Naishadhiya Charita · Chapter p8

ākuñcitābhyāmatha pakṣatibhyāṃ nabhovibhāgāttarasāvatīrya /
niveśadeśātatadhūtapakṣaḥ papāta bhūmāvupabhaimi haṃsaḥ

ākasmikaḥ pakṣapuṭāhatāyāḥ kṣitestadā yaḥ svana uccacāra /
drāganyavinyastadṛśaḥ sa tasyāḥ saṃbhrāntamantaḥ karaṇaṃ cakāra

netrāṇi vaidarbhasutāsakhīnāṃ vimuktatattadviṣāyagrahāṇi /
prāpustamekaṃ nirupākhyarūpaṃ brahmeva cetāṃsi yatavratānām

haṃsaṃ tanau sannihitaṃ carantaṃ munermanovṛttiriva svikāyām /
grahītukāmādariṇā śayena yatnādasau niścalatāṃ jagāhe

tāmiṅgitairapyanumāya māyāmayaṃ na bhaimyā viyadutpapāta /
tatpāṇimātmoparipātukaṃ tu moghaṃ vitene plutilāghavena

vyarth(kṛtaṃ patrarathena tena tathā'vasāya vyavasāyamasyāḥ /
parasparāmarpitahastatālaṃ tatkālamālībhirahasyatālam

uccāṭanīyaḥ karatālikānāṃ dānādidānīṃ bhavatībhireṣaḥ /
yānveti māṃ druhyati mahyameva sātretyupālambhi tayālivargaḥ

dhṛtālpakopā hasite sakhīnāṃ chāyeva bhāsvantamabhiprayātuḥ /
śyāmātha haṃsasya karānavāptermandākṣalaksyā lagati sma paścāt

śastā na haṃsābhimukhī punaste yātreti tābhiśchalahasyamānā /
sāha sma naivāśakunībhavenme bhāvipriyāvedaka eṣa haṃsaḥ

haṃso'pyasau haṃsagateḥ sudatyāḥ puraḥ puraścāru calanbabhāse /
vailakṣyahetorgatimetadīyāmagre'nukṛtyopahasannivoccaiḥ

pade pade bhāVini bhāvinī taṃ yathā karaprāpyamavaiti nūnam /
tathā sakhelaṃ calatā latāsu pratārya tenācakṛṣe kṛśāṅgī

ruṣā niṣiddhālijanāṃ yadaināṃ chāyādvitīyāṃ kalayāṃcakāra /
tadā śramāmbhaḥ kaṇabhūṣitāṅgīṃ sa kīravanmānuṣavāgavādīt

aye kiyadyāvadupaiṣi dūraṃ vyarthaṃ pariśrāmyasi vā kimittham /
udeti te bhīrapi kiṃ nu bāle vilokayantyā na ghanā vanālīḥ

vṛthārpayantīmapathe padaṃ tvāṃ marullalatpallavapāṇikampaiḥ /
ālīva paśya pratiṣedhatīyaṃ kapotahuṃkāragirā vanālī

dhāryaḥ kathaṃkāramahaṃ bhavatyā viyadvihārī vasudhaikagatyā /
aho śiśutvaṃ tava khaṇḍitaṃ na smarasya sakhyā vayasāpyanena

sahasrapattrāsanapattrahaṃsa vaṃśasya pattrāṇi patatriṇaḥ smaḥ /
asmādṛśāṃ cāṭurasāmṛtāni svarlokaloketaradurlabhāni

svargāpagāhemamṛṇālinīnāṃ nālāmṛṇālāgrabhujo bhajāmaḥ /
annānurūpāṃ tanurūpaṛddhiṃ kāryaṃ nidānāddhi guṇānadhīte

dhāturniyogādiha naiṣaghīyaṃ līlāsaraḥ sevitumāgateṣu /
haimeṣu haṃseṣvahameka eva bhramāmi bhūlokavilokanotkaḥ

