Naishadhiya Charita · Chapter p10

rathairathāyuḥ kulajāḥ kumārāḥ śastreṣu śāstreṣu ca dṛṣṭapārāḥ /
svayaṃvaraṃ śaṃbaravairikāyavyūhaśriyaḥ śrījitayakṣarājāḥ

nābhūdabhūmiḥ smarasāyakānāṃ nāsīdagantā kulajaḥ kumāraḥ /
nāsthādapanthā dharaṇeḥ kaṇo'pi vrajeṣu rājñāṃ yugapadvrajatsu

yogyairvrajadbhirnṛpajāṃ varītuṃ vīrairanarhaiḥ prasabhena hartum /
draṣṭuṃ paraistānparikartumanyaiḥ svamātraśeṣāḥ kakubho babhūvuḥ

lokairaśeṣairaviniśriyaṃ tāmuddiśya diśyairvihite prayāṇe /
svavartitattajjanayantraṇārtiviśrāntimāyuḥ kakubhāṃ vibhāgāḥ

talaṃ yatheyurna tilā vikīrṇāḥ sainyaistathā rājapathā babhūvuḥ /
bhaimīṃ sa labdhāmiva tatra mene kaḥ prāpa bhūbhṛdbhavituṃ purastāt

nṛpaḥ purasthaiḥ pratibaddhavartmā paścāttanaiḥ kaścana nudyamānaḥ /
yantrasthasiddhārthapadābhiṣekaṃ labdhvāpyasiddhārthamamanyata svam

rājñāṃ pathi styānatayānupūrvyā vilaṅghanāśaktivilambabhājām /
āhvānasaṃjñānamivāgrakampairdadurvidarbhendrapurīpatākāḥ

prāgbhūya karkoṭaka ācakarṣa sakambalaṃ nāgabalaṃ yaduccaiḥ /
bhuvastale kuṇḍinagāmi rājñāṃ tadvāsukeścāśvataro'nvagacchat

āgacchadurvindracamūsamutthairbhūreṇubhiḥ pāṇḍuritā mukhaśrīḥ /
vispaṣṭamācaṣṭa haridvadhūnāṃ rūpaṃ patityāgadaśānurūpam

ākhaṇḍalo daṇḍadharaḥ kṛśānuḥ pāśīti nāthaiḥ kakubhāṃ caturbhiḥ /
bhaimyeva baddhvā svaguṇena kṛṣṭaiḥ svayaṃvare tatra gataṃ na śeṣaiḥ

mantraiḥ puraṃ bhīmapurohitasya tadbaddharakṣaṃ viśati kva rakṣaḥ /
tatrodyamaṃ dikpatirātatāna yātuṃ tato jātu na yātudhānaḥ

kartuṃ śaśākābhimukhaṃ na bhaimyā mṛgaṃ dṛgambhoruhatarjitam yat /
asyā vivāhāya yayau vidarbhāṃstadvāhanastena na gandhavāhaḥ

jātau na vitte na guṇe na kāmaḥ saundarya eva pravaṇaḥ sa vāmaḥ /
svacchasvaśailekṣitakutsaberastāṃ pratyagānna stritamāṃ kuberaḥ

bhamīvivāhaṃ sahate sma kasmādardhaṃ tanuryā girijātmabhartuḥ /
tenāvrajantyā vidadhe vidarbhānīśānayānāya tayāntarāyaḥ

svayaṃvaraṃ bhīmanarendrajāyā diśaḥ patina praviveśa śeṣaḥ /
prayātu bhāraṃ sa niveśya kasminnahirmahīgauravasāsahiryaḥ

yayau vimṛśyordhvadiśaḥ patirna svayaṃvaraṃ vīkṣitadharmaśāstraḥ /
vyaloki loke śrutiṣu smṛtau vā samaṃ vivāhaḥ kva pitāmahena

bhaimīnirastaṃ svamavetya dūtīmukhātkilendrapramukhā digīśāḥ /
syade mukhendau ca vitatya māndyaṃ cittasya te rājasamājamīyuḥ

nalabhrameṇāpi bhajeta bhaimī kadācidasmāniti śeṣitāśā /
abhūnmahendrādicatuṣṭayī sā caturnalī kācidalīkarūpā

prayasyatāṃ tadbhavituṃ surāṇāṃ dṛṣṭena pṛṣṭena paraspareṇa /
naivānumene nalasāmyasiddhiḥ svābhāvikātkṛtrimamanyadeva

