Naishadhiya Charita · Chapter p11

priyāhriyālambya vilambamāvilā vilāsinaḥ kuṇḍinamaṇḍanāyitam /
samājamājagmuratho rathottamāstamā samudrādapare'pare nṛpāḥ

tataḥ sa bhaimyā vavṛte vṛte nṛpairviniḥśvasadbhiḥ sadasi svayaṃvaraḥ /
cirāgataistarkitatadvirāgitaiḥ sphuradbhirānandamahārṇavairnavaiḥ

calatpadastatpadayantraṇeṅgitasphuṭāśayāmāsayati sma rājake /
śṛamaṃ gatā yānagatāvapīyamityudīrya dhuryaḥ kapaṭājjanīṃ janaḥ

nṛpānupakramya vibhūṣitāsanānsanātanī sā suṣuve sarasvatī /
vihāramārabhya sarasvatīḥ sudhāsaraḥsvatīvārdratanūranūtthitāḥ

vṛṇīṣva varṇena suvarṇaketakīprasūnavarṇādṛtuparṇamādṛtam /
nijāmayodhyāmapi pāvanīmayaṃ bhavanmayo dhyāyati nāvanīpatiḥ

na pīyatāṃ nāma cakorajihvayā kathaṃcidetanmukhacandracandrikā /
imāṃ kimācāmayase na cakṣuṣī ciraṃ cakorasya bhavanmukhaspṛśī

apāṃ vihāre tava hāravibhramaṃ karotu nīre pṛṣadutkarastaran /
kaṭhorapīnoccakucadvayītaṭatruṭyattaraḥ sāravasāravormijaḥ

akhāni sindhuḥ samapūri gaṅgayā kule kilāsya prasabhaṃ sa bhantsyate /
vilaṅghyate cāsya yaśaḥśatairaho satāṃ mahatsaṃmukhadhāvi pauruṣam

etadyaśaḥkṣīradhipūragāhi patatyagādhe vacanaṃ kavīnām /
etadguṇānāṃ gaṇanāṅkapātaḥ pratyarthikīrtīḥ khaṭikāḥ kṣiṇoti

bhāsvadvaṃśakarīratāṃ dadhadayaṃ vīraḥ kathaṃ kathyatāmadhyuṣṭāpi hi koṭirasya samare romāṇi sattvāṅkurāḥ /
nītaḥ saṃyati bandibhiḥ śrutipathaṃ yannāmavarṇāvalīmantraḥ stambhayati pratikṣitibhṛtāṃ dostambhakumbhīnasān

tādṛgdīrghaviriñcivāsaravidhau jānāmi yatkartṛtāṃ śaṅke yatpratibimbamambudhipayaḥpūrodare vāḍavaḥ /
vyomavyāpivipakṣarājakayaśastārāḥ parābhāvukaḥ kāsāmasya na sa pratāpatapanaḥ pāraṃ girāṃ gāhate

dveṣyākīrtikalindaśailasutayā nadyāsya yaddordvayī kīrtiśreṇimayī samāgamamagādgaṅgā raṇaprāṅgaṇe /
tattasminvinimajjya bāhujabhaṭairārambhi rambhāparīrambhānandaniketanandanavanakrīḍādarāḍambaraḥ

iti śrutisvāditatadguṇastutiḥ sarasvatīvāṅmayavismayotthayā /
śirastiraḥkampanayaiva bhīmajā na taṃ manoranvayamanvamanyata

yuvāntaraṃ sā vacasāmadhīśvarā svarāmṛtanyakkṛtamattakokilā /
śaśaṃsa saṃsaktakaraiva taddiśā niśāpatijñātimukhīmimāṃ prati

na pāṇḍyabhūmaṇḍanameṇalocane vilocanenāpi nṛpaṃ pipāsasi /
śaśiprakāśānanamenamīkṣituṃ taraṅgayāpāṅgadiśā dṛśostviṣaḥ

bhuvi bhramitvānavalambamambare vihartumabhyāsaparamparāparā /
aho mahāvaṃśamamuṃ samāśritā sakautukaṃ nṛtyati kīrtinartakī

ito bhiyā bhūpatibhirvanaṃ vanādaṭadbhiruccairaṭavītvamīyuṣī /
nijāpi sāvāpi cirātpunaḥ purī punaḥ svamadhyāsi vilāsamandiram

