Naishadhiya Charita · Chapter p9
kalpadrumānparimalā iva bhṛṅgamālāmātmāśrayāmakhilanindanaśākhivṛndāt /
tāṃ rājakādapagamayya vimānadhuryā ninyurnalākṛtidharānatha pañcavīrān
sākṣātkṛtākhilajagajjanatācaritrā tatrādhināthamadhikṛtya divastathā sā /
ūce yathā sa ca śacīpatirabhyadhāyi prākāśi tasya na ca naiṣadhakāyamāyā
brūmaḥ kimasya varavarṇini vīrasenodbhūtiṃ dviṣadbalavijitvarapauruṣasya /
senācarībhavadibhānanadānavārivāsena yasya janitāsurabhīraṇaśrīḥ
śubhrāṃśuhāragaṇahāripayodharāṅkacumbīndracāpakhacitadyumaṇiprabhābhiḥ /
anvāsyate samiti cāmaravāhinībhiryātrāsu caiṣa bahulābharaṇārcitābhiḥ
kṣoṇībhṛtāmatulakarkaśavigrahāṇāmuddāmadarpaharikuñjarakoṭibhājām /
pakṣacchidāmayamudagrabalo vidhāya magnaṃ vipajjalanidhau jagadujjahāra
bhūmībhṛtaḥ samiti jiṣṇumapavyapāyaṃ jānīhi na tvamaghavantamamuṃ kathaṃcit /
guptaṃ ghaṭapratibhaṭastani bāhunetraṃ nālokase'tiśayamadbhutametadīyam
lekhā nitambini balādisamṛddharājyaprājyopabhogapiśunā dadhate sarāgam /
etasya pāṇicaraṇaṃ tadanena patyā sārdhaṃ śacīva hariṇā mudamudvahasva
ākarṇya tulyamakhilāṃ sudatī lagantīmākhaṇḍale'pi ca nale'pi ca vācametām /
rūpaṃ samānamubhayatra vigāhamānā śrotrānna nirṇayamavāpadasau na netrāt
śakraḥ kimeṣa niṣādhādhipatiḥ sa veti dolāyamānamanasaṃ paribhāvya bhaimīm /
nirdiśya tatra pavanasya sakhāyamasyāṃ bhūyo'sṛjadbhagavatī vacasaḥ srajaṃ sā
eṣa pratāpanidhirudgatimānsadā'yaṃ kiṃ nām nārjitamanena dhanaṃjayena /
hema prabhūtamadhigaccha śuceramuṣmānāsyeva kasyacana bhāsvararūpasaṃpat
asyarthahetipaṭutākavalībhavattattatpārthivādhikaraṇaprabhavā'sya bhūtiḥ /
apyaṅgarāgajananāya maheśvarasya saṃjāyate rucirakarṇi tapasvino'pi
etanmukhā vibudhasaṃsadasāvaśeṣā mādhyasthyamasya yamato'pi mahendrato'pi /
enaṃ mahasvinamupehi sadāruṇoccairyenāmunā pitṛmukhi dhriyate karaśrīḥ
naivālpamedhasi paṭo rucimattvamasya madhyesaminnivasato ripavastṛṇāni /
utthānavāniha parābhavituṃ tarasvī śakyaḥ punarbhavati kena virodhināyam
sādhāraṇīṃ giramuṣarbudhanaiṣadhābhyāmetāṃ nipīya na viśeṣamavāptavatyā /
ūce nalo'yamiti taṃ prati cittamekaṃ brūte sma cānyadanalo'yamitīdamīyam
etādṛśīmatha vilokya sarasvatī tāṃ saṃdehacitrabhayacitritacittavṛttim /
devasya sūnumaravindavikāsiraśmeruddiśya dikpatimudīrayituṃ pracakre
daṇḍaṃ bibhartyayamaho jagatastataḥ syātkampākulasya sakalasya na paṅkapātaḥ /
svarvaidyayorapi madavyayadāyinībhiretasya rugbhiramaraḥ kimu kaścidasti
mittrapriyopajananaṃ prati heturasya saṃjñā śrutāsuhṛdayaṃ na janasya kasya /
chāyedṛgasya ca na kutracidadhyagāyi taptaṃ yamena niyamena tapo'munaiva
kiṃca prabhāvanamitākhilarājatejā devaḥ pitāmbaramaṇī ramaṇīyamūrtiḥ /
utkrāntidā kamanu na pratibhāti śaktiḥ kṛṣṇatvamasya ca pareṣu gadānniyoktuḥ
ekaḥ prabhāvamayameti paretarājau tajjīviteśadhiyamatra nidhatsva mugdhe /
bhūteṣu yasya khalu bhūriyamasya vaśyabhāvaṃ samāśrayati dasrasahodarasya
