Narada Purana · Chapter 1.124
iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthabhāge dvādaśamāsasthitacaturdaśīvratavarṇanaṃ nāma trayoviṃśatyadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ
sanātana uvāca
atha nārada vakṣyāmi śṛṇu pūrṇāvratāni te /
yāni kṛtvā naro nārī prāpnuyātsukhasaṃtatim
caitrapūrṇā tu viprendra manvādiḥ samudāhṛtā /
asyāṃ sānnodakaṃ kuṃbhaṃ pradadyātsomatuṣṭaye
vaiśākhyāmapi pūrṇāyāṃ dānaṃ sarvasya sarvadam /
yadyaddravyaṃ dadedvipre tattadāpnoti niścitam
dharmarājavrataṃ cātra kathitaṃ tanniśāmaya /
śṛtānnamudakuṃbhaṃ ca vaiśākhyāṃ vai dvijottame
dadyādgodānaphaladaṃ dharmarājasya tuṣṭaye /
atra kṛṣṇājinaṃ dadyātsakhuraṃ ca saśṛṅgakam
tilaiḥ sahasamācchādya vastrairhemnā dvijātaye /
yastu kṛṣṇājinaṃ dadyātsatkṛtya vidhipūrvakam
sarvaśāstravide saptadvīpabhūmipradaḥ sa vai /
modate viṣṇu loke hi yāvaccandrārkatārakam
kuṃbhānsvacchajalaiḥ pūrṇānhiraṇyena samanvitān /
yaḥ pradadyāddvijāgryebhyaḥ sa na śocati karhicit
atha jyeṣṭasya pūrṇāyāṃ vaṭasāvitrikaṃ vratam /
sopavāsā vaṭaṃ siṃcetsalilairamṛtopamaiḥ
sṛtreṇa veṣṭayeccaiva saśatāṣṭapradakṣiṇam /
tataḥ saṃprārthaddaivīṃ sāvitrīṃ supativratām
jagatpūjye jaganmātaḥ sāvitri patidaivate /
patyā sahāviyogaṃ me vaṭasthe kuru te namaḥ
iti saprārthya yā nārī bhojayitvā pare 'hani /
suvāsinīḥ svayaṃ bhuñjyātsā syātsaubhāgyabhāginī
āṣāḍhasya tu pūrṇāyāṃ gopadmavratamucyate /
caturbhujaṃ mahākāyaṃ jāṃbūnadasamaprabham
śaṅkhacakragadāpadmaramāgaruḍaśobhitam /
sevitaṃ munibhirdevairyakṣagandharvakinnaraiḥ
evaṃvidhaṃ hariṃ tatra snātvā pūjāṃ samācaret /
pauruṣeṇaiva sūktena gandhādyairupacārakaiḥ
ācāryaṃ vastrabhūṣādyaistoṣayetsnigdhamānasaḥ /
bhojayenmiṣṭapakvānnairdvijānanyāṃśca śaktitaḥ
evaṃ kṛtvā vrataṃ vipra prasādātkamalāpateḥ /
aihikāmuṣmikānkāmāṃllabhate nātra saṃśayaḥ
kokilāvratamapyatra proktaṃ tadvidhirucyate /
pūrṇimāyāṃ samārabhya vrataṃ snāyādbrahirjale
pūrṇāntaṃ śrāvaṇe māsi gaurīrūpāṃ ca kokilām /
svarṇapakṣāṃ ratnanetrāṃ pravālamukhapaṅkajām
kastūrīvarṇasaṃyuktāmutpannāṃ nandane vane /
cūtacaṃpakavṛkṣasthāṃ kalagītaninādinīm
cintayetpārvatīṃ devīṃ kokilārūpadhāriṇīm /
gandhādyaiḥ pratyahaṃ prārccellikhitāṃ varṇakaiḥ paṭe
tato vratānte haimīṃ vā tilapiṣṭamayīṃ dvija /
dadyādviprāya mantreṇa bhaktyā sasvarṇadakṣiṇām
devīṃ caitrarathotpanne kokile haravallabhe /