āsīdāsīmabhūmīvalayamalayajālepanepathyakīrtiḥ saptākūpārapārīsadanajanaghanodgītacāpapratāpaḥ /
vīrādasmātparaḥ kaḥ padayugayugapatpātibhūpātibhūyaścūḍāratnoḍupatnīkaraparicaraṇāmandanandannakhenduḥ

bhaṅgākīrtimaṣīmalīmasatamapratyarthisenābhaṭaśreṇītindukakānaneṣu vilasatyasya pratāpānalaḥ /
tasmādutpatitāḥ sphuranti jagadutsaṅge sphuliṅgāḥ sphuṭaṃ bhālodbhūtabhavākṣibhānuhutabhugjambhāridambholayaḥ

etaddantibalairvilokya nikhilāmāliṅgitāṅgīṃ bhuvaṃ saṅgrāmāṅgaṇasīmni jaṅgamagiristomabhramādhāyibhiḥ /
pṛthvīndraḥ pṛthuretadugrasamaraprekṣopanamrāmaraśreṇīmadhyacaraḥ punaḥ kṣitidharakṣepāya dhatte dhiyam

śaśaṃsa dāsīṅgitavidvidarbhajāmito nanu svāmini paśya kautukam /
yadeṣa saudhāgranaṭe paṭāñcale cale'pi kākasya padārpaṇagrahaḥ

tatastadaprastutabhāṣitotthitaiḥ sadastadaśveti hasaiḥ sadaḥsadām /
sphuṭājani mlānirato'sya bhūpateḥ site hi jāyeta śiteḥ sulakṣyatā

tato'nu devyā jagade mahendrabhūpuraṃdaraṃ sā jagadekavandyayā /
tadārjavāvarjitatarjanīkayā janī kayācitparacitsvarūpayā

svayaṃvarodvāhamahe vṛṇīṣva he mahendraśailasya mahendramāgatam /
kaliṅgajānāṃ svakucadvayaśriyā kaliṃ gajānāṃ śṛṇu tatra kumbhayoḥ

ayaṃ kilāyāt itīripauravāgbhayādayādasya ripurvṛthā vanam /
śrutāṣtadutsvāpagirastadakṣārāḥ paṭhadbhiratrāsi śukairvane'pi saḥ

itastrasadvidrutabhūbhṛdujjhitā priyātha dṛṣṭā vanamānavījanaiḥ /
śaśaṃsa pṛṣṭādbhutamātmadeśajaṃ śaśitviṣaḥ śītalaśīlatāṃ kila

ito'pi kiṃ vīrayase na kurvato nṛpāndhanurbāṇaguṇairvaśaṃvadān /
guṇena śuddhena vidhāya nirbharaṃ tamenamurvīvalayorvaśī vaśam

etadbhītārinārī giribilavigaladvāsarā niḥsarantī svakrīḍāhaṃsamohagrahilaśiśubhṛśaprārthitonnidracandrā /
ākrandadbhūri yattannayanajalamilaccandrahaṃsānubimbapratyāsattiprahṛṣyattanayavihasitairāśvasīnnyaśvasīcca

asmindigvijayodyate patirayaṃ me stāditi dhyāyinī kampaṃ sāttvikabhāvamañcati ripukṣoṇīndradārā dharā /
asyaivābhimukhaṃ nipatya samare yāsyadbhirūrdhvaṃ nijaḥ panthā bhāsvati dṛśyate bilamayaḥ pratyarthibhiḥ pāṛthivaiḥ

vidrāṇe raṇacatvarādarigaṇe traste samaste punaḥ kopātko'pi nivartate yadi bhaṭaḥ kīrtyā jagatyudbhaṭaḥ /
āgacchannapi saṃmukhaṃ vimukhatāmevādhigacchatyasau drāgetacchurikārayeṇa ṭhaṇiti cchinnāpasarpacchirāḥ