pūrṇendumāsyaṃ vidadhuḥ punaste punarmukhīcakruranidramabjam /
svavaktramādarśatale'tha darśaṃ darśaṃ babhañjurna tathātimañju

teṣāṃ tadā labdhumanīśvarāṇāṃ śriyaṃ nijāsyena nalānanasya /
nālaṃ tarītuṃ punaruktidoṣaṃ barhirmukhānāmanalānanatvam

priyāviyogakvathitādivailāccandrācca rāhugrahapīḍitātte /
dhmātādbhavena smarato'pi sāraiḥ svaṃ kalpayanti sma nalānukalpam

nalasya paśyatviyadantaraṃ tairbhaimīti bhūpānvidhirāhṛtāsyai /
spardhāṃ digīśānapi kārayitvā tasyaiva tebhyaḥ prathimānamākhyat

sabhā nalaśrīyamakairyamādyairnalaṃ vinābhūddhṛtadivyaratnaiḥ /
bhāmāṅgaṇaprādhuṇike caturbhirdevadrumairdyauriva pārijāte

tatrāgamadvāsukirīśabhūṣābhasmopadehasphuṭagauradehaḥ /
phaṇīndravṛndapraṇigadyamānaprasīdajīvādyanujīvivādaḥ

dvīpāntarebhyaḥ puṭabhedanaṃ tat kṣaṇādavāpe surabhūmibhūpaiḥ /
tatkālamālambi na kena yūnā smareṣupakṣānilatūlalīlā

ramyeṣu harmyeṣu niveśanena saparyayā kuṇḍinanākanāthaḥ /
priyoktidānādaranamratādyairupācaraccāru sa rājacakram

catuḥsamudrīparikhe nṛpāṇāmantaḥ pure vāsitakīrtidāre /
dānaṃ dayā sūnṛtamātitheyī catuṣṭayī rakṣaṇasauvidallā

abhyāgataiḥ kuṇḍinavāsavasya parokṣavṛtteṣvapi teṣu teṣu /
jijñāsitasvepsitalābhaliṅgaṃ svalpo'ti nāvāpi nṛpairviśeṣaḥ

aṅke vidarbhendrapurasya śaṅke na saṃmamau naiṣa tathā samājaḥ /
yathā payorāśiragastyahaste yathā jagadvā jaṭhare murāreḥ

pure pathi dvāragṛhāṇi tatra citrīkṛtānyutsavavāñchayeva /
nabho'pi kirmīramakāri teṣāṃ mahībhujāmābharaṇaprabhābhiḥ

vilāsavaidagdhyavibhūṣaṇaśrīsteṣāṃ yathāsītparicārake'pi /
ajñāsiṣuḥ strīśiśubāliśāstaṃ yathāgataṃ nāyakameva kaṃcit

na svedinaścāmaramārutairna nimeṣanetrāḥ prativastucitraiḥ /
mlānasrajo nātapavāraṇena devā nṛdevā bibhidurna tatra

anyonyabhāṣānavabodhabhīteḥ saṃskṛtrimābhirvyavahāravatsu /
digbhyaḥ sameteṣu nṛpeṣu teṣu sauvargavargo na janairacihni

te tatra bhaimyāścaritāni citre citrāṇi pauraiḥ puri lekhitāni /
nirīkṣya ninyurdivasaṃ niśāṃ ca tatsvapnasaṃbhogakalāvilāsaiḥ

sā vibhramaṃ svapnagatāpi tasyāṃ niśi svalābhasya dade yadebhyaḥ /
tadarthināṃ bhūmibhujāṃ vadānyā satī satī pūrayati sma kāmam

vaidarbhadūtānunayopahūtaiḥ śṛṅgārabhaṅgīranubhāvayadbhiḥ /
svayaṃvarasthānajanāśrayastairdine paratrālamakāri vīraiḥ

bhūṣābhiruccairapi saṃskṛte yaṃ vīkṣyākṛta prākṛtabuddhimeva /
prasūnabāṇe vibudhādhināthastenātha sā'śobhi sabhā nalena

dhṛtāṅgarāge kalitadyuśobhāṃ tasminsabhāṃ cumbati rājacandre /
gatā batākṣṇorviṣayaṃ vihāya kva kṣāttranakṣattrakulasya kāntiḥ

drāgdṛṣṭayaḥ kṣoṇibhujāmamuṣmīnnāścaryaparyutsukitā nipetuḥ /
anantaraṃ danturitabhruvāṃ tu nitāntamīrṣyākaluṣā dṛgantāḥ

sudhāṃśureṣu prathamo bhuvīti smaro dvitīyaḥ kimasāvitīmam /
dasrastṛtīyo'yamiti kṣitīśāḥ stuticchalānmatsariṇo nininduḥ