vidheḥ kadācidbhramaṇīvilāse śramāturebhyaḥ svamahattarebhyaḥ /
skandhasya viśrāntimadāṃ tadādi śramyāmi nāviśramaviśvago'pi

bandhāya divye na tiraści kaścitpāśādirāsāditapauruṣaḥ syāt /
ekaṃ vinā mādṛśi tannarasya svarbhogabhāgyaṃ viralodayasya

iṣṭena pūrtena nalasya vaśyāḥ svarbhogamatrāpi sṛjantyamartyāḥ /
mahīruhā dohadasekaśakterākālikaṃ korakamudgiranti

suvarṇaśailādavatīrya tūṛṇaṃ svarvāhinīvārikaṇāvakīrṇaiḥ /
taṃ vījayāmaḥ smarakelikāle pakṣairnṛpaṃ cāmarabaddhasakhyaḥ

kriyeta cetsādhuvibhakticintā vyaktistadā sā prathamābhidheyā /
yā svaujasāṃ sādhayituṃ vilāsaistāvatkṣamānāmapadaṃ bahu syāt

rājā sa yajvā vibudhavrajatrā kṛtvādhvarājyopamayaiva rājyam /
bhuṅkte śritaśṛotriyasātkṛtaśrīḥ pūrvaṃ tvaho śeṣamaśeṣamantyam

dāridryadāridraviṇaughavarṣairamoghameghavratamarthisārthe /
saṃtuṣṭamiṣṭāni tamiṣṭadevaṃ nāthanti ke nāma na lokanātham

asmatkila śrotrasudhāṃ vidhāya rambhā ciraṃ bhāmatulāṃ nalasya /
tatrānuraktā tamanāpya bheje tannāmagandhānnalakūbaraṃ sā

svarlokamasmābhiritaḥ prayātaiḥ kelīṣu tadgānaguṇānnipīya /
hā heti gāyanyadaśoci tena nāmnaiva hāhā harigāyano'bhūt

śṛṇvansadārastadudārabhāvaṃ hṛṣyanmuhurloma pulomajāyāḥ /
puṇyena nālokata lokapālaḥ pramodabāṣpāvṛtanetramālaḥ

sāpīśvare śṛṇvati tadguṇaughānprasahya ceto harato'rdhaśaṃbhuḥ /
abhūdaparṇāṅguliruddhakarṇā kadā na kaṇḍūyanakaitavena

alaṃ sajandharmavidhau vidhātā ruṇaddhi maunasya miṣeṇa vāṇīm /
tatkaṇṭhamāliṅgya rasasya tṛptāṃ na veda tāṃ vedajaḍaḥ sa vakrām

śriyastadāliṅganabhūrna bhūtā vratakṣatiḥ kāpi pativratāyāḥ /
samastabhūtātmatayā na bhūtaṃ tadbharturīrṣyākaluṣāṇunāpi

dhik taṃ vidheḥ pāṇimajātalajjaṃ nirmāti yaḥ parvaṇi pūrṇamindum /
manye sa viśaḥ smṛtatanmukhaśrīḥ kṛtvārdhamaujjhaddharamūrdhni yastam

nilīyate hrīvidhuraḥ svajaitraṃ śṛutvā vidhustasya mukhaṃ mukhānnaḥ /
sūre samudrasya kadāpi pūre kadācidabhrabhramadabhragarbhe

saṃjñāpya naḥ svadhvajabhṛtyavargāndaityāriratyabjunalāsyanutyai /
tatsaṃkucannābhisarojapītāddhāturvilajjaṃ ramate ramāyām

rekhābhirāsye gaṇanādivāsya dvātriṃśatā dantamayībhirantaḥ /
caturdaśāṣṭādaśa cātra vidyā dvedhāpi santīti śaśaṃsa vedhāḥ