tatastadurvīndraguṇādbhutādiva svavaktrapadme'ṅgulināladāyinī /
vidhīyatāmānanamudraṇeti sā jagāda vaidagdhyamayeṅgitaiva tām

anantaraṃ tāmavadannṛpāntaraṃ tadadhvadṛktārataraṅgaraṅgaṇā /
tṛṇībhavatpuṣpaśaraṃ sarasvatī svatīvratejaḥparibhūtabhūtalam

tadeva kiṃ na kriyate nu kā kṣatiryadeṣa taddūtamukhena kāṅkṣati /
prasīda kāñcīmayamācchinattu te prasahya kāñcīpurabhūpuraṃdaraḥ

mayi sthitirnamratayaiva labhyate digeva tu stabdhatayā vilaṅghyate /
itīva cāpaṃ dadhadāśugaṃ kṣipannayaṃ nayaṃ samyagupādiśaddviṣām

adaḥsamitsaṃmukhavīrayauvatatruṭadbhujākambumṛṇālahāriṇī /
dviṣadgaṇastraiṇadṛgambunirjhare yaśomarālāvalirasya khelati / १२.३५ //
sindūradyutimugdhamūrdhani dhṛtaskandhāvadhriśyāmike vyomāntaspṛśi sindhure'sya samarārambhoddhure dhāvati /
jānīmo nu yadi pradoṣatimiravyāmiśrasaṃdhyādhiyevāstaṃ yānti samastabāhujabhujātejaḥsahasrāṃśavaḥ

hitvā daityariporuraḥ svabhavanaṃ śūnyatvadoṣasphuṭāsīdanmarkaṭakīṭakṛtrimasitacchattrībhavatkaustubham /
ujjhitvā nijasadma padmamapi tadvyaktāvanaddhīkṛtaṃ lūtātantubhirantaradya bhujayoḥ śrīrasya viśrāmyati

sindhorjaitramayaṃ pavitramasṛjattatkīrtipūrtādbhutaṃ yatra snānti jaganti santi kavayaḥ kevā na vācaṃyamāḥ /
yadbinduśriyamindurañcati jalaṃ cāviśya dṛśyetaro yasyāsau jaladevatāsphaṭikabhūrjāgarti yāgeśvaraḥ

antaḥsaṃtoṣabāṣpaiḥ sthagayati na dṛśastābhirākarṇayiṣyannaṅge nānastiromā racayati pulakaśreṇimānandakandām /
na kṣoṇībhaṅgabhīruḥ kalayati ca śiraḥkampanaṃ tanna vidmaḥ śṛṇvannetasya kīrtīḥ kathamuragapatiḥ prītimāviṣkaroti

ācūḍāgramamajjayajjayapaṭuryacchalyadaṇḍānayaṃ saṃrambhe ripurājakuñjaraghaṭākumbhasthaleṣu sthirān /
sā sevāsya pṛthuḥ prasīdati tayā nāsmai kutastvatkucaspardhāgardhiṣu teṣu tāndhṛtavate daṇḍānpradaṇḍānapi

smitaśriyā sṛkkaṇi līyamānayāvitīrṇayā tadguṇaśarmaṇeva sā /
upāhasatkīrtyamahattvameva taṃ girāṃ hi pāre niṣadhendravaibhavam

nijākṣilakṣmīhasitaiṇaśāvakāmasāvabhāṇīdaparaṃ paraṃtapam /
puraiva taddigvalanaśriyāṃ bhuvā bhruvā vinirdiśya sabhāsabhājitam

kṛpā nṛpāṇāmupari kvacinna te natena hā hā śirasā rasādṛśām /
bhavantu tāvattava locanāñcalā nipeyanepālanṛpālapālayaḥ

ṛjutvamaunaśrutipāragāmitā yadīyametatparameva hiṃsitum /
atīva viśvāsavidhāyi ceṣṭitaṃ bahurmahānasya sa dāmbhikaḥ