ādyaṃ vidhorjanma sa eṣa bhūmau dvaitaṃ yuvāsau rativallabhasya /
nāsatyayormūrtitṛtīyatāyamiti stutastaiḥ kṛtamatsaraiḥ saḥ

māyānalodāharaṇānmithastairūce samāḥ santyamunā kiyantaḥ /
ātmāpakarṣe sati matsarāṇāṃ dviṣaḥ paraspardhanayā samādhiḥ

guṇena kenāpi jane'navadye doṣāntaroktiḥ khalu tatkhalatvam /
rūpeṇa tatsaṃsadadūṣitasya surairnaratvaṃ yadadūṣi tasya

nalānasatyānavadatsa satyaḥ kṛtopaveśānsavidhe suveṣān /
nobhāvilābhūḥ kimu darpakaśca bhavanti nāsatyayutau bhavantaḥ

amī tamīdṛgjaguratra madhye kasyāpi notpattirabhūdilāyām /
adarpakāḥ smaḥ savidhe sthitāste nāsatyatāṃ nātra bibharti kaścit

tebhyaḥ parānnaḥ parikalpayasva śriyā vidūrīkṛtakāmadevān /
asminsamāje bahuṣu bhramantī bhaimī kilāsmāsu ghaṭiṣyate'sau

asāma yannāma taveha rūpaṃ svenādhigatya śritamugdhabhāvāḥ /
tanno dhigāśāpatitānnarendra dhikcedamasmadvibudhatvamastu

sā vāgavājñāyitamāṃ nalena teṣāmanāśaṅkitavākchalena /
strīratnalābhocitayatnamagnamenaṃ hi na sma pratibhāti kiṃcit

yaḥ spardhayā yena nijapratiṣṭhāṃ lipsuḥ sa evāha tadunnatatvam /
kaḥ spardhituḥ svābhihitasvahāneḥ sthāne'vahelāṃ bahulāṃ na kuryāt

gīrdevatāgītayaśaḥpraśastiḥ śriyā taḍittvallalitābhinetā /
mudā tadā'vaikṣata keśavastaṃ svayaṃvarāḍambaramambarasthaḥ

aṣṭau tadāṣṭāsu haritsu dṛṣṭīḥ sado didṛkṣurnidideśa devaḥ /
laiṅgīmadṛṣṭvāpi śiraḥśriyaṃ yo dṛṣṭau mṛṣāvāditaketakīkaḥ

ekena paryakṣipadātmanādriṃ cakṣurmurārerabhavatpareṇa /
tairdvādaśātmā daśabhistu śeṣairdiśo daśālokata lokapūrṇāḥ

pradakṣiṇaṃ daivataharmyamadriṃ sadaiva kurvannapi śarvarīśaḥ /
draṣṭā mahendrānujadṛṣṭimūrtyā na prāpa taddarśanavighnatāpam

ālokamānā varalokalakṣmīṃ tātkālikīmapsaraso rasotkāḥ /
janāmbudhau yatra nijānanāni vitenurambhoruhakānanāni

na yakṣalakṣaiḥ kimalakṣi no vā siddhaiḥ kimadhyāsi samāptaśobhā /
sā kiṃnaraiḥ kiṃ na rasādasevi nādarśi harṣeṇa maharṣibhirvā

vālmīkiraślāghata tāmanekaśākhatrayībhūruharājibhājā /
kleśaṃ vinā kaṇṭhapathena yasya daivī divaḥ prāgbhuvamāgamadvāk

prāśaṃsi saṃsadguruṇāpi cārvī cārvākatāsarvavidūṣakeṇa /
āṣthānapaṭṭaṃ rasanāṃ yadīyāṃ jānāmi vācāmadhidevatāyāḥ

nāke'pi dīvyattamadivyavāci vacaḥsragācāryakavitkaviryaḥ /
daiteyanīteḥ pathi sārthavāhaḥ kāvyaḥ sa kāvyena sabhāmabhāṇīt