saṃpūjya dattā viprāya sarvasaukhyakarī bhava
dvijaṃ suvāsinīstriṃśadekāṃ vā bhojayettataḥ /
vastrādidakṣiṇāṃ śaktyā datvā natvā visarjayet
evaṃ yā kurute nārī kokilāvratamuttam /
sā labhetsukhasaubhāgyaṃ saptajanmasunārada
atha śrāvaṇapūrṇāyāṃ vedopākaraṇaṃ smṛtam /
yajurbhistatra karttavyaṃ devarṣipitṛtarpaṇam
ṛṣīṇāṃ pūjanaṃ cāpi svaśākhoktavidhānataḥ /
bahavṛcaistu caturdvaśyāṃ sāmagairbhādrage kare
rakṣāvidhānaṃ ca tathā kartavyaṃ vidhipūrvakam
siddhārthākṣatarājikāśca vidhṛtā raktāṃśukāṃśe sitāḥ kausuṃbhena ca tantunātha salilaiḥ prakṣālya kāṃsye dhṛtāḥ /
gandhādyairabhipūjya devanikarānsaṃprārthya viṣṇvādikānbadhnīyāddvijahastataḥ pramudito natvā prakoṣṭhe svake
tatastu dakṣiṇāṃ datvā dvijebhyo 'dhyāyamācaret /
visṛjya ca ṛṣīnsapta dhārayedbrahmasūtrakam
rañjitaṃ kuṅkumādyaiśca navīnaṃ nirmitaṃ svayam /
śaktyā saṃbhojya viprāgryānekabhuktaṃ samācaret
kṛte hyasminvrate vipra vārṣikaṃ karmaṃ vaidikam /
vismṛtaṃ vidhihīnaṃ ca na kṛtaṃ sukṛtaṃ bhavet
prauṣṭhapadyāṃ paurṇamāsyāmumāmāheśvaravratam /
ekabhuktaśca yastāṃ tu śivaṃ saṃpūjya yatnataḥ
kṛtāñjaliḥ prārthayecchvaḥ kariṣye ca vrataṃ prabho /
evaṃ vijñāpya devaṃ tu gṛhṇīyādvratamuttamam
rātrau devāntike suptvā utthāyāparayāmake /
kṛtamaitrādinityastu bhasmarudrākṣadhṛk tataḥ
pūjayecchaṅkaraṃ samyagupacāraiḥ pṛthagvidhaiḥ /
bilvapatraiḥ sugandhāḍhyerṃnaivedyairdhūpadīpakaiḥ
tataścopavasedvidvānāpradoṣaṃ vindhūdaye /
punaḥ saṃpūjya tatraiva rātrau jāgaraṇaṃ caret
evaṃ pañcadaśābdāntaṃ kṛtvā vratamatandritaḥ /
varṣe varṣe tadutsarge vidadhyādvidhipūrvakam
umāyāśca maheśasya sauvarṇī pratimādvayam /
haimā raupyā mṛnmayāśca ghaṭāḥ pañcadaśottamāḥ
tatraikasminghaṭe sthāpyaṃ savastraṃ pratimādvayam /
pañcāmṛtena saṃsrāpya jalaiḥ śuddhaistator'cayet
upacāraiḥ ṣoḍaśabhistataḥ pañcadaśa dvijān /
bhojayeccaiva miṣṭānnairdadyāttebhyaśca dakṣiṇām
kuṃbhamekaikamīśasya mūrtyāḍhyaṃ guraver'payet /
evaṃ kṛtvā vrataṃ caiva umāmāheśvarābhidham
jāyate bhuvi vikhyāto nidhānaṃ sarvasaṃpadām /
athāsminneva divase śakravratamapi smṛtam
prātaḥ snātvā vidhānena saṃpūjya suranāyakam /
gandhādyaiṃrupacāraistu naivedyānāṃ ca rāśibhiḥ
tato nimantritānviprānsaṃbhojya vidhivaddvija /
samāgatāṃstathaivānyāndīnānāthāṃśca bhojayet
etacchakravrataṃ vipra kartavyaṃ prativārṣikam /
rājñā vā dhaninānyena dhānyaniṣpattimicchatā
āśvine māsi pūrṇāyāṃ vrataṃ kojāgarābhidham /