gumpho girāṃ śamananaiṣādhayoḥ samānaḥ śaṅkāmanekanaladarśanajātaśaṅke /
citte vidarbhavasudhādhipateḥ sutāyā yannirmame khalu tadeṣa pipeṣa piṣṭam
tatrāpi tatrabhavatī bhṛśasaṃśayālorālokya sā vidhiniṣedhanivṛttimasyāḥ /
yāthaḥpatiṃ prati dhṛtābhimukhāṅgulīkapāṇiḥ kramocitamupākramatābhidhātum
yā sarvatomukhatayā vyavatiṣṭhamānā yādoraṇairjayati naikavidārakā yā /
etasya bhūritaravārinidhiścamūḥ sā yasyāḥ pratītiviṣayaḥ parato na rodhaḥ
nāsīrasīmani ghanadhvanirasya bhūyānkumbhīravānsamakaraḥ sahadānavāriḥ /
utpadmakānanasakhaḥ sukhamātanoti ratnairalaṃkaraṇabhāvamitairnadīnaḥ
sasyandanaiḥ pravahaṇaiḥ pratikūlapātaṃ kā vāhinī na tanute punarasya nāma /
tasyā vilāsavati karkaśatāśritā yā bhūmaḥ katham bahutayāsikatā vayaṃ tāḥ
śoṇaṃ padapraṇayinaṃ guṇamasya paśya kiṃcāsya sevanaparaiva sarakhatī sā /
enaṃ bhajasva subhage bhuvanādhināthaṃ kiṃ vā bhajanti tamimaṃ kamalāśayā na
śaṅkālatātatimanekanalāvalambāṃ vāṇī navardhayatu tāvadabhedikeyam /
bhīmodbhavāṃ prati nale ca jaleśvare ca tulyaṃ tathāpi yadavardhayadatra citram
bālāṃ vilokya vibudhairapi māyibhistairacchadmitāmiyamalīkanalīkṛtasvaiḥ /
āha sma tāṃ bhagavatī niṣadhādhināthaṃ nirdiśya rājapariṣatpariveṣabhājam
atyājilabdhavijayaprasarastvayā kiṃ vijñāyate rucipadaṃ na mahīmahendraḥ /
pratyarthidānavaśatāhitaceṣṭayāsau jīmūtavāhanadhiyaṃ na karoti kasya
yenāmunā bahuvigāḍhasureśvarādhvarājyābhiṣekavikasanmahasā babhūve /
āvarjanaṃ tamanu te nanu sādhu nāmagrāhaṃ mayā nalamudīritamevamatra
yaccaṇḍimāraṇavidhivyasanaṃ ca tattvaṃ buddhvāśayāśritamamuṣya ca dakṣiṇatvam /
saiṣā nale sahajarāgabharādamuṣminnātmānamarpayitumarhasi dharmarāje
kiṃ te tathā matiramuṣya yathāśayaḥ syāttvatpāṇipīḍanavinirmitaye'napāśaḥ /
kānmānavānavati no bhuvanaṃ cariṣṇūnnāsāvamutra naratā bhavatīti yuktam
ślokādiha prathamato hariṇā dvitīyāddhūmadhvajena śamanena samaṃ tṛtīyāt /
turyācca tasya varuṇena samānabhāvaṃ sā jānatī punaravādi tayā vimugdhā
tvaṃ yā'rthinī kila nale na śubhāya tasyāḥ kva syānnijārpaṇamamuṣya catuṣṭaye te /
indrānalāryamatanūjapayaḥpatīnāṃ prāpyaikarūpyamiha saṃsadi dīpyamāne
devaḥ patirviduṣi naiṣa dharājagatyā nirṇīyate na kimu na vriyate bhavatyā /
nāyaṃ nalaḥ khalu tavātimahānalābho yadyenamujjhasi varaḥ kataraḥ paraste
indrāgnidakṣiṇadigīśvarapāśibhistāṃ vācaṃ nale taralitātha samāṃ pramāya /
sā sindhuveṇiriva vāḍavavītihotraṃ lāvaṇyabhūḥ kamapi bhīmasutāpa tāpam
sāptuṃ prayacchati na pakṣacatuṣṭaye tāṃ tallābhaśaṃsini na pañcamakoṭimātre /
śraddhāṃ dadhe niṣadharāḍvimatau matānāmadvaitatattva iva satyatare'pi lokaḥ
kāriṣyate paribhavaḥ kalinā nalasya tāṃ dvāparastu sutanūmadunotpurastāt /
bhaimīnalopayamanaṃ piśunau sahete na dvāparaḥ kila kaliśca yuge jagatyām
utkaṇṭhayanpṛthagimāṃ yugapannaleṣu pratyekameṣu parimohayamāṇabāṇaḥ /
jānīvahe nijaśilīmukhaśīlisaṃkhyāsāphalyamāpa sa tadā yadi pañcabāṇaḥ