śaraḥ ripūnavāpyāpi gato'vakīrṇitāmayaṃ na yāvajjanarañjanavratī /
bhṛśaṃ viraktānapi raktavattarānnikṛttya yattānasṛjāsṛjadyudhi

patatyetattejohutabhuji kadācidyadi tadā pataṅgaḥ syādaṅgīkṛtatamapataṅgāpadudayaḥ /
yaśo'muṣyevopārjayitumasamarthena vidhinā kathaṃcitkṣīrāmbhonidhirapi kṛtastatpratinidhiḥ

yāvatpaulastyavāstūbhavadubhayaharillomalekhottarīye setuprāleyaśailau carati narapatestāvadetasya kīrtiḥ /
yāvatprākpratyagāśāparivṛḍhanagarārambhaṇastambhamudrāvadrī saṃdhyāpatākāruciracitaśikhāśoṇaśobhāvubhau ca

yuddhvā cāmimukhaṃ raṇasya caraṇasyaivādasīyasya vā buddhvā'ntaḥ svaparāntaraṃ nipatatāmunmucya bāṇāvalīḥ /
chinnaṃ vāvanatībhavannijabhiyaḥ khinnaṃ bhareṇātha vā rājñānena haṭhādviloṭhitamabhūdbhūmāvarīṇāṃ śiraḥ

na tūṇāduddhāre na guṇaghaṭane nāśrutiśikhaṃ samākṛṣṭau dṛṣṭirna viyati na lakṣye na ca bhuvi /
nṛṇāṃ paśyatyasya kvacana viśikhānkiṃ tu patitadviṣadvakṣaḥśvabhrairanumitirasūngocarayati

damasvasuścittamavetya hāsikā jagāda devīṃ kiyadasya vakṣyasi /
bhaṇa prabhūte jagati sthite guṇairihāpyate saṃkaṭavāsayātanā

bravīti dāsīha kimapyasaṃgataṃ tato'pi nīceyamati pragalbhate /
aho sabhā sādhuritīriṇaḥ krudhā nyaṣedhadetatkṣitipānugāñjanaḥ

athānyamuddiśya nṛpaṃ kṛpāmayī mukhena taddiṅmukhasaṃmukhena sā /
damasvasāraṃ vadati sma devatā girāmilābhūvadatismaraśriyam

vilocanendīvaravāsavāsitaiḥ sitairapāṅgādhvagacandrikāñcalaiḥ /
trapāmapākṛtya nibhānnibhālaya kṣitikṣitiṃ mālayamālayaṃ rucaḥ

imaṃ parityajya paraṃ raṇādariḥ svameva bhagnaḥ śaraṇaṃ mudhāviśat /
na vetti yattrātumitaḥ kṛtasmayo na durgayā śailabhuvāpi śakyate

anena rājñārthiṣu durbhagīkṛto bhavanghanadhvānajaratnameduraḥ /
tathā vidūrādriradūratāṃ gamī yathā sa gāmī tava keliśailatām

namrapratyarthipṛthvīpatimukhakamalamlānatābhṛṅgajātacchāyāntaḥpātacandrāyitacaraṇanakhaśreṇiraiṇeyanetre /
dṛptāriprāṇavātāmṛtarasalaharībhūripānena pīnaṃ bhūlokasyaiṣa bhartā bhujabhujagayugaṃ sāṃyugīnaṃ bibharti

adhyāhāraḥ smaraharaśiraścandraśeṣasya śeṣasyāherbhūyaḥ phaṇasamucitaḥ kāyayaṣṭīnikāyaḥ /
dugdhāmbhodhermuniculakanatrāsanāśābhyupāyaḥ kāyavyūhaḥ kva jagati na jāgartyadaḥkīrtipūraḥ

rājñāmasya śatena kiṃ kalayato hetiṃ śataghnīṃ kṛtaṃ lakṣairlakṣabhido daśaiva jayataḥ padmāni padmairalam /
kartuṃ sarvaparicchidaḥ kimapi no śakyaṃ parārdhena vā tatsaṃkhyāpagamaṃ vināsti na gatiḥ kācidbataitaddviṣām

vayasyayākūtavidā damasvasuḥ smitaṃ vitatyābhidadhe'tha bhāratī /
itaḥ pareṣāmapi paśya yācatāṃ bhavanmukhena svanivedanatvarām

