Mokṣopāyaṭīkā · Chapter 4.27

tasmiṃs tadā vartamāne ghore samarasambhrame /
devāsuraśarīreṣu patatsv adridaleṣv iva //

vahatsv abhrapravāheṣu gaṅgāpūreṣv ivāmbarāt /
dāmni veṣṭitadevaughe muktakṣveḍāghanārave //

vyāle nijakarākṛṣṭipiṣṭasarvasurālaye /
kaṭe kaṭhinasaṃrambhasaṅgarācchāditāmare //

airāvaṇe kṣīṇamade palāyanaparāyaṇe /
pravṛddhe dānavānīke madhyāhna iva bhāskare //

pātitāṅgāyudhārdhāni prasravadrudhirāṇi ca /
payāṃsīva visetūni devasainyāni dudruvuḥ //

dāmavyālakaṭās tāni ciram antarhitāny api /
anujagmur lasannādam indhanānīva pāvakāḥ //

anviṣṭān api yatnena nālabhantāsurāḥ N17: °ntā*surāḥ* surān /
ghanajālavanoḍḍīnān N17: °oḍḍīnā⟨s⟩[n] siṃhā hariṇakān iva //

alabdheṣv amaraugheṣu dāmavyālakaṭās tadā /
jagmuḥ pātālakośasthaṃ prabhum pramuditāśayāḥ //

atha devā viṣaṇṇās te kṣaṇam āśvasya vai yayuḥ /
jayopāyāya vijitā brahmāṇam amitaujasam //

teṣām āvirabhūd N17: *ā*vir° brahmā raktaraktānanaśriyām N17: *rakta*raktā° /
sāyaṃ raktīkṛtāmbūnām abdhīnām iva candramāḥ //

praṇamya te surās tasmai tam arthaṃ śambareritam /
samyak prakathayām āsur dāmavyālakaṭakramam //

tam ākarṇyākhilam brahmā vicārya ca vicāravit /
uvācedaṃ surānīkam āśvāsanakaraṃ vacaḥ //

hanta varṣasahasrānte śambareṇa hareḥ kramāt /
martavyam amareśasya tāvat kālam pratīkṣyatām //

dāmavyālakaṭān etān adya tv amarasattamāḥ /
yodhayantaḥ palāyadhvam māyāyuddhena dānavān //

yuddhābhyāsavaśād eṣām makurāṇām ivāśaye /
ahaṅkāracamatkāraḥ pratibimbam upaiṣyati //

gṛhītavāsanās tv ete dāmavyālakaṭāḥ surāḥ Ś1 gloss.: he /
sujayā vo bhaviṣyanti jālalagnāḥ khagā iva //

adya tv avāsanā ete sukhaduḥkhavivarjitāḥ /
dhairyeṇārīn N17: °rī⟨r⟩[n] vinighnanto devadurjayatāṃ gatāḥ //

vāsanātantubaddhā ye āśāpāśavaśīkṛtāḥ /
vaśyatāṃ yānti te loke rajjubaddhāḥ khagā iva //

ye hi nirvāsanā dhīrāḥ sarvatrāsaktabuddhayaḥ /
na hṛṣyanti N17: h⟨yā⟩[ṛ]ṣ° na kupyanti durjayās te mahādhiyaḥ //

yasyāntarvāsanārajjvā granthibandhaḥ N17: gra⟨ṅkti⟩[nthi]°; Ś1, Ś3: granthi° śarīriṇaḥ /
mahān api bahujño ḥpi sa bālenāpi jīyate //

ayaṃ so ḥham idaṃ me tad ity ākalitakalpanaḥ /
āpadām pātratām eti payasām iva sāgaraḥ //

iyanmātraparicchinno yenātmā bhavya bhāvitaḥ /
sa sarvajño ḥpi sarvatra parāṃ kṛpaṇatāṃ gataḥ //

anantasyāprameyasya yeneyattā prakalpitā /
ātmatattvasya tenātmā svātmanaivāvaśīkṛtaḥ N17: °t⟨ā⟩[a]ḥ //

ātmano vyatiriktaṃ yat kiñcid asti jagattraye /
tatropādeyabhāvena baddhā bhavati bhāvanā //

āsthāmātram anantānāṃ duḥkhānāṃ kāraṇaṃ viduḥ /
anāsthāmātram abhitaḥ sukhānāṃ kāraṇaṃ viduḥ N17: *anā° → viduḥ* //

dāmavyālakaṭā yāvad anāsthā bhāvasaṃsthitau /
tāvan na nāma jeyā vo maṣakāṇām ivānilāḥ //

antarvāsanayā jantur dīnatām anuyātayā /
jito bhavaty anyathā tu maṣako ḥpy amarācalaḥ //

vidyate vāsanā yatra tatra cāyāti dīnatā /
guṇāguṇānuviddhatvaṃ sato dṛṣṭaṃ hi nāsataḥ //

ayaṃ so ḥham mamedaṃ cety evam antaḥ svavāsanām /
yathā dāmādayaḥ śakra bhāvayanti tathā kuru //

yā yā janasya vipado bhāvābhāvadaśāś ca yāḥ /
tṛṣṇākarañjavallyās N17: °lly⟨a⟩[ā]s tā mañjaryaḥ N17: °rya[ḥ] kaṭukomalāḥ //

vāsanātantubaddho ḥyaṃ loko N17: lok⟨e⟩[o]; Ś1, Ś3: loko viparivartate /
sā suvṛddhātiduḥkhāya sukhāyocchedam āgatā //

dhīro ḥpy atibahujño ḥpi kulajo ḥpi mahān api /
tṛṣṇayā badhyate jantuḥ siṃhaḥ śṛṅkhalayā yathā //

dehapādapasaṃsthasya hṛdayālayaśāyinaḥ /
tṛṣṇācittakhagasyāsya vāgurā parikalpitā //

dīno vāsanayā lokaḥ kṛtāntenāpakṛṣyate /
rajjveva bālena khago vivaśo ḥniśam ucchvasan //

alam āyudhabhāreṇa saṅgarabhramaṇena ca /
vāsanāṃ saviparyāsāṃ yuktyaiva tvaṃ ripoḥ kuru //

antar akṣubhite dhairye ripor amaranāyakāḥ /
na śastrāṇi na śāstrāṇi na cāstrāṇi jayanti vaḥ //

dāmavyālakaṭās tv ete yuddhābhyāsavaśena ca /
ahaṅkāramayīm antas te grahīṣyanti vāsanām //

yadi te yantrapuruṣāḥ śambareṇa vinirmitāḥ /
vāsanāṃ nāśrayiṣyanti yāsyanti tad ajayyatām N17: °ja(y)*yy*a° //

tat tāvad yuktiyuddhena tān prabodhayatāmarāḥ /
yāvad abhyāsavaśato bhaviṣyanti savāsanāḥ //

tato vadhyā bhaviṣyanti bhavatām baddhabhāvanāḥ /
tṛṣṇāprotāśayā loke na kecana napelavāḥ N17: lok⟨o⟩[e] na kecana [na]pelavāḥ; Ś1, Ś3: loke na kecana napelavāḥ. Zu anderweitigem Gebrauch von na-Samāsas vgl. auch MṬ (I) 30,7. //

samaviṣamam idaṃ jagat samagraṃ samupagataṃ sthiratāṃ svavāsanātaḥ /
calati ca laharībharo yathābdhāv ata iha saiva cikitsyatām prayātā //