānādvāhmaṇaṃ hatvā cīravāsā jaṭī bhavet /
svenaiva hataviprasya kapālamapi dhārayet
tadabhāve muniśraṣṭa kapālaṃ vānyameva vā /
taddravyaṃ dhvajadaṇḍe tu dhṛtvā vanacaro bhavet
vanyāhāro vasetatra vāramekaṃ mitāśanaḥ /
samyaksaṃdhyāmupāsīta trikālaṃ snānamācaret
adhyayanādhyāpanādūnvarjayetsaṃsmareddharim /
brahmacārī bhavennityaṃ gandhamālyādi varjayet
tīrthānyanuvaseccaiva puṇyāścāvāśramāṃstathā /
yadi vanyairna jīveta grāme bhikṣāṃ samācaret
dvādaśābdaṃ vrataṃ kuryādevaṃ hariparāyaṇaḥ /
brahmahā śuddhimānpoti karmārhaścaiva jāyate
vratamadhye mṛgairvāpi rogairvāpi niṣūditaḥ /
gonimittaṃ dvijārthaṃ vā prāṇānvāpi parityajet
yadvā dadyāddvijendrāṇāṃ gavāmayutamuttasam /
eteṣvanyatamaṃ kṛtvā brahmahā śuddhimānpuyāt
dīkṣitaṃ kṣatriyaṃ hatvā careddhi brahmahavratam /
agnipraveśanaṃ vāpi marutprapatanaṃ tathā
dīkṣītaṃ brāhmaṇaṃ hatvā dviguṇaṃ vratamācaret /
ācāryādivadhe caiva vratamuktaṃ caturguṇam
hatvā tu vipramātraṃ ca caretsaṃvatsaraṃ vratam /
evaṃ viprasya gaditaḥ prāyaścittavidhirdvija
/
dviguṇaṃ kṣatriyasyoktaṃ triguṇaṃ tu viśaḥ smṛtam /
brāhmaṇaṃ hṝnti yaḥ śūdrastaṃ muśalyaṃ virdurbudhāḥ
rājñaiva śikṣā kartavyā iti śāsteṣu niścayaḥ /
brāhmaṇīnāṃ vadhe tvarddhaṃ pādaḥ syātkanyakāvadhe
hatvā tvanupanītāṃśca tathā pādavrataṃ caret /
hatvā tu kṣatriyaṃ vipraḥ ṣaḍabdaṃ kucchramācaret
saṃvatsaraṃ trayaṃ veśyaṃ śūrdraṃ hatvā tu vatsaram /
dīkṣitasya striyaṃ hatvā brāhmaṇī cāṣṭavatsarān
brahmahatyāvrataṃ kṛtvā śuddho bhavati niścitam /
prāvaścittaṃ vidhānaṃ tu sarvatra munisattama
vṛddhāturastrībālānāmarddhamuktaṃ manīṣibhiḥ /
gauḍī paiṣṭī ca mādhvī ca vijñeyā trividhā surā
cāturvarṇyārapeyā syāttathā strībhiśca nārada /
kṣīraṃ ghṛtaṃ vā gomūtrameteṣvanyatamaṃ mune
snātvardravāsā niyato nārāyaṇamanusmaran /
pakvāyasanibhaṃ kṛtvā pibejcaivodakaṃ tataḥ
tattu lauhena pātreṇa hyāyasenāthavā pibet /
tāmreṇa vāthaṃ pātreṇa tatpītvā maraṇaṃ vrajet
surāpī śuddhimānpoti nānyathā śuddhiriṣyate /
ajñānādātmabuddyā tu surāṃ pītvā dvijaścaret
brahmahatyāvrataṃ samyaktaccihnaparivarjitaḥ /
yadi rogānivṛttyarthamauṣadhārthaṃ surāṃ pibet
tasyopanayanaṃ bhūyastathā cāndrāyaṇadvayam /
surāsaṃspṛṣṭapātraṃ tu surābhāṇḍodakaṃ tathā
surāpānasamaṃ prāhustathā candrasya bhakṣaṇam /
tālaṃ ca pānasaṃ caiva drākṣaṃ khārjūrasaṃbhavam
mādhuka śailamāriṣṭaṃ maireyaṃ nālikerajam /
gauḍī mādhvī surā madyamevamekādaśa smṛtāḥ
eteṣvanyatamaṃ vipro na pibedvai kadācana /
eteṣvanyatamaṃ yastu pivedajñānato dvijaḥ
tasyopanayanaṃ bhūyastatpakṛcchraṃ carettathā /
samakṣaṃ vā parokṣaṃ vā balāccauyaṇa vā tathā