śriyau narendrasya nirīkṣya tasya smarāmarendrāvapi na smarāmaḥ /
vāsena tasminkṣamayośca samyagbuddhau na dadhmaḥ khalu śeṣabuddhau

vinā patatraṃ vinatātanūjaiḥ samīraṇairīkṣaṇalakṣaṇīyaiḥ /
manobhirāsīdanaṇupramāṇairna laṅghitā dikkatamā tadaśvaiḥ

saṃgrāmabhūmīṣu bhavatyarīṇāmasrairnadīmātṛkatāṃ gatāsu /
tadbāṇadhārāpavanāśanānāṃ rājavrajīyairasubhiḥ subhikṣam

yaśo yadsyājani saṃyugeṣu kaṇḍūlabhāvaṃ bhajatā bhujena /
hetorguṇādeva digāpagālīkūlaṃkaṣatvavyasanaṃ tadīyam

yadi trilokī gaṇanāparā syāttasyāḥ samāptiryadi nāyuṣaḥ syāt /
pāreparārdhaṃ gaṇitaṃ yadi syādgaṇeyaniḥ śeṣaguṇo'pi sa syāt

avāritadvāratayā tiraścāmantaḥ pure tasya niviśya rājñaḥ /
gateṣu ramyeṣvadhikaṃ viśeṣamadhyāpayāmaḥ paramāṇumadhyāḥ

pīyūṣadhārānadharābhirantastāsāṃ rasodanvati majjayāmaḥ /
rambhādisaubhāgyarahaḥ kathābhiḥ kāvyena kāvyaṃ sṛjatādṛtābhiḥ

kābhirna tatrābhinavasmarājñā viśvāsanikṣepavaṇik triye'ham /
jihreti yannaiva kuto'pi tiryakkaścittiraścastrapate na tena

vārtāpi nāsatyapi sānyameti yogādarandhre hṛdi yaṃ nirundhe /
virañcinānānanavādadhautasamādhiśāstraśrutipūrṇakarṇaḥ

nalāśrayeṇa tridivopabhogaṃ tavānavāpyaṃ labhate batānyā /
kumudvatīvenduparigraheṇa jyotsnotsavaṃ durlabhamambujinyā

tannaiṣadhānūḍhatayā durāpaṃ śarma tvayāsmatkṛtacāṭujanma /
rasālavanyā madhupānuviddhaṃ saubhāgyamaprāptavasantayeva

tasyaiva vā yāsyasi kiṃ na hastaṃ dṛṣṭaṃ manaḥ kena vidheḥ praviśya /
ajātapāṇigrahaṇāsi tāvadrūpasvarūpātiśayāśrayaśca

niśā śaśāṅkaṃ śivayā girīśaṃ śṛiyā hariṃ yojayataḥ pratītaḥ /
vidherapi svārasikaḥ prayāsaḥ parasparaṃ yogyasamāgamāya

velātigastraiṇaguṇābdhiveṇirna yogayogyāsi naletareṇa /
saṃdarbhyate darbhaguṇena mallīmālā na mṛdvī bhṛśakarkaśena

vidhiṃ vadhūsṛṣṭimapṛcchameva tadyānayugyo nalakeliyogyām /
tvannāmavarṇā iva karṇapītā mayāsya saṃkrīḍati cakricakre

anyena patyā tvayi yojitāyāṃ vijñatvakīrtyā gatajanmano vā /
janāpavādārṇavamuttarītuṃ vidhā vidhātuḥ katamā tarīḥ syāt

āstāṃ tadaprastutacintayālaṃ mayāsi tanvi śramitātivelam /
so'haṃ tadāgaḥ parimārṣṭukāmaḥ kimīpsitaṃ te vidadhe'bhidhehi

itīrayitvā virarāma pattrī sa rājaputrīhṛdayaṃ bubhutsuḥ /
hrade gabhīre hṛdi cāvagāḍhe śaṃsanti kāryāvataraṃ hi santaḥ

kiṃcittiraścīnavilolamaulirvicintya vācyaṃ manasā muhūrtam /
patatriṇaṃ sā pṛthivīndraputrī jagāda vaktreṇa tṛṇīkṛtenduḥ

dhikcāpale vatsimavatsalatvaṃ yatpreraṇāduttaralībhavantyā /
samīrasaṅgādiva nīrabhaṅgyā mayā taṭasyastvamupadruto'si

