Mokṣopāyaṭīkā · Chapter 4.31

ataḥ prabodhāya tava vacmi rāma mahāmate /
dāmavyālakaṭanyāyo mā te ḥstv iti na līlayā //

avivekānusandhānāc N17: °nā⟨ś⟩[c] cittam āpadam īdṛśīm /
anantataraduḥkhāya parigṛhṇāti helayā //

kva kilāmaravidhvaṃsiśambarānīkanāthatā /
kva tāpataptajambālajalajarjaramīnatā //

kva dhairyam amarānīkavidrāvaṇakaram mahat /
kva kirātamahīpālakṣudrakiṅkararūpatā //

kva nāma nirahaṅkāracitsattvodāradhīratā N17: °kāra⟨ṃ⟩ cit° /
kva mithyāvāsanāveśād ahaṅkārakukalpanā //

śākhāpratānagahanā saṃsāraviṣamañjarī /
ahaṅkārāṅkurād eva samudetīyam ātatā //

ahaṅkāram ato rāma mārjayāntaḥ prayatnataḥ /
ahaṃ na kaścid eveti mārjayitvā sukhī bhava //

ahaṅkārāmbudacchannam paramārthendumaṇḍalam /
rasāyanamayaṃ śītam adṛśyatvam upāgatam //

ahaṅkārapiśācāttā dāmavyālakaṭās trayaḥ /
gatāḥ sattām asanto ḥpi māyāmāhātmyadānavāḥ //

kaśmīreṣu mahāpadmasarasītīrapalvale N17: °pa⟨l⟩lva°; zu Mahāpadmasaras ( ancient name of Volur lake ) vgl. RT IV 593 (nebst Anm.) sowie Stein 1900, vol. 2: 423f. Vgl. (IV) 32,5ab. /
adya matsyāḥ sthitā rāma śevālalavalālasāḥ //

nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ BhG II 16ab /
te hy asantaḥ kathaṃ santaḥ sampannā iti me vada //

evam etan mahābāho nāsad bhavati hi kvacit /
kadācit kiñcid apy etad bṛhad bhavati vā tanu //

kim asat sat sthitam brūhi kiṃ tat sad N17: sat⟨t⟩[d] vāpy asat sthitam /
nidarśanenānenaiva kariṣye tvadvibodhanam //

santa eva sthitāḥ santo brahman vayam amī kila /
dāmādayas tv asanto ḥpi vacmi santaḥ sthitā iti //

yathā dāmādayo rāma sthitā māyāmayā iha /
asatyā eva satyābhā mṛgatṛṣṇāmbupūravat //

tathaiveme vayam api sasurāsuradānavāḥ /
asatyā eva valgāmo yāma āyāma eva ca //

alīkam eva tvadbhāvo madbhāvo ḥlīkam eva ca /
anubhūto ḥpy asadrūpaḥ svapne svamaraṇaṃ yathā //

mṛto bandhur yathā svapne ḥpy anubhūto ḥpy asanmayaḥ /
mṛto ḥyam iti ca jñaptir bhaved evam idaṃ jagat //

eṣā hi mūḍhaviṣayā noktir eva virājate /
abhyāsena vinodeti nānubhūter apahnavaḥ //

niścayo N17: niśc⟨i⟩[a]° ḥntaḥ prarūḍho yaḥ sa yatnābhyasanaṃ vinā /
nāśam āyāti loke ḥsmin na kadācana kasyacit //

idaṃ jagad asad brahma satyam ity eva vakti yaḥ /
tam unmattam ivonmattā N17: °ma⟨k⟩[t]tā vimūḍhā vihasanty alam //

akṣībakṣībayor aikyaṃ N17: ⟨e⟩[ai]k° kva kilehājñatajjñayoḥ /
āndhyaprakāśayor bodhe syāc chāyātapayor iva //

yatnenāpy anubhūte ḥrthe satye kartum apahnavam /
tajjño ḥjñaś ca na śaknoti śava ākramaṇaṃ yathā //

brahma sarvaṃ jagad iti vaktuṃ tajjñasya yujyate /
yato ḥvidyānanubhave sa tad evānubhūtavān //

prabuddhaviṣaye hy eṣā rāma vāk pravirājate /
buddhasyāsmīti rūpeṇa kila nāsty eva kiñcana //