kṛtātra devī vacanādhikāriṇī tvamuttaraṃdāsi dadāsi kāsatī /
itīriṇastannṛpapāripārśvikānsvabhartureva bhrukuṭirnyavartayat

dharādhirājaṃ nijagāda bhāratī tadunmukheṣadvalitāṅgasūcitam /
damasvasāraṃ prati sāravattaraṃ kulena śīlena ca rājasūcitam

kutaḥ kṛtaivaṃ varalokamāgataṃ prati pratijñā'navalokanāya te /
apīyamenaṃ mithilāpuraṃdaraṃ nipīya dṛṣṭiḥ śithilāstu te varam

na pāhi pāhīti yadabravīramuṃ mamauṣṭha tenaivamabhūditi krudhā /
raṇakṣitāvasya virodhimūrdhabhirvidaśya dantairnijamoṣṭhamāsyate

bhuje'pasarpatyapi dakṣiṇe guṇaṃ saheṣuṇādāya puraḥprasarpiṇe /
dhanuḥ parīrambhamivāsya saṃmadānmahāhave vāmabāhave

asyorvīramaṇasya pāṛvaṇavidhudvairājyasajjaṃ yaśaḥ sarvāṅgojjvalaśarvaparvatasitaśrīgarvanirvāsi yat /
tatkambupratibimbitaṃ kimu śaratparjanyarājiśriyaḥ paryāyaḥ kimu dugdhasindhupayasāṃ sarvānuvādaḥ kimu

nistriṃśatruṭitārivāraṇaghaṭākumbhāstikūṭāvaṭasthānasthāyukamauktikotkarakiraḥ kairasya nāyaṃ karaḥ /
unnītaścaturaṅgasainyasamaratvaṅgatturaṃgakṣurākṣuṇṇāsu kṣitiṣu kṣipanniva yaśaḥ kṣoṇījabījavrajam

arthibhraṃśabahūbhavatphalabharavyājena kubjāyitaḥ satyasminnatidānabhāji kathamapyāstāṃ sa kalpadrumaḥ /
āste nirvyayaratnasaṃpadudayodagraḥ kathaṃ yācakaśreṇīvarjanaduryaśonibiḍitavrīḍastu ratnācalaḥ

sṛjāmi kiṃ vighnamidaṃnṛpastutāvitīṅgitaiḥ pṛcchati tāṃ sakhījane /
smitāya vaktraṃ yadavakrayadvadhūstadeva vaimukhyamalakṣi tannṛpe

dṛśāsya nirdiśya nareśvarāntaraṃ madhusvarā vaktumadhīśvarā girām /
anūpayāmāsa vidarbhajāśrutī nijāsyacandrasya sudhābhiruktibhiḥ

sa kāmarūpādhipa eṣa hā tvayā na kāmarūpādhika īkṣyate'pi yaḥ /
tvamasya sā yogyatamāsi vallabhā sudurlabhā yatpratimallabhā parā

akarṇadhārāśugasaṃbhṛśāṅgatāṃ gatairaritreṇa vināsya vairibhiḥ /
vidhāya yāvattaraṇerbhidāmaho nimajjya tīrṇaḥ samare bhavāṛṇavaḥ

yadasya bhūlokabhujo bhujoṣmabhistapartureva kriyate'riveśmani /
prapāṃ na tatrārivadhūstapasvinī dadātu netrotpalavāsibhirjalaiḥ

etaddattāsighātasravadasṛgasuhṛdvaṃśasārdrendhanaitaddoruddāmapratāpajvaladanalamiladbhūmadhūmabhramāya /
etaddigjaitrayātrāsamasamarabharaṃ paśyataḥ kasya nāsīdetannāsīravājivrajakhurajarajorājirājisthalīṣu

kṣīrodanvadapāḥ pramathya mathitādeśe'marairnirmite svākramyaṃ sṛjatastadasya yaśasaḥ kṣīrodasiṃhāsanam /
keṣāṃ nājani vā janena jagatāmetatkavitvāmṛtasrotaḥprotapipāsukarṇakalasībhājābhiṣekotsavaḥ