ādarśatāṃ svacchatayā prayāsi satāṃ sa tāvatkhalu darśanīyaḥ /
āgaḥ puraskurvati sāgasaṃ māṃ yasyātmanīdaṃ pratibimbitaṃ te

anāryamapyācaritaṃ kumāryā bhavānmama kṣāmyatu saumya tāvat /
haṃso'pi devāṃśatayāsi vandyaḥ śrīvatsalakṣmeva hi matsyamūrtiḥ

matprītimādhitsasi kāṃ tvadīkṣā mudaṃ madakṣṇorapi yātiśetām /
nijāmṛtairlocanasecanādvā pṛthakkiminduḥ sṛjati prajānām

manastu yaṃ nojjhati jātu yātu manorathaḥ kaṇṭhapathaṃ kathaṃ saḥ /
kā nāma bālā dvijarājapāṇigrahābhilāṣaṃ kathayedalajjā

vācaṃ tadīyāṃ paripīya mṛdvīṃ mṛdvīkayā tulyarasāṃ sa haṃsaḥ /
tatyāja toṣaṃ parapuṣṭaghuṣṭe ghṛṇāṃ ca vīṇākvaṇite vitene

mandākṣamandākṣaramudramuktvā tasyāṃ samākuñcitavāci haṃsaḥ /
tacchaṃsite kiṃcana saṃśayālurgirā mukhāmbhojamayaṃ yuyoja

kareṇa vāñcheva vidhuṃ vidhartuṃ yamitthamātthādariṇī tamartham /
pātuṃ śṛutibhyāmapi nādhikurve varṇaṃ śṛutervarṇa ivāntimaḥ kim

avāpyate vā kimiyadbhavatyā citaikapadyāmapi vidyate yaḥ /
yatrāndhakāraḥ kila cetaso'pi jihmetarairbrahma tadapyavāpyam

īśāṇimaiśvarya vivartamadhye lokeśalokeśayalokamadhye /
tiryañcamapyañca mṛṣānabhijñarasañjatopañjasamajñamajñam

madhye śrutīnāṃ prativeśinīnāṃ sarasvatī vāsavatī mukhe naḥ /
hriyeva tābhyaścalatīyamaddhā pathānna satsaṅgaguṇena naddhā

paryaṅkatāpannasarasvadaṅkāṃ laṅkāṃ purīmapyabhilāṣi cittam /
kutrāpi cedvastuni te prayāti tadapyavehi svaśaye śayālu

itīritā pattrarathena tena hrīṇā ca hṛṣṭā ca babhāṇa bhaimī /
ceto nalaṅkāmayate madīyaṃ nānyatra kutrāpi ca sābhilāṣam

vicintya bālājanaśīlaśailaṃ lajjānadīmajjadanaṅganāgam /
ācaṣṭa vispaṣṭamabhāṣamāṇāmenāṃ sa cakrāṅgapataṅgaśakraḥ

nṛpeṇa pāṇigrahaṇaspṛheti nalaṃ manaḥ kāmayate mameti /
āśleṣi na śleṣakaverbhavatyāḥ ślokadvayārthaḥ sudhiyā mayā kim

tvaccetasaḥ sthairyaviparyayaṃ tu saṃbhāvya bhāvyasmi tamajña eva /
lakṣye hi bālāhṛdi lolaśīle parāparāddheṣurapi smaraḥ syāt

mahīmahendraḥ khalu naiṣadhendustadbodhanīyaḥ kathamitthameva /
prayojanaṃ sāṃśayikaṃ pratīdṛkpṛthagjaneneva sa madvidhena

pitarniyogena nijecchayā vā yuvānamanyaṃ yadi vā vṛṇīṣe /
tvadarthamarthitvakṛti pratītiḥ kīdśṅmayi syānniṣadheśkrasya

tvayāpi kiṃ śaṅkitavikriye'sminnadhikriye vā viṣaye nidhātum /
itaḥ pṛthakprārthayase tu yadyatkurve tadurvīpatiputri sarvam