parasvānāmupādānaṃ steyamityucyate budhaiḥ /
suvarṇasya pramāṇaṃ tu manvādyaiḥ paribhāṣitam
vakṣye śṛṇuṣva viprendra prāyaścajitoktisādhanam /
gavākṣāgatamārtaṇḍaraśmimadhye pradṛśyate
trasareṇupramāṇaṃ tu raja ityucyate budhaiḥ /
trasareṇvaṣṭakaṃ niṣkastatrayaṃ rājasarṣapaḥ
maurasarṣapastartrayaṃ syāttatṣaṭkaṃ yava ucyate /
yavatrayaṃ kṛṣṇalaḥ syānmāṣastatpañcakaṃ smṛtaḥ
māṣaṣoḍaṣamānaṃ syātsuvarṇamiti nārada /
hatvā brahmasvamajñānāddvādaśāṃbdaṃ tu pūrvavat
kapāladhvajahīnaṃ tu brahmahatyāvrataṃ caret /
guruṇāṃ yajñakatṝṇāṃ dhārmiṣṭānāṃ tathaiva ca
śrotriyāṇāṃ dvijānāṃ tu hṛtvā hemaivamācaret /
kṛtānutāpo dehe ca saṃpūrṇe lepayed dhṛtam
karīṣacchādito dagdhaḥ steyapāpādvimucyate /
brahmasvaṃ kṣatriyo hṛtvā paścāttāpamavāpya ca
punardadāti tatraiva tadvidhānaṃ śṛṇuṣva me /
tatra sāṃtapanaṃ kṛtvā dvādaśāhopavāsataḥ
śuddhimāpnoti devarṣe hyanyathā patito bhavet /
rantāsanamanuṣyastrīdhenubhūmyādikeṣu ca
suvarṇasahṛśeṣveṣu prāyaścitārddhamucyate /
trasareṇusamaṃ hema hṛtvā kuryātsamāhitaḥ
prāṇāyāmadvayaṃ samyak tena śuddhaccati mānavaḥ /
prāṇāyāmatrayaṃ kuryāddhṛtvā niṣkapramāṇakam
prāṇāyāmāśca catvāro rājasarṣa pamātrake /
gaurasarṣapamānaṃ tu hṛtvā hema vicakṣaṇaḥ
snātvā ca vidhivajjapyādgāyatryaṣṭasahasrakam /
yavamātrasuvarṇasya steyācchuddho bhaveddijaḥ
āsāyaṃ prātarārabhya japtvā vai vedamātaram /
hema kṛṣṇalamātraṃ tu hṛtvā sāṃtapanaṃ caret
māṣapramāṇe hemnastu prāyaścittaṃ nigadyate /
gomūtrapakvayavabhugvarṣeṇaikena śuddhyati
saṃpūrṇasya suvarṇasya steyaṃ kṛtvā munīśvara /
brahmahatyāvrataṃ kuryāddvādaśābdaṃ samāhitaḥ
suvarṇamānānnyūne tu rajatasteyakarmaṇi /
kuryātsāṃtapanaṃ samyaganyathā patito bhavet
daśaniṣkāntaparyantamūrddhūṃ niṣkacatuṣṭayāt /
hatvā ca rajataṃ vidvānkuryāccāndrāyaṇaṃ mune
daśādiśatiṣkāntaṃ yaḥ steyī rajatasya tu /
cāndrāyaṇadvayaṃ tasya proktaṃ pāpaviśodhakam
śatādūrddhūṃ sahasrāntaṃ proktaṃ cāndrāyaṇatrayam /
sahasrādadhikasteye brahmahatyāvrataṃ caret
kāṃsyapittalamukhyeṣu hyayaskānte tathaiva ca /
sahasraniṣkamāne tu parākaṃ parikīrtitam
prāyaścittaṃ tu rantānāṃ steye rājatavatsmṛtam /
gurutalpagatānāṃ ca prāyaścittamudīryate
ajñānānmātaraṃ gatvā tatsapatnīmathāpi vā /
svayameva svamuṣkaṃ tu cchindyātpāpamudīrayan
haste gṛhītvā muṣkaṃ tu gacchandvai naiṛtīṃ diśam /
gacchanmārgai sukhaṃ duḥkhaṃ na kadācidvicārayet
apaśyangacchato gacchetpāṇāntaṃ yaḥ sa śuddhyati /
marutprapatanaṃ vāpi kuryātpāpamudāharan
svavarṇottamavarṇastrīgamane tvavicārataḥ /
brāhmahatyāvrataṃ kuryādvādaśābdaṃ samāhitaḥ
amatyābhyāsato gacchetsavarṇāṃ cottamāṃ tathā /
kārīṣavahninā dagdhaḥ śuddhiṃ yāti dvijottama