sabhiti patinipātākarṇanadrāgadīrṇapratinṛpatimṛgākṣīlakṣavakṣaḥśilāsu /
racitalipirivorastāḍanavyastahastaprakharanakharaṭaṅkairasya kīrtipraśastiḥ

vidhāya tāmbūlapuṭīṃ karāṅkagāṃ babhāṇa tāmbūlakaraṅkavāhinī /
damasvasurbhāvamavetya bhāratīṃ nayānayā vaktrapariśramaṃ śamam

samunmukhīkṛtya babhāra bhāratī ratīśakalpe'nyanṛpe nijaṃ bhujam /
tatastrasadbālapṛṣadvilocanāṃ śaśaṃsa saṃsajjanarañjanīṃ janīm

ayaṃ guṇaughairanurajyadutkalo bhavanmukhālokarasotkalocanaḥ /
spṛśantu rūpāmṛtavāpi nanvamuṃ tavāpidṛktārataraṅgabhaṅgayaḥ

anena sarvārthikṛtārthatākṛtāhṛtārthinau kāmagavīsuradrumau /
mithaḥ payaḥsecanapallavāśane pradāya dānavyasanaṃ samāpnutaḥ

nṛpaḥ karābhyāmudatolayannije nṛpānayaṃ yānpatataḥ padadvaye /
tadīyacūḍākuruvindaraśmibhiḥ sphuṭeyametatkarapādarañjanā

yatkasyāmapi bhānumānna kakubhi sthemānamālambate jātaṃ yaddhanakānanaikaśaraṇaprāptena dāvāgninā /
eṣaitadbhujatejasā vijitayostāvattayoraucitī dhiktaṃ vāḍavamambhasi dviṣi bhiyā yena praviṣṭaṃ punaḥ

amuṣyorvībhartuḥ prasṛmaracamūsindhurabhavairavaimi prārabdhe vamathubhiravaśyāyasamaye /
na kampantāmantaḥ pratinṛpabhaṭā mlāyatu na tadvadhūvaktrāmbhojaṃ bhavatu na sa teṣāṃ kudivasaḥ

ātmanyasya samucchritīkṛtaguṇasyāhotarāmaucitī yadgāṭrāntaravarjanādajanayadbhūjānireṣa dviṣām /
bhūyo'haṃ kriyate sma yena ca hṛdā skandho na yaścānamattanmarmāṇi dalaṃdalaṃ samidalaṃkarmīṇabāṇavrajaḥ

dūraṃ gauraguṇairahaṃkṛtibhṛtāṃ jaitrāṅkakāre caratyetaddoryaśasi prayāti kumudaṃ bibhyanna nidrāṃ niśi /
dhammille tava mallikāsumanasāṃ mālyaṃ bhiyā līyate pīyūṣasravakaitavāddhṛtadaraḥ śītadyutiḥ svidyati

etadgandhagajastṛṣāmbhasi bhṛśaṃ kaṇṭhāntamajjattanuḥ phenaiḥ pāṇḍuritaḥ svadikkarijayakrīḍāyaśaḥspardhibhiḥ /
dantadvandvajalānubimbanacaturdantaḥ karāmbhovamivyājādabhramuvallabhena virahaṃ nirvāpayatyambudheḥ

athaitadurvīpativarṇanādbhutaṃ nyamīladāsvādayituṃ hṛdīva sā /
madhusrajā naiṣadhanāmajāpinī sphuṭībhavaddhyānapuraḥsphurannalā

praśaṃsituṃ saṃsadupāntarañjinaṃ śriyā jayantaṃ jagatīśvaraṃ jinam /
giraḥ pratastāra purāvadeva tā dināntasaṃdhyāsamayasya devatā

tathādhikuryā rucire cirepsitā yathotsukaḥ samprati saṃpratīcchati /
apāṅgaraṅgasthalalāsyalampaṭāḥ kaṭākṣadhārāstva kīkaṭādhipaḥ

idaṃyaśāṃsi dviṣataḥ sudhārucaḥ kimaṅkametaddviṣātaḥ kimānanam /
yaśobhirasyākhilalokadhāvibhirvibhīṣitā dhāvati tāmasī masī