amelayadbhīmanṛpaḥ paraṃ na nākarṣadetāndamanasvasaiva /
idaṃ vidhātāpi vicintya yūnaḥ svaśilpasarvasvamadarśayannaḥ

ekākibhāvena purā purāriryaḥ pañcatāṃ pañcaśaraṃ nināya /
tadbhīsamādhānamamuṣya kāya nikāyalīlāḥ kimamī yuvānaḥ

pūrṇendubimbānanumāsabhinnānasthāpayatkvāpi nidhāya vedhāḥ /
taireva śilpī niramādamīṣāṃ mukhāni lāvaṇyamayāni manye

mudhārpitaṃ mūrdhasu ratnamebhiryannāma tāni svayameta eva /
svataḥprakāśe paramātmabodhe bodhāntaraṃ na sphuraṇāṛthamarthyam

pravekṣyataḥ sundaravṛndamuccairidaṃ mudā ceditaretaraṃ tat /
na śakṣyato lakṣayituṃ vimiśraṃ dasrau sahasrairapi vatsarāṇām

sthitairiyadbhiryuvabhirvidagdhairdagdhe'pi kāme jagataḥ kṣatiḥ kā /
ekāmbubinduvyayamamburāśeḥ pūrṇasya kaḥ śaṃsati śoṣadoṣam

iti stuvanhuṃkṛtivargaṇābhirgandharvavargeṇa sa gāyataiva /
oṃkārabhūmnā paṭhataiva vedānmaharṣivṛndena tathā'nvamāni

nyavīviśattānatha rājasiṃhānsiṃhāsanaugheṣu vidarbharājaḥ /
śṛṅgeṣu yatra tridaśairivaibhiraśobhi kārtasvarabhūdharasya

vicintya nānābhuvanāgatāṃstānamartyasaṃkīrtyacaritragotrān /
kathyāḥ kathaṃkāramamī sutāyāmiti vyaṣādi kṣitipena tena

śraddhālusaṃkalpitakalpanāyāṃ kalpadrumasyātha rathāṅgapāṇeḥ /
tadākulo'sau kuladaivatasya smṛtiṃ tatāna kṣaṇamekatānaḥ

taccintanānantarameva devaḥ sarasvatīṃ sasmitamāha sa sma /
svayaṃvare rājakagotravṛttavattrīmiha tvāṃ karavāṇi vāṇi

kulaṃ ca śīlaṃ ca balaṃ ca yūnāṃ jānāsi nānābhuvanāgatānām /
eṣāmatastvaṃ bhava vāvadūkā mūkāyituṃ kaḥ samayastavāyam

jagattrayīpaṇḍitamaṇḍitaiṣā sabhā na bhūtā ca na bhāvinī ca /
rājñāṃ guṇajñāpanakaitavena saṃkhyāvataḥ śrāvaya vāṅmukhāni

itīritā taccaraṇātparāgaṃ gīrvāṇacūḍāmaṇimṛṣṭaśeṣam /
tasya prasādena sahājñayāsāvādāya mūrdhnādariṇī babhāra

madhyesabhaṃ sāvatatāra bālā gandharvavidyādharakaṇṭhanālā /
trayīmayībhūtavalīvibhaṅgā sāhityanirvartitadṛktaraṅgā

āsīdatharvā trivalitrivedī mūlādvinirgatya vitāyamānā /
nānābhicārocitamecakaśrīḥ śrutiryadīyodararomarekhā

śikṣaiva sākṣāccaritaṃ yadīyaṃ kalpaśriyākalpavidhiryadīyaḥ /
yasyāḥ samastārthaniruktirūpairniruktividyā khalu paryaṇaṃsīt

jātyā ca vṛttena ca bhidyamānaṃ chando bhujadvandvamabhūdyadīyam /
ślokārdhaviśrāntimayībhaviṣṇu parvadvayīsandhisucihnamadhyam

asaṃśayaṃ sā guṇadīrghabhāvakṛtā dadhānā vitatiṃ yadīyā /
vidhāyikā śabdaparamparāṇāṃ kiṃ vāraci vyākaraṇena kāñcī

sthitaiva kaṇṭhe pariṇamya hāralatā babhūvoditatāravṛttā /
jyotirmayī yadbhajanāya vidyā madhyeṅgamaṅkena bhṛtā viśaṅke