retaḥsekātpūrvameva nivṛtto yadi mātari /
brahmahatyāvrataṃ kuryādretaḥ seke 'gnidāhanam
savarṇottamavarṇāsu nivṛtto vīryasecanāt /
brahmahatyāvrataṃ kuryānnavābdānviṣṇutatparaḥ
vaiśyāyāṃ pitṛpatnyāṃ tu ṣaḍabdaṃ vratamācaret /
gatvā śūdvāṃ gurorbhāryāṃ trivarṣaṃ vratamācaret
mātṛṣvasāraṃ ca pitṛṣvasāramācāryabhāryāṃ śvaśurasya patnīm /
pitṛvyabhāryāmatha mātulānīṃ putrīṃ ca gacchedyadi kāmamugdhaḥ
dinadvaye brahmahatyāvrataṃ kuryādyathāvidhi /
ekasminneva divase bahuvāraṃ trivārṣikam
ekavāraṃ gate hyabdaṃvrataṃ kṛtvā viśuddhyati /
dinatraye gate vahnidagdhaḥ śudhyeta nānyathā
cāñjālīṃ puṣkasīṃ caiva snuṣāṃ ca bhaginīṃ tathā /
mitrastriyaṃ śiṣyapatnīṃ yastu vai kāmato vrajet
brahmahatyāvrataṃ kuryātsa ṣaḍabdaṃ munīśvara /
akāmato vrajedyastu so 'bdakṛcchraṃ samācaret
mahāpātakisaṃsarge prāyaścittaṃ nigadyate /
prāyaścittaviśuddhātmā sarvakarmaphalaṃ labhet
yasya yena bhavetsaṃgo brahmahāndicaturṣvapi /
tattadvrataṃ sa nivrartya śuddhimānpotyasaṃśayam
ajñānātpañcarātraṃ tu saṃgamebhiḥ karotiyaḥ /
kāyakṛcchraṃ caretsamyaganyathā patito bhavet
dvādaśāhetu saṃsarge mahāsāṃtapanaṃ smṛtam /
saṃgaṅkṛtvārddhamāsaṃ tu dvādaśāhamupāvaset
parāko māsasaṃsarge cāndramāsatrayesmṛtam /
kṛtvā saṃgaṃ tu ṣaṇmāsaṃ careccāndrāyaṇadvayam
kiñcinnyūnābdasaṃge tu ṣaṇmāsavratamācaret /
etacca triguṇaṃ proktaṃ jñānātsaṃge yathākramam
maṇḍūkaṃ nakulaṃ kākaṃ varāhaṃ mūṣakaṃ tathā /
mārjārājāvikaṃ śvānaṃ hatvā kukkuṭakaṃ tathā
kṛcchrārddhamācaredvipro 'tikṛcchraṃ cāśvaha caret /
jatpakṛcchraṃ karivadhe parākaṃ govadhe smṛtam
kāmato govadhe naiva śuddhirddaṣṭā manīṣibhiḥ /
pānaśayyāsanādyeṣu puṣpamūlaphaleṣu ca
bhakṣyabhojyāpahāreṣu pañcagavyaviśodhanam /
śuṣkakāṣṭatṛṇānāṃ ca drumāṇāṃ ca guḍasya ca
carmavastrāmiṣāṇāṃ ca trirātraṃ syādabhojanam /
ṭiṭṭibhaṃ cakravākaṃ ca haṃsaṃ kāraṇḍavaṃ tathā
ulūkaṃ sārasaṃ caiva pakotaṃ jalapādakam /
śukaṃ cāṣaṃ balākaṃ ca śiśumāraṃ ca kacchapam
eteṣvanyatamaṃ hatvā dvādaśāhamabhojanam /
prājāpatyavrataṃ kuryādretoviṇmūtrabhojane
cāndrāyaṇatrayaṃ proktaṃ śūdrocchiṣṭasya bhojane /
rajasvalāṃ ca cāṇḍālaṃ mahāpātakinaṃ tathā
sūtikāṃ patitaṃ caiva ucchiṣṭaṃ rajakādikam /
spṛṣṭvā sacailaṃ snāyīta ghṛtaṃ saṃprāśeyattathā
gāyatrīṃ ca viśuddhātmā japedaṣṭaśataṃ dvija /
eteṣvanyatamaṃ spṛṣṭvā ajñānādhadyadi bhojane
trirātro poṣaṇācchuddhye tpañcagavyāśanādvija /
snānadānajapādau ca bhojanādau ca nārada
eṣāmanyatamasyāpi śabdaṃ yaḥ śṛṇuyādvadet /
udvameddhuktamaṃnnatatstrātvā copavasettathā
dvitīye 'hni ghṛtaṃ prāśya śuddhimānpoti nārada /
vratādimadhye yadyeṣā śṛṇuyāddhūnimapyuta