śravaḥ praviṣṭā iva tadgirastā vidhūya vaimatyadhutena mūrdhnā /
ūce hriyo'pi ślathitānurodhā punardharitrīpuruhūtaputrī

madanyadānaṃ prati kalpanā yā vedastvadīye hṛdi tāvadeṣā /
niśo'pi sometarakāntaśaṅkāmoṃkāramagresaramasya kuryāḥ

sarojinīmānasarāgavṛtteranarkasaṃparkamatarkayitvā /
madanyapāṇigrahaśaṅkiteyamaho mahīyastava sāhasikyam

sādhu tvayā tirkatametadeva svenānalaṃ yatkila saṃśrayiṣye /
vināmunā svātmani tu prahartuṃ mṛṣāgiraṃ tvāṃ nṛpatau na kartum

madvipralabhyaṃ punarāha yastvāṃ tarkaḥ sa kiṃ tatphalavāci mūkaḥ /
aśakyaśaṅkāvyabhicāraheturvāṇī na vedā yadi santu ke tu

anaiṣadhāyaiva juhoti tātaḥ kiṃ māṃ kṛśānau na śarīṛaśeṣām /
īṣṭe tanūjanmatanoḥ sa nūnaṃ matprāṇanāthastu nalastathāpi

tadekadāsītvapadādudagre madīpsite sādhu vidhitsutā te /
ahelinā kiṃ nalinī vidhatte sudhākareṇāpi sudhākareṇa

tadekalubdhe hṛdi me'sti labdhuṃ cintā na cintāmaṇimapyanarghyam /
citte samaikaḥ sakalatrilokīsāro nidhiḥ padmamukhaṃ sa eva

śrutaḥ sa dṛṣṭaśca haritsu mohāddhyātaḥ sa nīrandhritabuddhidhāram /
mamādya tatprāptirasuvyayo vā haste tavāste dvayamekaśeṣaḥ

saṃcīyatāmāśrutapālanotthaṃ matprāṇaviśrāṇanajaṃ ca puṇyam /
nivāṛyatāmārya vṛthā viśaṅkā bhadre'pi mudreyamaye bhṛśaṃ kā

alaṃ vilaṅghya priyavijña yāCjāṃ kṛtvāpi vāmyaṃ vividhaṃ vidheye /
yaśaḥ pathādāśravatāpadotthātkhalu skhalitvāstakhaloktikhelāt

svajīvamapyāṛtamude dadadbhyastava trapā nedṛśabaddhamuṣṭeḥ /
mahyaṃ madīyānyadasūnaditsordharmaḥ karādbhraśyati kīrtidhautaḥ

datvātmajīvaṃ tvayi jīvade'pi śudhyāmi jīvādhikade tu kena /
vidhehi tanmāṃ tvadṛṇānyaśoddhumamudradāridryasamudramagnām

krīṇīṣva majjīvitameva paṇyamanyannacedasti tadastu puṇyam /
jīveśadātaryadi te na dātuṃ yaśo'pi tāvatprabhavāmi gātum

varāṭikopakriyayāpi labhyānnebhyāḥ kṛtajñānathavādriyante /
prāṇaiḥ paṇaiḥ svaṃ nipuṇaṃ bhaṇantaḥ krīṇanti tāneva tu hanta santaḥ