avaimi vādiprativādigāḍhakhapakṣarāgeṇa virājamāne /
te pūrvapakṣottarapakṣaśāstre radacchadau bhūtavatī yadīyau

brahmārthakarmārthakavedabhedā dvidhā vidhāya sthitayātmadeham /
cakre parācchādanacāru yasyā mīmāṃsayā māṃsalamūruyugmam

uddeśaparvaṇyapi lakṣaṇe'pi dvidhoditaiḥ ṣoḍaśabhiḥ padārthaiḥ /
ānvīkṣikīṃ yaddaśanadvimālīṃ tāṃ muktikāmākalitāṃ pratīmaḥ

tarkā radā yadvadanasya tarkyā vāde'sya śaktiḥ kva tathā'nyathā taiḥ /
pattraṃ kva dātuṃ guṇaśālipūgaṃ kva vādataḥ khaṇḍayituṃ prabhutvam

sapallavaṃ vyāsaparāśarābhyāṃ praṇītabhāvādubhayībhaviṣṇu /
tanmatsyapadmādyupalakṣyamāṇaṃ yatpāṇiyugmaṃ vavṛte purāṇam

ākalpavicchedavivarjito yaḥ sa dharmaśāstravraja eva yasyāḥ /
paśyāmi mūrdhā śrutimūlaśālī kaṇṭhasthitaḥ kasya mude na vṛttaḥ

bhruvau dalābhyāṃ praṇavasya yasyāstadbindunā bhālatamālapattram /
tadardhacandreṇa vidhirvipañcī nikvāṇanākoṇadhanuḥ praṇinye

dvikuṇḍalī vṛttasamāptilipyā karāṅgulī kāñcanalekhanīnām /
kaiśyaṃ maṣīṇāṃ smitabhā kaṭhinyāḥ kāye yadīye niramāyi sāraiḥ

yā somasiddhāntamayānaneva śūnyātmatāvādamayodareva /
vijñānasāmastyamayāntareva sākāratāsiddhimayākhileva

bhīmastayāgadyata modituṃ te velā kileyaṃ tadalaṃ viṣadya /
mayā nigādyaṃ jagatīpatīnāṃ gotraṃ caritraṃ ca vicitrameṣām

avindatāsau makarandalīlāṃ mandākinī yaccaraṇāravinde /
atrāvatīrṇā guṇavarṇanāya rājñāṃ tadājñāvaśagāsmi kāpi

tatkālavedyaiḥ śakunasvarādyairāptāmavāptāṃ nṛpatiḥ pratītya /
tāṃ lokapālaikadhurīṇa eṣa tasyai saparyāmucitāṃ dideśa

digantarebhyaḥ pṛthivīpatīnāmākarṣakautūhalasiddhavidyām /
tataḥ kṣitīśaḥ sa nijāṃ tanūjāṃ madhyemahārājakamājuhāva

dāsīṣu nāsīracarīṣu jātaṃ sphītaṃ krameṇāliṣu vīkṣitāsu /
svāṅgeṣu rūpotthamathādbhutābdhimudvelayantīmavalokakānām

snigdhatvamāyājalalepalopasayatnaratnāṃśumṛjāṃśukābhām /
nepathyahīradyutivārivartisvacchāyasacchāyanijālijālām

vilepanāmodamudāgatena tatkarṇapūrotpalasarpiṇā ca /
ratīśadūtena madhuvratena karṇe rahaḥ kiṃcidivocyamānām

virodhivarṇābharaṇāśmabhāsāṃ mallājikautūhalamīkṣamāṇām /
smarasvacāpabhramacālite nu bhruvau vilāsādvalite vahantīm

sāmodapuṣpāśugavāsitāṅgīṃ kiśoraśākhāgraśayālimālām /
vasantalakṣmīmiva rājabhistaiḥ kalpadrumairapyabhilaṣyamāṇām

pītāvadātāruṇanīlabhāsāṃ dehopadehātkiraṇairmaṇīnām /
gorocanācandanakuṅkumaiṇanābhīvilepānpunaruktayantīm

smaraṃ prasūnena śarāsanena jetāramaśraddadhatīṃ nalasya /
tasmai svabhūṣādṛṣadaṃśuśilpaṃ baladviṣaḥ kārmukamarpayantīm