devāniyaṃ niṣādharājarucastyajantī rūpādarajyata nale na vidarbhasubhrūḥ /
janmāntarādhigatakarmavipākajanmaivonmīlati kvacana kasyacanānurāgaḥ
kva prāpyate sa patagaḥ paripṛcchyate yaḥ pratyemi tasya hi pureva nalaṃ gireti /
sasmāra sasmaramatiḥ prati naiṣadhīyaṃ tatrāmarālayamarālamarālakeśī
ekaikamaikṣata muhurmahatādareṇa bhedaṃ viveda na ca pañcasu kaṃcideṣā /
śaṅkāśataṃ vitaratā haratā punastadunmādineva manaseyamidaṃ tadāha
asti dvicandramatirasti janasya tatra bhrāntau dṛgantacipiṭīkaraṇādirādiḥ /
svacchopasarpaṇamapi pratimābhimāne bhedabhrame punaramīṣu na me nimittam
kiṃ vā tanoti mayi naiṣadha eva kāvavyūhaṃ vidhāya parihāsamasau vilāsī /
vijñānavaibhavabhṛtaḥ kimu tasya vidyā sā vidyate na turagāśayavediteva
eko nalaḥ kimayamanyatamaḥ kimailaḥ kāmo'paraḥ kimu kimu dvayamāśvineyau /
kiṃ rūpadheyabharasīmatayā sameṣu teṣveva neha nalamohamahaṃ vahe vā
pūrvaṃ mayā virahaniḥsahayāpi dṛṣṭaḥ so'yaṃ priyastata ito niṣadhādhirājaḥ /
bhūyaḥ kimāgatavatī mama sā daśeyaṃ paśyāmi yadvilasitena nalānalīkān
mugdhā dadhāmi kathamitthamathāpaśaṅkāṃ saṃkrandanādikapaṭaḥ sphuṭamīdṛśo'yam /
devyānayaiva racitā hi tathā tathaiṣāṃ gāthā yathā digadhipānapi tāḥ spṛśanti
etanmadīyamativañcakapañcakasthe nāthe kathaṃ nu manujasya cakāstu cihnam /
lakṣmāṇi tāni kimamī na vahanti hanta barhirmukhā dhutarajastanutāmukhāni
yāce nalaṃ kimamarānathavā tadarthaṃ nityārcanādapi mamāphalinairalaṃ taiḥ /
kaṃdarpaśoṣaṇaśilīmukhapātapītakāruṇyanīranidhigahvaradhoracittaiḥ
īśā diśāṃ nalabhuvaṃ pratipadya lekhā varṇiśriyaṃ guṇavatāmapi vaḥ kathaṃ vā /
mūrkhāndhakūpapatanādiva pustakānāmastaṃ gataṃ bata paropakṛtivratatvam
yasyeśvareṇa yadalekhi lalāṭapaṭṭe tatsyādayogyamapi yogyamapāsya tasya /
kā vāsanāstu bibhṛyāmiha yāṃ hṛdāhaṃ nārkātapairjalajameti himaistu dāham
itthaṃ yatheha madabhāgyamanena manye kalpadrumo'pi sa mayā khalu yācyamānaḥ /
saṃkocasaṃjvaradalāṅgulipallavāgrapāṇībhavanbhavati māṃ prati baddhamuṣṭiḥ
devyāḥ kare varaṇamālyamathārpaye vā yo vairaseniriha tatra niveśayeti /
saiṣā mayā makhabhujāṃ dviṣatī kṛtā syātsvasmai tṛṇāya tu vihanmi na bandhuratnam
yaḥ syādamīṣu paramāṛthanalaḥ sa mālāmaṅgīkarotu varaṇāya mameti cainām /
taṃ prāpayāmi yadi tattu visṛjya lajjāṃ kurve kathaṃ jagati śṛṅvati hī viḍambaḥ
itaranalatulābhāgeṣa śeṣāḥ sudhābhiḥ snapayati mama ceto naiṣadhaḥ kasya hetoḥ /
prathamacaramayorvā śabdayorvarṇasakhye vilasati carame'nuprāsabhāsāṃ vilāsaḥ
iti manasi vikalpānudyataḥ saṃtyajantī kvacidapi damayantī nirṇayaṃ nāsasāda /
mukhamatha paritāpāskanditānandamasyā mihiraviracitāvaskandaminduṃ nininda
śrīharśaṃ kavirājarājimukuṭālaṃkārahīraḥ sutaṃ śrīhīraḥ suṣuve jitendriyacayaṃ māmalladevī ca yam /
svādūtpādabhṛti trayodaśatayādeśyastadīye mahākāvye'yaṃ vyaramannalasya carite sargo rasāmbhonidhiḥ
Original text: naiṣadhīyacaritam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0