idaṃnṛpaprārthibhirujjhito'rthibhirmaṇipraroheṇa vivṛdhya rohaṇaḥ /
kiyaddinairambaramāvariṣyate mudhā munirvindhyamarundha bhūdharam

bhūśakrasya yaśāṃsi vikramabhareṇopāṛjitāni kramādetasya stumahe mahemaradanaspardhīni kairakṣaraiḥ /
limpadbhiḥ kṛtakaṃ kṛto'pi rajataṃ rājñāṃ yaśaḥpāradairasya svarṇagiriḥ pratāpadahanaiḥ svarṇaṃ punarnirmitaḥ

yadbhartuḥ kurute'bhiṣeṇanamayaṃ śakro bhuvaḥ sā dhruvaṃ daigdāhairiva bhasmabhirmaghavatā vṛṣṭairdhṛtoddhūlanā /
śaṃbhormā bata sāṃdhivelanaṭanaṃ bhāji vrataṃ drāgiti kṣoṇī nṛtyati mūrtiraṣṭavapuṣo'sṛgvṛṣṭisaṃdhyādhiyā

prāgetadvapurāmukhendu sṛjataḥ sraṣṭuḥ samastastviṣāṃ kośaḥ śoṣamagādagādhajagatīśilpe'pyanalpāyitaḥ /
niśśeṣadyutimaṇḍalavyayavaśādīṣalabhaireṣa vā śeṣaḥ keśamayaḥ kimandhatamasastobhaistato nirmitaḥ

tattaddigjaitrayātroddhuraturagakhurāgroddhatairandhakāraṃ nirvāṇāripratāpānalajamiva sṛjatyeṣa rājā rajobhiḥ /
bhūgolacchāyamāyāmayagaṇitavidunneyakāyo'bhiyābhūdetatkīrtipratānairvidhubhiriva yudhe rāhurāhūyamānaḥ

āste dāmadorīyāmiyamudaradarīṃ yāvalambya trilokī saṃmātuṃ śaknuvanti prathimabharavaśādatra naitadyaśāṃsi /
tāmenāṃ pūrayitvā niraguriva madhudhvaṃsinaḥ pāṇḍupadmacchadmāpannānitānidvipadaśanasanābhīni nābhīpathena

asyāsirbhujagaḥ svakośasuṣirākṛṣṭaḥ sphuratkṛṣṇimā kamponmīladarālalīlavalanasteṣāṃ bhiye bhūbhujām /
saṅgrāmeṣu nijāṅgulīmayamahāsiddhāṣadhīvīrudhaḥ parvāsye viniveśya jāṅgulikatā yairnāma nālambitā

yaḥ pṛṣṭhaṃ yudhi darśayatyaribhaṭaśreṇīṣu yo vakratāmasminneva bibharti yañca kirati kūradhvaniṃ niṣṭhuraḥ /
doṣaṃ tasya tathāvidhasya bhajataścāpasya gṛhṇanguṇaṃ vikhyātaḥ sphuṭameka eṣa nṛpatiḥ sīmā guṇagrāhiṇām

asyāriprakaraḥ śaraśca nṛpateḥ saṃkhye patantāvubhau sītkāraṃ ca na saṃmukhau racayataḥ kampaṃ ca na prāpnutaḥ /
tadyuktaṃ na punarnivṛttirubhayorjāgarti yanmuktayorekastatra bhinatti mitramaparaścāmitramityadbhutam

dhūlībhirdivamandhayanbadhirayannāśāḥ khurāṇāṃ ravairvātaṃ saṃyati khañjayañjavajavaistotṝnguṇairmūkayan /
dharmārādhanasaṃniyuktajagatā rājñāmunādhiṣṭhitaḥ sāndrotphālamiṣādvigāyati padā spraṣṭuṃ turaṃgo'pi gām

etenotkṛttakaṇṭhapratisubhaṭanaṭārabdhanāṭyādbhutānāṃ kaṣṭaṃ draṣṭaiva nābhūdbhuvi samarasamālokilokāspade'pi /
aśvairasvairavegaiḥ kṛtakhurakhuralīmaṅkṣuvikṣudyamānakṣmāpṛṣṭhottiṣṭhadandhaṃkaraṇaraṇadhurāreṇudhārāndhakārāt