tena snātvā vidhānena sopavāso jitendriyaḥ
lakṣmīmabhyarcya sauvarṇīṃ ghaṭe saṃsthāpya tāmraje /
mṛnmaye vā savastrāntāmupacāraiḥ pṛthagvidham
tataḥ sāyantane kāle 'bhyudite tārakādhipe /
haimānraupyānmṛnmayānvā ghṛtapūrṇānpradīpayet
lakṣaṃ tadardhamayutaṃ sahasraṃ śatameva vā /
ghṛtaśarkarasaṃmiśraṃ vipācya bahu pāyasam
bahupātreṣu saṃsthāpya kaumudyāṃ śītadīdhiteḥ /
yāmamātre gate rātryā lakṣmyai tadvinivedayet
tataḥ saṃbhojayettena viprānbhaktyā tataśca taiḥ /
sahaiva jāgaraṃ kuryyānnṛtyagītasumaṅgalaiḥ
tato 'ruṇodaye snātvā tāṃ mūrtiṃ guraver'payet /
asyāṃ rātrau mahālakṣmīrvarābhayakarāṃbujā
niśīthe carate loke ko jāgartiṃ dharātale /
tasmai vittaṃ prayacchāmi jāgrate pūjakāya me
varṣe varṣe kṛtaṃ caitadvrataṃ lakṣmīpratoṣaṇam /
samṛddhimaihikīṃ dadyāddvehānte pāralaukikīm
kārtikyāṃ pūrṇimāyāṃ tu kuryātkārtikadarśanam /
vipratvalabdhaye bhūyaḥ sarvaśatrujayāya ca
atraiva dīpadānena vidheyastripurotsavaḥ /
niśāmukhe dvijaśreṣṭha sarvajīvasukhāvahaḥ
kīṭāḥ pataṅgā maśakāśca vṛkṣā jale sthale ye vicaranti jīvāḥ /
dṛṣṭvā pradīpānnahi te 'pi janminaḥ punaśca muktiṃ hi labhanta eva ca
atra candrodaye vipra saṃpūjyāḥ kṛttikāśca ṣaṭ
kārtikeyastathā khaḍgī varuṇaśca hutāśanaḥ /
gandhapuṣpaistathā dhūpadīpairnaivedyevistaraiḥ
paramānnaiḥ phalaiḥ śākairvahnibrāhmaṇatarpaṇaiḥ /
evaṃ devānsamabhyarcya dīpo deyo gṛhādbahiḥ
dīpopānte tathā gartaścaturasro manoharaḥ /
caturddaṃśāṅgulaḥ kāryaḥ secyaścadanavāriṇā
gavāṃ kṣīreṇa saṃpūrya haimaṃ tatra vinikṣipet /
muktānetrasamāyuktaṃ matsyaṃ sarvāṅgaśobhanam
mahāmatsyāya ca nama iti mantraṃ samuccaran /
gandhādyaistatra saṃpūjya dvijāya pratipādayet
kṣīrasāgaradānaṃ te mayoktaṃ dvijasattama /
dānasyāsya prabhāveṇa modate harisannidhau
atra kṛttvā vṛṣotsargaṃ vrataṃ naktaṃ ca nārada /
rudralokamavāpnoti nātra kāryā vicāraṇā
mārgaśīrṣyā pūrṇimāyāṃ svarṇāḍhyaṃ lavaṇāḍhakam /
devaṃ viprāya śāntāya sarvakāmasamṛddhaye
idaṃ jagatpurā lakṣmyā tyaktamāsīttato hariḥ /
purandaraśca somaśca tathā tiṣyo bṛhaspatiḥ
pañcaite puṣyayuktāyāṃ paurṇamāsyāṃ jagadbalāt /
alaṅkṛtaṃ punaścakuḥ saubhāgyotsavakelibhiḥ
tasmānnaraḥ puṣyayoge sarvasaubhāgyavṛddhaye /
gaurasarṣapakalkena samālabhya svakāṃ tanum
snāyātsarvauṃṣadhijalairdhārayecca navāṃśuke /
dṛṣṭvā ca maṅgalaṃ dravyaṃ spṛṣṭvā natvā tator'cayet
hariśakrendupuṣyejyāngandhādyarupacārakaiḥ /