vibhūṣāṇebhyo'varamaṃśukeṣu tato'varaṃ sāndramaṇiprabhāsu /
samyakpunaḥ kvāpi na rājakasya pātuṃ dṛśā dhātṛdhṛtāvakāśām

prākpuṣpavarṣairviyataḥ patadbhirdraṣṭuṃ na dattāmatha na dvirephaiḥ /
tadbhītibhugnena tato mukhena vidheraho vāñchitavighnayatnaḥ

etadvaraṃ syāmiti rājakena manorathātithyamavāpitāya /
sakhīmukhāyotsṛjatīmapāṅgātkarpūrakastūrikayoḥ pravāham

smitecchudantacchadakampakiṃciddigambarībhūtaradāṃśuvṛndaiḥ /
ānanditorvīndramukhāravindairmandaṃ nudantīṃ hṛdi kaumudīnām

pratyaṅgabhūṣācchamaṇicchalena yallagnatanniścalalokanetrām /
hārāgrajāgradgaruḍāśmaraśmipīnābhanābhīkuharāndhakārām

tadgaurasārasmitavismitenduprabhāśiraḥkamparuco'bhinetum /
vipāṇḍutāmaṇḍitacāmarālīnānāmarālīkṛtalāsyalīlām

tadaṅgabhogāvaligāyanīnāṃ madhye niruktikramakuṇṭhitānām /
svayaṃ dhṛtāmapsarasāṃ prasādaṃ hriyaṃ hṛdo maṇḍanamarpayantīm

tārā radānāṃ vadanasya candraṃ rucā kacānāṃ ca nabho jayantīm /
ākaṇṭhamakṣṇordvitayaṃ madhūni mahībhujaḥ kasya na bhojayantīm

alaṃkṛtāṅgādbhutakevalāṅgīṃ stavādhikādhyakṣanivedyalakṣmīm /
imāṃ vimānena sabhāṃ viśantīṃ papāvapāṅgairatha rājarājiḥ

āsīdasau tatra na ko'pi bhūpastanmūrtirūpodbhavadadbhutasya /
ullesuraṅgāni mudā na yasya vinadraromāṅkuradanturāṇi

aṅguṣṭhamūrdhnā vinipīḍitāyā madhyena bhāgena ca madhyamāyāḥ /
āsphoṭi bhaimīmavalokya tatra na tarjanī kena janena nāma

asminsamāje manujeśvareṇa tāṃ khañjanākṣīmaṃvalokya kena /
punaḥ punarlolitamaulinā na bhruvorudakṣepitarāṃ dvayī vā

svayaṃvarasyājiramājihānāṃ vibhāvya bhaimīmatha bhūmināthaiḥ /
idaṃ mudā vihvalacittabhāvādavāpi khaṇḍākṣārajihmajihvam

rambhādilobhātkṛtakarmabhirmā śūnyaiva bhūrbhūtsurabhūmipānthaiḥ /
ityetayālopi divo'pi puṃsāṃ vaimatyamatyapsarasā rasāyām

rūpaṃ yadākarṇya janānanebhyastattaddigantādvayamāgamāma /
saundaryasārādanubhūyamānādasyāstadasmādbahu nākanīyaḥ

rasasya śṛṅgāra iti śrutasya kva nāma jāgarti mahānudanvān /
kasmādudasthādiyamanyathā śrīrlāvaṇyavaidagdhyanidhiḥ payodheḥ

sākṣātsudhāṃśurmukhameva bhaimyā divaḥ sphuṭaṃ lākṣaṇikaḥ śaśāṅkaḥ /
etadbhuvau mukhyamanaṅgacāpaṃ puṣpaṃ punastadguṇamātravṛttyā

lakṣye dhṛtaṃ kuṇḍalike sudatyā tāṭaṅkayugmaṃ smaradhanvine kim /
savyāpasavyaṃ viśikhā visṛṣṭāstenānayoryānti kimantareva

tanotyakīrtiṃ kusumāśugasya saiṣā batendīvarakarṇapūrau /
yataḥ śravaḥkuṇḍalikāparāddhaśaraṃ khalaḥ khyāpayitā tamābhyām

rajaḥpadaṃ ṣaṭpadakīṭajuṣṭaṃ hitvātmanaḥ puṣpamayaṃ purāṇam /
adyātmabhūrādriyatāṃ sa bhaimyā bhrūyugmamantardhṛtamuṣṭi cāpam