aṣṭottarasahasraṃ tu japedrai vedamātaram /
pāpānāmadhikaṃ pāpaṃ dvijadaivatanindanam
na dṛṣṭvā niṣkṛtistasya sarvaśāstreṣu nārada /
mahāpātakatulyāni yāni proktāni sūribhiḥ
prāyaścittaṃ tu teṣāṃ ca kuryādevaṃ yathāvidhi /
prāyaścittāni yaḥ kuryānnārāyaṇaparāyaṇaḥ
tasya pāpāni naśyantihyanyathā patito bhavet /
yastu rāgādinirmukto hyanutāpasamanvitaḥ
sarvabhūtayayāyukto viṣṇusmaraṇatatparaḥ /
mahāpātakayukto vā yukto vā sarvapātakaiḥ
vimukta eva pāpebhyo jñeyo viṣṇuparo yataḥ /
nārāyaṇamanāndyantaṃ viśvākāramanāmayam
yastu saṃsmarate martyaḥ sa muktaḥ pāpakoṭibhiḥ /
smṛto vā pūjito vāpi dhyātaḥ praṇamito 'pi vā
nāśayatyeva pāpāni viṣṇurhṛdgamanaḥ satām /
saṃparkādyadi vā mohādyastu pūjayate harim
sarvapāpavinirmuktaḥ sa prayāti hareḥ padam /
sakṛtsaṃsmaraṇādviṣṇornaśyanti kleśasaṃcayāḥ
svargādibhogaprātpistu tasya viprānumīyate /
mānuṣaṃ durlabhaṃ janma prāpyate yairmunīśvara
tatrāpi haribhaktistu durlabhā parikīrttitā /
tasmāttaḍillatālolaṃ mānuṣyaṃ prāpya durlabham
hariṃ saṃpūjayedbhaktyā paśupāśavimocanam /
sarve 'ntarāyā naśyanti manaḥśuddhiśca jāyate
paraṃ mokṣaṃ labheścaiva pūjite tu janārdane /
dharmārthakāmokṣākhyāḥ puruṣārthāḥ sanātanāḥ
haripūjāparāṇāṃ tu sidhyanti nātra saṃśayaḥ /
putradāragṛhakṣetradhanadhānyābhidhāvatīm
labdhvemāṃ mānuṣīṃ vṛttiṃ rere darpaṃ tu mā kṛthāḥ /
saṃtyajya kāmaṃ krodhaṃ ca lobhaṃ mohaṃ madaṃ tathā
parāpavādaṃ nindāṃ ca bhajadhvaṃ bhaktito harim /
vyāpārānsakalāṃstktvā pūjayadhvaṃ janārdanam
nikaṭā eva dṛśyante kṛtāntanagaradrumāḥ /
yāvannāyāti maraṇaṃ yāvannāyāti vai jarā
yāvannendriyavaikalyaṃ tāvadevācaryeddharim /
dhīmānnakuryādviśvāsaṃ śarīre 'sminvinaśvare
nityaṃ sannihito mṛtyuḥ saṃpadatyantacañcalā /
āsannamaraṇo dehastasmāddarppaṃ vimucata
saṃyogā viprayogāntāḥ sarvaṃ ca ghakṣaṇabhaṅguram /
etajjñātvā mahābhāga pūjayasva janārdanam
āśayā vyathate caiva mokṣastvatyantadurlabhaḥ /
bhaktyā yajati yo viṣṇuṃ mahāpātakavānapi
so 'pi yāti paraṃ sthānaṃ yatragha gatvā na śocati /
sarvatīrthāni yajñāśca sāṃgā vedāśca sattama
nārāyaṇārcanasyaite kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm /
kiṃ vai vedairmakhaiḥ śāstraiḥ kiṃvā tīrthaniṣevaṇaiḥ
viṣṇubhaktivihīnānāṃ kiṃ tapobhirvratairapi
yajanti ye viṣṇumanantamṛrtiṃ nirīkṣya cākāragataṃ vareṇyam /
vedāntavedyaṃ bhavarogavaidyaṃ te yānti martyāḥ padamacyutasya
anādimātmānamanantaśaktimādhārabhūtaṃ jagataḥ sureḍyam /
jyotiḥ svarupaṃ paramacyutākhyaṃ smṛtvā samabhyeti naraḥ sakhāyam
Original text: Nāradapurāṇa (or Nāradīyapurāṇa) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0