vidhāya homaṃ viprāṃśca tarpayetpāyasāśanaiḥ
etatkṛtvā vrataṃ vipra ramāprītivivarddhanam /
alakṣmīnāśanaṃ caiva modateha paratra ca
paurṇamāsyāṃ tato mādhyāṃ tilakārpāsakaṃbalam /
ratnāni kañcukoṣṇīṣapādatrāṇāni vā dhanam
datvā pramodate svarge dānaṃ vittānusārataḥ /
yastvatra śaṅkaraṃ devaṃ pūjayedvidhipūrvakam
so 'śvamedhaphalaṃ prāpyaviṣṇuloke mahīyate /
phaālgune pūrṇimāyāṃ tu holikāpūjanaṃ matam
saṃcayaṃ sarvakāṣṭhānāmupalānāṃ ca kārayet /
tatrāgniṃ vidhivaddhrutvā rakṣoghnairmantravistaraiḥ
"asṛkpābhayasaṃtrastaiḥ kṛtā tvaṃ holi bāliśaiḥ /
atastvāṃ pūjayiṣyāmi bhūte bhūtipradā bhava"
iti mantreṇa sandīpya kāṣṭhādikṣepaṇaistataḥ /
parikramyotsavaḥ kāryyo gītavāditraniḥsvanaiḥ
holikā rākṣasī ceyaṃ prahlādabhayadāyinī /
tatastāṃ pradahṝntyevaṃ kāṣṭhādyairgītamaṅgalaiḥ
saṃvatsarasya dāho 'yaṃ kāmadāho matāntare /
iti jānīhi viprendra loke sthitiranekadhā
pakṣānte dve pṛthagvaive tato 'māvratamucyate /
pṛthakchṛṇuṣva me vipra pitṝṇāmativallabham
caitravaiśākhayostatra darśe pitṛsamarcanam /
pārvaṇena vidhānena śrāddhaṃ vittānusārataḥ
dvijānāṃ bhojanaṃ dānaṃ gavādīnāṃ viśeṣataḥ /
sarvamāseṣvamāyāṃ vai bahupuṇyapradaṃ yataḥ
jyeṣṭhāmāyāṃ vrataṃ proktaṃ sāvitryāḥ kasya nārada /
vidhānaṃ jyeṣṭhapūrṇāvadihāpi parikīrtitam
śucau nabhasi bhādre ca māse pūrṇāntike dvija /
pitṛśrāddhaṃ dānahomasurārcānantyaśnute
bhādradarśe 'parāhne tu tilakṣetrasamudbhavān /
viriñcimanunāmantrya huṃphaṭ chinnānkuśān dvija
sarvadā sarvakāryeṣu yojayedekadāparān /
iṣāmāyāṃ viśeṣaṇa pitṝṇāṃ śrāddhatarpaṇam
vidheyaṃ jāhnavītoye muktidaṃ ca gayāsthale /
ūrjjāmāyāṃ dīpadānaṃ devā gāragṛheṣu ca
nadyārāmataḍāgeṣu caityagoṣṭhāpaṇeṣu ca /
samarcanaṃ tathā lakṣmyāḥ svarṇaraupye kṛtākṛte
dyūtaṃ ca varṣaphaladaṃ jaye cāpiparājaye /
gavāṃ pūjātra vihitā śṛṅgādyaṅgānurañjanaiḥ
yavasānnādidānaiśca namaskārapradakṣiṇaiḥ /
mārge 'pi pitṛpūjā syācchraddhairbrāhmaṇabhojanaiḥ
brahmacaryādi niyamairjapahomārcanādibhiḥ /
pauṣe māghe ca viprendra pitṛśrāddhaṃ phalādhikam
amāyāṃ karṇapātārkayuktāyāṃ tu gayādhikam /
phaālgune kevalaṃ śrāddhaṃ dvijānāṃ bhojanaṃ tathā
dānādi sarvaphaladaṃ darśe some 'dhikaṃ phalam /
itthaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ tithikṛtyaṃ mune tava
sarvatrāpi viśeṣo 'sti sa purāṇāntare sthitaḥ
Original text: Nāradapurāṇa (or Nāradīyapurāṇa) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0