unmīlallīlanīlotpaladaladalanāmodamedasvipūrakroḍakrīḍaddvijālīgarududitamarutsphālavācālavīciḥ /
etenākhāni śākhānivahanavaharitparṇapūrṇadrumālīvyālīḍhopāntaśāntavyathapathikadṛśāṃ dattarāgastaḍāgaḥ

vṛddho vārdhirasau taraṅgavalibhaṃ bibhradvapuḥ pāṇḍuraṃ haṃsālīpalitena yaṣṭikalitastāvadvayorbaṃhimā /
bibhraccandrikayā ca kaṃ vikacayā yogyasphuratsaṃgataṃ sthāne snānavidhāyidhārmikaśironatyāpi nityādṛtaḥ

tasminnetena yūnā saha vihara payaḥkelivelāsu bāle nālenāstu tvadakṣipratiphalanabhidā tatra nīlotpalānām /
tatpāthodevatānāṃ viśatu tava tanucchāyamevādhikāre tatphullāmbhojarājye bhavatu ca bhavadīyānanasyābhiṣekaḥ

etatkīrtivivartadhautanikhilatrailokyanirvāsitairviśrāntiḥ kalitā kathāsu jagatāṃ śyāmaiḥ samagrairapi /
jajñe kīrtimayādaho bhayabharairasmādakīrtiḥ punaḥ sāyannāsya kathāpathe'pi malinacchāyā babandha sthitim

athāvadadbhīmasuteṅgitātsakhī janairakīrtiryadi vāsya neṣyate /
mayāpi sā tatkhalu neṣyate paraṃ sabhāśravaḥpūratamālavallitām

asya kṣoṇipateḥ parāṛdhaparayā lakṣīkṛtāḥ saṃkhyayā prajñācakṣuravekṣyamāṇatimiraprakhyāḥ kilākīrtayaḥ /
gīyante svaramaṣṭamaṃ kalayatā jātena vandhyodarānmūkānāṃ prakareṇa kūrmaramaṇīdugdhodadhe rodhasi

tadakṣaraiḥ sasmitavismitānanāṃ nipīya tāmīkṣaṇabhaṅgibhiḥ sabhām /
ihāsya hāsyaṃ kimabhūnnaveti taṃ vidarbhajā bhūpamapi nyabhālayat

nalānyavīkṣāṃ vidadhe damasvasuḥ kanīnikāgaḥ khalu nīlimālayaḥ /
cakāra sevāṃ śuciraktatocitāṃ milannapāṅgaḥ savidhe tu naiṣadhe

dṛśā nalasya śruticumbineṣuṇā kare'pi cakracchalanamrakārmukaḥ /
smaraḥ parāṅgairanukalpya dhanvitāṃ janīmanaṅgaḥ svayamārdayattataḥ

utkaṇṭakā vilasadujjvalapatrarājirāmodabhāganaparāgatarā'tigaurī /
rudrakrudhastadarikāmadhiyā nale sā vāsārthitāmadhṛta kāñcanaketakī vā

tannālīkanale caletaramanāḥ sāmyānmanāgapyabhūdapyagre caturaḥ sthitānna caturā pātuṃ dṛśā naiṣadhān /
ānandāmbunidhau nimajjya nitarāṃ dūraṃ gatā tattalālaṃkārībhavanājjanāya dadatī pātālakanyābhramam

sarvasvaṃ cetasastāṃ nṛpatirapi dṛśe prītidāyaṃ pradāya prāpattaddṛṣṭimiṣṭātithimamaradurāpāmapāṅgottaraṅgam /
ānandāndhyena vandhyānakṛta tadaparākūtapātānsa ratyāḥ patyā pīyūṣadhārāvalanaviracitenāśugenāśu līḍhaḥ

śrīharṣaṃ kavirājarājimukuṭālaṃkārahīraḥ sutaṃ śrīhīraḥ suṣuve jitendriyacayaṃ māmalladevī ca yam /
tasya dvādaśa eṣa mātṛcaraṇāmbhojālimaulermahākāvye'yaṃ vyagalannalasya carite sargo nisargojjvalaḥ