brahmaivedam paraṃ śāntam ity evānubhavan sudhīḥ /
apahnavaḥ svānubhūteḥ kartuṃ tasya na yujyate //

parasmād vyatirekeṇa nāham ātmani kiñcana /
hemanīvormikāditvaṃ na mayy asti vasiṣṭhatā N17: va⟨m⟩[s]iṣṭha° //

bhūtatvavyatirekeṇa mūḍho nātmani kiñcana /
ūrmyādibuddhau hemeva nājñe ḥsti paramārthatā //

mithyāhantāmayo mūḍhaḥ satyaikātmamayaḥ sudhīḥ /
yujyate na kvacin nāma svabhāvāpahnavo ḥnayoḥ //

yo yanmayas tasya tasmin yujyate ḥpahnavaḥ katham /
puruṣasya ghaṭo ḥsmīti vākyam unmattataiva N17: °t⟨e⟩[ai]va hi //

tasmān neme vayaṃ satyā na ca dāmādayaḥ kvacit /
asatyās te vayaṃ ceme nāsti naḥ khalu sambhavaḥ //

satyasaṃvedanaṃ śuddham bodhākāśaṃ nirañjanam /
satyaṃ sarvagataṃ śāntam asty anastamitodayam //

sarvaṃ sat tac N17: ta⟨ś⟩[c] ca niḥśūnyaṃ nakiñcid iva saṃsthitam /
tatra vyomni vibhāntīmā nijā bhāso ḥṅga dṛṣṭayaḥ //

yathā taimirikākṣasya sahajā eva dṛṣṭayaḥ /
keśoṇḍukādivad bhānti tathemās tatra sṛṣṭayaḥ //

sa ātmānaṃ yathā vetti tathānubhavati kṣaṇāt /
cidākāśas tato ḥsatyam api satyaṃ tadīkṣaṇāt //

na satyam asti nāsatyam iha tasmāj jagattraye /
yad yathā vetti cidrūpaṃ tat tathodety asaṃśayam //

yathā dāmādayas tadvad eveme ḥbhyuditā vayam /
satyāsatyāḥ kim atrāṅga tān praty api vikalpanā //

asyānantasya cidvyomnaḥ N17: cid*vyo*mnaḥ sarvagasya nirākṛteḥ N17: °te[ḥ] /
cid udeti yathā yāntas tathā sā tatra bhāty alam //

yatra dāmādirūpeṇa saṃvit prakacate N17: °t⟨ī⟩[e]; mit Ś1. svayam /
tathāsau tatra sampannā tathākārānubhūtitaḥ //

asmadādisvarūpeṇa saṃvid yatroditā svayam /
tathāsau tatra sampannā tathākārānubhūtitaḥ //

svasvapnapratibhāsasya jagad ity abhidhā kṛtā /
cidvyomno vyomavapuṣas tāpasyeva mṛgāmbutā //

yatra prabuddhaṃ cidvyoma tatra dṛśyābhidhā kṛtā /
yatra suptaṃ tu tenaiva tatra mokṣābhidhā kṛtā //

na ca tat kvacid āsuptaṃ na prabuddhaṃ kadācana /
cidvyoma kevalaṃ dṛśyaṃ jagad ity avagamyatām //

nirvāṇam eva sargaśrīḥ sargaśrīr eva nirvṛtiḥ /
nānayoḥ śabdayor arthabhedaḥ paryāyayor iva //

paramārthe jagad iti rūpaṃ vetti svayaṃ svakam /
yathā taimirikaṃ cakṣuḥ keśoṇḍukam ivekṣitam //

na tat keśoṇḍukaṃ kiñcit N17: ⟨c⟩[k]iñ° sā hi dṛṣṭis tathā sthitā /
naivaṃ dṛśyam idaṃ kiñcid itthaṃ cidvyoma saṃsthitam //

sarvatra sarvam idam asti yathānubhūtaṃ no kiñcana kvacid ihāsti ca nānubhūtam /
śāntaṃ sad ekam idam ātatam ittham āste santyaktaśaṅkam apabhedam atas tvam āssva N17: āssva⟨ḥ⟩ //

śilodarākāraghanam praśāntam mahācito rūpam idaṃ kham accham N17: (ā)accham /
naivāsti nāstīti dṛśau kvacit sto yac N17: ya⟨ś⟩[c] cāsti tat sādhu tad eva bhāti //