sa bhūbhṛdaṣṭāvapi lokapālāstairme tadekāgradhiyaḥ prasede /
na hītarasmāddhaṭate yadetya svayaṃ tadāptipratibhūrmamābhūḥ

akāṇḍamevātmabhuvārjitasya bhūtvā pi mūlaṃ mayi vīraṇasya /
bhavānna me kiṃ naladatvametya kartā hṛdaścandanalepakṛtyam

alaṃ vilambya tvarituṃ hi velā kārye kila sthairyasahe vicāraḥ /
gurūpadeśaṃ gratibheva tīkṣṇā pratiīkṣate jātu na kālamartiḥ

abhyarthanīyaḥ sa gatena rājā tvayā na śuddhāntagato madartham /
priyāsyadākṣiṇyabalātkṛto hi tadodayedanyavadhūniṣedhaḥ

śuddhāntasaṃbhoganitāntatuṣṭe na naiṣadhe kāṛyamidaṃ nigādyam /
apāṃ hi tṛptāya na vāridhārā svāduḥ sugandhiḥ svadate tuṣārā

tvayā nidheyā na giro madarthāḥ kudhā kaduṣṇe hṛdi naiṣadhasya /
pittena dūne rasane sitāpi tiktāyate haṃsakulāvataṃsa

dharāturāṣāhi madarthayābjā kāṛyā na kāryāntaracumbicitte /
tadārthitasyānavabodhanidrā bibhartyavajñācaraṇasya mudrām

vijñena vijñāpyamidaṃ narendre tasmāttvayāsminsamayaṃ samīkṣya /
ātyantikāsiddhivilambisiddhyoḥ kāryasya kāryasya śubhā vibhāti

ityuktavatyā yadalopi lajjā sānaucitī cetasi naścakāstu /
smarastu sākṣī tadadoṣatāyāmunmādya yastattadavīvadattām

unmattamāsādya haraḥ smaraśca dvāvapyasīmāṃ mudamudvahete /
pūrvaḥ paraspardhitayā prasūnaṃ nūnaṃ dvitīyo virahādhidūnam

tathābhidhātrīmatha rājaputrīṃ nirṇīya tāṃ naiṣadhabaddharāgām /
amoci cañcūpuṭa maunamudrā vihāyasā tena vihasya bhūyaḥ

idaṃ yadi kṣmāpatiputri tattvaṃ paśyāmi tanna svavidheyamasmin /
tvāmuccakaistāpayatā nṛpaṃ ca pañceṣuṇaivājani yojaneyam

tvadabaddhabuddherbahirindriyāṇāṃ tasyopavāsavratināṃ tapobhiḥ /
tvāmadya labdhvāmṛtatṛptibhājāṃ svadevabhūyaṃcaritārthamastu

tulyāvayormūrtirabhūnmadīyā dagdhā paraṃ sāsya na tāpyate'pi /
ityabhyasūyanniva dehatāpaṃ tasyātanustvadvirahādvidhatte

lipiṃ dṛśā bhittivibhūṣaṇaṃ tvāṃ nṛpaḥ pibannādaranirnimeṣaḥ /
cakṣurjharairarpitamātmacakṣū rāgaṃ sa dhatte racitaṃ tvayā nu

pāturdṛśālekhyamayīṃ nṛpasya tvāmādarādastanimīlayāste /
mamedamityaśruṇi netravṛtteḥ prīternimeṣacchidayā vivādaḥ

tvaṃ hṛdgatā bhaimi bahirgatāpi prāṇāyitā nāsikayāsyagatyā /
na citramākrāmati tatra citrametanmano yadbhavadekavṛtti

ajasramārohasi dūradīrghāṃ saṃkalpasopānatatiṃ tadīyām /
śvāsānsa varṣatyadhikaṃ punaryaddhyānāttava tvanmayatāṃ tadāpya