padmānhime prāvṛṣi khañjarīṭānkṣipnuryamādāya vidhiḥ kvacittān /
sāreṇa tena prativarṣamuccaiḥ puṣṇāti dṛṣṭidvayametadīyam

etādṛśoramburuhairviśeṣaṃ bhṛṅgau janaḥ pṛcchatu tadguṇajñau /
itīva dhātākṛta tārakālistrīpuṃsamādhyasthyamihākṣiyugme

vyadhatte saudhe ratikāmayostadbhaktaṃ vayo'syā hṛdi vāsabhājoḥ /
tadagrajāgratpṛthuśātakumbhakumbhau na saṃbhāvayati stanau kaḥ

asyā bhujābhyāṃ vijitādbisāktiṃ pṛthakkaro'gṛhyata tatprasūnam /
iheṣyate tanna gṛhāḥ śriyaḥ kairna gīyate vā kara eva lokaiḥ

chadmaiva tacchambarajaṃ bisinyāstatpadmamasyāstu bhujāgrasadam /
utkaṇṭakādudgamanena nālādutkaṇṭakaṃ śātaśikhairnakhairyat

jāgarti martyeṣu tulārthamasyā yogyeti yogyānupalambhanaṃ naḥ /
yadyasti nāke bhuvane'tha vādhastadā na kautaskutalokabādhaḥ

namaḥ karebhyo'stu vidherna vāstu spṛṣṭaṃ dhiyāpyasya na kiṃ punastaiḥ /
sparśādidaṃ syāllulitaṃ hi śilpaṃ manobhuvo'naṅgatayānurūpam

imāṃ na mṛdvīmasṛjatkarābhyāṃ vedhā kuśādhyāsanakarkaśābhyām /
śṛṅgāradhārāṃ manasā na śāntiviśrāntidhanvādhvamahīruheṇa

ullāsya dhātustulitā kareṇa śroṇau kimeṣā stanayorgururvā /
tenāntarālaistribhiraṅgulīnāmudītamadhyatrivalīvilāsā

nijāmṛtodyannavanītajāṅgīmetāṃ kramonmīlitapītimānam /
kṛtvendurasyā mukhamātmanābhūnnidrālunā durghaṭamambujena

asyāḥ sa cārurmadhureva kāruḥ śvāsaṃ vitene malayānilena /
amūni sūnairvidadhe'ṅgakāni cakāra vācaṃ pikapañcamena

kṛtiḥ smarasyaiva na dhātureṣā nāsyā hi śilpītarakārujeyaḥ /
rūpasya śilpe vayasā'pi vedhā nijīyate sa smarakiṅkareṇa

gurorapīmāṃ bhaṇadoṣṭhakaṇṭhaṃ niruktigarvacchidayā vinetum /
śramaḥ smarasyaiva bhavaṃ vihāya muktiṃ gatānāmanutāpanāya

ākhyātumakṣivrajasarvapītāṃ bhaimīṃ tadekāṅganikhātadṛkṣu /
gāthāsudhāśleṣakalāvilāsairalaṃcakārānanacandramindraḥ

smitena gaurī hariṇī dṛśeyaṃ vīṇāvatī susvarakaṇṭhabhāsā /
hemeva kāyaprabhayāṅgaśeṣaistanvī matiṃ krāmati me na kāpi

iti stuvānaḥ savidhe nalena vilokitaḥ śaṅkitamānasena /
vyākṛtya martyocitamarthamukterākhaṇḍalastasya nunoda śaṅkām

svaṃ naiṣadhādeśamaho vidhāya kāryasya hetorapi nānalaḥ san /
kiṃ sthānivadbhāvamadhatta duṣṭaṃ tādṛkkṛtavyākaraṇaḥ punaḥ saḥ

iyamiyamadhirathyaṃ yāti nepathyamañjurviśativiśati vedīmurvaśī seyamurvyāḥ /
iti janajanitaiḥ sānandanādairvijaghne nalahṛdi parabhaimīvarṇanākarṇanāptiḥ

śrīharṣaṃ kavirājarājimukuṭālaṃkārahīraḥ sutaṃ śrīhīraḥ suṣuve jitendriyacayaṃ māmalladevī ca yam /
tarkeṣvapyasamaśramasya daśamastasya vyaraṃsīnmahākāvye cāruṇi naiṣadhīyacarite sargo nisargojjvalaḥ