hṛtasya yanmantrayate rahastvāṃ tadvyaktamāmantrayate mukhaṃ yat /
tadvairipuṣpāyudhamitracandra satyaucitī sā khalu tanmukhasya

sthitasya rātrāvadhiśayya śayyāṃ mohe manastasya nimajjayantī /
āliṅgya yā cumbati locane sā nidrādhunā na tvadṛte'ṅganā vā

smareṇa nistakṣya vṛthaiva bāṇairlāvaṇyaśeṣāṃ kṛśatāmanāyi /
anaṅgatāmapyayamāpyamānaḥ spardhāṃ na sārdhaṃ vijahāti tena

tvatprāpakāttrasyati nainaso'pi tvayyeṣa dāsye'pi na lajjate yat /
smareṇa bāṇairatitakṣya tīkṣṇairlūnaḥ svabhāvo'pi kiyānkamasya

smāraṃ jvaraṃ ghoramapatrapiṣṇoḥ siddhāgadaṅkāracaye cikitsau /
nidānamaunādaviśadviśālā sāṅkrāmikī tasya rujeva lajjā

bibheti ruṣṭāsi kiletyakasmātsa tvāṃ kilāpeti hasatyakāṇḍe /
yāntīmiva tvāmanu yātyahetoruktastvayeva prativakti modham

bhavadviyogācchidurārtidhārā yamasvasurmajjati niḥśaraṇyaḥ /
mūrcchāmayadvīpamahāndhyapaṅke hā hā mahībhṛdbhaṭakuñjaro'yam

savyāpasavyatyajanāddviruktaiḥ pañceṣubāṇaiḥ pṛthagarjitāsu /
daśāsu śeṣā khalu taddaśā yā tayā nabhaḥ puṣpyatu korakeṇa

tvayi smarādheḥ satatāsmitena prasthāpito bhūmibhṛtāsmi tena /
āgatya bhūtaḥ saphalo bhavatyā bhāvapratītyā guṇalobhavatyāḥ

dhanyāsi vaidarbhi guṇairudārairyayā samākṛṣyata naiṣadho'pi /
itaḥ stutiḥ kā khalu candrikāyā yadabdhimapyuttaralīkaroti

nalena bhāyāḥ śaśinā niśeva tvayā sa bhāyānniśayā śaśīva /
punaḥpunastadyugayugvidhātā yogyāmupāste nu yuvāṃ yuyukṣuḥ

stanadvaye tanvi paraṃ tavaiva pṛthau yadi prāpsyati naiṣadhasya /
analpavaidagdhyavivardhinīnāṃ pattrāvalīnāṃ valanā samāptim

ekaḥ sudhāṃśurna kathaṃcana syāttṛptikṣamastvannayanadvayasya /
tvallocanāsecanakastadastu nalāsyaśītadyutisadvitīyaḥ

aho tapaḥ kalpatarurnalīyastvatpāṇijāgrasphuradaṅkuraśrīḥ /
tvadbhrūyugaṃ yasya khalu dvipatrī tavādharo rajyati yatkalambaḥ

yaste navaḥ pallavitaḥ karābhyāṃ smitena yaḥ korakitastavāste //
aṅgamradimnā tava puṣpito yaḥ stanaśriyā yaḥ phalitastavaiva

kāṃsīkṛtāsītkhalu maṇḍalīndoḥ saṃsaktaraśmiprakarā smareṇa /
tulā ca nārācalatā nijaiva mithonurāgasya samīkṛtau vām

sattvasrutasvedamadhūtthasāndre tatpāṇipadme madanotsaveṣu /
lagnotthitāstvatkucapattralekhāstannirgatāstaṃ praviśantu bhūyaḥ

bandhāḍhyanānāratamallayuddhapramoditaiḥ kelivane marudbhiḥ /
prasūnavṛṣṭiṃ punaruktamuktāṃ pratīcchataṃ bhaimi yuvāṃ yuvānau

anyonyasaṃgamavaśādadhunā vibhātāṃ tasyāpi te'pi manasī vikasadvilāse /
sraṣṭuṃ punarmanasijasya tanuṃ pravṛttamādāviva dvyaṇukakṛtparamāṇuyugmam

kāmaḥ kausumacāpadurjayamamuṃ jetuṃ nṛpaṃ tvāṃ dhanurvallīmavraṇavaṃśajāmadhiguṇāmāsādya mādyatyasau /
grīvālaṃkṛtipaṭṭasūtralatayā pṛṣṭe kiyallambayā bhrājiṣṇuṃ kaṣarekhayeva nivasatsindūrasaundaryayā

tvadgucchāvalimauktikāni gulikāstaṃ rājahaṃsaṃ vibhorvedhyaṃ viddhi manobhuvaḥ svamapi tāṃ mañjuṃ dhanurmañjarīm /
yannityāṅkanivāsalālitatamajyābhajyamānaṃ lasannābhīmadhyabilā vilāsamakhilaṃ romālirālambate

puṣpeṣuścikureṣu te śaracayaṃ tvadbhālamūle dhanū raudre cakṣuṣi tajjitastanumanubhrāṣṭraṃ ca yaścikṣipe /
nirvidyāśrayadāśrayaṃ sa vitanustvāṃ tajjayāyādhunā patrālīstvadurojaśailanilayā tatparṇaśālāyate

ityālapatyatha patattriṇi tatra bhaimīṃ sakhyaścirāttadanusaṃdhiparāḥ parīyuḥ /
śarmāstu te visṛja māmiti so'pyudīrya vegājjagāma niṣadhādhiparājadhānīm

cetojanmaśaraprasūnamadhubhirvyāmiśratāmāśrayatpreyodūtapataṅgapuṃgavagavīhaiyaṅgavīnaṃ rasāt /
svādaṃsvādamasīmamiṣṭasurabhi prāptāpi tṛptiṃ na sā tāpaṃ prāpa nitāntamantaratulāmānarccha mūrcchāmapi

tasyā dṛśo nṛpatibandhumanuvrajantyāstaṃ vāṣpavāri nacirādavadhībabhūva /
pārśve'pi vipracakṛṣe yadanena dṛṣṭerārādapi vyavadadhe na tu cittavṛtteḥ

astitvaṃ kāryasiddheḥ sphuṭamatha kathayanpakṣateḥ kampabhedairākhyātuṃ vṛttametanniṣadhanarapatau sarvamekaḥ pratasthe /
kāntāre nirgatāsi priyasakhi padavī vismṛtā kiṃ nu mugdhe mārodīrehi yāmetyupahṛtavacaso ninyuranyāṃ vaṃyasyāḥ

sarasi nṛpamapaśyadyatra tattīrabhājaḥ smarataralamaśokānokahasyopamūlam /
kisalayadalatalpamlāyinaṃ prāpa taṃ sa jvaladasamaśareṣuspardhipuṣparddhimauleḥ

paravati damayanti tvāṃ na kiṃcidvadāmi drutamupanama kiṃ māmāha sā śaṃsa haṃsa /
iti vadati nale'sau tacchaśaṃsopanamraḥ priyamanu sukṛtāṃ hi svaspṛhāyā vilambaḥ

kathitamapi narendraḥ śaṃsayāmāsa haṃsaṃ kimiti kimiti pṛcchanbhāṣitaṃ sa priyāyāḥ /
adhigatamatha sāndrānandamādhvīkamattaḥ svayamapi śatakṛtvastattathānvācacakṣe

śrīharṣaṃ kavirājarājimukuṭālaṃkārahīraḥ sutaṃ śrīhīraḥ suṣuve jitendriyacayaṃ māmalladevī ca yam /
tārtīyīkatayā mito'yamagamattasya prabandhe mahākāvye cāruṇi naiṣadhīyacarite sargo nisargojjvalaḥ